Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính: Nghiên cứu trường hợp các công ty niêm yết của ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

Tiếp nối phần phương pháp tổng quát đã nêu ở chương 1, chương này giới thiệu chi tiết hơn về phương pháp nghiên cứu của luận văn. Từ nền tảng lý thuyết đã được hệ thống từ chương trước, chương 3 đi sâu vào mô tả các biến cùng với việc luận giải cho các giả thuyết và dấu kỳ vọng trong mô hình. Ngoài ra, nội dung chương cũng trình bày về cách thức thu thập, xử lý dữ liệu và công cụ được dùng trong quá trình nghiên cứu. Đáng chú ý, nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng với kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng, đồng thời trình bày tổng quan các kiểm định kinh tế lượng nhằm làm cơ sở cho việc phân tích và diễn giải kết quả.

3.1 Các biến trong mô hình

3.1.1 Biến phụ thuộc

Như đã trình bày ở cơ sở lý thuyết, phương pháp hỗn hợp (kết hợp giữa phương pháp kế toán và phương pháp thị trường) được ưa chuộng trong các nghiên cứu gần đây khi đo lường HQTC (Richard và cộng sự, 2009). Bởi vì phương pháp này vừa giúp khắc phục hạn chế riêng lẻ của từng cách tiếp cận, đồng thời hướng đến kết quả được đo lường toàn diện hơn, nhằm nâng cao độ tin cậy của kết quả phân tích. Chính vì vậy, luận văn lựa chọn ba chỉ tiêu tài chính gồm ROA, ROE và Tobin’s Q để đánh giá HQTC. Việc thu thập các chỉ số này là phù hợp và khả thi, do chúng có thể được xác định dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp, cụ thể là từ các BCTC đã kiểm toán.

  • Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA)

ROA phản ánh khả năng doanh nghiệp tạo lợi nhuận từ tổng tài sản đang nắm giữ. Nó thể hiện mức độ hiệu quả trong việc sử dụng tài sản để sinh lợi.

Chỉ số này càng cao cho thấy công ty vận hành hiệu quả và có năng lực sinh lời tốt. Đây là một trong những chỉ tiêu kế toán phổ biến nhất trong việc đánh giá HQTC nội tại.

  • Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)

ROE đo lường khả năng sinh lời của doanh nghiệp đối với nguồn vốn do cổ đông góp vào.

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ hiệu quả của việc sử dụng vốn chủ sở hữu. ROE được nhiều nhà nghiên cứu và nhà đầu tư ưa chuộng vì nó thể hiện trực tiếp mức lợi nhuận tạo ra trên phần vốn của cổ đông đã đầu tư.

  • Tobin’s Q

Tobin’s Q là chỉ tiêu dựa trên thị trường, thể hiện kỳ vọng của nhà đầu tư về HQHĐ và giá trị tương lai của doanh nghiệp.

Tobin’s Q được xác định bằng tỷ lệ giữa giá trị thị trường của doanh nghiệp và chi phí thay thế tài sản của doanh nghiệp đó. Tuy nhiên, việc ước tính chi phí thay thế của tài sản khá phức tạp, vậy nên công thức gốc được giản lược để thuận tiện hơn trong việc tính toán như sau:

Nếu Tobin’s Q > 1, chứng tỏ là thị trường đánh giá doanh nghiệp tạo ra giá trị vượt trội so với giá trị sổ sách tài sản hay nói cách khác điều này làm cho các bên có nhu cầu sẽ quan tâm và hấp dẫn họ đầu tư vào doanh nghiệp. Còn nếu Tobin’s Q < 1, thị trường cho rằng công ty sử dụng tài sản chưa hiệu quả và ít nhận được sự quan tâm từ nhà đầu tư. Thước đo này phản ánh hiệu quả tài chính kỳ vọng dựa trên đánh giá của thị trường, chứ không chỉ từ báo cáo kế toán.

3.1.2 Biến độc lập Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Sau khi tìm hiểu tổng quan các nghiên cứu trước, dựa vào các bằng chứng thực nghiệm cũng như nền tảng lý thuyết khi tìm hiểu tác động của QTCT đến HQTC (ở chương 2), luận văn sử dụng: Biến độc lập chính – Chỉ số đo lường QTCT (CGI): được cấu thành từ các thuộc tính sau:

  • Cơ cấu hội đồng quản trị

Đối với trụ cột đầu tiên của QTCT – cơ cấu HĐQT, kế thừa từ nghiên cứu của Trần Ngọc Mai và Hà Phương Linh (2023), Li (2014), Strydom và Skully (2009), Ribeiro và Souza (2023) luận văn sử dụng các thang đo sau để mô tả cơ cấu HĐQT của các công ty đại chúng theo từng năm. Mục tiêu là để xem xét ảnh hưởng của các yếu tố này đến HQTC.

Bảng 3.1: Các biến thành phần của Cơ cấu hội đồng quản trị

  • Ủy ban kiểm toán & Kiểm toán nội bộ

Bắt nguồn từ kết quả đánh giá của Al Farooque et al. (2020); Abbott et al. (2004), Li (2014), Hazaea et al. (2021a), (2021b), Ziniyel et al. (2018), … luận văn phát triển và chỉnh sửa thang đo cho thích hợp với mục tiêu nghiên cứu để kiểm tra sự tồn tại độc lập và tính hữu hiệu của UBKT và KTNB đối với HQTC.

Bảng 3.2: Các biến thành phần của UBKT và KTNB

  • Công bố thông tin minh bạch

CBTT minh bạch là một thành phần đặc biệt quan trọng để đánh giá mức độ tác động của QTCT tới HQTC của doanh nghiệp. Các tiêu chí chấm điểm cho thành phần này được tiếp thu và tinh chỉnh từ nghiên cứu của Nguyễn Đình Khôi (2018) và dựa trên nguyên tắc quản trị của OECD đồng thời điều kiện đánh giá cũng tương thích khi xét với quy định Việt Nam. Mục tiêu là kiểm tra sự ảnh hưởng của yếu tố CBTT minh bạch đến HQTC. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Bảng 3.3: Các biến thành phần của Công bố thông tin minh bạch

Cách chấm: mỗi mục 1 = Có; 0 = Không, sau đó tính trung bình cộng rồi chuẩn hóa. Kết quả điểm chấm sau khi chuẩn hóa có giá trị trong khoảng [0,1]. Danh sách các mục chấm điểm gồm:

  1. Công bố BCTC đã kiểm toán đúng hạn (công bố BCTC năm đã được kiểm toán trong vòng 10 ngày kể từ ngày tổ chức kiểm toán ký báo cáo kiểm toán, và không muộn hơn 90 ngày kể từ ngày kết thúc niên độ kế toán).
  2. Công bố BCTN đúng hạn (công bố BCTN không quá 20 ngày kể từ ngày công bố BCTC năm kiểm toán, đồng thời không được muộn hơn 110 ngày tính từ thời điểm kết thúc năm tài chính).
  3. Có công bố báo cáo quản trị
  4. Có công bố giao dịch bên liên quan minh bạch.
  5. Có báo cáo CSR (Corporate Social Responsibility Report – Báo cáo Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp).
  6. Có CBTT về chính sách trả lương và đãi ngộ lãnh đạo.

Cấu trúc sở hữu:

Dựa trên nghiên cứu của Trần Ngọc Mai và Hà Phương Linh (2023) và các bài báo khoa học đã được thảo luận ở phần khảo lược nghiên cứu, luận văn xây dựng các thang đo cho Cấu trúc sở hữu phù hợp với đặc điểm sở hữu ở Việt Nam. Các biến thành phần của Cấu trúc sở hữu bao gồm: sở hữu của cổ đông lớn nhất, sở hữu của cổ đông tổ chức và sở hữu của cổ đông nước ngoài. Trong đó, sở hữu của cổ đông lớn nhất (được phân loại từ cơ cấu cổ đông theo tỷ lệ sở hữu) thể hiện mức độ sở hữu tập trung/ phân tán. Tỷ lệ này càng cao thì mức độ sở hữu tập trung càng lớn và thường gây ra rủi ro chiếm đoạt, ngược lại cấu trúc sở hữu phân tán hơn thể hiện quản trị tốt hơn. Dựa vào phân chia cơ cấu cổ đông theo loại hình sở hữu, sở hữu của cổ đông tổ chức mang ý nghĩa rằng nhà đầu tư tổ chức thường giám sát tốt hơn nên độ tin cậy trong QTCT cũng được nâng cao. Tương tự, dựa vào việc phân loại cơ cấu cổ đông theo địa lý thì tỷ lệ sở hữu nước ngoài cao cũng thể hiện sự ảnh hưởng tốt đến QTCT. Bởi vì cổ đông nước ngoài có yêu cầu nghiêm ngặt hơn trong việc ra quyết định đầu tư và họ có xu hướng đòi hỏi tính minh bạch cao hơn nên điều này cũng góp phần tạo động lực để các doanh nghiệp chú trọng hơn hiệu quả trong công tác điều hành và quản lý nhờ đó giúp cải thiện kết quả trong hoạt động và kinh doanh. Vì vậy, giả thuyết ban đầu đặt ra là cấu trúc sở hữu tập trung sẽ tác động trái chiều đến HQTC, trong khi sở hữu của cổ đông tổ chức và sở hữu nước ngoài sẽ góp phần cải thiện HQTC. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Bảng 3.4: Các biến thành phần của Cấu trúc sở hữu

  • Xây dựng chỉ số QTCT– CGI

Chỉ số QTCT (CGI) được xây dựng bằng cách tổng hợp nhiều thuộc tính quản trị. Nhiều nghiên cứu điển hình cũng đã sử dụng phương pháp tính tổng điểm/ trung bình các thuộc tính để đo lường chỉ số QTCT như: Brown và Caylor (2006); Gompers et al. (2003).

Do các yếu tố quản trị được quy ước bằng các thang đo khác nhau, mỗi biến trước tiên được chuẩn hóa bằng phép biến đổi Min-Max để thu được các giá trị nằm trong khoảng từ 0 đến 1. Sau đó, CGI được tính toán bằng cách lấy trung bình cộng của các thuộc tính quản trị đã được chuẩn hóa (chi tiết cách xây dựng chỉ số QTCT được trình bày ở phụ lục 7). Cách tiếp cận này đảm bảo tính so sánh giữa các chỉ số và gán trọng số bằng nhau cho mỗi cơ chế quản trị, phản ánh bản chất đa chiều của quản trị doanh nghiệp. Lưu ý, các thang đo được xác định tác động ngược chiều tới CGI thì cần được biến đổi (lấy 1 trừ đi giá trị của biến đó trong các quan sát đã thu thập được) để đổi lại cùng hướng với CGI (giá trị CGI không bị triệt tiêu giữa ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của các yếu tố quản trị). Ý nghĩa của việc biến đổi cho đồng chiều là thể hiện các biến cùng đóng góp cho sự nâng cao chất lượng QTCT. Sau khi thực hiện các bước tính toán và tổng hợp thì giá trị chỉ số CGI cũng nằm trong phạm vi từ 0 đến 1, với hàm ý rằng giá trị càng gần 1 thì chất lượng QTCT càng cao và ngược lại.

3.1.3 Biến kiểm soát Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Trong các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa QTCT và HQTC, việc bổ sung các biến kiểm soát là thiết yếu nhằm bảo đảm rằng mối quan hệ ước lượng được phản ánh đúng bản chất, không bị nhiễu bởi các yếu tố ngoại sinh khác. Biến kiểm soát được dùng để loại bỏ tác động của những yếu tố có thể đồng thời ảnh hưởng lên cả biến giải thích và biến phụ thuộc, nhưng không phải là trọng tâm nghiên cứu. Nếu không đưa vào mô hình, ước lượng sẽ bị sai lệch do hiện tượng bỏ sót biến. Do đó, việc mô hình có thêm các biến kiểm soát giúp đảm bảo sự ổn định và độ tin cậy của kết quả hồi quy.

  • Quy mô doanh nghiệp

Quy mô công ty là một trong những biến kiểm soát thông dụng trong các nghiên cứu về HQTC, điển hình như Brown và Caylor (2006); Klapper và Love (2004) cũng sử dụng quy mô công ty là biến kiểm soát cho nghiên cứu về QTCT và HQTC. Bởi vì nó phản ánh năng lực kinh tế, khả năng tiếp cận vốn, lợi thế cạnh tranh và mức độ đa dạng hóa hoạt động. Các doanh nghiệp lớn thường có hệ thống quản trị tốt hơn, khả năng tận dụng quy mô kinh tế và dễ dàng thu hút vốn đầu tư, từ đó có thể đạt HQTC cao hơn (Jain & Gupta, 2020; Lee, 2009). Tuy nhiên, doanh nghiệp lớn cũng có thể gặp vấn đề quan liêu hoặc chi phí về vấn đề đại diện cao, dẫn đến hiệu quả thấp hơn. Qua đó cho thấy, quy mô công ty ít nhiều cũng có tác động đến HQTC.

Cách đo lường quy mô doanh nghiệp trong luận văn:

  • Đòn bẩy tài chính

Đòn bẩy tài chính phản ánh mức độ tài trợ bằng nợ cho tài sản của doanh nghiệp. Hay nói cách khác, chỉ tiêu này thể hiện mức độ tài sản của công ty được tài trợ bằng nợ, và điều này có thể tác động hai chiều đến HQTC. Theo lý thuyết đại diện, việc sử dụng nợ ở mức hợp lý sẽ giúp tiết kiệm chi phí về vấn đề người đại diện và góp phần tăng HQTC. Tuy nhiên, các quyết định về chính sách tài trợ ảnh hưởng đáng kể đến HQTC của các công ty, đặc biệt là trong giai đoạn khủng hoảng (Abor, 2005; Erkens và cộng sự, 2012). Chính vì vậy, nếu lạm dụng đòn bẩy quá mức, khi dòng tiền công ty không đủ mạnh và lãi vay quá cao sẽ dẫn đến áp lực trả nợ/ gánh nặng tài chính làm giảm hiệu quả và tăng rủi ro cho công ty. Thế nên, đòn bẩy tài chính là một biến số cần được xem xét trong nghiên cứu này.

  • Tuổi doanh nghiệp Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Tuổi của công ty phần nào phản ánh kinh nghiệm quản lý, khả năng tích lũy kinh nghiệm trong quá trình hoạt động, mối quan hệ thị trường và năng lực thích ứng. Một tổ chức hoạt động lâu đời thường có hệ thống quản trị ổn định, đã có chỗ đứng trong lòng các đối tác và bên liên quan và dễ tiếp cận vốn hơn nếu công ty có uy tín cao, từ đó cải thiện HQTC. Tuy nhiên, các công ty lâu năm cũng có thể trở nên già cỗi, bảo thủ, kém linh hoạt nếu không thích ứng và biến đổi linh hoạt sẽ dẫn đến hiệu quả giảm sút và nghiêm trọng có thể bị đào thải và thay thế (Coad và cộng sự, 2013). Vậy nên, tuổi của doanh nghiệp sẽ luận giải phần nào về kết quả nghiên cứu liên quan đến HQTC.

3.1.4 Biến giả

COVID-19 là cú sốc toàn cầu ảnh hưởng đồng thời đến HQTC, hệ thống KSNB và cả cơ chế QTCT. Nếu không bổ sung vào mô hình, kết quả thu được có thể bị thiên lệch. Việc bổ sung biến Covid giúp đảm bảo kết quả hồi quy phản ánh chính xác mối quan hệ giữa cơ chế QTCT và HQTC, tránh sai lệch do các yếu tố ngoại sinh. Khi nghiên cứu trong giai đoạn 2015-2024, biến giả Covid giúp nhận diện liệu tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính có thay đổi đáng kể trong giai đoạn khủng hoảng hay không. Trần Ngọc Mai và Hà Phương Linh (2023) cũng đã đề xuất trong nghiên cứu của họ rằng có thể bổ sung thêm biến giả COVID-19 ở các nghiên cứu trong tương lai để bóc tách sự tác động của QTCT đến HQTC. Theo Erkens et al. (2012), trong bối cảnh bất ổn (như khủng hoảng kinh tế), QTCT ảnh hưởng đáng kể đến HQTC. Vì vậy, trong điều kiện chịu ảnh hưởng từ đại dịch, cần xem xét liệu các tổ chức có hệ thống QTCT tốt có thể hạn chế được tổn thất, duy trì hiệu quả và lòng tin của đối tác nhờ vào các quyết sách đúng đắn, hợp lý và kịp thời từ các nhà quản trị hay không.

Dưới đây là bảng tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu:

  • Bảng 3.5: Tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu

3.2 Phương trình nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

3.2.1Phương trình nghiên cứu

  • Để thực hiện các mục tiêu đề ra, phương trình hồi quy đa biến dự kiến là:
  • Phương trình tổng quát: FPit = β0 + β1 * CGIit + β2 * SIZEit + β3 * LEVit + β4 * AGEit + β5*COVID + εit

Phương trình cụ thể:

  • ROAit = β0 + β1 * CGIit + β2 * SIZEit + β3 * LEVit + β4 * AGEit + β5*COVID + εit
  • ROEit = β0 + β1 * CGIit + β2 * SIZEit + β3 * LEVit + β4 * AGEit + β5*COVID + εit
  • Tobin’s Qit = β0 + β1 * CGIit + β2 * SIZEit + β3 * LEVit + β4 * AGEit + β5*COVID + εit

3.2.2 Giả thuyết nghiên cứu

  • Quản trị công ty và hiệu quả tài chính

Nhiều nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm cho thấy QTCT tốt thường tạo điều kiện giảm chi phí đại diện, cải thiện kiểm soát nội bộ, giảm bất cân xứng thông tin, tăng minh bạch và phân chia nguồn lực hiệu quả từ đó nâng cao HQTC. Trong đó, quan điểm của lý thuyết đại diện cho rằng do nhà quản lý có thể có những hành vi gây tổn hại đến cổ đông khi quyền sở hữu và quyền kiểm soát tách rời. Do đó, các thành phần của QTCT như tính độc lập của HĐQT hay sự hiệu quả của UBKT sẽ giúp gia tăng HQHĐ của đơn vị (Byrd & Hickman, 1992; Rosenstein & Wyatt, 1990). Doanh nghiệp có chỉ số QTCT cao thì điều này chứng tỏ cơ chế giám sát tốt giúp tiết kiệm chi phí đại diện và sử dụng tài sản hiệu quả. Bên cạnh đó, theo lý thuyết thông tin bất cân xứng thì việc CBTT minh bạch và KTNB độc lập giúp giảm rủi ro thông tin và giảm hành vi quản trị lợi nhuận. Theo Botosan (1997), CBTT minh bạch giúp chi phí vốn cổ phần thấp hơn thì dự án cho mức lợi nhuận khả thi hơn nhờ vậy mà thị giá của công ty cũng tăng theo. Đây sẽ là tín hiệu cho thấy quản trị tốt, thu hút được các nhà đầu tư, tăng mức độ giao dịch và giúp cổ phiếu doanh nghiệp được định giá cao hơn (Dhaliwal và cộng sự, 2011; Lang & Lundholm, 1993). Các nghiên cứu điển hình như Fan và Wong (2002); Klapper và Love (2004) ở khu vực Đông Á nói riêng và ở các thị trường mới nổi nói chung cũng cho kết quả rằng chất lượng thông tin kế toán, quản trị tốt đều mang lại tác động tích cực cho HQTC, điều đó rất có ý nghĩa khi xem xét mối quan hệ này ở Việt Nam. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Cụ thể hơn, đối với ngành hàng tiêu dùng có đặc điểm là chu kỳ hoạt động ngắn do vòng quay hàng tồn kho nhanh, vòng đời sản phẩm lại ngắn và tính thời hạn sử dụng của sản phẩm nên yêu cầu quy trình từ sản xuất – phân phối – tiêu thụ sản phẩm cần nhanh chóng. Do đó, QTCT đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát rủi ro giúp chuỗi cung ứng vận hành hiệu quả và thúc đẩy chiến lược đổi mới sản phẩm liên tục nhằm duy trì thế mạnh cạnh tranh hiệu quả. Bên cạnh đó, doanh số bán hàng lại phụ thuộc rất nhiều vào thương hiệu do hầu như các sản phẩm ít có sự khác biệt về mặt kỹ thuật nên uy tín của thương hiệu – tài sản vô hình nhưng lại mang lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Các mặt hàng tiêu dùng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng nên khách hàng rất chú tâm đến “chất lượng an toàn” của sản phẩm. Đồng thời, thói quen tiêu dùng của khách hàng lặp lại trong thời gian dài nên nếu niềm tin vào sản phẩm bị giảm sút thì doanh thu sẽ bị mất đi trong dài hạn chứ không chỉ trong ngắn hạn. Do ngành tiêu dùng nhạy cảm với các sự cố an toàn và chất lượng sản phẩm nên hệ thống QTCT tốt sẽ bảo đảm giám sát chất lượng và tuyên truyền, CBTT kịp thời để hạn chế khủng hoảng truyền thông gây mất niềm tin của khách hàng. Ngoài ra, với biên lợi nhuận thấp và rủi ro thị trường cao nên các công ty hàng tiêu dùng rất cần sự giám sát và quản lý của HĐQT nhất là từ các thành viên được xếp vào nhóm độc lập để giảm bớt sự trục lợi của BĐH và hướng tới việc bảo vệ quyền – lợi ích cổ đông. Từ những lập luận trên, QTCT đóng vai trò đặc biệt và quản trị minh bạch, trách nhiệm với các bên liên quan sẽ góp phần đẩy mạnh tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận trong dài hạn. Hay nói cách khác, QTCT tốt sẽ cải thiện lòng tin của khách hàng, nâng cao HQTC và uy tín doanh nghiệp.

Ở góc nhìn khác, QTCT đóng vai trò then chốt nhằm đánh giá khả năng ứng phó và sức bền tài chính của doanh nghiệp trong điều kiện khủng hoảng. Hsu và Yang (2022) sử dụng dữ liệu các công ty niêm yết tại Anh giai đoạn 2018–2020 cho thấy, chất lượng BCTC suy giảm trong đại dịch, tuy nhiên các doanh nghiệp có chất lượng QTCT cao ít bị ảnh hưởng hơn. Trong đó, tác giả chỉ ra rằng quy mô HĐQT lớn hơn giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của đại dịch đến chất lượng BCTC. Điều này có thể nhờ vào năng lực giám sát và cố vấn tốt hơn của các HĐQT lớn. Từ đó, củng cố được vai trò “lá chắn” của QTCT trong giai đoạn khủng hoảng. Kết quả góp phần mở rộng hiểu biết về mối liên hệ giữa QTCT và chất lượng BCTC trong khủng hoảng, đặc biệt tại quốc gia có hệ thống quản trị mạnh như Anh. Hay ở quốc gia châu Á có đặc điểm thị trường tương đồng với Việt Nam hơn, Vithessonthi và Tongurai (2015) cũng tìm thấy mối liên hệ rằng các công ty lớn ở Thái Lan thể hiện khả năng chịu đựng và quản lý tài chính cũng như QTCT tốt hơn trong lúc nền kinh tế biến động mạnh. Có thể thấy rằng, trong bối cảnh khủng hoảng thì doanh nghiệp có cơ chế QTCT tốt sẽ thường phản ứng tốt hơn. Vậy nên, trong giai đoạn nghiên cứu của luận văn, QTCT có thể giúp doanh nghiệp phục hồi, duy trì bền vững và nhấn mạnh tầm quan trọng QTCT như một hệ thống điều tiết tác động tiêu cực. Từ những bằng chứng trên, cho thấy chỉ số QTCT cao thể hiện cơ chế QTCT tốt và nhờ đó ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc gia tăng HQTC. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

  • H1: Quản trị công ty tác động tích cực lên hiệu quả tài chính

Quy mô công ty và hiệu quả tài chính

Với lý thuyết kế toán quản trị, các doanh nghiệp lớn có thể tận dụng lợi thế về quy mô để phân bổ định phí trên quy mô sản lượng lớn hơn. Cụ thể hơn, công ty sản xuất có thể cân nhắc chấp nhận các đơn hàng tăng thêm với giá bán thấp hơn.

Bởi vì khi năng lực sản xuất dư thừa, chi phí cố định không phát sinh thêm nên giá bán chỉ cần trang trải được biến phí đơn vị thì sẽ không bị lỗ. Với quyết định này, doanh nghiệp không chỉ tận dụng được máy móc đang nhàn rồi, tăng sản lượng, mà còn giúp phân bổ chi phí cố định tốt hơn và biên lợi nhuận cao hơn, góp phần gia tăng hiệu quả trong việc sử dụng vốn và hiệu quả trong việc sử dụng tài sản.

Mặt khác, quy mô lớn thường gắn với giá trị thương hiệu cao giúp tăng lợi thế trong đàm phán và thương lượng, đồng thời có thể thuận lợi huy động vốn và chi phí thấp hơn khi tiếp cận vốn nhờ tin tưởng vào uy tín công ty. Dang at al. (2018) chỉ ra rằng các doanh nghiệp lớn có khả năng sinh lời cao hơn nhờ vị thế cạnh tranh và khả năng huy động vốn tốt. Thêm vào đó, quy mô lớn có nguồn lực để đầu tư vào công nghệ, nghiên cứu – phát triển và quản trị chuyên nghiệp (KSNB, hệ thống ERP,…) nhờ đó, công ty có thể tối ưu hóa hoạt động và gia tăng hiệu quả tài chính (Nguyen Minh Quang & Nguyen Van Chien, 2024). Đối với đặc thù ngành hàng tiêu dùng, doanh nghiệp lớn có nhiều cơ hội để mở rộng kênh phân phối cũng như là chỗ dựa vững chắc giúp doanh nghiệp vượt qua cú sốc khủng hoảng nhờ tiềm lực tài chính mạnh và chuỗi cung ứng đa dạng. Jain và Gupta (2020) khi nghiên cứu các công ty FMCG (Fast-Moving Consumer Goods – hàng tiêu dùng nhanh) ở Ấn Độ đã cho biết quy mô doanh nghiệp tác động thuận chiều lên HQTC. Nghiên cứu ở các nước Đông Nam Á như Indonesia và Thái Lan cũng phản ánh quy mô liên quan tích cực tới lợi nhuận và HQHĐ, nhất là trong khoảng thời gian phục hồi sau biến động (Prasetyantoko & Parmono, 2012; Vithessonthi & Tongurai, 2015). Có thể thấy, cả Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đều là nền kinh tế đang công nghiệp hoá. ERIA và OECD (2024) thống kê được kết quả rằng các nước ASEAN đều có SMEs chiếm đa số, ghi nhận rằng việc cho vay còn yếu và điều kiện vay khó khăn cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong khu vực ASEAN. Điều này cho thấy các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong khu vực Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam) gặp nhiều hạn chế trong tiếp cận vốn, do đó các công ty lớn có thể hưởng lợi từ quy mô nhiều hơn và nhờ đó thúc đẩy HQTC cao hơn.

Tuy nhiên, quy mô quá lớn cũng có thể làm chi phí quản lý tăng và làm giảm hiệu quả, vậy nên các nhà quản lý cần chú trọng hạn chế vấn đề quan liêu trong tổ chức nhằm duy trì hiệu quả khi mở rộng quy mô (Canback và cộng sự, 2006). Vì thế, nếu những bất lợi trên được bù đắp bởi lợi thế về quy mô khi chịu tác động của các yếu tố vĩ mô, doanh nghiệp biết thay đổi linh hoạt thì quy mô lớn sẽ vẫn phát huy được tác động tích cực đến HQTC của doanh nghiệp.

  • H2: Quy mô công ty tác động tích cực lên hiệu quả tài chính

Đòn bẩy tài chính và hiệu quả tài chính Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Đòn bẩy tài chính có hai cơ chế tác động trái chiều, lợi ích của đòn bẩy là lá chắn thuế và tận dụng vốn rẻ từ đó góp phần gia tăng lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu và nâng cao giá trị doanh nghiệp (Pratt và cộng sự, 2023). Cheng và Tzeng (2011) đưa ra góc nhìn sâu hơn về quyết định sử dụng nợ nhằm tối ưu hóa giá trị công ty khi chỉ ra rằng: “giá trị của doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính lớn hơn giá trị của doanh nghiệp không có đòn bẩy tài chính nếu chúng ta không xem xét đến xác suất phá sản. Đòn bẩy tài chính có mối quan hệ tích cực đáng kể với giá trị doanh nghiệp trước khi đạt được cơ cấu vốn tối ưu”. Tuy nhiên, doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy quá mức sẽ dẫn đến rủi ro tài chính (chi phí lãi, nguy cơ vỡ nợ,…) có thể làm giảm ROA/ ROE khi nợ cao. Theo Myers (1977), công ty đang vay nợ nhiều sẽ đưa ra các lựa chọn khác với công ty không có nợ hoặc không có rủi ro về nợ. Trong một số trường hợp, khi doanh nghiệp ưu tiên dùng nợ quá nhiều, doanh nghiệp thường sẽ hạn chế lựa chọn các dự án đầu tư rủi ro dù có NPV (Net Present Value – Giá trị hiện tại ròng) dương, bởi vì giá trị tạo ra từ dự án trước tiên được dùng để giảm rủi ro cho chủ nợ (để trả lãi và nợ gốc). Điều này gây ra vấn đề mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông và chủ nợ nên cổ đông không còn động lực đầu tư, dù dự án tốt cho doanh nghiệp. Hậu quả là doanh nghiệp bỏ qua thời cơ tốt để đầu tư, mất cơ hội tăng trưởng dẫn đến kìm hãm đầu tư và giảm hiệu quả sử dụng tài sản cũng như giảm giá trị công ty. Mặt khác, việc bỏ lỡ đầu tư còn làm phát sinh chi phí đại diện mới khi cổ đông chuyển rủi ro sang chủ nợ và nó lại ảnh hưởng xấu tới HQTC. Khi áp lực trả nợ lớn và chi phí lãi vay lại cao thì dòng tiền tài trợ cho các hoạt động SXKD, marketing hay R&D cũng giảm, trong khi đây là những yếu tố quyết định đến HQTC của doanh nghiệp trong dài hạn.

Xét trong bối cảnh Việt Nam, ở môi trường thông tin không hoàn hảo thì việc xác định rủi ro có thể sai lệch dẫn đến chủ nợ đòi hỏi chi phí vay cao hơn dẫn đến áp lực trả nợ cũng tăng theo. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – VCCI (2023): “Trong nền kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp gia đình chiếm một tỷ trọng đáng kể, chiếm 70% tổng số doanh nghiệp, chưa kể đến hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, thường được phân loại là doanh nghiệp gia đình siêu nhỏ”. Thêm vào đó, Nguyễn Sơn Kiên và Võ Hồng Đức (2016) đã phân tích 289 công ty niêm yết ở HOSE cho thấy quyền sở hữu mang tính gia đình, với sự tham gia của người sáng lập và người thân trong cả sở hữu lẫn quản trị, thường thể hiện rõ rệt và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến doanh nghiệp, làm suy giảm HQHĐ và gia tăng rủi ro phá sản. Liên hệ cụ thể hơn đến việc sử dụng nợ, các công ty Việt Nam thường được kiểm soát bởi các thành viên trong gia đình – cổ đông lớn thì có thể bị chi phối bởi mục tiêu ngắn hạn của cổ đông kiểm soát nên theo lý thuyết đại diện thì lợi ích cổ đông nói chung và lợi ích của cổ đông nhỏ lẻ không được tối ưu hóa. Điều đó dẫn đến HQTC tổng thể suy giảm. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Đối với các công ty đặc thù trong nhóm hàng tiêu dùng, việc chi tiêu cho marketing, quản trị chuỗi cung ứng, hàng tồn kho và áp lực trả nợ có thể dẫn đến cắt giảm các chi phí đầu tư quan trọng. Ở thị trường thông tin kém minh bạch thì dư nợ cao lại phát ra tín hiệu xấu của doanh nghiệp, đặc biệt là đối với ngành hàng nhạy cảm với uy tín thương hiệu, phụ thuộc nhiều vào phản ứng truyền thông và sự tin tưởng của khách hàng như các doanh nghiệp thuộc ngành hàng tiêu dùng. Đặc biệt, trong bối cảnh khủng hoảng nền kinh tế biến động nơi rủi ro thanh khoản và chi phí vốn tăng lên thì việc sử dụng đòn bẩy tài chính có thể mang lại tác động tiêu cực đến giá trị doanh nghiệp (Danso và cộng sự, 2021; Fosu và cộng sự, 2016).

Tổng quan cho thấy đòn bẩy tài chính có tương quan trực tiếp tới HQTC, nhiều nghiên cứu quan sát thấy ảnh hưởng âm của đòn bẩy lên hiệu quả trong các giai đoạn căng thẳng tài chính. Đặc biệt trong ngành hàng tiêu dùng chịu ảnh hưởng lớn sau cú sốc như COVID-19, nếu doanh nghiệp có các quyết định tài trợ nợ không đúng đắn có thể dẫn đến ảnh hưởng ngược chiều lên HQTC. Từ những đặc trưng của ngành và bối cảnh của công ty tại Việt Nam, luận văn đưa ra giả thuyết rằng việc sử dụng nợ để tài trợ quá mức sẽ gây tác động âm đến HQTC.

  • H3: Đòn bẩy tài chính tác động tiêu cực lên hiệu quả tài chính

Tuổi đời doanh nghiệp và hiệu quả tài chính

Tuổi đời doanh nghiệp lớn gắn với kinh nghiệm quản lý, thương hiệu, mạng lưới khách hàng và quy trình nội bộ ổn định. Qua quá trình hoạt động lâu dài, công ty tích lũy được lượng kinh nghiệm lớn về mặt quản lý, sản xuất – kinh doanh, quản trị chi phí,…từ đó nâng cao năng suất và tăng trưởng. Cũng như doanh nghiệp có quy mô lớn, công ty tồn tại lâu đời thường gắn với thương hiệu mạnh và quen thuộc nên mạng lưới phân phối, bộ phận khách hàng và nhà cung cấp tương đối ổn định. Do đó, vừa có thể tiết kiệm chi phí giao dịch vừa đảm bảo doanh số không bị biến động. Điều này cho thấy tuổi đời công ty là một biến kiểm soát mang lại tác động dương đến HQTC (Osunsan & Nowak, 2022). Tuy nhiên, các lợi thế kinh nghiệm và kiến thức của doanh nghiệp sẽ bị cho là già cỗi khi tồn tại các yếu tố như: kém linh hoạt, lỗi thời về công nghệ hoặc kém thích nghi sau cú sốc có thể dẫn tới suy giảm HQTC trong một số trường hợp (Pervan và cộng sự, 2017). Loderer và Waelchli (2010) cho rằng nguyên nhân là do sự cứng nhắc trong tổ chức công ty (chi phí hoạt động ngày càng cao, tài sản dần lỗi thời, cùng với việc cắt giảm đầu tư và hoạt động nghiên cứu – phát triển trong khi tốc độ tăng trưởng chậm lại). Thêm vào đó, các học giả cũng đề cập rằng tình trạng trục lợi trong nội bộ gia tăng, bắt nguồn từ hệ thống quản trị thiếu hiệu quả, quy mô HĐQT quá lớn và mức thù lao dành cho CEO vượt trội. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Ở một góc độ khác, trong điều kiện môi trường thể chế chưa hoàn thiện, tuổi đời doanh nghiệp không chỉ là quá trình lịch sử mà còn được xem là một điểm cộng khi mang lại cơ hội đầu tư sinh lời vì đây là tín hiệu về sự ổn định giúp các đối tác tin tưởng hơn, chi phí vốn thấp hơn mang lại giá trị thị trường cao hơn. Với những ưu thế đặc thù của ngành, các công ty hàng tiêu dùng càng lớn tuổi lại càng có lợi thế cạnh tranh vững mạnh và giúp đạt được HQTC cao hơn. Về khía cạnh quản trị, chi phí đại diện giảm và hiệu quả nội bộ được nâng cao nhờ vào kinh nghiệm quản lý dày dặn, hệ thống quản trị: HĐQT chuyên nghiệp; hệ thống KSNB hữu hiệu và quy trình vận hành trơn tru. Không chỉ thế, trước những biến động bất ngờ của thị trường, doanh nghiệp tồn tại lâu có khả năng trụ vững hơn bởi vì có nguồn dự trữ tài chính để trước hết giúp doanh nghiệp ứng phó với những bất ổn của nền kinh tế. Trong giai đoạn cải cách luật lệ và áp lực minh bạch tăng ở Việt Nam, tuổi của doanh nghiệp trở thành tài sản vô hình mang tính chiến lược. Coad et al. (2013) cũng đã tìm thấy những kết quả về lợi thế của các công ty lâu đời: “các công ty già hóa được quan sát thấy có mức năng suất ngày càng tăng, lợi nhuận cao hơn, quy mô lớn hơn, tỷ lệ nợ thấp hơn và tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao hơn”. Có thể thấy trong vòng đời của doanh nghiệp thường đi qua bốn giai đoạn bắt đầu từ khởi nghiệp, tăng trưởng và tiếp đến là trưởng thành trước khi đến bước cuối cùng là suy thoái. Bởi vì vậy, để trở thành doanh nghiệp lâu năm thì họ cần phải giữ vững được phong độ thật lâu ở bước trưởng thành hoặc là đã sống sót qua nhiều chu kỳ như thế. Đạt được điều đó, chứng tỏ rằng doanh nghiệp có đủ sức bền, đủ kinh nghiệm trong quản trị rủi ro để mang lại lợi thế phát triển bền vững và giá trị cao hơn trong mắt thị trường.

Từ những phân tích trên, tác giả đề xuất giả thuyết rằng tuổi doanh nghiệp có tác dương đến HQTC, và điều này sẽ được kiểm định lại trong phần sau của nghiên cứu.

  • H4: Tuổi đời doanh nghiệp tác động tích cực lên hiệu quả tài chính

COVID-19 và hiệu quả tài chính Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Đại dịch COVID-19 bùng phát từ cuối năm 2019 và kéo dài đến năm 2022 đã tạo ra cú sốc nghiêm trọng đối với nền kinh tế toàn cầu. Đầu tiên phải kể đến là việc giãn đoạn chuỗi cung ứng khiến chi phí vận chuyển tăng, nguồn cung bị sụt giảm trong khi tồn kho thì vẫn còn tồn đọng không tiêu thụ được làm cho chi phí hoạt động tăng lên và lợi nhuận biên giảm sút. Việc thực hiện giãn cách cũng là nguyên nhân thay đổi hành vi/ thói quen tiêu dùng dẫn đến các công ty bị giảm doanh thu, nhất là ở các kênh bán lẻ truyền thống hay các sản phẩm không thiết yếu. Các công ty hàng tiêu dùng có kênh phân phối đa dạng (vừa truyền thống vừa hiện đại), nhưng dưới những tác động kể trên, dù là mặt hàng thiết yếu nhưng việc phong tỏa cũng gây ra trở ngại, ảnh hưởng đến việc phân phối và tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, mặc dù doanh thu giảm nhưng chi phí cố định chưa giảm tương ứng dẫn đến giảm hiệu quả trong việc sử dụng tài sản, rủi ro vỡ nợ cũng là mối lo của các công ty khiến chi phí huy động vốn tăng. Chính vì thế, nhiều công ty ưu tiên cắt giảm và tối ưu hoá chi phí để duy trì dòng tiền, thực hiện “thắt lưng buộc bụng” để tồn tại trong mùa COVID. Điều này kéo theo việc cắt giảm đầu tư chiến lược như marketing hay nghiên cứu – phát triển làm mất cơ hội tăng trưởng trong dài hạn (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2020). Mặt khác, nhiều doanh nghiệp Việt Nam có sự sở hữu tập trung và mức độ minh bạch khác nhau nên ở những công ty có CGI thấp thì thông tin tiêu cực thường lan nhanh và chi phí huy động vốn tăng mạnh hơn làm cho hậu quả tài chính nặng hơn. Do đó CGI cao ở các công ty hàng tiêu dùng sẽ giảm thiểu tổn thất doanh thu thông qua giữ được niềm tin người tiêu dùng, quản trị chuỗi cung ứng và giúp tiếp cận hỗ trợ tài chính dễ dàng hơn.

Một số bằng chứng nghiên cứu trong giai đoạn đặc biệt như Erkens et al. (2012) đã đánh giá ảnh hưởng của quản trị doanh nghiệp đến hiệu quả hoạt động của các công ty tài chính trong cuộc khủng hoảng 2007–2008. Doanh nghiệp có HĐQT độc lập hơn và sở hữu tổ chức cao hơn lại có hiệu suất cổ phiếu tệ hơn trong giai đoạn này. Vậy nên, cấu trúc QTCT ảnh hưởng đáng kể đến HQTC của các công ty tài chính trong khủng hoảng, thông qua quyết định về rủi ro và chính sách tài trợ. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, nghiên cứu của Hsu và Yang (2022) cho thấy chất lượng BCTC của các công ty niêm yết tại Anh đã suy giảm trong đại dịch. Hay tại Trung Quốc, nghiên cứu về đại dịch để xem xét tác động của bệnh truyền nhiễm đến thị trường chứng khoán, kết quả cho thấy số ca nhiễm và ca tử vong tăng hàng ngày do COVID-19 đều làm giảm đáng kể lợi nhuận cổ phiếu (Al-Awadhi và cộng sự, 2020). Qua đó cho thấy, đại dịch xảy ra đã tác động mạnh đến cả các nền kinh tế mạnh trên thế giới và cả các nước đang phát triển như Việt Nam, không chỉ đời sống xã hội bị ảnh hưởng mà còn khiến hoạt động SXKD bị đảo lộn cũng như tác động đáng kể đến việc duy trì phát triển ổn định của doanh nghiệp. Chính vì thế, có thể dự đoán rằng biến COVID sẽ phản ánh sự sụt giảm HQTC của doanh nghiệp trong thời kỳ đại dịch.

  • H5: COVID-19 có tác động tiêu cực đến hiệu quả tài chính

3.2.3 Mô hình nghiên cứu

Từ nền tảng lý thuyết và phần lập luận giả thuyết ở trên, mô hình được đề xuất trong luận văn như sau:

  • Hình 3.1: Mô hình nghiên cứu

3.3 Phương pháp nghiên cứu Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Như đã trình bày ở khái quát ở chương 1, Luận văn áp dụng phương pháp định lượng kết hợp mô hình hồi quy dữ liệu bảng, cho phép phân tích đồng thời sự thay đổi theo thời gian và khác biệt giữa các doanh nghiệp, nhờ đó phù hợp để nghiên cứu mối quan hệ giữa QTCT và HQTC trong giai đoạn dài 2015–2024. Phương pháp này giúp lượng hóa mức độ và chiều hướng tác động của QTCT đến HQTC, từ đó trả lời được các câu hỏi nghiên cứu và đạt được các mục tiêu cụ thể đã đề ra.

3.3.1 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu

Chọn lựa doanh nghiệp theo tiêu chí: công ty hoạt động liên tục, được niêm yết trên HOSE/ HNX, có BCTC đã kiểm toán và BCTN, BCQT công bố công khai, giúp thu thập thông tin cần thiết cho các biến trong giai đoạn 2015–2024. Dữ liệu thu thập trong luận văn là 75 doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết trên HOSE và HNX. Trong đó, bao gồm 45 công ty thuộc nhóm Thực phẩm & Đồ uống (27 công ty trên HOSE và 18 công ty trên HNX) và 30 công ty thuộc nhóm Hàng cá nhân & Gia dụng (19 công ty trên HOSE và 11 công ty trên HNX).

Kế thừa từ đề xuất của Green (1991) và Tabachnick và Fidell (1996), kích thước mẫu tối thiểu trong hồi quy bội nên thỏa mãn công thức: số quan sát trong mẫu ≥ 50 + 8 * Số biến độc lập. Với 5 biến độc lập, luận văn cần tối thiểu 90 quan sát. Tổng số quan sát thu được sau khi đã xử lý dữ liệu thiếu là 570 quan sát, cỡ mẫu đủ đáp ứng cho phân tích dữ liệu bảng.

3.3.2 Nguồn dữ liệu, công cụ sử dụng, quy trình thu thập và xử lý dữ liệu

  • Nguồn dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ: Báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên của doanh nghiệp và báo cáo quản trị thu thập trên trang web của doanh nghiệp. Ngoài ra, còn được tổng hợp trên các trang thông tin tài chính như: cafef., vnstocks, vietstock. hoặc cổng thông tin Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.

  • Công cụ/ phần mềm Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Sử dụng Excel để tính toán số liệu kết hợp với sử dụng ngôn ngữ lập trình Python trên Google Colab để thu thập và xử lý các thông tin tài chính/ phi tài chính của các công ty đại chúng niêm yết trên sàn chứng khoán (tiết kiệm được thời gian thu thập thủ công). Sử dụng phần mềm STATA 17 để thực hiện các kiểm định, phân tích định lượng.

  • Thu thập và xử lý dữ liệu

Bước 1: Lập danh sách các các doanh nghiệp trong nhóm ngành hàng tiêu dùng (Thực phẩm – Đồ uống, Hàng cá nhân – Gia dụng) theo mã chứng khoán trên HNX/ HOSE.

Bước 2: Tính toán các biến/ chỉ số tài chính từ dữ liệu thứ cấp

Để thuận tiện, dùng phần mềm Python để tổng hợp và xử lý số liệu sẵn có. Trong đó, vnstock (thư viện của Python) hỗ trợ mạnh dữ liệu tài chính – thị trường của các doanh nghiệp niêm yết như: BCTC (CĐKT, KQKD, LCTT), chỉ số tài chính/ định giá, thông tin cơ bản doanh nghiệp, lịch sử giá và vốn hóa…Cách xử lý này đảm bảo thông tin thu thập được tin cậy hơn, hạn chế sai sót và rút ngắn thời gian cho quá trình chuẩn bị dữ liệu. Cụ thể, với các chỉ tiêu như ROA, ROE, Tobin’s Q, SIZE, LEV và AGE thì sử dụng chức năng của thư viện vnstock để truy xuất các chỉ số tài chính có sẵn, truy vấn các chỉ tiêu trên BCTC và thông tin công ty trên vnstock để thực hiện tính toán theo công thức đã tổng hợp ở Bảng 3.1.

Bước 3: Thu thập và trích xuất các thông tin phi tài chính

Đối với các thành phần trong CGI (đặc điểm HĐQT, UBKT, KTNB, CBTT minh bạch, cấu trúc sở hữu) cần trích xuất từ tài liệu công bố chính thức như: Báo cáo tài chính, báo cáo quản trị công ty, báo cáo thường niên, báo cáo phát triển bền vững, điều lệ/ quy chế nội bộ về QTCT, nghị quyết/ biên bản họp đại hội đồng cổ đông. Các tài liệu này được thu thập từ trang web công ty, các trang thông tin tài chính tin cậy.

Bước 4: Đối chiếu kết quả đã thu thập. Để bảo đảm chất lượng dữ liệu, cần rà soát lại tính đồng nhất giữa các chỉ tiêu của BCTC (đối chiếu các chỉ số cơ bản giữa các báo cáo và sử dụng BCTC đã kiểm toán bản cuối cùng).

Bước 5: Làm sạch dữ liệu. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Kiểm tra tính đầy đủ của các quan sát trong giai đoạn nghiên cứu. Đối với việc xử lý giá trị thiếu, các biến có số lượng quan sát bị thiếu nhỏ thì tiến hành điền vào các giá trị thiếu đó bằng giá trị trung bình của toàn bộ quan sát thu thập được ở chỉ tiêu đó. Mặt khác, loại bỏ các quan sát bị thiếu dữ liệu ở nhiều biến để tránh gây sai lệch kết quả kiểm định. Đồng thời cũng kiểm tra xem các quan sát có bị trùng lặp nhau, nếu có thì tiến hành loại bỏ các quan sát bị trùng.

Kiểm tra bất thường thông qua thống kê mô tả (min-max). Ví dụ: ROA > 50% thì có dấu hiệu nghi ngờ hay giá trị Board_Indep (số lượng thành viên độc lập) lớn hơn giá trị Board_Size (số lượng thành viên HĐQT). Nếu có xuất hiện các trường hợp bất thường cần kiểm tra lại tài liệu gốc để xác thực.

Thị trường Việt Nam có đặc thù của công ty quy mô nhỏ nên dữ liệu tài chính thường có biến động và dễ xuất hiện dữ liệu ngoại lai. Vậy nên, cần kiểm tra để phát hiện giá trị ngoại lai bằng trực quan hóa và sử dụng phương pháp IQR (khoảng tứ phân vị). Ví dụ: kiểm tra nếu các giá trị nhỏ hơn giới hạn dưới (Q1-1,5*IQR) hoặc lớn hơn giới hạn trên (Q3+1,5*IQR) thì có thể xem đây là giá trị ngoại lai. Xử lý giá trị ngoại lại bằng cách áp dụng phương pháp winsorization (kỹ thuật xử lý dữ liệu bằng cách thay thế các giá trị ngoại lai cực đoan bằng các giá trị gần nhất không phải ngoại lai) để bảo đảm tính ổn định của dữ liệu. Ngoài ra, nếu các biến có phân phối lệch cần được biến đổi (log-transform) để giảm đa cộng tuyến cũng như cải thiện phân phối.

Hoàn tất bước chuẩn bị dữ liệu, sau đó thực hiện phân tích mô hình dữ liệu bảng theo kế hoạch.

3.4 Phương pháp tiếp cận Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Sau khi hoàn thành bước chuẩn bị dữ liệu, lựa chọn phần mềm STATA 17 để tiến hành các kiểm định và phân tích định lượng.

3.4.1 Phương pháp hồi quy với dữ liệu bảng

Dữ liệu luận văn được tổng hợp từ các công ty niêm yết trong ngành hàng tiêu dùng trong nhiều năm liên tiếp (2015-2024), hay còn gọi là dữ liệu bảng. Theo Baltagi (2008), dữ liệu bảng có ưu điểm nổi bật là cho phép kiểm soát được các đặc điểm riêng biệt không quan sát được của từng công ty, đồng thời phản ánh được sự biến động của các biến theo thời gian. Điều này giúp ước lượng mối quan hệ giữa các biến một cách chính xác hơn so với mô hình dữ liệu chéo hoặc chuỗi thời gian đơn thuần.

Trong nghiên cứu, dữ liệu bảng được sử dụng để xem xét tác động của QTCT đến HQTC của các doanh nghiệp niêm yết thuộc ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam, thông qua ba mô hình hồi quy dữ liệu bảng thông dụng là: Pooled OLS, FEM và REM.

  • Mô hình hồi quy gộp – Pooled Ordinary Least Square (Pooled OLS)

Mô hình hồi quy gộp (Pooled Ordinary Least Squares – Pooled OLS) xem toàn bộ các quan sát theo cả hai chiều (doanh nghiệp và thời gian) như một tập dữ liệu chéo duy nhất, không phân biệt đặc điểm riêng giữa các doanh nghiệp hay giữa các năm. Mô hình này giả định rằng không tồn tại sự khác biệt đặc thù giữa các doanh nghiệp (Wooldridge, 2010). Do đó, Pooled OLS thường chỉ phù hợp để ước lượng ban đầu, cung cấp kết quả tham khảo. Mô hình này không kiểm soát được các yếu tố không quan sát được cố định theo thời gian, làm cho khả năng sai lệch ước lượng nếu các yếu tố này có tương quan với biến giải thích.

  • Mô hình hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model – FEM)

Mô hình hiệu ứng cố định cho phép mỗi doanh nghiệp có một hằng số riêng phản ánh các đặc điểm cố hữu không thấy được nhưng không thay đổi theo thời gian, chẳng hạn như văn hóa doanh nghiệp, cấu trúc sở hữu, hoặc năng lực quản trị. Ưu điểm của FEM là kiểm soát được các đặc điểm riêng biệt của từng doanh nghiệp, giảm sai lệch do biến bị bỏ sót. Tuy nhiên, nhược điểm là không ước lượng được ảnh hưởng của các biến không thay đổi theo thời gian (ví dụ: ngành nghề hoặc loại hình sở hữu), đồng thời làm giảm bậc tự do khi số doanh nghiệp lớn.

  • Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (Random Effects Model – REM)

Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên giả định rằng sự riêng biệt giữa các doanh nghiệp được thể hiện qua một thành phần ngẫu nhiên và không tương quan với các biến giải thích. REM tận dụng cả biến thiên giữa các doanh nghiệp theo thời gian, do đó cho ước lượng hiệu quả hơn FEM nếu giả định rằng không có mối liên hệ giữa thành phần ngẫu nhiên này và các biến giải thích được thỏa mãn (Baltagi, 2008). Tuy nhiên, nếu giả định này bị vi phạm (tức là hiệu ứng riêng có tương quan với biến độc lập), ước lượng của REM sẽ thiên lệch và không nhất quán.

3.4.2 Chọn lựa mô hình phù hợp Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Do có ba mô hình nêu trên cho hồi quy dữ liệu bảng nên cần chọn ra mô hình tốt nhất để phù hợp với bộ dữ liệu. Đầu tiên, kiểm định F (F-test) được dùng để chọn lọc giữa FEM và Pooled OLS xem giữa các đơn vị có sự tác động riêng biệt không, kết quả cho p-value < 0,05 có nghĩa là có tồn tại hiệu ứng riêng biệt và mô hình FEM tốt hơn, còn p-value > 0,05 thì Pooled OLS là mô hình thích hợp hơn. Kiểm định Breusch – Pagan LM (Breusch – Pagan LM test) dùng để so sánh giữa Pooled OLS và REM. Nếu p-value < 0,05 thì mô hình có hiệu ứng ngẫu nhiên nên cần chọn REM và ngược lại thì nên chọn Pooled OLS. Kiểm định Hausman dùng để so sánh giữa FEM và REM. Nếu p-value < 0,05 thì chọn FEM (vì tồn tại tương quan giữa hiệu ứng riêng và biến độc lập). Ngược lại, nếu p-value > 0,05 thì chọn REM (hiệu ứng riêng là ngẫu nhiên, không tương quan với biến độc lập). Sau khi thực hiện lựa chọn, mô hình được lựa chọn cuối cùng sẽ được dùng để ước lượng chính thức và kiểm tra các giả thuyết nghiên cứu.

3.4.3 Kiểm định các giả định kinh tế lượng

Để bảo đảm độ tin cậy của kết quả, các giả định cơ bản của mô hình dữ liệu bảng cần được kiểm tra, bao gồm:

  • Kiểm định đa cộng tuyến: sử dụng hệ số phóng đại phương sai (VIF) để phát hiện và loại bỏ các biến có mức độ tương quan cao (VIF > 10).
  • Kiểm định phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity test): áp dụng kiểm định Modified Wald; nếu giá trị Prob > chi2 nhỏ hơn 0,05 thì tồn tại hiện tượng phương sai thay đổi.
  • Kiểm định tự tương quan (Autocorrelation test): thực hiện kiểm định Wooldridge; nếu Prob > F nhỏ hơn 0,05 thì mô hình xuất hiện tự tương quan. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

Nếu sau khi kiểm tra, mô hình bị khuyết tật (tự tương quan/ phương sai sai số thay đổi hoặc bị cả hai) thì có thể áp dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS – Feasible Generalized Least Squares) để khắc phục các hiện tượng này. Ngoài ra, để kiểm tra tính ổn định và độ tin cậy từ kết quả của mô hình FGLS thì nghiên cứu sử dụng phương pháp 2SLS (Two-Stage Least Squares – Bình phương nhỏ nhất hai giai đoạn) nhằm kiểm tra khả năng tồn tại hiện tượng nội sinh của biến độc lập CGI. Sau đó, nếu kết quả được đảm bảo sau các kiểm định thì sử dụng kết quả của FGLS để báo cáo và thảo luận.

Sau khi hoàn tất các kiểm định và điều chỉnh cần thiết, mô hình ước lượng cuối cùng sẽ phản ánh phù hợp nhất mối liên hệ giữa QTCT và HQTC của các doanh nghiệp niêm yết thuộc ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Dựa trên nền tảng lý thuyết và các kết quả khảo lược được trình bày ở chương 2, chương này trình bày phương pháp nghiên cứu được sử dụng nhằm kiểm định tác động của QTCT đến HQTC của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam. Mục tiêu đầu tiên là làm rõ thiết kế nghiên cứu qua đó xây dựng mô hình nghiên cứu và các giả thuyết kiểm định phù hợp với mục tiêu của đề tài. Các thành phần trong mô hình được mô tả cụ thể với cách thức đo lường và nguồn thu thập dựa trên cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực nghiệm của các nghiên cứu trước. Nguồn dữ liệu, phạm vi nghiên cứu và cách thức thu thập thông tin cũng được trình bày nhằm bảo đảm tính rành mạch và độ tin cậy của kết quả. Cuối cùng, phương pháp phân tích định lượng bao gồm kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để kiểm định các mô hình hồi quy thực nghiệm và đánh giá mức độ ảnh hưởng của QTCT đến HQTC. Việc xây dựng và lựa chọn phương pháp phù hợp không chỉ giúp đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả, mà còn tạo cơ sở cho việc so sánh và đối chiếu với các công trình trước đó, góp phần mở rộng hơn về chủ đề nghiên cứu cũng như đi sâu vào tìm hiểu vai trò của QTCT trong việc nâng cao HQTC của doanh nghiệp. Luận văn: PPNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: KQNC của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *