Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính: Nghiên cứu trường hợp các công ty niêm yết của ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Luận văn được thực hiện nhằm đánh giá vai trò của quản trị công ty đối với hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam trong giai đoạn 2015–2024. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đã xây dựng chỉ số quản trị công ty (CGI) dựa trên các tiêu chí phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn của thị trường Việt Nam, dữ liệu thống kê cũng cho biết chỉ số quản trị công ty đang cải thiện qua các năm. Cùng với đó, ba chỉ tiêu được lựa chọn để đo lường hiệu quả bao gồm ROA, ROE và Tobin’s Q. Kết quả ước lượng bằng phương pháp FGLS cho thấy mức độ và hướng tác động của từng biến có sự khác biệt đáng kể giữa các thước đo hiệu quả. Đặc biệt, biến CGI không cho thấy ảnh hưởng đối với ROA và ROE, hàm ý rằng các cải thiện trong cơ chế quản trị chưa được chuyển hóa rõ ràng thành hiệu quả hoạt động trong ngắn hạn. Ngược lại, CGI có tương quan tích cực và có ý nghĩa đối với Tobin’s Q, phản ánh rằng thị trường đánh giá cao vai trò của quản trị công ty trong việc nâng cao giá trị công ty và triển vọng trong dài hạn. Từ những kết quả này, có thể đưa ra các hàm ý quản trị phù hợp cho các công ty ngành hàng tiêu dùng nhằm nâng cao năng lực tài chính doanh nghiệp thông qua việc cải thiện quản trị công ty.

Từ khóa: Quản trị công ty, cơ chế quản trị, CGI, hiệu quả tài chính.

  • ABSTRACT

This thesis was conducted to evaluate the role of corporate governance on the financial performance of listed consumer goods companies in Vietnam during the 2015–2024 period. On that basis, the study developed a Corporate Governance Index (CGI) based on criteria aligned with international practices and the practical conditions of the Vietnamese market. The statistical results indicate that the Corporate Governance Index has improved over the years. In addition, three indicators were selected to measure financial performance, including ROA, ROE, and Tobin’s Q. The estimation results obtained using the Feasible Generalized Least Squares (FGLS) method reveal that the magnitude and direction of the impact of each variable differ significantly across performance measures. In particular, the CGI variable does not have a statistically significant effect on ROA and ROE, implying that improvements in governance mechanisms have not yet been clearly translated into operating performance in the short term. In contrast, CGI shows a positive and statistically significant relationship with Tobin’s Q, reflecting that the market highly values the role of corporate governance in enhancing firm value and long-term prospects. Based on these findings, the study provides managerial implications for consumer goods companies to improve financial performance through enhanced corporate governance. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Keywords: Corporate governance, governance mechanisms, CGI, financial performance.

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.1 Đặt vấn đề

Ngành hàng tiêu dùng là một trong những ngành có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Chính phủ cũng thường xuyên ban hành các chính sách để kích cầu tiêu dùng, bởi lẽ ngành này không chỉ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân mà còn đóng góp đáng kể vào sản xuất, thương mại cũng như thị trường chứng khoán.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chịu ảnh hưởng nặng nề và lan rộng từ đại dịch COVID-19, các doanh nghiệp thuộc ngành hàng tiêu dùng đã phải đối mặt với những trở ngại trong việc duy trì hoạt động, cải thiện hiệu quả tài chính và phục hồi tăng trưởng. Các biện pháp giãn cách xã hội cũng phần nào khiến cho hoạt động SXKD của doanh nghiệp trở nên trì trệ, kéo theo sự sụt giảm doanh thu và lợi nhuận trên diện rộng. World Bank (2020) đã chỉ ra rằng thị trường trong giai đoạn này gặp phải việc gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng giá nguyên liệu và logistics, áp lực lên dòng tiền và tồn kho. Ngoài ra, có sự biến động cao về nợ và mức độ thanh khoản, nhiều công ty phải điều chỉnh đòn bẩy, tìm nguồn vốn mới, nhà nước có chính sách hỗ trợ tạm thời nhưng dần thắt chặt tài khóa/ tiền tệ (IMF, 2022). Với đặc thù ngành hàng tiêu dùng, các doanh nghiệp có đặc điểm hoạt động gắn chặt với nhu cầu tiêu dùng của thị trường, tốc độ luân chuyển hàng hóa nhanh (do tính thời hạn sử dụng ở sản phẩm), áp lực cạnh tranh cao, chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động thu nhập, lạm phát và chi phí nguyên vật liệu, nên ngành này chịu tác động của đại dịch rõ rệt. Theo Báo cáo FMCG Monitor 2023 của Kantar cho thấy mặc dù nền kinh tế có dấu hiệu cải thiện trong nửa cuối năm 2023, niềm tin của người tiêu dùng vẫn chưa phục hồi hoàn toàn do lo ngại về việc làm và thu nhập, dẫn đến xu hướng ưu tiên các mặt hàng thiết yếu và tiết kiệm chi tiêu (Brands Vietnam, 2024). Vậy nên nhu cầu tiêu dùng suy giảm khiến tốc độ tăng doanh thu của nhiều doanh nghiệp chậm lại. Điều đó phản ánh rằng các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng phản ứng trực tiếp với thay đổi sức mua, gián đoạn chuỗi cung ứng và hành vi tiêu dùng hậu đại dịch, do đó quản trị (quản lý tồn kho, tiếp thị, quản lý rủi ro chuỗi cung ứng) có vai trò quyết định trong phục hồi lợi nhuận. Hay nói cách khác cơ chế quản trị nội bộ ảnh hưởng mạnh tới hiệu quả tài chính. Hiện nay, mặc dù nền kinh tế có dấu hiệu khởi sắc, nhưng các công ty vẫn phải đối diện với thách thức kép: một mặt là áp lực phục hồi hiệu quả tài chính, mặt khác là yêu cầu nâng cao năng lực quản trị để thích ứng với bối cảnh mới đầy bất định. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Mặt khác, “Quản trị công ty” (Corporate Governance – CG) được xem là một trong những yếu tố nội tại then chốt giúp doanh nghiệp tăng khả năng chống chịu và duy trì tăng trưởng bền vững. Theo định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế – OECD (2023): “Quản trị công ty bao gồm một tập hợp các mối quan hệ giữa ban điều hành, hội đồng quản trị, cổ đông của công ty, và các bên có lợi ích liên quan khác”. Những yếu tố như cơ cấu hội đồng quản trị, sự hiện diện của các thành viên độc lập, vai trò của ủy ban kiểm toán, tính minh bạch trong công bố thông tin, cấu trúc sở hữu, … không chỉ tác động đến niềm tin của nhà đầu tư mà còn tác động đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp. Ngoài ra, một hệ thống quản trị hiệu quả sẽ giúp giảm xung đột đại diện. Tuy nhiên, trong bối cảnh ở thị trường mới nổi như Việt Nam, mức độ tuân thủ các chuẩn mực quản trị hiện đại vẫn còn không đồng đều, và mối liên hệ giữa quản trị công ty và hiệu quả tài chính vẫn là vấn đề được tranh luận trong nhiều nghiên cứu học thuật (Nguyễn Đình Khôi, 2018).

Do đó, việc đánh giá tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính thật sự cần thiết. Đặc biệt luận văn sẽ nghiên cứu đối tượng là các công ty trong ngành hàng tiêu dùng – ngành nhận được nhiều sự quan tâm của các cá nhân cũng như các tổ chức. Không chỉ có giá trị về mặt học thuật, nghiên cứu còn mang tính thực tiễn cao khi có thể đóng góp bằng chứng thực nghiệm giúp ích cho việc hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả trong quản trị doanh nghiệp của các công ty thuộc ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.

1.2 Tính cấp thiết của đề tài

Từ góc độ học thuật, mối quan hệ giữa quản trị công ty (QTCT) và hiệu quả tài chính (HQTC) đã được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới. Các nghiên cứu điển hình như của Bhagat và Bolton (2008), Brown và Caylor (2006), Klapper và Love (2004) đã đưa ra bằng chứng rằng quản trị tốt có thể cải thiện hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp. Tại Việt Nam, cũng đã có nhiều nghiên cứu đóng góp trong phân tích mối quan hệ này nhưng đa số đều tập trung vào các công ty niêm yết ở tất cả các ngành nghề. Điều này dẫn tới khả năng kết quả bị pha loãng do khác biệt ngành nghề, trong khi mỗi lĩnh vực có cấu trúc quản trị, mức độ cạnh tranh và đặc điểm tài chính khác nhau. Xét đến các doanh nghiệp hàng tiêu dùng, như đã phân tích ở trên nhóm này có vai trò quan trọng với nền kinh tế và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các biến động gần đây do có các đặc thù riêng biệt. Tuy nhiên, đa số các nghiên cứu trước đây chỉ xem ngành này như một nhóm trong mẫu tổng thể như Nguyễn Đình Khôi (2018), Nguyen Minh Quang và Nguyen Van Chien (2024), Nguyễn Thị Thu Thủy và Nguyễn Văn Thuận (2020). Chính vì vậy, nghiên cứu ngành hàng tiêu dùng có tính ứng dụng cao vì nhóm công ty này được cả chính phủ, doanh nghiệp, các bên liên quan, nhà quản lý, nhà đầu tư và cả người tiêu dùng đều quan tâm nhưng chưa được nghiên cứu chuyên sâu.

Về thực tiễn, việc nhận diện và nâng cao các yếu tố bên trong doanh nghiệp, đặc biệt là quản trị công ty trở nên cấp bách để bảo vệ lợi ích cổ đông, thu hút vốn đầu tư và ổn định tài chính doanh nghiệp. Thời gian gần đây Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các cơ quan quản lý đang ngày càng thúc đẩy chuẩn mực quản trị theo thông lệ quốc tế. Nhiều văn bản pháp lý và hướng dẫn cải thiện quản trị công ty cũng được ban hành và được trình bày tổng hợp ở phụ lục 2 như: Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty theo Thông lệ Tốt nhất Việt Nam 2019, Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Chứng khoán 2019, Thông tư 116/2020/TT-BTC. Những thay đổi pháp lý này làm cho giai đoạn gần đây vừa có biến động trong thực tế, vừa có nền tảng chính sách mới để kiểm định tác động quản trị lên hiệu quả doanh nghiệp. Vậy nên, đây là thời điểm thích hợp để kiểm tra xem chất lượng quản trị có giúp doanh nghiệp phục hồi và duy trì hiệu quả tài chính hay không. Thêm vào đó, các bằng chứng thực nghiệm về tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính sẽ là cơ sở khoa học hữu ích để định hướng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp cải thiện chiến lược quản trị nội bộ.

Từ những cơ sở trên, có thể thấy rằng chủ đề về tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp thuộc ngành hàng tiêu dùng vừa có cơ sở lý luận vững chắc, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng thời góp phần lấp đầy khoảng trống nghiên cứu trong nước hiện nay. Đó cũng là lý do để tôi chọn đề tài “Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính: Nghiên cứu trường hợp các công ty niêm yết của ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam” làm đề tài cho luận văn của mình.

1.3 Mục tiêu của đề tài Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

1.3.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá tác động của quản trị công ty, thông qua chỉ số quản trị công ty được xây dựng từ các thành phần gồm: cơ cấu hội đồng quản trị, ủy ban kiểm toán & kiểm toán nội bộ, công bố thông tin minh bạch, và cấu trúc sở hữu, đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam, được đo lường bằng các chỉ tiêu ROA, ROE và Tobin’s Q.

1.3.2 Mục tiêu cụ thể

  • Từ mục tiêu tổng quát trên, các mục tiêu cụ thể được chi tiết như sau:

Thứ nhất, xây dựng chỉ số quản trị công ty của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam trên cơ sở các thành phần gồm cơ cấu hội đồng quản trị, ủy ban kiểm toán & kiểm toán nội bộ, công bố thông tin minh bạch, và cấu trúc sở hữu.

Thứ hai, phân tích và đánh giá tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2015–2024 thông qua các chỉ tiêu ROA, ROE và Tobin’s Q.

Thứ ba, đề xuất các hàm ý quản trị nhằm hoàn thiện quản trị công ty, góp phần nâng cao hiệu quả tài chính và năng lực cạnh tranh của các của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.

1.4 Câu hỏi nghiên cứu

  • Dưới đây là các câu hỏi nghiên cứu tương ứng với từng mục tiêu cụ thể trên:

Thứ nhất, quản trị công ty của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2015-2024 được đo lường như thế nào dựa trên cơ sở các thành phần gồm cơ cấu hội đồng quản trị, ủy ban kiểm toán & kiểm toán nội bộ, công bố thông tin minh bạch, và cấu trúc sở hữu? Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Thứ hai, quản trị công ty tác động như thế nào đến hiệu quả tài chính (được đo lường thông qua các chỉ tiêu ROA, ROE và Tobin’s Q) của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2015–2024?

Thứ ba, từ kết quả nghiên cứu, cần đề xuất những hàm ý quản trị nào nhằm hoàn thiện quản trị công ty và nâng cao hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam?

1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.5.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính là sự tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính tại các doanh nghiệp niêm yết thuộc ngành hàng tiêu dùng.

1.5.2 Phạm vi nghiên cứu

  • Không gian: Các công ty ngành hàng tiêu dùng niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM (HOSE) và Hà Nội (HNX).
  • Thời gian: Giai đoạn 2015–2024
  • Nội dung: Đánh giá tác động của quản trị công ty (định lượng qua CGI) đến hiệu quả tài chính (định lượng qua các chỉ tiêu tài chính).

1.6 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp định lượng, kết hợp với mô hình hồi quy dữ liệu bảng để phân tích tác động của QTCT đến HQTC. Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng nhằm khai thác đặc trưng dữ liệu chéo theo thời gian và sự khác biệt giữa các doanh nghiệp, phù hợp khi nghiên cứu ảnh hưởng của QTCT đến HQTC giai đoạn 2015–2024. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ: Báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị… Dữ liệu về các công ty thuộc ngành hàng tiêu dùng (Thực phẩm & Đồ uống và Hàng cá nhân & Gia dụng) được thu thập trên trang web của công ty và trên các trang thông tin tài chính uy tín trong giai đoạn 2015-2024.

Sử dụng Excel kết hợp với sử dụng ngôn ngữ lập trình Python trên Google Colab để thu thập và tính toán số liệu các thông tin tài chính/ phi tài chính. Thêm vào đó, sử dụng phần mềm STATA 17 để thực hiện các kiểm định, phân tích định lượng.

1.7 Đóng góp của đề tài Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

1.7.1 Đóng góp về mặt lý luận

  • Bổ sung khoảng trống trong nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam:

Đề tài tập trung riêng vào các công ty hàng tiêu dùng, nhóm ngành có vai trò quan trọng cung cấp các mặt hàng thiết yếu và chịu ảnh hưởng nhiều từ các biến động nhưng lại chưa được khảo sát đầy đủ trong các nghiên cứu trước.

Giai đoạn 2015–2024 là một bối cảnh đặc thù, đánh dấu sự chuyển biến về quản trị và hiệu quả tài chính, tạo điều kiện kiểm chứng tính ổn định của mối quan hệ quản trị – tài chính trong môi trường nhiều biến động.

Xây dựng và ứng dụng chỉ số CGI phù hợp với bối cảnh Việt Nam: Luận văn xây dựng Chỉ số quản trị công ty góp phần hệ thống hóa và lượng hóa các yếu tố quản trị vốn được xem là định tính. Việc lượng hóa CGI giúp làm phong phú các công cụ đo lường trong nghiên cứu QTCT ở thị trường mới nổi.

Góp phần mở rộng mô hình lý thuyết đại diện trong điều kiện khủng hoảng: Nghiên cứu kiểm định lại tính phù hợp của lý thuyết đại diện trong điều kiện bất định sau đại dịch, bổ sung bằng chứng cho mối quan hệ giữa KSNB, cơ cấu HĐQT và hiệu quả tài chính.

1.7.2 Đóng góp về mặt thực tiễn

Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp doanh nghiệp hoàn thiện quản trị: Kết quả luận văn giúp các doanh nghiệp nhận diện rõ những yếu tố quản trị nào có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến HQTC, từ đó có cơ sở điều chỉnh chiến lược QTCT phù hợp với mục tiêu tài chính.

Đề xuất hàm ý quản trị cho nhà quản lý và cổ đông: Cung cấp khuyến nghị về minh bạch thông tin, năng lực HĐQT, kiểm toán nội bộ… nhằm cải thiện năng lực tài chính thông qua cải thiện QTCT. Hỗ trợ cổ đông đánh giá và giám sát doanh nghiệp dựa trên các chỉ báo QTCT định lượng.

Gợi ý chính sách cho cơ quan quản lý thị trường: Góp phần đề xuất cải tiến khung đánh giá QTCT tại Việt Nam, thúc đẩy minh bạch hóa thông tin, hoàn thiện các tiêu chuẩn báo cáo và giám sát QTCT.

1.8 Kết cấu của đề tài

Để đạt được mục tiêu đề ra, nghiên cứu sẽ triển khai các nội dung sau:

  • Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Trình bày bối cảnh nghiên cứu, đặc biệt là những thay đổi trong quản trị công ty và hoạt động của công ty hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2015–2024. Nêu rõ vấn đề nghiên cứu, tính cấp thiết, mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giới thiệu phương pháp tiếp cận và tóm tắt kết cấu của luận văn.

  • Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Hệ thống hóa các khái niệm và nội dung liên quan đến: quản trị công ty, hiệu quả tài chính, vai trò của quản trị công ty trong cải thiện hiệu quả tài chính.

Trình bày các lý thuyết nền tảng liên quan: lý thuyết đại diện, lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết thông tin bất cân xứng.

Khảo lược các nghiên cứu trong và ngoài nước, phân tích điểm giống, khác, kết quả chính, phương pháp sử dụng, từ đó xác định khoảng trống nghiên cứu và điểm kế thừa của đề tài.

  • Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Trình bày mô hình nghiên cứu, mô tả biến nghiên cứu.

Giới thiệu nguồn dữ liệu (thứ cấp từ báo cáo thường niên, báo cáo quản trị, báo cáo tài chính, dữ liệu tài chính từ HOSE, HNX).

Trình bày phương pháp phân tích: hồi quy dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS), kiểm định Breusch – Pagan LM test, kiểm định Hausman, kiểm định khuyết tật của mô hình (tự tương quan, phương sai thay đổi, đa cộng tuyến, hiện tượng nội sinh), phần mềm sử dụng (STATA 17).

  • Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Thống kê mô tả các biến và phân tích tương quan. Kết quả phân tích hồi quy, so sánh giữa các mô hình, kiểm định giả định.

Thảo luận kết quả, so sánh với các nghiên cứu trước, giải thích các điểm tương đồng và khác biệt.

  • Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Tóm tắt kết quả chính của nghiên cứu, trả lời các câu hỏi nghiên cứu. Đưa ra hàm ý chính sách và quản trị cho doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ quan quản lý. Đóng góp học thuật và thực tiễn. Hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo.

  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Chương 1 là bước đầu trong việc tiếp cận đề tài: “Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính: Nghiên cứu trường hợp các công ty niêm yết của ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam” một cách tổng quát nhất. Dựa vào khoảng trống trong các nghiên cứu trước, phần đặt vấn đề nêu rõ lý do luận văn lựa chọn đề tài, lựa chọn đối tượng, thời gian nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài. Tiếp theo là trình bày mục tiêu cần đạt được và đặt ra các câu hỏi nghiên cứu tương ứng. Thêm vào đó, chương cũng giới thiệu về đối tượng, phạm vi nghiên cứu và tổng quan về phương pháp nghiên cứu. Qua đó, cho thấy được các giá trị của đề tài đem lại về mặt lý luận và thực tiễn.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2.1 Khung lý thuyết về quản trị công ty

2.1.1 Định nghĩa của quản trị công ty

Từ lâu quản trị công ty đã được coi là yếu tố nội tại cho sự phát triển vững bền của doanh nghiệp và cũng là nền tảng quan trọng cho sự vận hành minh bạch của thị trường. Tùy thuộc vào cách tiếp cận của các tác giả mà có thể hiểu quản trị công ty theo các cách khác nhau.

Theo Báo cáo Cadbury (1992) tại Vương quốc Anh, đây là một trong những văn kiện nền tảng về CG, đã nhấn mạnh rằng: “Quản trị doanh nghiệp là những cơ chế, quy định thông qua đó công ty được điều hành và kiểm soát”. Cách tiếp cận này tập trung vào hai khía cạnh cốt lõi là định hướng chiến lược và cơ chế kiểm soát nội bộ để hạn chế rủi ro từ hành vi của nhà quản lý. Trọng tâm là mối quan hệ giữa hội đồng quản trị và ban điều hành, tức là góc nhìn nội bộ trong quản trị, nhằm giải quyết vấn đề xung đột đại diện giữa chủ sở hữu và nhà quản lý. Đây là quan điểm mang đậm đặc trưng của các nước Anh – Mỹ, nơi thị trường vốn phát triển và cơ chế giám sát chủ yếu đến từ cổ đông bên ngoài.

Khác với Báo cáo Cadbury, World Bank (1999) cho rằng QTCT không chỉ bao gồm quy định mà còn có các luật, thông lệ phản ánh thực tiễn quản lý, với mục tiêu đảm bảo doanh nghiệp được điều hành theo hướng gia tăng giá trị bền vững cho cổ đông đồng thời coi trọng lợi ích của các bên liên quan. Định nghĩa này mở rộng góc nhìn ra khỏi nội bộ doanh nghiệp, nhấn mạnh vai trò của môi trường thể chế, khung pháp lý, và các bên liên quan như nhà cung cấp, khách hàng, người lao động, cộng đồng và nhà nước. Ở đây, QTCT không chỉ gói gọn trong việc chỉ đạo và kiểm soát mà còn là tập hợp các công cụ thể chế nhằm đảm bảo cân bằng lợi ích giữa cổ đông và các nhóm lợi ích khác. Do đó, cách tiếp cận của World Bank phù hợp với các nền kinh tế mới nổi, nơi khung pháp lý và cơ chế giám sát thị trường chưa hoàn chỉnh. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận của OECD mang tính toàn diện và hiện đại hơn khi kết hợp cả hai góc nhìn. OECD (2023) kế thừa từ Cadbury về góc độ tổ chức nội bộ khi nhấn mạnh: “QTCT là mối quan hệ giữa HĐQT, cổ đông và ban điều hành”. Thêm vào đó, cũng coi trọng lợi ích giữa các bên liên quan như quan điểm của World Bank. Về góc độ hệ thống thể chế, mở rộng hơn khi coi QTCT là công cụ hướng đến tính minh bạch, bền vững và trách nhiệm với xã hội. Ngoài ra, OECD còn chỉ rõ vai trò của QTCT trong từng doanh nghiệp: “thiết lập cơ cấu và hệ thống giúp định hướng công ty và xây dựng mục tiêu của công ty, xác định phương tiện để đạt được các mục tiêu đó, và giám sát hiệu quả thực hiện mục tiêu”. Nhìn chung QTCT phản ánh một tập hợp các mối quan hệ, cơ chế và nguyên tắc nhằm định hướng, điều hành và giám sát hoạt động của doanh nghiệp.

Từ những quan điểm trên, có thể thấy rằng: với vai trò là khuôn khổ định hình mục tiêu và xác định phương hướng phát triển, quản trị doanh nghiệp bao trùm nhiều khía cạnh quản lý, xây dựng kế hoạch, thiết lập KSNB cũng như đánh giá hiệu quả hoạt động và công bố thông tin. Có thể khẳng định rằng QTCT ngày nay không chỉ dừng lại ở khía cạnh “quản lý nội bộ” mà còn góp phần quan trọng trong quản trị phát triển bền vững doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm thiểu rủi ro từ hành vi cơ hội, đảm bảo minh bạch và hài hòa lợi ích của các chủ thể liên quan. Trong bối cảnh Việt Nam, nơi thị trường vốn đang phát triển và khung pháp lý về QTCT đang dần hoàn thiện, việc tiếp cận khái niệm QTCT theo hướng của OECD là phù hợp, vì nó bao gồm được giữa yêu cầu củng cố tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và tối đa hóa giá trị dài hạn cho cổ đông lẫn các bên liên quan.

2.1.2 Các mô hình quản trị công ty

Tùy theo đặc điểm pháp lý, văn hóa, lịch sử và cấu trúc sở hữu ở các quốc gia mà có nhiều mô hình quản trị khác nhau được hình thành. Hay nói cách khác, có sự khác nhau trong việc áp dụng mô hình QTCT của các nước (Klapper & Love, 2004). Việc tìm hiểu các mô hình QTCT là cần thiết vì nó giúp hiểu rõ nền tảng lý thuyết và triết lý quản trị khác nhau từ đó hỗ trợ giải thích và đối chiếu kết quả nghiên cứu QTCT – HQTC trong các bối cảnh khác nhau. Đặc biệt, điều đó cung cấp cơ sở để hoàn thiện khung QTCT tại Việt Nam theo hướng phù hợp và bền vững. Vào năm 1997, Shleifer và Vishny đã đề cập và phân loại ra hai mô hình QTCT và đa số các nhà nghiên cứu cũng so sánh, đối chiếu một cách sôi nổi đó là mô hình Anh-Mỹ và mô hình Châu Âu lục địa. Trong đó, QTCT theo mô hình Anh-Mỹ hay còn gọi là mô hình Anglo-Saxon, thường được các nước theo hệ thống thông luật áp dụng, đối với các nước theo hệ thống dân luật thì thường áp dụng mô hình Châu Âu lục địa (Nguyễn Đình Khôi, 2018). Tuy nhiên, cách phân loại này chưa hoàn toàn phù hợp với Nhật Bản cũng như các quốc gia Đông Á khác (Aguilera & Jackson, 2003). Chính vì vậy, QTCT theo mô hình Nhật Bản (Keiretsu) đã được nghiên cứu và phân tích do văn hóa của ở Nhật có sự khác biệt độc đáo so với hệ thống phương Tây (Aoki, 1994). Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Mô hình Anh-Mỹ phổ biến tại các nước Mỹ, Anh, Australia, Canada, New Zealand,…và các nước khác theo hệ thống thông luật, thường sử dụng các án lệ (các tình huống đã có trước đó) để giải quyết các trường hợp tương tự xảy ra sau đó. Đây là mô hình có cấu trúc sở hữu phân tán, quyền lực ít tập trung và cổ đông thường đa dạng và cổ đông là trung tâm. Vậy nên QTCT trong mô hình Anglo-Saxon có nhiệm vụ là bảo vệ lợi ích cho các cổ đông với mục tiêu là tập trung vào gia tăng giá trị cổ đông. Thị trường vốn của các nước theo mô hình này khá phát triển nên vai trò giám sát chủ yếu đến từ phía các nhà đầu tư và thị trường tài chính. Đặc điểm của mô hình Anglo-Saxon là hệ thống đơn tức là HĐQT thường có một tầng, đảm nhận cả vai trò điều hướng và thực hiện giám sát ban điều hành.

Mô hình Châu Âu lục địa được áp dụng ở các nước điển hình là Đức, Pháp, Hà Lan,… với cấu trúc sở hữu tập trung. Không chỉ tập trung bảo vệ lợi ích của cổ đông như mô hình Anh-Mỹ, mô hình Châu Âu lục địa còn nhấn mạnh việc tối đa hóa lợi ích của các bên liên quan khác, đặc biệt là vai trò của người lao động và ngân hàng nhà nước. Với hệ thống hai tầng nên vai trò giám sát và điều hành được phân tách rõ ràng. Ban điều hành có nhiệm vụ quyết định đối với các công việc hằng ngày và ban kiểm soát sẽ có nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra các công việc của ban điều hành và một số công việc khác (Tạ Ngọc Hải & Nguyễn Thị Trang, 2021).

Mô hình Nhật Bản (Keiretsu) được xây dựng với đặc điểm là sự sở hữu tập trung và có mối quan hệ chéo trong các tập đoàn. Các quyết định của HĐQT bị chi phối bởi cả phía khách hàng và từ phía nhà cung cấp, đặc biệt là các chủ nợ và các đối tác chiến lược sẽ có ảnh hưởng lớn. HĐQT thường có đặc điểm là bao gồm nhiều thành viên nội bộ công ty, điều này thúc đẩy sự hợp tác, gắn bó lâu dài hơn là thay đổi nhanh chóng. Chính vì vậy, trọng tâm của mô hình là mang lại sự ổn định trong tương lai dài hạn, đảm bảo lợi ích của nhân viên và đối tác sẽ được đề cao hơn là mục tiêu gia tăng tối đa lợi ích cổ đông trong ngắn hạn.

Bên cạnh ba mô hình phổ biến đã được đề cập ở trên thì mô hình QTCT ở các quốc gia đang phát triển như Việt Nam lại có đặc trưng là sở hữu tập trung cao (thường là sở hữu tập trung của Nhà nước và gia đình sáng lập). Tuy nhiên, hệ thống pháp lý cũng như cơ chế bảo vệ lợi ích cho cổ đông thiểu số chưa thực sự đảm bảo nên dẫn đến nguy cơ chiếm đoạt lợi ích và thiệt hại cho cổ đông thiểu số. Thêm vào đó, vai trò của Nhà nước trong QTCT vẫn còn khá lớn. Vì vậy mà xu hướng QTCT sẽ tiến dần theo chuẩn mực của OECD, minh bạch, trách nhiệm và công bằng hơn.

2.1.3 Các nguyên tắc quản trị công ty của OECD Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Theo OECD (2023): “Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty G20/OECD là tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu về quản trị công ty. Mục tiêu của Bộ Nguyên tắc là giúp các nhà hoạch định chính sách và nhà quản lý đánh giá và cải thiện các khuôn khổ pháp lý, quy định, và thể chế về quản trị công ty nhằm hỗ trợ niềm tin và sự toàn vẹn của thị trường, hiệu quả kinh tế, tăng trưởng bền vững, và ổn định tài chính.” Thực tế, các nước trên thế giới đã và đang vận dụng rộng rãi Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty G20/OECD, đây không phải là một văn bản pháp luật bắt buộc, mà là một tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu, là kim chỉ nam cho các nước trong xây dựng nguyên tắc về QTCT. Bộ Nguyên tắc OECD được ban hành lần đầu là năm 1999 sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 ở châu Á, vậy nên Bộ Nguyên tắc tập trung vào vai trò của thị trường vốn và bảo vệ các cổ đông. Phiên bản thứ hai năm 2004 nhấn mạnh vào vai trò của HĐQT và tính minh bạch sau các vụ bê bối kế toán lớn trên thế giới như Enron và WorldCom,… Lần cập nhật thứ ba là vào năm 2015, sửa đổi sau khủng hoảng tài chính (giai đoạn 2008-2009) diễn ra trên toàn cầu, nguyên tắc tập trung vào nhà đầu tư tổ chức, quản trị rủi ro và ổn định kinh tế tài chính. Vào tháng 6 năm 2023, Bộ Nguyên tắc sau sửa đổi đã được Hội đồng cấp Bộ Trưởng OECD thông qua và tháng 9/2023, phiên bản này đã được G20 phê chuẩn. Phiên bản sửa đổi lần này nhằm tập trung vào yếu tố “Bền vững và năng lực chống chịu” được trình bày trong một chương mới.

  • Sơ đồ 2.1: Bốn trụ cột của Quản trị công ty

Sơ đồ 2.1 trình bày các trụ cột cốt lõi để xây dựng các nguyên tắc QTCT của OECD. Các nguyên tắc được xây dựng xoay quanh các giá trị: sự công bằng (Fairness), sự minh bạch (Transparency), trách nhiệm giải trình (Accountability), Tính Bền Vững và Trách Nhiệm (Sustainability & Responsibility). Bảng 2.1 dưới đây trình bày 6 nguyên tắc tương ứng với 6 chương trong “Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty G20/OECD 2023”:

  • Bảng 2.1: Các nguyên tắc quản trị công ty của OECD

Từ việc tìm hiểu cơ sở lý thuyết trên, có thể thấy rằng QTCT là khung xương định hình nên các đặc trưng cũng như cách thức vận hành và quản lý của một tổ chức. Xét về bản chất, QTCT đảm bảo sự phân chia hợp lý quyền lực và trách nhiệm giữa cổ đông, HĐQT và BĐH. Bên cạnh đó, trách nhiệm giải trình và tính minh bạch được nhấn mạnh, bởi doanh nghiệp có chất lượng thông tin công bố đáng tin cậy sẽ tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư, giảm chi phí vốn và nâng cao thị giá. Ngoài ra, QTCT ngày nay còn mở rộng phạm vi để đảm bảo sự công bằng lợi ích giữa cổ đông và các nhóm khác liên quan nhằm chú trọng sự phát triển ổn định trong dài hạn. Điều đó cho thấy, việc xem xét ảnh hưởng của các cơ chế QTCT đến HQTC của doanh nghiệp là cần thiết để làm rõ mức độ hiệu quả của các cấu phần quản trị trong thực tiễn. Do đó, phần tiếp theo sẽ trình bày các vấn đề liên quan đến khái niệm, vai trò và phương pháp đo lường HQTC nhằm làm rõ căn cứ cho việc xem xét mối quan hệ này.

2.2 Khung lý thuyết về hiệu quả tài chính Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

2.2.1 Định nghĩa về hiệu quả tài chính

Trong nghiên cứu học thuật, hiệu quả tài chính là khái niệm được nhiều học giả tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau, kể cả cách thức đo lường cũng rất đa dạng. Bởi vì dưới mỗi phương diện khác nhau thì cách đo lường cũng khác nhau do tính chất của nó khá phức tạp. Trong đó, Barkham và cộng sự (1996) cho rằng: “Có rất nhiều biện pháp khác nhau để đánh giá hiệu quả hoạt động của một công ty – hầu hết đều mang tính chất tài chính”. Theo cách tiếp cận truyền thống, HQTC thường được đo lường bằng các tiêu chí khách quan như khả năng sinh lời, tốc độ tăng trưởng, tỷ suất sinh lời trên tài sản, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và hiệu quả hoạt động (Richard và cộng sự, 2009; Walker & Brown, 2004). Các chỉ số này mang tính đo lường định lượng – cách tiếp cận phổ biến trong lĩnh vực tài chính, kế toán và là cơ sở để nhà đầu tư và các bên liên quan nhận định năng lực và giá trị thị trường của doanh nghiệp.

Tiếp cận theo hướng hiệu suất tổ chức, Peterson et al. (2003) cho rằng đây là: “Khả năng của một tổ chức trong việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực và tạo các đầu ra phù hợp với mục tiêu và phù hợp với người sử dụng”. Các học giả quan tâm đến mối quan hệ giữa đầu vào – quá trình – đầu ra, trong đó HQTC là thước đo tổng hợp phản ánh mức độ tối ưu hóa sử dụng nguồn lực. Quan điểm này giúp mở rộng hiểu biết về HQTC ở khía cạnh quản trị nội bộ, tức là doanh nghiệp có thể đạt được HQTC cao nếu biết tổ chức sản xuất – kinh doanh hợp lý, quản lý chi phí và phân chia nguồn lực hợp lý với chiến lược. Điều này tương đối quan trọng đối với các công ty hàng tiêu dùng, vốn hoạt động trong môi trường cạnh tranh cao và đòi hỏi sự linh hoạt trong quản lý tài chính.

Với góc nhìn khác rộng hơn, Harrison và Freeman (1999) tiếp cận hiệu quả doanh nghiệp trên nền tảng lý thuyết các bên liên quan. Các tác giả cho biết một đơn vị sẽ đạt được hiệu quả khi thỏa mãn được lợi ích của các bên liên quan. Quan điểm này vượt ra ngoài phạm vi lợi nhuận tài chính đơn thuần khi mở rộng khái niệm hiệu quả hướng đến tính bền vững và cân bằng lợi ích. Trong bối cảnh các doanh nghiệp niêm yết hiện nay, đặc biệt là ngành hàng tiêu dùng, việc duy trì lòng tin và sự hài lòng của khách hàng hay đảm bảo phúc lợi cho người lao động không chỉ giúp ổn định hoạt động mà còn gián tiếp nâng cao hiệu quả tài chính thông qua năng suất và uy tín thương hiệu. Như vậy, theo góc nhìn này, HQTC được xem là hệ quả của việc quản trị tốt các mối quan hệ với bên liên quan, chứ không chỉ là kết quả kế toán hoặc đầu tư.

Trong khi đó, dưới góc nhìn chiến lược, HQTC có vai trò đặc biệt quan trọng. Kaplan và Norton (1996) đã chỉ ra rằng góc nhìn tài chính là một trong bốn khía cạnh không thể thiếu của Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecards): “Tài chính – Khách hàng – Quy trình nội bộ – Học hỏi & phát triển”. Để doanh nghiệp đo lường và quản lý chiến lược một cách toàn diện, phải đảm bảo rằng cả bốn khía cạnh này đều phải được chú trọng và cân bằng nhau. Thêm vào đó, hiệu quả tài chính phản ánh kết quả (lợi nhuận, sinh lời, giá trị cổ đông) sau khi tổ chức thực hiện các chiến lược của ba khía cạnh còn lại. Chính vì vậy, HQTC không chỉ thể hiện kết quả kinh doanh mà còn phản ánh tính đúng đắn và hiệu quả trong việc thực thi chiến lược. Hay nói cách khác, HQTC chính là “tấm gương” phản chiếu kết quả của quá trình quản trị chiến lược và định hướng phát triển của đơn vị.

Từ những quan điểm trên, có thể đúc kết được rằng: “Hiệu quả tài chính là khả năng của doanh nghiệp trong việc sử dụng nguồn lực để tạo ra lợi nhuận, tối ưu giá trị tài sản, nâng cao giá trị thị trường, mang lại lợi tức cho cổ đông và giúp cho doanh nghiệp duy trì sự phát triển bền vững”. Định nghĩa này vừa kế thừa cách tiếp cận truyền thống dựa trên chỉ tiêu tài chính, vừa phản ánh góc nhìn hiện đại về chiến lược và giá trị thị trường, phù hợp để vận dụng trong bối cảnh nghiên cứu mối quan hệ giữa QTCT và HQTC của các doanh nghiệp niêm yết ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam giai đoạn 2015–2024.

2.2.2 Tầm quan trọng của đo lường hiệu quả tài chính doanh nghiệp Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Khi định giá một công ty thì điều đầu tiên cần làm là xem xét tình hình tài chính hiện tại để đánh giá HQTC cũng như kết quả kinh doanh gần đây của doanh nghiệp (Knight & Bertoneche, 2000). Do đó, đánh giá HQTC không chỉ mang lại đóng góp quan trọng trong nghiên cứu học thuật mà còn đặc biệt hữu dụng trong quản trị doanh nghiệp thực tiễn. Đầu tiên, đây là công cụ quan trọng để thể hiện tình hình hoạt động SXKD, mức độ sử dụng nguồn lực và khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Thông qua việc phân tích HQTC, nhà quản trị có thể nhận diện những điểm mạnh/ hạn chế trong hoạt động, từ đó đề xuất các quyết định điều chỉnh chiến lược, cơ cấu vốn và chính sách phân bổ nguồn lực nhằm nâng cao HQHĐ. Cụ thể hơn, khi nhắc đến bốn khía cạnh trong thẻ điểm cân bằng của Kaplan và Norton (1996), bốn góc nhìn ấy có quan hệ chặt chẽ hay nói cách khác chúng có mối quan hệ nguyên nhân kết quả. Có thể hình dung đơn giản rằng: Khi công ty đầu tư vào đào tạo bài bản và tận tâm cho nhân viên (Góc nhìn Học hỏi & Phát triển), nhân viên sẽ làm việc hiệu quả và chuyên nghiệp hơn. Nhờ đó, quy trình nội bộ được cải tiến, vận hành thống nhất và trơn tru hơn (Góc nhìn Quy trình nội bộ), giúp sản phẩm/ dịch vụ tốt hơn. Khi sản phẩm/ dịch vụ tốt hơn, thỏa mãn được nhu cầu thì khách hàng hài lòng hơn, lòng trung thành của họ cũng gia tăng (Góc nhìn Khách hàng), và nhờ vậy doanh số bán hàng có thể duy trì và ngày càng cao hơn. Cuối cùng, kéo theo doanh thu cũng tăng lên (Góc nhìn Tài chính), mang lại lợi nhuận cao hơn cho công ty. Tóm lại, đo lường HQTC có vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là tiêu chí cuối cùng để đánh giá mức độ thành công hay thất bại của các cơ chế quản trị, chiến lược kinh doanh, quyết định đầu tư cũng như năng lực ứng phó với rủi ro.

Thứ hai, việc đánh giá HQTC là cơ sở cho các nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và các bên liên quan khác trong việc cân nhắc rủi ro cũng như kỳ vọng lợi nhuận trước khi đưa ra lựa chọn đầu tư, cho vay hay hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp. Họ cần xem xét mức độ rủi ro khi đầu tư bởi vì những công ty có HQTC kém thường sẽ khó đem lại lợi nhuận đầu tư một cách chắc chắn. Còn đối với các đối tác, nhà cung cấp, tổ chức tín dụng,… thì HQTC cũng phần nào giúp cho việc đánh giá xem công ty đảm bảo được khả năng thanh toán hay giúp tăng uy tín của doanh nghiệp trong các cuộc đàm phán, hợp tác. Mặt khác, xét tới các thành viên nội bộ của doanh nghiệp, HQTC thường sẽ gắn với lương thưởng và đôi khi còn là yếu tố bảo đảm cho việc gắn bó lâu dài của nhân viên khi tin tưởng vào sự phát triển ổn định của đơn vị họ đang công tác. Qua đó, có thể thấy rằng HQTC là yếu tố đặc biệt trọng yếu, thu hút sự chú ý của các bên liên quan khi xem xét đến một doanh nghiệp nào đó.

Thứ ba, việc đo lường hiệu quả tài chính còn giúp so sánh năng lực hoạt động giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành, giữa các ngành hoặc trong các giai đoạn kinh tế khác nhau, qua đó mang lại các thông tin có ích cho hoạch định chính sách vĩ mô. Đặc biệt tại Việt Nam, đối với các doanh nghiệp niêm yết ngành hàng tiêu dùng, HQTC không chỉ quyết định năng lực cạnh tranh trên thị trường nội địa mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư và giá trị vốn hóa trên thị trường chứng khoán. Như vậy, có thể thấy việc đánh giá HQTC vừa mang ý nghĩa chiến lược trong QTCT, vừa góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển vững mạnh và ổn định của nền kinh tế. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

2.2.3 Các phương pháp đo lường hiệu quả tài chính

Các phương pháp để đo lường hiệu quả tài chính phổ biến là phương pháp kế toán, phương pháp thị trường và phương pháp hỗn hợp (kết hợp phương pháp kế toán và phương pháp thị trường).

Phương pháp kế toán được xem là phương pháp phổ biến nhất và truyền thống khi nhắc đến cách đo lường HQTC (Richard và cộng sự, 2009). Phương pháp đo lường này sử dụng số liệu được ghi nhận trong BCTC. Các chỉ tiêu thường được sử dụng trong cách tiếp cận này là xem xét các chỉ số như tăng trưởng doanh số, lợi nhuận (lợi nhuận trên vốn đầu tư, lợi nhuận trên doanh thu và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu),… (Venkatraman & Ramanujam, 1986). Cách tiếp cận này có điểm mạnh là sử dụng dữ liệu thứ cấp nên dễ dàng trong việc tính toán và dễ hiểu. Cụ thể hơn, khi xét đến chỉ tiêu ROA hay ROE có thể cho thấy được kết quả của quá trình quản lý hoạt động của đơn vị trong thời kỳ trước đó. Tuy nhiên, đó cũng là điểm hạn chế của phương pháp tiếp cận này khi dựa vào số liệu sổ sách, nếu các dữ liệu này không đáng tin cậy thì sẽ ảnh hưởng đến kết quả đo lường và làm giảm tính chính xác khi phản ánh giá trị thực của công ty. Ngoài ra, thước đo này còn tập trung vào kết quả trong quá khứ hơn là HQTC của doanh nghiệp trong tương lai (Chakravarthy, 1986; Kaplan & Norton, 1996; Keats, 1988). Vì vậy, phương pháp này thường ít mang lại các thông tin cho các nhà đầu tư cũng như nhà quản lý trong việc dự đoán, hoạch định kế hoạch trong dài hạn của công ty.

Phương pháp thị trường thì đo lường HQTC của doanh nghiệp bằng phản ứng và đánh giá của thị trường vốn. Các chỉ số tiêu biểu dùng để đo lường HQTC theo cách tiếp cận này là giá cổ phiếu, thu nhập trên mỗi cổ phiếu, tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu, giá trị vốn hóa thị trường,… (Richard và cộng sự, 2009). Cách tiếp cận này giải quyết được hạn chế cho phương pháp kế toán khi nó phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư, cho thấy khả năng doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị trong dài hạn và sự đánh giá của thị trường. Mặt khác, phương pháp này cũng có hạn chế vì chịu biến động mạnh bởi các yếu tố vĩ mô, khủng hoảng kinh tế, tâm lý nhà đầu tư hay các hành vi thao túng thị trường chứng khoán. Những điều này sẽ tác động đến tính chính xác của HQTC khi đo lường các chỉ tiêu dựa trên thị trường.

Để đo lường hiệu quả tài chính một cách toàn diện, phương pháp hỗn hợp đã được sử dụng khi kết hợp đồng thời chỉ số kế toán và chỉ số thị trường (Keats, 1988). Theo Richard và cộng sự (2009): “Các thước đo kết hợp giữa kế toán và thị trường tài chính. Ưu điểm nổi bật của các thước đo kết hợp này là khả năng cân bằng tốt hơn giữa rủi ro (yếu tố thường bị bỏ qua trong các chỉ số kế toán) và hiệu quả hoạt động (đôi khi lại không được phản ánh đầy đủ trong các chỉ số dựa trên thị trường)”. Ví dụ như việc sử dụng đồng thời ROA/ROE và Tobin’s Q cho phép so sánh mức độ sinh lời từ tài sản/ VCSH với mức độ đánh giá của nhà đầu tư, từ đó cung cấp cái nhìn cân bằng và bao quát hơn về HQTC. Chính vì vậy, phương pháp kết hợp này được ưa chuộng trong các nghiên cứu gần đây vì giúp khắc phục hạn chế riêng lẻ của từng cách tiếp cận, đồng thời nâng cao độ tin cậy của kết quả phân tích.

2.3 Các lý thuyết nền về quản trị công ty Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

2.3.1 Lý thuyết đại diện và quản trị công ty

Khi nghiên cứu về các chủ đề liên quan đến QTCT và HQTC thì lý thuyết đại diện (Agency Theory) là một trong những lý thuyết nền tảng vô cùng quan trọng cần phải tìm hiểu.

Nguồn gốc của lý thuyết này xuất phát khi các doanh nghiệp lớn có sự tách biệt giữa quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu doanh nghiệp với các nhà quản lý. Cụ thể hơn, trong các công ty cổ phần, các cổ đông – chủ sở hữu của công ty thực hiện ủy quyền quản lý cho các nhà quản lý để thay mặt họ vận hành công ty với mục tiêu cuối cùng là đem lại giá trị cho các cổ đông. Quyền lợi chính của các chủ sở hữu là thu nhận các lợi ích (chủ yếu lợi nhuận) sau khi đã đầu tư (góp vốn) cho công ty. Trong khi đó, các nhà quản lý lại được thuê về/ ủy quyền để giúp quản lý vốn đã được đầu tư và mang lại lợi ích cho các chủ sở hữu bằng cách điều hành công ty phát triển tốt. Chính vì có sự khác biệt giữa quyền sở hữu và quyền điều hành, cùng với thông tin bất cân xứng, người đại diện – nhà quản lý có thể hành động vì mưu cầu lợi riêng thay vì tối đa hóa giá trị cho chủ sở hữu. Thêm vào đó, mở đầu trong nghiên cứu của hai học giả về lý thuyết đại diện – Jensen và Meckling (1976) đã đề cập đến đoạn trích nổi tiếng trong tác phẩm “The Wealth of Nations” của Adam Smith, đây được coi là nhận định khá sớm về vấn đề đại diện trong các công ty. Đoạn trích được dịch sang tiếng Việt với nội dung dưới đây cũng đã cho thấy cốt lõi về sự tách biệt lợi ích dẫn đến mâu thuẫn giữa chủ sở hữu và người đại diện: “Tuy nhiên, những giám đốc của các công ty [cổ phần] như vậy, là vì họ là những nhà quản lý tiền của người khác chứ không phải tiền của chính họ, nên khó có thể kỳ vọng rằng họ sẽ giám sát và quản lý với cùng mức độ cẩn trọng và lo lắng như những đối tác trong một công ty tư nhân thường làm đối với tài sản của họ. Giống như những người quản gia của một người giàu có, họ có xu hướng coi nhẹ những vấn đề nhỏ nhặt vì làm vậy sẽ mất đi vẻ danh giá của chủ nhân họ, và rất dễ dàng cho phép bản thân được miễn trừ khỏi việc đó. Do đó, sự cẩu thả và phung phí, ở mức độ ít nhiều, là điều không thể tránh khỏi trong việc điều hành công việc của những công ty như thế.”. Thế nên, các chủ sở hữu phải tăng cường giám sát và kiểm soát được các hoạt động của nhà quản lý để tránh việc nhà quản lý thu lợi bất chính quá lớn sẽ ảnh hưởng đến HQTC của đơn vị, và việc này đã tạo ra một loại tổn thất đó chính là chi phí đại diện (Jensen & Meckling, 1976).

Bên cạnh mâu thuẫn giữa chủ sở hữu và người đại diện thì gần đây hơn, các học giả cũng đã mở rộng lý thuyết đại diện khi đề cập đến mâu thuẫn giữa các chủ sở hữu (Young và cộng sự, 2008). Hay nói cách khác là vấn đề mâu thuẫn giữa cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số. Theo Claessens et al. (2002), vấn đề này thường xuất hiện trong các thị trường mới nổi, nơi quyền sở hữu tập trung, gia đình hoặc nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối cũng như các cơ sở pháp lý để bảo vệ lợi ích của cổ đông thiểu số chưa được chú trọng. Trong trường hợp này, các cổ đông kiểm soát có thể lạm dụng quyền để tham nhũng thông qua các giao dịch có lợi cho họ nhưng gây thiệt hại cho các cổ đông thiểu số như chuyển giá nội bộ, phân phối tài sản không công bằng hoặc chiếm đoạt lợi ích doanh nghiệp (Claessens và cộng sự, 2000; La Porta và cộng sự, 1999). Xét về mặt tích cực, điều này có thể giảm chi phí đại diện liên quan đến mâu thuẫn giữa chủ sở hữu và nhà quản lý nhưng lại gây ra mâu thuẫn hơn giữa các chủ sở hữu khi quyền và lợi ích của các cổ đông nhỏ bị tước đoạt (La Porta và cộng sự, 1999; Shleifer & Vishny, 1997). Bởi vì khi quyền sở hữu tập trung, các cổ đông lớn có thể tăng khả năng giám sát để các nhà quản lý thực hiện điều hành công ty đi đúng hướng và mang lại giá trị đồng đều cho các cổ đông. Tuy nhiên, cổ đông kiểm soát lại nắm quyền chi phối công ty theo ý họ nên về mặt tiêu cực thì cổ đông thiểu số lại phải chịu thiệt thòi hơn trong khi họ cũng là chủ sở hữu và là người chia sẻ rủi ro với các cổ đông lớn khác, dẫn đến mâu thuẫn giữa các chủ sở hữu ngày càng lớn. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Lý thuyết đại diện đã và đang được ứng dụng mạnh mẽ trong QTCT ở thực tiễn cũng như là cơ sở lý thuyết nền tảng cho các nghiên cứu. Có nhiều nghiên cứu trong thực tế cũng đã chứng minh ảnh hưởng tích cực của các cơ chế quản trị dựa trên lý thuyết đại diện đối với HQTC. Chẳng hạn, Shleifer và Vishny (1997) cho rằng QTCT hiệu quả giúp bảo đảm nhà đầu tư thu hồi được vốn, từ đó làm giảm rủi ro đầu tư và khuyến khích sự phát triển của thị trường vốn. Bhagat và Bolton (2008) cũng phát hiện rằng các doanh nghiệp có hội đồng quản trị độc lập và cấu trúc sở hữu tập trung thường đạt HQTC cao hơn. Ngược lại, quản trị yếu kém có thể dẫn đến hành vi trục lợi của nhà quản lý, gia tăng chi phí đại diện và làm suy giảm HQTC (Core và cộng sự, 1999). Để giảm thiểu chi phí này, cần xây dựng các cơ chế giám sát và khuyến khích phù hợp, trong đó các cấu phần của QTCT như sự độc lập của HĐQT, cấu trúc sở hữu, và thông tin minh bạch đóng vai trò quan trọng. Các cơ chế này giúp giảm thiểu trong mâu thuẫn lợi ích giữa nhà quản lý và cổ đông, qua đó nâng cao HQHĐ và giá trị doanh nghiệp. Thêm vào đó, mâu thuẫn giữa các chủ sở hữu đặc biệt phổ biến tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, nơi cấu trúc sở hữu tập trung, gia đình và tổ chức nhà nước thường nắm giữ tỷ lệ cổ phần lớn. Do đó, việc thiết lập các cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số, minh bạch thông tin và kiểm soát giao dịch nội bộ là yếu tố quan trọng để đảm bảo QTCT hiệu quả và nâng cao HQTC.

Với đặc thù của các công ty hàng tiêu dùng tại Việt Nam như khối lượng giao dịch lớn, hoạt động quản lý xuất-nhập-tồn kho được thực hiện thường xuyên cùng với áp lực cạnh tranh cao nên khả năng phát sinh chi phí đại diện cũng khá lớn. Bởi vì, nếu công ty không có các cơ chế giám sát và KSNB hữu hiệu thì các nhà quản lý có thể dễ dàng gây ra các tổn thất cho doanh nghiệp thông qua các quyết định kém hiệu quả trong công tác quản lý hàng tồn kho, quyết định chọn lựa nhà cung cấp, đối tác hay phân bổ nguồn nhân lực. Chính vì vậy, QTCT tốt sẽ mang đến hiệu quả trong công tác quản lý, giám sát, đảm bảo quyền lợi cho cổ đông và hạn chế phát sinh chi phí đại diện.

2.3.2 Lý thuyết các bên liên quan và quản trị công ty

Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory), được Freeman (1984) phát triển, cho rằng doanh nghiệp không chỉ tồn tại để gia tăng tối đa lợi ích cho cổ đông mà còn phải hài hòa lợi ích của nhiều nhóm liên quan như người lao động, khách hàng, nhà cung cấp, cộng đồng và cơ quan quản lý.

Lý thuyết các bên liên quan có ba khía cạnh chính: Mô tả, công cụ và chuẩn tắc (Donaldson & Preston,1995). Khía cạnh mô tả giải thích cách các tổ chức thực sự vận hành khi phải hài hòa lợi ích của các nhóm bên liên quan. Khía cạnh công cụ chỉ ra rằng việc đáp ứng được lợi ích cho các bên liên quan có thể mang lại cho doanh nghiệp kết quả tài chính tốt hơn. Khía cạnh chuẩn tắc đề xuất rằng doanh nghiệp có nghĩa vụ đạo đức trong việc xem xét quyền lợi của cả cổ đông và của mọi bên liên quan. Vậy nên, lý thuyết này bổ sung cho góc nhìn truyền thống của lý thuyết đại diện do Jensen và Meckling (1976) đề xuất, vốn tập trung vào mối quan hệ giữa cổ đông và nhà quản lý. Quan điểm này cũng tương đồng với OECD (2023) khi đề cập rằng QTCT bao gồm các mối quan hệ của các thành phần trong nội bộ đơn vị và kể cả các bên có lợi ích liên quan. Thêm vào đó là nhấn mạnh việc doanh nghiệp cần thực hiện các trách nhiệm xã hội và trách nhiệm với môi trường để tăng tính bền vững trong QTCT.

Việc doanh nghiệp chú trọng và cân bằng lợi ích các bên liên quan không chỉ nâng cao sự tín nhiệm, mà còn góp phần giảm rủi ro hoạt động, giảm chi phí đại diện và mâu thuẫn lợi ích giữa các bên, từ đó tác động tích cực đến HQTC. Đã có nhiều nghiên cứu đưa ra kết quả để chứng minh mối quan hệ này. Turban và Greening (1997) cũng đã nhấn mạnh rằng các công ty có chính sách nhân sự tốt, môi trường làm việc công bằng và trách nhiệm xã hội cao thường thu hút được nhân tài, từ đó gia tăng năng suất lao động và HQHĐ. Theo COSO (2013), môi trường kiểm soát là nền tảng của hệ thống KSNB, phản ánh các giá trị đạo đức, triết lý điều hành và chính sách nhân sự của tổ chức. Việc xây dựng một hệ sinh thái làm việc tích cực, đề cao năng lực và hành vi có trách nhiệm của nhân viên không chỉ giúp nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống KSNB, mà còn thể hiện sự quan tâm đến một trong những nhóm bên liên quan quan trọng nhất đó là nguồn nhân lực nội bộ. Trong quan điểm về thẻ điểm cân bằng của Kaplan và Norton (1996) cũng đề cập rằng: “Lòng trung thành của khách hàng được đưa vào góc nhìn khách hàng của thẻ điểm vì nó là động lực của sự gia tăng giá trị kinh tế trong tương lai”. Có thể hiểu là, công ty thực hiện tốt công việc chăm sóc khách hàng sẽ góp phần xây dựng được lòng tin vững chắc trong họ, từ đó giúp tăng cơ hội tăng trưởng doanh thu và nâng cao HQTC. Điều này phù hợp với lập luận của Freeman (1984) trong lý thuyết các bên liên quan, cũng như các bằng chứng thực nghiệm của Hillman và Keim (2001), Waddock và Graves (1997) cho thấy việc quan tâm và đầu tư vào các bên liên quan như nhân viên, khách hàng, nhà cung cấp và cộng đồng,… giúp doanh nghiệp phát triển các mối quan hệ có giá trị chiến lược, qua đó tăng năng suất, giảm chi phí giao dịch và cải thiện lợi nhuận. Do đó, trong quá trình hoạt động trên thị trường và tạo ra giá trị, các doanh nghiệp cần đặt lợi ích của toàn bộ các bên liên quan (không chỉ cổ đông) lên hàng đầu (Nguyễn Đình Khôi, 2018). Bởi vì, các bên liên quan có mối quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của công ty. Chính vì vậy, để tạo nên mối quan hệ hợp tác lâu dài bền chặt và các bên đều có lợi thì phải dựa trên sự tin tưởng và mức độ giữ chữ tín, các công ty cần cam kết và thực hiện đầy đủ trách nhiệm để đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan. Khi nghiên cứu sâu, các doanh nghiệp hàng tiêu dùng lại có quan hệ mật thiết với mạng lưới các bên liên quan như nhà cung cấp nguyên liệu, đơn vị vận chuyển logistics, nhà bán lẻ và người tiêu dùng. Nếu một trong số những điểm nối này bị đứt đoạn thì sẽ tác động đến nhiều khía cạnh như khả năng sản xuất, doanh thu bán hàng, nhu cầu của người dùng hay uy tín doanh nghiệp. Vì vậy bên cạnh mục tiêu đem lại lợi ích cho cổ đông thì các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết ở Việt Nam còn cần phải phối hợp nhịp nhàng và tạo ra mối liên kết bền vững với các bên liên quan.

Góc nhìn rộng hơn của lý thuyết các bên liên quan về QTCT không chỉ giúp tối đa giá trị lợi ích của cổ đông mà còn hướng tới sự phát triển cân bằng hơn giữa lợi nhuận, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Trong bối cảnh cạnh tranh và biến động mạnh, việc QTCT theo hướng chú trọng quyền hạn và lợi ích các bên liên quan sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, duy trì mối quan hệ bền vững và đảm bảo hoạt động vững vàng, ổn định lâu dài, từ đó cải thiện HQTC.

2.3.3 Lý thuyết thông tin bất cân xứng và quản trị công ty Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Information Asymmetry Theory), do Akerlof (1970) khởi xướng, nhấn mạnh rằng khi một bên nắm nhiều thông tin hơn bên còn lại, sự chênh lệch này có thể kéo theo quyết định đầu tư sai lệch hoặc làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp.

Cụ thể hơn, “thông tin bất đối xứng” được chia ra hai cách hiểu. Theo Nguyễn Đình Khôi (2018): “Trường hợp không có thông tin: trường hợp này có thể xảy ra do thông tin không tồn tại, hay thông tin tồn tại nhưng không được thu thập. Trường hợp có thông tin nhưng thông tin không đầy đủ; thông tin không chính xác; thông tin không kịp thời; thông tin không tiếp cận được (chi phí lớn, bị che dấu)”. Nguyên nhân của việc xuất hiện thông tin bất cân xứng có thể do khách quan như thị trường có mức độ hiệu quả chưa cao nên gặp khó khăn trong việc truyền tải thông tin. Mặt khác, cũng có thể do sự thiếu cố gắng trong việc khai thác thông tin, thậm chí là do các đối tượng cố tình không tiết lộ thông tin quan trọng để tiến hành trục lợi cá nhân. Thế nên, việc một bên nắm giữ nhiều thông tin hơn so với bên còn lại sẽ tạo ra thông tin bất cân xứng và điều này dẫn đến lựa chọn đối nghịch, tức là lựa chọn điều mà đáng ra không nên chọn (Akerlof, 1978). Ví dụ như khi rót vốn vào thị trường chứng khoán, nhà đầu tư thường không có đủ thông tin để định giá cổ phiếu chính xác bằng công ty phát hành, vậy nên họ có thể gặp bất lợi nếu định giá quá sai lệch so với giá trị thực tế của cổ phiếu. Một hệ quả khác có thể nói đến đó là rủi ro đạo đức, xảy ra sau khi giao dịch được ký kết. Có thể hiểu là sau khi đã đầu tư vào cổ phiếu của công ty, nhà quản lý không quản lý hiệu quả nguồn vốn dẫn đến thiệt hại cho công ty và tổn thất cho nhà đầu tư. Spence (1978) có áp dụng “tín hiệu thông tin” vào thị trường lao động thông qua việc người muốn ứng tuyển sẽ gửi các tín hiệu thông tin như bằng cấp, kinh nghiệm làm việc,… cho nhà tuyển dụng. Mục đích là để nhà tuyển dụng ra quyết định có nhận ứng viên hay không dựa trên cơ sở các tín hiệu đã được cung cấp để có thể nhận định về khả năng của ứng viên. Mở rộng hơn, kết quả trên cho thấy các công ty có năng lực tốt có thể phát tín hiệu ra thị trường để giảm bớt sự mất cân xứng thông tin thông qua công bố minh bạch thông tin, trả cổ tức hay bổ nhiệm thành viên độc lập của HĐQT.

Trong bối cảnh QTCT, lý thuyết thông tin bất cân xứng được sử dụng để giải thích vai trò của cơ chế minh bạch, công bố thông tin (CBTT) và giám sát nội bộ. Nếu như lý thuyết đại diện chỉ ra rằng: xung đột lợi ích giữa nhà quản lý và chủ sở hữu sẽ làm phát sinh gian lận thì thông tin bất cân xứng lại làm khuếch đại nguy cơ đó. Cụ thể là khi nhà quản lý nắm giữ thông tin về hoạt động công ty nhiều hơn cổ đông, nguy cơ xảy ra hành vi cơ hội như làm sai lệch BCTC, giao dịch nội gián hoặc đầu tư kém hiệu quả là rất cao (Healy & Palepu, 2001). Các cơ chế quản trị như thành viên HĐQT độc lập, KTNB, UBKT, CBTT bắt buộc và chuẩn mực BCTC minh bạch được xem là công cụ hữu hiệu để giảm thiểu bất cân xứng thông tin giữa nhà quản lý và cổ đông (Bushman & Smith, 2001). Đặc biệt, đối với ngành hàng tiêu dùng có mức độ cạnh tranh gay gắt và sự khác biệt giữa các mặt hàng là không quá lớn cũng làm cho nhà đầu tư gặp khó khăn trong công tác đánh giá khả năng hoạt động, quản trị của doanh nghiệp nếu chỉ dựa vào các chỉ số tài chính. Do đó, CBTT minh bạch về quản trị hàng tồn kho, quản trị chuỗi cung ứng hay chiến lược phân phối, giám sát rủi ro sẽ giúp cho nhà đầu tư có cái nhìn rõ nét hơn về doanh nghiệp. Mức độ chênh lệch thông tin giảm xuống sẽ là cơ sở để đánh giá chính xác hơn và doanh nghiệp sẽ được định giá cao hơn trong mắt thị trường. Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy mối quan hệ giữa giảm bất cân xứng thông tin và nâng cao HQTC khi nhận định rằng minh bạch hóa thông tin công bố giúp thị trường vốn hoạt động hiệu quả hơn, giảm chi phí vốn và tăng hiệu quả đầu tư. Fan và Wong (2002) nghiên cứu các doanh nghiệp ở các nền kinh tế Đông Á và chỉ ra rằng mức độ tập trung quyền sở hữu cao làm giảm tính minh bạch và giá trị thông tin của BCTC, nhà đầu tư khó có thể đánh giá chính xác hiệu quả doanh nghiệp dẫn đến thị giá và niềm tin của cổ đông giảm. Điều này cho thấy quản trị doanh nghiệp kém và chất lượng thông tin kế toán thấp có thể dẫn đến giá trị doanh nghiệp thấp hơn. Hay nói cách khác, công ty có chất lượng thông tin cao hơn thường có giá trị thị trường và lợi nhuận cao hơn. Tại Việt Nam, Nguyễn Đình Khôi (2018) cũng chỉ ra rằng minh bạch thông tin và quan tâm đến các bên liên quan có ảnh hưởng tích cực đến HQTC (Tobin’s Q, ROA, ROE) của doanh nghiệp niêm yết.

Chính vì vậy, quản trị công ty hiệu quả thông qua việc CBTT minh bạch, báo cáo bền vững và tuân thủ chuẩn mực công bố, sẽ giảm bớt mất cần bằng thông tin và cải thiện HQHĐ. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

2.3.4 Mối quan hệ giữa các lý thuyết nền, quản trị công ty và hiệu quả tài chính

Ba lý thuyết nền tảng đã trình bày ở trên tạo thành cơ sở lý luận quan trọng, cả ba không tồn tại riêng lẻ mà bổ trợ cho nhau để giải thích cách mà các cơ chế QTCT tác động đến HQTC. Trong khi lý thuyết đại diện nhấn mạnh khía cạnh kiểm soát và giám sát nội bộ thì lý thuyết các bên liên quan mở rộng góc nhìn đến việc hài hòa lợi ích các bên, hướng đến tính bền vững và duy trì uy tín doanh nghiệp. Còn lý thuyết thông tin bất cân xứng nhấn mạnh tính minh bạch như yếu tố then chốt ảnh hưởng đến niềm tin thị trường và giá trị công ty. Tổng hợp ba góc nhìn này hình thành một khuôn khổ vững chắc khi xem xét tác động của QTCT đến HQTC tại các doanh nghiệp niêm yết.

  • Bảng 2.2: Tổng hợp đặc điểm chung của các lý thuyết nền

Từ những đặc điểm của các lý thuyết nền, đây là cơ sở để giải thích lựa chọn các cơ chế quản trị phù hợp để xây dựng biến độc lập QTCT cho mô hình nghiên cứu. Ngoài những cơ sở chính để lựa chọn các biến độc lập như bảng tổng hợp trên, với sự giao thoa và bổ trợ lẫn nhau của ba lý thuyết nền, mỗi yếu tố có thể được nhiều lý thuyết cùng hỗ trợ giải thích. Ví dụ như yếu tố “công bố thông tin minh bạch” có thể được luận giải bởi cả ba lý thuyết. Cơ chế này đảm bảo lợi ích giữa các bên liên quan khi được dùng để giảm bớt sự chênh lệch thông tin và giảm rủi ro gian lận, vụ lợi trong các mối quan hệ xung đột lợi ích được đề cập trong lý thuyết đại diện. Chính vì vậy, cả ba lý thuyết đều tương tác qua lại lẫn nhau, điều này mang lại cơ sở vững chắc cho đề xuất mô hình nghiên cứu và là cơ sở để giải thích cho kết quả nghiên cứu cũng như thỏa mãn các mục tiêu đề ra.

  • Hình 2.1: Sơ đồ mối quan hệ giữa các lý thuyết nền, quản trị công ty và hiệu quả tài chính

2.4 Tổng quan các nghiên cứu về quản trị công ty và hiệu quả tài chính Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Mối quan hệ giữa QTCT và HQTC đã thu hút sự quan tâm đáng kể của giới học thuật và cả trong thực tiễn, nhất là sau các vụ sụp đổ tài chính và gian lận kế toán tại các tập đoàn lớn như Enron, WorldCom (Mỹ), Parmalat (Ý), hay Satyam (Ấn Độ). Các nghiên cứu ban đầu đã đặt nền móng cho việc đánh giá vai trò của cơ chế quản trị trong việc bảo vệ quyền lợi cổ đông và nâng cao HQHĐ doanh nghiệp. Tại Việt Nam, tuy thời gian tiếp cận muộn hơn so với thế giới nhưng vấn đề QTCT ngày càng được quan tâm trong những năm gần đây, đặc biệt là sau khi Bộ Tài chính và UBCKNN ban hành các văn bản hướng dẫn thực hành quản trị (Nghị định 71/2017/NĐ-CP, Luật Chứng khoán 2019, Luật Doanh nghiệp năm 2020, Thông tư 116/2020/TT-BTC – quy chế quản trị công ty áp dụng cho công ty đại chúng). Thêm vào đó, còn các tài liệu được UBCKNN phát hành và hỗ trợ bởi IFC và SECO như: Bộ nguyên tắc quản trị công ty theo thông lệ tốt nhất (2019) và Cẩm nang quản trị công ty (2025).

Trong giới học thuật, đã có nhiều nghiên cứu tìm hiểu về tác động của QTCT đến HQTC, tuy có rất nhiều kết quả khác nhau cho mối quan hệ này nhưng đa phần kết luận rằng QTCT tốt sẽ góp phần gia tăng HQTC cho công ty. Một số nghiên cứu nổi bật có thể kể đến: Nghiên cứu của Klapper và Love (2004) đã thực hiện tại 14 quốc gia mới nổi và chỉ ra rằng các công ty có chất lượng quản trị cao thường đạt hiệu quả tài chính tốt hơn, đặc biệt là trong môi trường pháp lý yếu. Điều đó cho thấy QTCT có tác động tích cực và có ý nghĩa đến HQHĐ và giá trị doanh nghiệp. Nghiên cứu sử dụng chỉ số quản trị được tổng hợp từ bảng câu hỏi quản trị doanh nghiệp của CLSA là tổng hợp của 57 câu hỏi định tính. Tương tự, các nghiên cứu như Bhagat và Bolton (2008), Brown và Caylor (2006), Erkens et al. (2012), Jain và Gupta (2020) cũng đã đưa ra bằng chứng rằng quản trị tốt có thể cải thiện hiệu quả trong hoạt động và giá trị của công ty. Trong đó, Brown và Caylor (2006) phát triển chỉ số G-Index (Governance Index) và chứng minh rằng các doanh nghiệp có điểm số quản trị cao thường có Tobin’s Q cao hơn. Theo tổng quan về đo lường QTCT của Trịnh Hoàng Anh và Phạm Đức Chính (2023), đây cũng là nghiên cứu làm cơ sở nền tảng cho nhiều nghiên cứu sau đó sử dụng điểm quản trị doanh nghiệp, bao gồm 51 tiêu chí cho 8 nội dung như nghiên cứu của Jiang et al. (2008), Mardnly et al. (2018).

Với hướng tiếp cận khác, một số tác giả đã đo lường chỉ số QTCT thông qua các thành phần đặc trưng như cơ cấu HĐQT, hoạt động của UBKT– KTNB hay qua việc công bố thông tin minh bạch và cấu trúc sở hữu (Li, 2014; Ribeiro & Souza, 2023; Strydom & Skully, 2009). Việc xây dựng chỉ số QTCT từ các yếu tố thành phần nhằm thể hiện bản chất đa chiều của quản trị, giúp giảm sai lệch đo lường, tăng tính tin cậy khi loại bỏ thông tin trùng và thuận tiện trong việc đưa vào mô hình để kiểm định. Phần nội dung tiếp theo trình bày một số đặc điểm phổ biến cấu thành QTCT và chiều tác động của chúng đến HQTC, từ đó xây dựng được cái nhìn tổng quan về kết quả mà các nghiên cứu trước đó đã tìm hiểu.

2.4.1 Cơ cấu hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính

Trong khoản 1 Điều 153 Luật Doanh nghiệp 2020 có đề cập rằng: “Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định, thực hiện quyền và nghĩa vụ của công ty, trừ các quyền và nghĩa vụ thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông”. Đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm xem xét ảnh hưởng của cơ cấu HĐQT tới HQTC của doanh nghiệp nhưng kết quả là chưa thống nhất. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

  • Quy mô HĐQT

Có một số nghiên cứu cho rằng quy mô HĐQT lớn góp phần tăng khả năng giám sát, quản lý công việc và chia sẻ thông tin, điều đó sẽ mang lại hiệu quả trong quá trình quản lý và tác động tích cực đến HQTC (Dalton và cộng sự, 1999; Riyadh và cộng sự, 2023; Trần Ngọc Mai và Hà Phương Linh, 2023). Thêm vào đó, khi xem xét tác động của COVID-19 đến chất lượng BCTC, Hsu và Yang (2022) cũng có phát hiện rằng: quy mô HĐQT lớn hơn giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của đại dịch đến chất lượng BCTC. Điều này có thể nhờ vào năng lực giám sát và cố vấn tốt hơn của các HĐQT lớn. Một kết quả khác lại cho rằng mối quan hệ giữa quy mô HĐQT và giá trị doanh nghiệp (Tobin’s Q) phụ thuộc vào mức độ phức tạp của doanh nghiệp. Nghiên cứu cho rằng Tobin’s Q sẽ tăng theo quy mô HĐQT đối với các công ty phức tạp, còn ở công ty đơn giản thì lại giảm (Coles và cộng sự, 2008). Điều này có thể được lý giải rằng, ở đơn vị có khối lượng công việc nhiều và phức tạp thì số lượng thành viên HĐQT nhiều sẽ hỗ trợ sắp xếp, phân chia và thực hiện quản lý công việc hiệu quả hơn. Trong khi ở các doanh nghiệp nhỏ, độ phức tạp trong công việc, quản lý và giám sát không đòi hỏi quá cao thì việc quy mô HĐQT cồng kềnh có thể là gánh nặng của công ty nếu việc phân chia nhiệm vụ không hợp lý dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, hiệu quả làm việc không cao.

Thêm vào đó, Lipton và Lorsch (1992) lại chỉ ra việc nhiều công ty Mỹ đã từng vĩ đại nhưng lại suy thoái dần do HĐQT quá lớn không vận hành công ty như mong đợi. Tiếp nối quan điểm đó, Jensen (1993) đã khuyến nghị rằng: thành viên HĐQT không nên vượt quá bảy đến tám người, do vượt quá số lượng trên thì hiệu quả hoạt động kém hơn và CEO dễ bị kiểm soát. Vậy nên ông cho là quy mô HĐQT nhỏ sẽ giúp cải thiện HQTC. Trong nghiên cứu 452 công ty Mỹ giai đoạn 1984–1991, Yermack (1996) cho thấy HĐQT nhỏ gọn hơn thường hoạt động hiệu quả hơn, và tác giả cũng đề cập đến: “Các hội đồng quản trị nhỏ hơn đã xuất hiện gần đây trong quá trình cải tạo quản trị doanh nghiệp tại các công ty nổi tiếng như General Motors, IBM, Occidental Petroleum, Scott Paper, W.R. Grace, Time Warner và Westinghouse Electric. Áp lực từ các nhà đầu tư tổ chức được cho là đã góp phần vào những thay đổi này, chẳng hạn như việc giảm số lượng thành viên hội đồng quản trị của Grace từ 22 xuống còn 12 vào năm 1995”. Ở trong nước, các nghiên cứu thực nghiệm Kiều Anh Khoa và Nguyễn Bá Hoàng (2022), Nguyen Minh Quang và Nguyen Van Chien (2024) cũng cho kết quả là quy mô HĐQT lớn tác động tiêu cực đến HQTC của doanh nghiệp hay đôi khi lại không tìm thấy bằng chứng về sự tác động của quy mô HĐQT tới HQTC (Nguyễn Thị Thu Thủy & Nguyễn Văn Thuận, 2020). Có thể nhận thấy rằng, các nghiên cứu ở Việt Nam cho kết quả hỗn hợp, một số cho thấy quy mô HĐQT tác động thuận chiều đến HQTC và một số thì có kết quả ngược lại. Thêm vào đó, các công ty ở Việt Nam đa phần có đặc điểm là các công ty có quy mô nhỏ và vừa (SMEs). Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2024), các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng các doanh nghiệp đang hoạt động, góp phần lớn trong tăng trưởng GDP của cả nước, cải thiện an sinh xã hội và là kênh chuyển giao, ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn. Với đặc điểm quy mô công ty như vậy, nên nếu quy mô HĐQT quá lớn thì như đã lý giải ở trên, điều này có thể sẽ làm tăng tính ỷ lại giữa các thành viên dẫn đến hiệu suất làm việc giảm. Mặt khác, quy mô HĐQT tăng cũng làm tăng chi phí đại diện kéo theo hiệu quả tài chính sẽ giảm xuống. Tuy nhiên ở Việt Nam, số lượng thành viên HĐQT được quy định chung là từ ba đến mười một thành viên và được quy định cụ thể trong điều lệ công ty (Luật Doanh nghiệp, 2020). Quy định này cho phép doanh nghiệp cân nhắc lựa chọn quy mô HĐQT cho phù hợp với đặc điểm quy mô công ty và đặc thù quản lý sao cho số lượng thành viên nằm trong giới hạn cho phép. Vì vậy mà các tổ chức có thể linh hoạt trong phân bổ nhân lực quản lý mà vẫn đáp ứng được mục tiêu hiệu suất trong giải quyết công việc. Chính vì thế, nghiên cứu cho rằng quy mô HĐQT tối ưu sẽ góp phần thúc đẩy HQTC trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.

  • Tính độc lập của hội đồng quản trị Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Lý thuyết đại diện đề cập đến việc bổ nhiệm các thành viên độc lập của HĐQT giúp tăng tính minh bạch, giảm xung đột và mâu thuẫn về lợi ích giữa BĐH và cổ đông. Thêm vào đó. thành viên độc lập được kỳ vọng mang lại góc nhìn khách quan, cải thiện chất lượng BCTC, và HQHĐ (Rosenstein & Wyatt, 1990). Cụ thể hơn, các tác giả đã phát hiện là việc bổ nhiệm thành viên độc lập thường cho phản ứng tích cực khi mang lại tỷ suất sinh lời vượt trội. Byrd và Hickman (1992) cho rằng mối quan hệ giữa tỷ lệ thành viên độc lập và lợi nhuận cổ đông là phi tuyến tính: tích cực ở mức vừa phải, tiêu cực khi tỷ lệ này vượt 60% do có quá nhiều thành viên độc lập có thể giảm hiệu quả ra quyết định và vai trò tư vấn của HĐQT. Mặt khác, có nghiên cứu cho rằng tính độc lập của HĐQT lại có mối tương quan tiêu cực với HQTC, trái ngược với quan điểm phổ biến trong các chuẩn mực quản trị, quan điểm này được tìm thấy trong các nghiên cứu của Erkens et al. (2012), Bhagat và Bolton (2008), Nguyễn Thị Thu Thủy và Nguyễn Văn Thuận (2020). Cụ thể, khi nghiên cứu 296 công ty tài chính ở 30 quốc gia tâm điểm của cuộc khủng hoảng 2007-2008, Erkens et al. (2012) đã cho kết quả HĐQT độc lập hơn lại làm cho hiệu suất cổ phiếu thấp hơn. Có thể lý giải là các công ty có HĐQT độc lập cao thường phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn. Việc này tuy giúp giảm rủi ro tài chính, nhưng lại làm giảm lợi ích của cổ đông hiện hữu và gián tiếp mang lại lợi ích cho các chủ nợ, tức là có sự chuyển dịch giá trị từ cổ đông sang chủ nợ.

Bên cạnh những kết quả cho thấy tác động thuận chiều/ ngược chiều khi quan sát ảnh hưởng của tính độc lập trong HĐQT tới HQTC thì lại có những nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ hay mức độ tác động không nhiều. Nghiên cứu của Hsu và Yang (2022) đã chứng minh cho quan điểm đó, khi tỷ lệ các thành viên độc lập trong HĐQT không giúp cải thiện chất lượng BCTC hay hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong giai đoạn đại dịch COVID-19. Riyadh et al. (2023) cũng không tìm thấy sự ảnh hưởng đáng kể của tính độc lập của HĐQT lên HQTC. Những kết quả nghiên cứu trên đã cho thấy các cơ chế quản trị tốt không phải lúc nào cũng cải thiện HQTC, đặc biệt là do khác biệt thể chế hay trong điều kiện thị trường biến động mạnh và các giai đoạn đặc biệt. Đối với các công ty đại chúng ở Việt Nam, số lượng thành viên độc lập trong HĐQT cũng ngày càng được quy định chặt chẽ với nguyên tắc quy mô HĐQT càng lớn thì số lượng thành viên độc lập cũng cần đáp ứng nhiều hơn (tương ứng với quy mô HĐQT). Vì vai trò của nhóm này đặc biệt quan trong trong kiểm soát các hoạt động của nhà quản lý, đảm bảo tính minh bạch hơn. Nhất là với các công ty trong ngành hàng tiêu dùng, đây là một tín hiệu thông tin tốt để thị trường đánh giá tích cực về chất lượng QTCT của doanh nghiệp. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

  • Sự kiêm nhiệm Chủ tịch Hội đồng Quản trị và Tổng Giám đốc

CEO duality là hiện tượng cùng một người đồng thời đảm nhận cả chức vụ Chủ tịch HĐQT và Tổng Giám đốc/ CEO. Nghĩa là vị trí này tập trung cả quyền hoạch định chiến lược (vai trò HĐQT) và quyền điều hành (vai trò ban giám đốc) vào cùng một người. Theo lý thuyết đại diện, sự tách biệt chức danh Chủ tịch và CEO là để hạn chế tập trung quyền lực, HĐQT đảm nhận vai trò giám sát BĐH và giúp giảm chi phí phát sinh từ vấn đề đại diện. Theo Jensen (1993): “Ở các tập đoàn của Mỹ, Tổng Giám đốc Điều hành cũng thường xuyên giữ chức vụ Chủ tịch HĐQT. Chức năng của Chủ tịch là điều hành các cuộc họp HĐQT, giám sát quá trình tuyển dụng, sa thải, đánh giá và trả lương cho Tổng Giám đốc Điều hành”. Điều này cho thấy khi cùng một người nắm cả hai vai trò, khả năng HĐQT thực hiện chức năng độc lập, giám sát và kỷ luật CEO sẽ bị suy giảm, dẫn tới nguy cơ ra quyết định ưu tiên lợi ích cá nhân, giảm tính minh bạch và có thể làm tổn hại tới HQTC (Jensen, 1993). Các nghiên cứu thực tế dựa trên lập luận này tìm thấy rằng việc CEO duality tác động tiêu cực tới các chỉ tiêu HQTC (Bhagat & Bolton, 2008; Rechner & Dalton, 1991; Yermack, 1996).

Tuy nhiên, lý thuyết quản lý (Stewardship Theory) lại trái ngược với lý thuyết đại diện khi ủng hộ sự kiêm nhiệm với lập luận rằng điều đó giúp tăng tốc độ ra quyết định, nhất quán về chiến lược, và tăng tính trách nhiệm khi một người chịu trách nhiệm toàn diện về định hướng và thực thi. Đối với một số hoàn cảnh đặc biệt như giai đoạn khủng hoảng, trong môi trường cạnh tranh cao hay những doanh nghiệp nhỏ cần những thay đổi nhanh chóng thì CEO duality tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy mục tiêu chất lượng quản trị và HQTC (Donaldson & Davis, 1991). Boyd (1995) cho thấy một phát hiện khác khi kết quả nghiên cứu hai chiều khi ủng hộ một phần theo lý thuyết đại diện rằng CEO kiêm nhiệm sẽ gây ảnh hưởng xấu đến HQTC, một phần theo lý thuyết quản lý lại cho rằng sự kiêm nhiệm có lợi: “trong điều kiện khan hiếm tài nguyên hoặc tính phức tạp cao và có tác động tích cực độc lập đến hiệu suất sau khi kiểm soát các tương tác với sự bất định của môi trường”. Điều này cho thấy CEO kiêm nhiệm cũng đem lại hiệu quả trong điều kiện cần xử lý những công việc cấp bách. Nghiên cứu này cho thấy mối quan hệ giữa CEO duality và HQTC có thể phụ thuộc vào ngành và giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Mặt khác, ngoài những kết quả đối lập trên, cũng có nghiên cứu không tìm thấy tác động hay mối liên hệ trong việc CEO kiêm nhiệm Chủ tịch HĐQT (Hsu & Yang, 2022).

Tại các thị trường mới nổi như Việt Nam, CEO duality khá phổ biến do đặc thù sở hữu tập trung và ở doanh nghiệp gia đình (Chen và cộng sự, 2005). Có thể hiểu rằng, khi người trong gia đình là cổ đông lớn của công ty, để duy trì quyền kiểm soát, bảo vệ người điều hành kế thừa và đảm bảo chiến lược dài hạn của họ được thực thi thì việc thành viên trong gia đình kiêm nhiệm cả hai chức vụ này khá phổ biến. Nghiên cứu trong các công ty được kiểm soát bởi các thành viên trong gia đình cũng cho thấy kết quả khác nhau: một số nghiên cứu chỉ ra việc kiêm nhiệm có ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả do tập trung quyền lực và gây ra giảm giám sát (Al Daoud và cộng sự, 2018; Chen và cộng sự, 2005), nhưng cũng có nghiên cứu cho thấy vấn đề này có tác động tích cực đến HQTC nhờ hiệu suất làm việc và ra quyết định nhanh chóng (Anderson & Reeb, 2003; Nguyễn Thị Thu Thủy & Nguyễn Văn Thuận, 2020). Do đó, khi phân tích ở Việt Nam cần quan tâm và xem xét nhiều hơn các yếu tố về bối cảnh như công ty gia đình, sở hữu nhà nước, quy mô doanh nghiệp.

Khảo lược nghiên cứu cho thấy các kết quả khác nhau, CEO duality không chỉ tác động một chiều đến HQTC, mà chiều tác động còn phụ thuộc vào bối cảnh công ty, năng lực CEO, cấu trúc HĐQT, đặc điểm ngành và thể chế quốc gia. Vì vậy, trong bối cảnh Việt Nam, nơi mô hình doanh nghiệp gia đình còn phổ biến và hệ thống bảo vệ cổ đông cũng như cơ chế thực thi pháp lý chưa hoàn thiện, việc kiêm nhiệm chức danh Chủ tịch HĐQT và Tổng Giám đốc có thể làm suy giảm tính độc lập trong giám sát quản trị, gia tăng vấn đề đại diện và từ đó tác động tiêu cực đến HQTC của doanh nghiệp.

2.4.2 Ủy ban Kiểm toán & Kiểm toán nội bộ và hiệu quả tài chính Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Trong cơ chế QTCT, Ủy ban Kiểm toán (UBKT) và Kiểm toán nội bộ (KTNB) được xem là hai trong số những trụ cột chính nhằm đảm bảo tính chính xác của BCTC, hiệu quả KSNB và giảm rủi ro thông tin bất đối xứng. Về mặt lý thuyết, cả hai đóng vai trò giám sát và cung cấp thông tin và dịch vụ đảm bảo cho HĐQT và cổ đông, từ đó tác động đến chi phí vốn, độ tin cậy BCTC và khả năng ra quyết định chiến lược, từ đó dẫn đến tác động lên HQTC.

  • Ủy ban kiểm toán

UBKT là một bộ phận trực thuộc và chịu sự giám sát của HĐQT, được thành lập để giúp HĐQT thực hiện nhiệm vụ giám sát quá trình lập BCTC, hoạt động kiểm toán (kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập), hệ thống KSNB và quản lý rủi ro liên quan đến BCTC. Nhiều nghiên cứu cho thấy mối tương quan tích cực giữa các đặc tính UBKT chất lượng với mức độ tin cậy của BCTC. Theo Abbott et al. (2004): “Tính độc lập và mức độ hoạt động (thể hiện sự chuyên tâm của ủy ban kiểm toán) có mối quan hệ âm và có ý nghĩa thống kê với khả năng điều chỉnh báo cáo tài chính. Sự hiện diện của ít nhất một thành viên có chuyên môn tài chính trong ủy ban cũng giảm khả năng điều chỉnh báo cáo”. Kết quả nhấn mạnh tầm quan trọng các khuyến nghị của ủy ban BRC (Blue Ribbon Committee) trong việc nâng cao vai trò giám sát và kiểm soát của Ủy ban kiểm toán đối với chất lượng BCTC. Tương tự, UBKT còn đóng vai trò chủ đạo trong lựa chọn và giám sát kiểm toán viên độc lập, giúp giảm rủi ro sai sót/ kết luận sai (Carcello & Neal, 2000). Khi nghiên cứu các doanh nghiệp thuộc nhóm S&P 500, Anderson et al. (2004) chỉ ra rằng đặc tính tốt của UBKT có liên quan tới chi phí nợ thấp hơn, và nhờ đó dẫn tới HQTC cao hơn. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa đặc tính UBKT và HQTC không phải luôn nhất quán.

Khi nghiên cứu tại một số quốc gia mới nổi ở Đông Nam Á như Việt Nam và Thái Lan thì kết quả phản ánh các đặc điểm của UBKT đóng góp đáng kể tới việc gia tăng HQTC (Al Farooque và cộng sự, 2020; Nguyen Minh Quang & Nguyen Van Chien, 2024). Nghiên cứu ở Indonesia của Riyadh et al. (2023) lại không tìm thấy tác động đáng kể trong mối liên hệ này. Các kết quả nghiên cứu chưa nhất quán có thể do yếu tố sở hữu tập trung, UBKT còn mang tính hình thức, chức năng KTNB chưa phát triển đầy đủ hay điều kiện thể chế, bối cảnh doanh nghiệp khác nhau. Vậy nên rất cần các nghiên cứu cung cấp bằng chứng trong nhóm đối tượng tương đồng và trong giai đoạn cụ thể, đặc biệt khi yêu cầu về minh bạch và quản trị (OECD 2023) đã thay đổi.

  • Kiểm toán nội bộ Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Theo Hiệp hội Kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ (IIA, 2024): “Kiểm toán nội bộ là dịch vụ đảm bảo và tư vấn độc lập, khách quan được thiết kế để tăng thêm giá trị và cải thiện hoạt động của tổ chức”. Bên cạnh nhận thức được vai trò thiết yếu của KTNB, IIA cũng đã khẳng định tầm quan trọng của KTNB là giúp các đơn vị thúc đẩy hiệu quả trong quá trình hoạt động. Sau khi tìm hiểu vai trò/ chức năng giám sát của UBKT, tiếp đến mối tương quan giữa KTNB và HQTC cũng sẽ được xem xét dựa trên các nghiên cứu thực nghiệm.

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh mối quan hệ tích cực giữa chất lượng hoạt động KTNB và HQTC của doanh nghiệp. Arena và Azzone (2009) nghiên cứu tại 153 công ty ở Ý nhận định rằng: “Vai trò thay đổi của kiểm toán viên nội bộ đã quyết định việc tạo ra các kỹ năng mới để thực hiện các hoạt động liên quan chặt chẽ hơn đến quản lý rủi ro và quản trị doanh nghiệp”. Nghiên cứu nhận thấy mức độ trưởng thành của bộ phận KTNB được đo bằng sự độc lập, năng lực chuyên môn, và phạm vi hoạt động có mối liên hệ chặt chẽ với HQHĐ của doanh nghiệp. Không chỉ ở doanh nghiệp, KTNB còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cải thiện HQTC của các tổ chức khác như các ngân hàng hay các đơn vị công lập (Hazaea và cộng sự, 2021a; 2021b; Ziniyel và cộng sự, 2018). Tương tự, Aikins (2011) nhận thấy rằng: “KTNB là lĩnh vực có chuyên môn để đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực, giúp cải thiện giám sát và hiệu quả tài chính”. Tác giả còn nhấn mạnh KTNB có ảnh hưởng tích cực đến việc cải thiện HQTC của chính phủ cả trực tiếp và gián tiếp, chủ yếu dựa vào việc tăng cường KSNB và tuân thủ quy định.

Bên cạnh đó, cũng có nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ đáng kể giữa KTNB và HQTC (Muchiri & Jagongo, 2017). Nguyên nhân có thể do chức năng độc lập của KTNB chưa cao và đội ngũ nhân viên chưa đáp ứng đủ năng lực chuyên môn. Mặt khác, nghiên cứu của Prawitt et al. (2009) lưu ý rằng KTNB có thể ảnh hưởng gián tiếp đến HQTC nhờ vào việc giảm hành vi quản trị lợi nhuận. Khi KTNB hoạt động hiệu quả, mức độ điều chỉnh lợi nhuận tùy ý sẽ thấp hơn, giúp báo cáo tài chính phản ánh trung thực hơn hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, từ đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và cải thiện HQTC bền vững. Tuy nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng cho mối liên hệ trực tiếp giữa KTNB và HQTC hay KTNB không trực tiếp làm tăng lợi nhuận, nhưng lại gián tiếp cải thiện HQTC thông qua việc nâng cao chất lượng thông tin kế toán và giảm hành vi bóp méo lợi nhuận.

Nhìn chung, hầu hết các nghiên cứu cho rằng KTNB là yếu tố hỗ trợ tích cực cải thiện HQTC, đặc biệt khi chức năng của KTNB được vận hành độc lập, có chuyên môn cao và được ban lãnh đạo coi trọng. Thế nên, việc chú trọng KTNB đặc biệt cần thiết trong QTCT nhất là đối với các công ty đại chúng. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

2.4.3 Công bố thông tin minh bạch và hiệu quả tài chính

Theo OECD (2023): “Khuôn khổ quản trị công ty phải bảo đảm việc công bố thông tin kịp thời và chính xác về mọi vấn đề quan trọng liên quan đến công ty, bao gồm tình hình tài chính, tình hình hoạt động, bền vững, sở hữu và quản trị công ty.” CBTT minh bạch trong QTCT là việc cung cấp đầy đủ, kịp thời và đáng tin cậy các thông tin tài chính và phi tài chính cho các bên liên quan, nhằm giảm bất đối xứng thông tin giữa nội bộ (ban quản trị, BĐH) và bên ngoài (nhà đầu tư, chủ nợ, bên liên quan khác). Mặt khác, CBTT minh bạch là một thành phần then chốt của QTCT vì nó ảnh hưởng tới quyết định đầu tư, chi phí vốn và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Nghiên cứu của Diamond và Verrecchia (1991) cho thấy việc công bố thông tin công khai giúp tăng mức độ giao dịch của chứng khoán và có thể giảm chi phí vốn. Khi công ty CBTT tốt hơn, nhà đầu tư và chủ nợ yêu cầu phí rủi ro thấp hơn vì ít lo ngại về thông tin bị ẩn, do đó giảm bất đối xứng thông tin giúp tiết kiệm chi phí vốn và chi phí nợ. Thêm vào đó, minh bạch thông tin thu hút sự theo dõi của các nhà đầu tư cũng như các nhà phân tích, tăng khối lượng giao dịch, cải thiện tính thanh khoản và làm cho giá cổ phiếu phản ánh giá trị nội tại hơn, gián tiếp nâng giá trị doanh nghiệp và hiệu quả tài chính. Ngoài ra, Dhaliwal et al. (2011) cũng nhấn mạnh rằng công bố phi tài chính cũng có thể gửi tín hiệu về quản trị tốt, giúp giảm chi phí vốn khi nhà đầu tư đánh giá cao cam kết bền vững. Nhờ vậy, công bố tốt được các nhà phân tích đánh giá cao, dẫn đến theo dõi nhiều hơn và thông tin thị trường hiệu quả hơn (Dhaliwal và cộng sự, 2011; Lang & Lundholm, 1993). Cùng với đó, có nghiên cứu khám phá rằng chất lượng CBTT có tương quan dương với giá trị doanh nghiệp, đặc biệt rõ ở các công ty đa ngành (Bens & Monahan, 2004). Nghiên cứu còn cho thấy CBTT cao gắn liền với lợi nhuận cao hơn.

QTCT là một khái niệm đa chiều, phản ánh không chỉ cấu trúc quản trị chính thức mà còn mức độ minh bạch và hành vi công bố thông tin của doanh nghiệp. Trong bối cảnh các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, đặc điểm thể chế, mức độ tuân thủ chuẩn mực công bố thông tin và thực tiễn quản trị chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp khiến việc đo lường QTCT cần được điều chỉnh phù hợp, thay vì áp dụng máy móc các thang đo phát triển trong bối cảnh các thị trường phát triển. Dựa trên các nghiên cứu trước đây về QTCT tại các thị trường mới nổi (Klapper & Love, 2004; La Porta và cộng sự, 1999; Young và cộng sự, 2008), nghiên cứu này tiếp cận QTCT theo hai lớp nội hàm chính: (i) cấu trúc quản trị (governance structure) và (ii) mức độ minh bạch và CBTT quản trị (governance transparency). Cách tiếp cận này cho phép phản ánh đầy đủ hơn chất lượng QTCT trong bối cảnh Việt Nam, nơi mà việc không công bố thông tin quản trị không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà thường gắn liền với đặc điểm và chất lượng quản trị của doanh nghiệp. Theo đó, QTCT trong nghiên cứu này không chỉ được đo lường dựa trên sự hiện diện của các cơ chế quản trị, mà còn xem hành vi CBTT quản trị như một biểu hiện quan trọng của hiệu quả QTCT. Bằng chứng thực nghiệm ở các nước đang phát triển cho thấy công khai thông tin minh bạch góp phần tăng giá trị thị trường của doanh nghiệp (Fan & Wong, 2002; Nguyễn Đình Khôi, 2018). Klapper & Love (2004) cũng đề cập rằng nghiên cứu doanh nghiệp ở nhiều thị trường mới nổi cho thấy quản trị tốt (mức độ minh bạch thông tin) ảnh hưởng tích cực tới hiệu quả trong vận hành công ty và định giá thị trường, nhưng hiệu ứng mạnh hơn ở những nước có thể chế yếu. Tức là doanh nghiệp có quản trị tốt có thể bù đắp cho khung pháp lý yếu.

Hầu hết nhiều bằng chứng thực nghiệm ủng hộ rằng tăng minh bạch thông tin giúp giảm bất đối xứng thông tin, tăng thanh khoản, giảm chi phí vốn và qua đó cải thiện hiệu quả tài chính (đặc biệt về định giá thị trường như Tobin’s Q và chi phí vốn). Tuy nhiên, mối liên hệ tới chỉ tiêu kế toán trực tiếp (ROA, ROE) thường không phải luôn rõ rệt trong ngắn hạn, ảnh hưởng thường xuất hiện gián tiếp (qua chi phí vốn, đầu tư hiệu quả, giảm rủi ro) và mạnh hơn trong trung và dài hạn. Vì vậy, các doanh nghiệp nên chú trọng thực hiện tốt QTCT và CBTT minh bạch để thu hút đầu tư nước ngoài góp phần nâng cao HQTC của doanh nghiệp (Trần Ngọc Mai & Hà Phương Linh, 2023)

2.4.4 Cấu trúc sở hữu và hiệu quả tài chính Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Cấu trúc sở hữu thể hiện cách thức phân bổ quyền sở hữu cổ phần trong công ty, có các loại phổ biến như: tỷ lệ cổ phần của cổ đông lớn, tỷ lệ sở hữu của gia đình, sở hữu của nhà quản lý, sở hữu nước ngoài và sở hữu nhà nước. Mỗi loại sở hữu có thể mang lại cơ chế giám sát hoặc cơ chế chiếm đoạt lợi ích khác nhau, và do đó ảnh hưởng khác nhau đến HQTC.

Nghiên cứu của McConnell và Servaes (1990) là một trong những nghiên cứu sớm cung cấp bằng chứng về mối liên hệ giữa cấu trúc sở hữu và giá trị công ty. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ cổ phiếu do các cổ đông tổ chức nắm giữ có tương quan dương đáng kể với Tobin’s Q. Các học giả cũng nhận định rằng: “Kết quả này phù hợp với giả thuyết cho rằng giá trị doanh nghiệp là một hàm số của cơ cấu sở hữu vốn chủ sở hữu”. Điều đó có nghĩa là giá trị của tổ chức phụ thuộc vào cơ cấu sở hữu VCSH hay nói cách khác các loại sở hữu khác nhau có thể ảnh hưởng đến cách công ty được điều hành, từ đó tác động đến giá trị doanh nghiệp. Anderson và Reeb (2003) cho thấy các công ty gia đình khá phổ biến khi chiếm một phần ba số công ty thuộc S&P 500. Nghiên cứu đề cập rằng các công ty do gia đình sáng lập điều hành có hiệu suất tốt hơn nhờ cam kết lâu dài và giám sát gia đình, đặc biệt khi nhà sáng lập kiêm CEO. Cũng tìm thấy ảnh hưởng tích cực của việc sở hữu cổ phần công ty của ban quản lý và HĐQT đến HQTC (Bhagat & Bolton, 2008; Riyadh và cộng sự, 2023). Điều này có thể được lý giải rằng việc gắn lợi ích của nhà quản lý thông qua sở hữu cổ phần của doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí về vấn đề đại diện và góp phần thúc đẩy phát triển doanh nghiệp. Ngoài ra, trong các công ty hoạt động kém, Bhagat và Bolton (2008) cũng chỉ ra việc các thành viên HĐQT sở hữu cổ phiếu và tính độc lập HĐQT giúp tăng khả năng thay đổi BĐH (thực hiện chức năng giám sát hiệu quả hơn, đảm bảo ban điều hành chịu trách nhiệm trước cổ đông). Tỷ lệ sở hữu của cổ đông nước ngoài (đặc biệt là các cổ đông lớn) cũng đem lại hiệu quả cao hơn do quản trị tốt hơn, yêu cầu giải trình minh bạch cao hơn hay công ty nội địa cũng có thể nhận được chuyển giao công nghệ tiên tiến góp phần nâng cao HQTC (Kiều Anh Khoa & Nguyễn Bá Hoàng, 2022; Trần Ngọc Mai & Hà Phương Linh, 2023). Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Bên cạnh các nghiên cứu cho mối quan hệ tuyến tính, Morck et al. (1988) tìm thấy mối quan hệ phi tuyến đáng kể, khi sở hữu HĐQT tăng lên, hệ số Tobin’s Q tăng sau đó giảm dần và sau cùng lại tăng nhẹ. Nghiên cứu của các tác giả cũng bổ sung rằng đối với các công ty lâu đời, công ty được điều hành bởi thành viên trong gia đình sáng lập lại cho Tobin’s Q thấp hơn khi được điều hành bởi thành viên độc lập. Tương tự, Shleifer và Vishny (1997) cũng cho rằng hệ thống quản trị công ty thành công (Mỹ, Đức, Nhật) thường kết hợp giữa bảo vệ pháp lý mạnh và vai trò của cổ đông lớn, khác với nhiều nước – nơi bảo vệ pháp lý yếu và các công ty chủ yếu do gia đình hoặc người trong nội bộ kiểm soát (nhận được ít nguồn tài trợ từ bên ngoài). Tuy không thể phủ nhận sở hữu Nhà nước lớn cũng có ảnh hưởng tốt đến HQTC nhờ đảm bảo tốt nguồn tài trợ, mạng lưới chính sách đồng bộ (Kiều Anh Khoa & Nguyễn Bá Hoàng, 2022) nhưng cũng có lúc gây kém hiệu quả do các mục tiêu chính. Theo La Porta et al. (1999), ở các nền kinh tế có bảo vệ cổ đông yếu, doanh nghiệp thường do gia đình hoặc Nhà nước kiểm soát với “cấu trúc kim tự tháp” sở hữu tập trung giúp kiểm soát nhưng cũng làm tăng nguy cơ trục lợi cổ đông thiểu số. Cấu trúc kim tự tháp là một chuỗi sở hữu nhiều tầng, trong đó công ty mẹ kiểm soát công ty con, và công ty con lại tiếp tục kiểm soát công ty cháu, tạo thành một hệ thống tầng lớp giống hình kim tự tháp. Điều này có nghĩa là một/ một nhóm cổ đông có thể kiểm soát nhiều công ty (mặc dù tầng trên cùng chỉ sở hữu trực tiếp một tỷ lệ vốn nhỏ). Vì thế bên cạnh giúp duy trì quyền kiểm soát nhưng lại dẫn đến vấn đề xung đột đại diện giữa cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số do phân bổ quyền lực và lợi ích không cân xứng. Thêm vào đó, Claessens et al. (2000) đã cho thấy “cấu trúc kim tự tháp” và “sở hữu chéo” là phổ biến khi nghiên cứu 2980 công ty ở chín nước Đông Á. Bên cạnh tác đặc trưng của “cấu trúc kim tự tháp”, các học giả cho rằng “ sở hữu chéo” là các công ty nắm giữ cổ phần của lẫn nhau, tạo nên mạng lưới phức tạp, giảm minh bạch và có thể có hiện tượng thao túng kết quả tài chính. Chính vì sự phức tạp này, mà các cổ đông nhỏ lẻ cũng đối diện với nguy cơ tăng rủi ro bị chiếm đoạt quyền lợi. Ở khía cạnh khác, Erkens et al. (2012) cũng cho biết sở hữu tổ chức cao hơn lại có hiệu suất cổ phiếu tệ hơn trong khủng hoảng. Lý do là trước khủng hoảng, các công ty có tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư tổ chức cao thường mạo hiểm và chịu đựng rủi ro lớn để đạt lợi nhuận cao. Khi khủng hoảng xảy ra, giá trị tài sản giảm mạnh và rủi ro trở thành tổn thất thật, khiến cổ đông chịu thiệt hại nặng nề hơn so với các công ty ít rủi ro. Mặt khác, cũng có bằng chứng rằng đối xử bình đẳng với cổ đông có tương quan tích cực tới giá cổ phiếu (Nguyễn Đình Khôi, 2018). Do đó, cần đảm bảo đối xử bình đẳng cổ đông để bảo vệ cổ đông thiểu số cũng như hạn chế mặt tiêu cực của hình thức sở hữu tập trung.

Nhìn chung, mối liên hệ giữa cấu trúc sở hữu và HQTC là đa chiều. Nguyên nhân chủ yếu là sự khác biệt về thế chế và mức độ bảo vệ quyền lợi của cổ đông là khác nhau. Bên cạnh đó, ở các thị trường mới nổi như Việt Nam, cấu trúc sở hữu (cấu trúc kim tự tháp, sở hữu chéo), sở hữu gia đình và sở hữu nhà nước tạo nên những đặc trưng khác nhau trong QTCT và còn cần khai thác nhiều hơn trong những giai đoạn nền kinh tế biến động khác nhau. Do đó, nghiên cứu tập trung vào ba loại là mức sở hữu tổ chức, sở hữu nước ngoài và sở hữu tập trung để làm rõ tác động của các cấu trúc sở hữu này tới mục tiêu HQTC.

2.5 Nhận xét tổng quan nghiên cứu và khoảng trống trong nghiên cứu Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Có rất nhiều nghiên cứu khai thác chủ đề QTCT và HQTC ở trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, các nghiên cứu lại cho thấy rất nhiều kết quả khác nhau và thậm chí là trái ngược nhau. Khi đo lường QTCT các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào hai hướng chính, cách tiếp cận thứ nhất là sử dụng chỉ số QTCT dựa trên chấm điểm theo các tiêu chí trong bộ câu hỏi về QTCT (Bhagat & Bolton, 2008; Klapper & Love, 2004; Nguyễn Đình Khôi, 2018). Cách thứ hai là khai thác các đặc trưng của QTCT (đặc điểm HĐQT, UBKT, CBTT, cấu trúc sở hữu, …) để xem xét tác động của những khía cạnh đó đến HQTC (Bhagat & Bolton, 2008; Riyadh và cộng sự, 2023; Trần Ngọc Mai & Hà Phương Linh, 2023). Sau khi nghiên cứu tổng quan, một số bài báo khoa học còn có hạn chế trong phạm vi số lượng mẫu nghiên cứu như Jain và Gupta (2020), Nguyen Minh Quang và Nguyen Van Chien (2024). Thêm vào đó, trong cùng một nghiên cứu các tác giả thường xem xét chiều hướng tác động của QTCT tới HQTC của các doanh nghiệp thuộc nhiều ngành nghề hoặc từ nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Tuy kết quả của những nghiên cứu này sẽ mang lại tính đại diện cho tổng thể, các doanh nghiệp có thể tham khảo nhưng không gian nghiên cứu quá rộng cũng làm cho kết quả khó sát với thực tế từng doanh nghiệp nếu muốn áp dụng. Nguyên nhân là do khi nghiên cứu đa dạng các nhóm ngành nghề hay giữa nhiều quốc gia, sẽ tạo ra nhiều sự khác biệt như về quy mô, lĩnh vực, ngành nghề, chiến lược hoạt động của các công ty hay thể chế, cơ sở pháp lý, văn hóa quản trị và đặc điểm thị trường kinh tế của các nước. Đó cũng là một trong những lý do khiến cho kết quả về chủ đề này khá đa dạng, nhiều chiều.

Mặc dù QTCT đã được nhiều học giả làm rõ trong các lĩnh vực khác nhau, nhưng phần lớn các nghiên cứu tại Việt Nam tập trung vào các ngành tài chính – ngân hàng hoặc sản xuất công nghiệp. Trong khi nhóm ngành hàng tiêu dùng (thực phẩm – đồ uống, cá nhân – hàng gia dụng) chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động nhu cầu tiêu dùng và đứt gãy chuỗi cung ứng hậu COVID-19 lại chưa được phân tích nhiều. Hơn nữa, các đề tài trước đây đa số sử dụng dữ liệu trước đại dịch hoặc không tách biệt rõ tác động của bối cảnh COVID-19, dẫn đến hạn chế trong việc nhận diện sự thay đổi về cấu trúc và hiệu quả QTCT dưới các chính sách mới như Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Chứng khoán 2019, Thông tư 116/2020, hướng dẫn công bố thông tin, hay Bộ nguyên tắc QTCT theo OECD (bản cập nhật 2023). Nghiên cứu kế thừa việc áp dụng các khung lý thuyết QTCT quốc tế (OECD) kết hợp tiêu chí trong các quy định pháp lý hiện hành của Việt Nam, đồng thời quy nạp các tiêu chí thành chỉ số CGI phản ánh toàn diện mức độ QTCT của các công ty đại chúng. Các tiêu chí được sử dụng để đại diện cho CGI bao gồm: cơ cấu HĐQT, UBKT & KTNB, CBTT minh bạch và cấu trúc sở hữu. Đây là các yếu tố có nền tảng lý thuyết vững chắc được đúc kết sau khi xem xét tổng quan và xét thấy chúng có tác động đáng kể đến HQTC. Chính vì vậy, khi các cơ chế QTCT tốt thì có cơ sở để kỳ vọng rằng chúng sẽ góp phần cải thiện HQTC. Bên cạnh đó, tập trung vào nhóm ngành hàng tiêu dùng trên hai sàn HOSE và HNX, trong giai đoạn 2015–2024, nhằm đánh giá chiều hướng tác động của CGI tới HQTC, qua đó cung cấp bằng chứng thực nghiệm mới và hàm ý quản trị phù hợp với đặc thù ngành hàng tiêu dùng và bối cảnh kinh tế hiện tại.

Đúc kết từ những phân tích trên, các thành phần chính của QTCT được lựa chọn cho mô hình nghiên cứu được đề xuất như sau: Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

  • Hình 2.2: Các thành phần chính của QTCT trong mô hình nghiên cứu đề xuất

2.6 Tổng hợp các nghiên cứu trước

2.6.1 Thống kê các nghiên cứu về tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

Sau khi khảo lược các nghiên cứu trước, các bảng dưới đây là những tóm tắt cơ bản về kết quả, chiều hướng tác động giữa QTCT và HQTC đã được nhắc đến ở các phân tích trên.

  • Bảng 2.3: Tổng hợp các nghiên cứu trước về tác động của QTCT đến HQTC

2.6.2 Thống kê các nghiên cứu về tác động của các thành phần cấu thành quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

  • Bảng 2.4: Tổng hợp các nghiên cứu về tác động của các thành phần cấu thành QTCT đến HQTC

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước, đây chính là nền móng vững chắc trong thiết kế nghiên cứu. Nội dung chương tổng hợp các khung lý thuyết về QTCT bao gồm: định nghĩa, các mô hình QTCT cũng như giới thiệu về các nguyên tắc QTCT của OECD. Đối với khung lý thuyết về HQTC, luận văn cũng tổng hợp về các định nghĩa, các phương pháp đo lường để lựa chọn các thước đo phù hợp – biến phụ thuộc. Thêm vào đó, lý thuyết nền cũng là cơ sở quan trọng để lý giải cho việc lựa biến giải thích (đặc biệt là biến đại diện cho QTCT) bao gồm: lý thuyết đại diện, lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết thông tin bất cân xứng. Sau khi liên kết các mô hình lý thuyết phổ biến về QTCT, luận văn trình bày khảo lược các nghiên cứu trước gắn liền với các yếu tố của QTCT để từ đó đào sâu về khoảng trống để có thể tận dụng và làm rõ hơn cho đề tài. Nhìn chung, chương này chính là bước đệm để luận văn bám chắc với cơ sở lý luận từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu phù hợp. Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

One thought on “Luận văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính”

  1. Pingback: Luận văn: KQNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *