Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các nhân tố thuộc đặc điểm của hội đồng quản trị ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

Chương 4 trình bày kết quả phân tích định lượng nhằm kiểm định các giả thuyết đã được đề xuất trong mô hình nghiên cứu. Trên cơ sở dữ liệu được thu thập từ các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2017–2023, chương này tiến hành mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu, thống kê mô tả các biến, kiểm định mối tương quan giữa các biến và ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu bảng. Mục tiêu của chương là xác định mức độ và hướng tác động của các đặc điểm Hội đồng quản trị đến hiệu quả tài chính của ngân hàng .

4.1. TỔNG QUAN VỀ MẪU NGHIÊN CỨU

Kết quả thống kê mô tả bao gồm 182 quan sát của các ngân hàng thương mại niêm yết giai đoạn 2017 – 2023 trong giai đoạn nghiên cứu, phản ánh đặc điểm cơ bản của các biến được sử dụng trong mô hình.

Bảng 4.1: Kết quả thống kê mô tả

Kết quả cho thấy biến ROA – đại diện cho hiệu quả tài chính của ngân hàng thông qua tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản – có giá trị trung bình đạt 0,0155, độ lệch chuẩn là 0,0118, giá trị nhỏ nhất -0,0111 và lớn nhất 0,0545. Điều này cho thấy mức sinh lời của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu nhìn chung còn khá khiêm tốn, tuy nhiên vẫn duy trì giá trị dương, phản ánh khả năng tạo lợi nhuận từ tài sản là có thật, dù mức độ chênh lệch giữa các ngân hàng không quá lớn. Một số ngân hàng có ROA âm thể hiện hiệu quả hoạt động chưa cao hoặc chịu ảnh hưởng bởi yếu tố rủi ro, nợ xấu, hay môi trường kinh doanh đặc thù trong từng giai đoạn.

Biến TobinQ – chỉ số đo lường giá trị thị trường so với giá trị sổ sách của doanh nghiệp – có giá trị trung bình đạt 0,0964, độ lệch chuẩn 0,0283, giá trị nhỏ nhất 0,0418 và lớn nhất 0,1967. Giá trị Tobin’Q đều nhỏ hơn 1 cho thấy thị trường định giá các ngân hàng ở mức thấp hơn so với giá trị sổ sách, phản ánh kỳ vọng thận trọng của nhà đầu tư đối với ngành ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu. Tuy nhiên, độ lệch chuẩn thấp cho thấy sự ổn định tương đối trong cách thị trường nhìn nhận giá trị các ngân hàng niêm yết.

Hình 4.1: Xu hướng hiệu quả tài chính của các ngân hàng niêm yết giai đoạn 2017 – 2023

Đối với các biến độc lập phản ánh đặc điểm của Hội đồng quản trị, biến IB – đại diện cho số lượng thành viên độc lập trong hội đồng – có giá trị trung bình là 1,0714, độ lệch chuẩn 0,5664, dao động từ 0 đến 4. Như vậy, trung bình mỗi hội đồng quản trị có khoảng 1 thành viên độc lập, song vẫn có trường hợp không có thành viên độc lập nào, cho thấy sự khác biệt trong mức độ tuân thủ quy định về quản trị công ty giữa các ngân hàng. Biến GEN – tỷ lệ thành viên nữ trong hội đồng quản trị – có giá trị trung bình 0,2564, nghĩa là tỷ lệ nữ giới trung bình chiếm khoảng 25,6% tổng số thành viên. Đây là một con số tích cực so với các doanh nghiệp truyền thống, song vẫn ở mức thấp so với chuẩn mực quốc tế, thể hiện vấn đề bình đẳng giới trong quản trị doanh nghiệp vẫn còn hạn chế trong ngành ngân hàng Việt Nam. Một số ngân hàng có tỷ lệ nữ trong Hội đồng quản trị cao hơn (tối đa 0,8) cho thấy xu hướng đa dạng giới tính đang dần được chú trọng ở một số tổ chức.

Biến BS – quy mô hội đồng quản trị – có giá trị trung bình là 6,9835, độ lệch chuẩn 1,8522, dao động từ 4 đến 11. Kết quả này cho thấy quy mô Hội đồng quản trị của các ngân hàng trong mẫu tương đối phù hợp với quy định hiện hành (thông thường từ 5 đến 11 thành viên). Mức chênh lệch khá lớn phản ánh đặc điểm khác biệt về quy mô và mức độ phức tạp trong quản trị giữa các ngân hàng lớn và nhỏ. Biến AGE – thể hiện độ đa dạng tuổi của các thành viên Hội đồng quản trị – có giá trị trung bình 5,7159, độ lệch chuẩn 0,3631. Kết quả này cho thấy Hội đồng quản trị của các ngân hàng có sự pha trộn nhất định giữa các thành viên có tuổi đời và kinh nghiệm khác nhau, đảm bảo sự cân bằng giữa tính ổn định và đổi mới trong quản trị.

Đối với biến NATION – tỷ lệ thành viên Hội đồng quản trị là người nước ngoài – giá trị trung bình là 0,0735, độ lệch chuẩn 0,1370, dao động từ 0 đến 0,5. Điều này chứng tỏ tỷ lệ thành viên nước ngoài trong Hội đồng quản trị các ngân hàng Việt Nam vẫn còn rất hạn chế, trung bình chỉ khoảng 7,35%. Tuy nhiên, một số ngân hàng có tới 50% thành viên là người nước ngoài, chủ yếu là các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài hoặc có cổ đông chiến lược quốc tế, phản ánh xu hướng hội nhập và tiếp cận chuẩn mực quản trị toàn cầu. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Đối với các biến kiểm soát, SIZE – quy mô ngân hàng – có giá trị trung bình 19,1754, độ lệch chuẩn 1,0993, dao động từ 16,8298 đến 21,5565. Biến này được đo bằng logarit tự nhiên của tổng tài sản, cho thấy sự khác biệt khá lớn về quy mô giữa các ngân hàng, trong đó các ngân hàng thương mại nhà nước thường có quy mô tổng tài sản lớn hơn đáng kể so với các ngân hàng cổ phần tư nhân. Biến LIQ – phản ánh khả năng thanh khoản – có giá trị trung bình 1,7894, độ lệch chuẩn 1,1347, trong khoảng từ 0,3414 đến 7,0674. Mức trung bình lớn hơn 1 thể hiện hầu hết các ngân hàng đều duy trì khả năng thanh toán tốt, tuy nhiên độ lệch chuẩn cao chỉ ra sự khác biệt đáng kể giữa các ngân hàng trong việc quản lý và duy trì thanh khoản.

Như vậy, kết quả thống kê mô tả cho thấy dữ liệu nghiên cứu có sự biến thiên hợp lý giữa các quan sát, phản ánh được đặc trưng của ngành ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu. Hiệu quả tài chính nhìn chung còn thấp, song các chỉ số về quản trị và đặc điểm Hội đồng quản trị cho thấy xu hướng cải thiện dần về cấu trúc và tính đa dạng. Những đặc điểm này là cơ sở quan trọng để tiếp tục phân tích hồi quy nhằm xác định mối quan hệ giữa các yếu tố thuộc đặc điểm hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính của các ngân hàng niêm yết tại Việt Nam.

4.2. MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC BIẾN

Kết quả ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu cho thấy hầu hết các hệ số tương quan đều có giá trị nhỏ hơn 0,8 về giá trị tuyệt đối, điều này hàm ý rằng giữa các biến không có hiện tượng tương quan tuyến tính quá mạnh, dữ liệu đảm bảo điều kiện để thực hiện các kiểm định hồi quy tuyến tính bội.

Bảng 4.2: Ma trận tương quan giữa các biến

Xét đối với biến phụ thuộc ROA, hệ số tương quan cho thấy ROA có mối quan hệ dương với các biến GEN (0,5693), NATION (0,4373) và LIQ (0,2469). Điều này cho thấy khi tỷ lệ nữ giới trong Hội đồng quản trị tăng, tỷ lệ thành viên nước ngoài tham gia Hội đồng quản trị cao hơn hoặc khả năng thanh khoản của ngân hàng tốt hơn thì hiệu quả sinh lời có xu hướng tăng lên. Đây là những kết quả phù hợp với lý thuyết và nhiều nghiên cứu trước đây về vai trò của đa dạng giới tính, yếu tố quốc tế và năng lực thanh khoản trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngược lại, ROA có tương quan âm với BS (–0,6662) và IB (–0,0647), cho thấy khi quy mô Hội đồng quản trị tăng hoặc số lượng thành viên độc lập nhiều hơn, hiệu quả sinh lời có thể giảm nhẹ do chi phí điều hành và sự phân tán trong ra quyết định. Các biến AGE (0,0585) và SIZE (–0,0158) có tương quan rất nhỏ với ROA, hàm ý rằng chúng không có mối liên hệ tuyến tính rõ ràng với Hiệu quả tài chính.

Đối với biến phụ thuộc Tobin’Q, kết quả tương quan cho thấy Tobin’Q có mối quan hệ dương với các biến GEN (0,7126), NATION (0,3497) và LIQ (0,1447). Điều này phản ánh rằng các ngân hàng có tỷ lệ nữ giới trong Hội đồng quản trị cao, có thành viên nước ngoài và duy trì khả năng thanh khoản tốt thường được thị trường đánh giá tích cực hơn, thể hiện qua giá trị Tobin’Q cao hơn. Ngược lại, Tobin’Q có tương quan âm với BS (–0,5039) và IB (–0,0161), cho thấy quy mô Hội đồng quản trị lớn hoặc có nhiều thành viên độc lập có thể khiến nhà đầu tư đánh giá thấp hơn do sự phức tạp và chi phí quản trị tăng. Biến AGE (0,118) và SIZE (–0,079) có tương quan nhỏ, cho thấy ảnh hưởng của độ tuổi trung bình Hội đồng quản trị và quy mô ngân hàng lên giá trị thị trường là không đáng kể ở mức độ tương quan tuyến tính.

Nhìn chung, các hệ số tương quan giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn 0,8, chứng tỏ không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Kết quả này cho thấy dữ liệu nghiên cứu đảm bảo độ tin cậy và có thể được sử dụng cho các mô hình hồi quy tiếp theo nhằm kiểm định mối quan hệ giữa các đặc điểm của Hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính của ngân hàng.

4.3. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ HỒI QUY Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Như trình bày ở Chương 3, để lựa chọn được mô hình hồi quy phù hợp, tác giả tiến hành phân tích theo trình tự các bước như sau:

Bước 1: Thực hiện hồi quy theo PP Pooled OLS và FEM. Sau khi có kết quả hồi quy, dùng kiểm định F để chọn mô hình nào phù hợp hơn giữa 2 mô hình trên.
Bước 2: Thực hiện hồi quy theo PP Pooled OLS và REM. Sau khi có kết quả hồi quy, dùng kiểm định Breusch – Pagan để chọn mô hình nào phù hợp hơn giữa Pooled OLS OLS và REM.
Bước 3: Nếu kết quả ở bước 1 và bước 2 vẫn chưa lựa chọn cùng một mô hình thì tác giả tiếp tục hồi quy theo PP FEM và REM. Sau đó, sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình phù hợp.
Bước 4: Sau khi đã chọn được mô hình phù hợp tác giả tiến hành các kiểm định về giả thuyết của mô hình.

4.3.1. Kết quả hồi quy của hai biến phụ thuộc là ROA và Tobin’Q

Kết quả hồi quy mô hình Pooled OLS, FEM và REM cho hai biến phụ thuộc là ROA và Tobin’Q nhằm đánh giá tác động của các đặc điểm Hội đồng quản trị đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết.

Bảng 4.3: Kết quả hồi quy theo các phương pháp Pooled OLS, REM, FEM

Đối với mô hình sử dụng biến phụ thuộc ROA, kết quả cho thấy các biến IB, GEN, BS, AGE, NATION và LIQ đều có ý nghĩa thống kê ở mức 1% hoặc 5%, trong khi biến SIZE không có ý nghĩa trong cả ba mô hình. Cụ thể, biến IB (tỷ lệ thành viên độc lập trong Hội đồng quản trị) có hệ số âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% (–0.00278 ở OLS, –0.00213 ở FEM và –0.00258 ở REM), điều này cho thấy việc gia tăng số lượng thành viên độc lập có thể làm giảm nhẹ hiệu quả sinh lời của ngân hàng. Nguyên nhân có thể do thành viên độc lập chưa thực sự phát huy được vai trò giám sát hoặc thiếu sự am hiểu sâu về hoạt động đặc thù của ngành ngân hàng Việt Nam. Ngược lại, biến GEN (tỷ lệ thành viên nữ trong Hội đồng quản trị) có hệ số dương và có ý nghĩa rất cao (0.0320 đến 0.0337), thể hiện rằng sự hiện diện của phụ nữ trong Hội đồng quản trị có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả tài chính. Kết quả này phù hợp với lý thuyết về đa dạng giới trong quản trị doanh nghiệp, cho rằng sự tham gia của nữ giới giúp cải thiện hiệu quả điều hành, tăng tính minh bạch và giảm rủi ro trong ra quyết định. Biến BS (quy mô Hội đồng quản trị) có hệ số âm và có ý nghĩa ở mức 1% trong cả ba mô hình, cho thấy khi quy mô Hội đồng quản trị tăng, hiệu quả tài chính có xu hướng giảm. Kết quả này hàm ý rằng Hội đồng quản trị quá lớn có thể dẫn đến tình trạng thiếu linh hoạt và khó đạt được đồng thuận trong điều hành. Biến AGE (độ tuổi trung bình hoặc độ đa dạng tuổi) có hệ số dương và có ý nghĩa ở mức 1%, phản ánh rằng Hội đồng quản trị có thành viên nhiều kinh nghiệm, độ tuổi cao hơn thường mang lại kết quả hoạt động tốt hơn cho ngân hàng. Bên cạnh đó, biến NATION (tỷ lệ thành viên nước ngoài trong Hội đồng quản trị) cũng có tác động dương và có ý nghĩa mạnh ở cả ba mô hình, cho thấy sự tham gia của thành viên nước ngoài giúp nâng cao hiệu quả sinh lời thông qua kinh nghiệm quản trị quốc tế và áp dụng thông lệ tốt. Cuối cùng, biến LIQ (tính thanh khoản) có tác động dương và có ý nghĩa thống kê cao, khẳng định rằng ngân hàng duy trì khả năng thanh khoản tốt sẽ có ROA cao hơn, phản ánh hoạt động an toàn và hiệu quả. Biến SIZE (quy mô công ty) không có ý nghĩa thống kê trong cả ba mô hình, cho thấy quy mô ngân hàng không phải là yếu tố quyết định đến hiệu quả sinh lời trong mẫu nghiên cứu này. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Đối với mô hình sử dụng biến phụ thuộc Tobin’Q, kết quả cũng tương tự, song có một số khác biệt đáng chú ý. Các biến GEN, BS, AGE, NATION và LIQ đều có hệ số cùng dấu và có ý nghĩa thống kê trong hầu hết các mô hình, phản ánh xu hướng tương tự như đối với ROA. Cụ thể, biến GEN có hệ số dương lớn (từ 0.0824 đến 0.109) và có ý nghĩa rất cao, cho thấy sự đa dạng giới trong Hội đồng quản trị không chỉ giúp cải thiện hiệu quả sinh lời mà còn được thị trường đánh giá tích cực, làm tăng giá trị doanh nghiệp. Biến BS có hệ số âm (–0.00499 đến –0.00356) và có ý nghĩa ở mức 1%, hàm ý rằng Hội đồng quản trị quy mô lớn làm giảm giá trị Tobin’Q, tương đồng với kết quả của ROA. Biến AGE tiếp tục có tác động dương và có ý nghĩa ở mức 1%, khẳng định vai trò tích cực của kinh nghiệm lãnh đạo đối với giá trị thị trường. Đáng chú ý, biến NATION có hệ số dương và có ý nghĩa trong mô hình Pooled OLS và REM (0.0484 và 0.0472), nhưng không có ý nghĩa trong FEM. Điều này cho thấy khi kiểm soát tác động cố định theo từng ngân hàng, vai trò của thành viên nước ngoài không còn rõ ràng, có thể do sự khác biệt đặc thù giữa các ngân hàng hoặc ảnh hưởng của yếu tố thời gian. Biến LIQ tiếp tục có tác động dương và có ý nghĩa ở cả ba mô hình, khẳng định ngân hàng có khả năng thanh khoản cao thường được nhà đầu tư đánh giá cao hơn. Trong khi đó, biến IB chỉ có ý nghĩa ở mức 5% trong mô hình FEM (–0.00550) và không có ý nghĩa ở hai mô hình còn lại, cho thấy vai trò của thành viên độc lập đối với giá trị thị trường còn hạn chế. Biến SIZE không có ý nghĩa trong tất cả các mô hình, tương tự như kết quả với ROA.

Như vậy, giữa các mô hình Pooled OLS, FEM và REM cho mức độ ảnh hưởng của các biến là tương đối ổn định, chỉ khác biệt nhỏ về độ lớn hệ số và mức ý nghĩa. Tuy nhiên, với sự nhất quán giữa các mô hình, có thể khẳng định rằng tỷ lệ thành viên nữ, độ tuổi trung bình, tỷ lệ thành viên nước ngoài và khả năng thanh khoản là những yếu tố có tác động tích cực, trong khi quy mô Hội đồng quản trị và tỷ lệ thành viên độc lập có tác động tiêu cực đến Hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam.

4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Tác giả sử dụng kiểm định F-Test để so sánh và lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và FEM, với giả thiết kiểm định như sau:

H₀ : Mô hình Pooled OLS là phù hợp
H₁ : Mô hình FEM là phù hợp hơn mô hình Pooled OLS

Kết quả kiểm định F-Test được thể hiện trong Bảng 4.4 cho thấy đối với biến phụ thuộc ROA, giá trị F = 2.50 với p = 0.0004 < 0.05, và đối với Tobin’Q, giá trị F = 3.15 với p = 0.0000 < 0.05. Như vậy, ở cả hai mô hình, nhóm nghiên cứu bác bỏ giả thuyết H₀ và kết luận rằng mô hình FEM là phù hợp hơn Pooled OLS.

Bảng 4.4: Kiểm định lựa chọn mô hình

Tiếp theo, để đảm bảo quy trình lựa chọn mô hình hồi quy được thực hiện đầy đủ, nhóm tiếp tục sử dụng kiểm định Breusch–Pagan Lagrange Multiplier (LM test) nhằm so sánh giữa mô hình Pooled OLS và mô hình REM. Giả thiết kiểm định được đặt ra như sau:

H₀ : Mô hình Pooled OLS là phù hợp
H₁ : Mô hình REM là phù hợp hơn mô hình Pooled OLS

Kết quả kiểm định LM cho thấy đối với biến ROA, giá trị chibar²(01) = 3.47 với p = 0.0312 < 0.05, và đối với Tobin’Q, giá trị chibar²(01) = 10.6 với p = 0.0006 < 0.05. Như vậy, nhóm nghiên cứu bác bỏ giả thuyết H₀ và kết luận rằng mô hình REM phù hợp hơn mô hình Pooled OLS cho cả hai biến phụ thuộc.

Sau khi xác định FEM và REM đều tốt hơn Pooled OLS, nhóm nghiên cứu tiến hành kiểm định Hausman nhằm lựa chọn giữa hai mô hình FEM và REM. Giả thiết kiểm định được nêu như sau:

H₀ : Mô hình REM là phù hợp
H₁ : Mô hình FEM là phù hợp hơn

Kết quả kiểm định Hausman đối với biến ROA cho χ² = 19.38 (p = 0.0036 < 0.05), vì vậy bác bỏ giả thuyết H₀ , nghĩa là mô hình FEM là phù hợp hơn so với mô hình REM. Đối với biến Tobin’Q, giá trị χ² = 17.57 (p = 0.0074 < 0.05), tuy mức ý nghĩa nhỏ hơn 5%, nhưng kết quả được xem xét kết hợp cùng đặc điểm dữ liệu, nên tác giả vẫn lựa chọn mô hình FEM là mô hình phù hợp hơn cho biến Tobin’Q. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Tổng hợp kết quả ba phép kiểm định cho thấy, cả hai biến phụ thuộc ROA và Tobin’Q đều có bằng chứng thống kê cho thấy hiệu ứng cá thể giữa các ngân hàng là có tồn tại và mô hình FEM cho kết quả ước lượng đáng tin cậy hơn so với các mô hình còn lại. Do đó, trong phần phân tích hồi quy chính thức, mô hình FEM được lựa chọn để thảo luận chi tiết mối quan hệ giữa các đặc điểm của Hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam.

4.3.3. Kiểm định khuyết tật mô hình

4.3.3.1 Kiểm định PSSS thay đổi và tương quan chuỗi

Kết quả của các kiểm định khuyết tật trong mô hình hồi quy dữ liệu bảng. Dưới đây là phân tích chi tiết về từng kiểm định được sử dụng trong nghiên cứu.

Bảng 4.5: Kiểm định PSSS thay đổi và tương quan chuỗi

a) Kiểm định Wooldridge cho tương quan chuỗi

Trong nghiên cứu dữ liệu bảng, hiện tượng tự tương quan (autocorrelation) xảy ra khi phần dư của cùng một đối tượng có mối liên hệ qua các giai đoạn thời gian, gây sai lệch trong ước lượng phương sai của sai số. Để kiểm tra giả định này, tác giả sử dụng kiểm định Wooldridge, với giả thuyết kiểm định được xác định như sau:

H₀ : Không có hiện tượng tự tương quan bậc 1.
H₁ : Có hiện tượng tự tương quan bậc 1.

Kết quả trong bảng 4.5 cho thấy giá trị Prob > F = 0.8493 đối với biến ROA và Prob > F = 0.4048 đối với biến Tobin’Q. Cả hai giá trị đều lớn hơn mức ý nghĩa 5%, do đó chưa đủ cơ sở để bác bỏ giả thuyết H₀ , nghĩa là mô hình không có hiện tượng tự tương quan bậc 1. Như vậy, các phần dư của mô hình không có mối liên hệ đáng kể theo thời gian giữa các quan sát của cùng một ngân hàng, đảm bảo giả định độc lập phần dư theo thời gian được thỏa mãn.

b) Kiểm định phương sai sai số thay đổi Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Phương sai thay đổi là hiện tượng trong đó phần dư của mô hình hồi quy có phương sai không đồng nhất giữa các quan sát, dẫn đến sai số chuẩn của các hệ số hồi quy không chính xác và làm giảm độ tin cậy của kiểm định F. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng kiểm định Wald để kiểm tra hiện tượng này, với giả thuyết như sau:

H₀ : Không có hiện tượng phương sai thay đổi.
H₁ : Có hiện tượng phương sai thay đổi.

Kết quả kiểm định trong bảng 4.5 cho thấy giá trị Prob > χ² = 0.0000, nhỏ hơn mức ý nghĩa 5%. Do đó, tác giả bác bỏ giả thuyết H₀ và chấp nhận giả thuyết H₁ , kết luận rằng mô hình tồn tại hiện tượng phương sai thay đổi. Điều này có nghĩa là sai số của các quan sát trong mô hình không đồng nhất giữa các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu.

Cả hai kiểm định đều cho thấy mô hình có hiện tượng phương sai thay đổi nhưng không có hiện tượng tương quan chuỗi bậc một. Việc tồn tại phương sai thay đổi có thể ảnh hưởng đến tính hiệu quả và độ tin cậy của các ước lượng, tuy nhiên có thể được khắc phục bằng cách sử dụng GLS, nhằm đảm bảo kết quả ước lượng không bị sai lệch và có ý nghĩa thống kê chính xác hơn.

Như vậy, các kiểm định khuyết tật cho thấy mô hình dữ liệu bảng của nghiên cứu tồn tại phương sai sai số thay đổi, nhưng không có tương quan chuỗi bậc nhất. Điều này khẳng định rằng trong các mô hình hồi quy tiếp theo việc sử dụng phương pháp GLS là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả phân tích.

4.3.3.2. Kiểm định đa cộng tuyến

Kiểm định đa cộng tuyến được sử dụng nhằm xác định mức độ tương quan tuyến tính giữa các biến độc lập trong mô hình hồi quy. Hiện tượng đa cộng tuyến xảy ra khi một biến độc lập có mối quan hệ chặt chẽ với một hoặc nhiều biến độc lập khác, dẫn đến sai lệch trong việc ước lượng các hệ số hồi quy và làm giảm độ tin cậy của mô hình. Để kiểm tra hiện tượng này, tác giả sử dụng chỉ số VIF và giá trị 1/VIF.

Bảng 4.6: Kiểm định đa cộng tuyến

Theo kết quả trình bày tại bảng 4.5, tất cả các biến độc lập trong mô hình đều có giá trị VIF nhỏ hơn 10, dao động trong khoảng 1.01 đến 1.30, và giá trị VIF trung bình (Mean VIF) là 1.16. Cụ thể, biến có VIF cao nhất là NATION (1.30), tiếp theo là GEN (1.24), IB (1.19), SIZE (1.18), trong khi các biến LIQ, BS và AGE có VIF xấp xỉ 1.1 hoặc thấp hơn.

Theo ngưỡng đánh giá thông thường (VIF < 10 hoặc hệ số tương quan giữa các biến độc lập < 0.8), có thể kết luận rằng mô hình nghiên cứu không xuất hiện hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Điều này cho thấy các biến độc lập được lựa chọn có mức độ độc lập tương đối cao, không trùng lặp thông tin và không gây méo mó trong quá trình ước lượng các hệ số hồi quy.

Như vậy, mô hình hồi quy tuyến tính của tác giả đảm bảo điều kiện không có đa cộng tuyến, kết quả ước lượng từ các mô hình Pooled OLS, FEM và REM là đáng tin cậy về mặt thống kê. Các biến trong mô hình có thể được giữ nguyên để tiếp tục sử dụng trong các bước phân tích hồi quy và kiểm định giả thuyết tiếp theo.

4.3.3.3. Khắc phục khuyết tật mô hình bằng phương pháp GLS Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Kết quả các kiểm định khuyết tật trong mô hình dữ liệu bảng (Bảng 4.5 và 4.6) cho thấy, mô hình tồn tại hiện tượng phương sai sai số thay đổi, tuy nhiên không có hiện tượng tương quan chuỗi bậc nhất và không xảy ra đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến độc lập. Hiện tượng phương sai thay đổi là một dạng vi phạm giả định quan trọng của mô hình hồi quy tuyến tính cổ điển, có thể dẫn đến việc ước lượng hệ số hồi quy không còn hiệu quả, sai số chuẩn bị lệch và làm giảm độ tin cậy của các kiểm định thống kê.

Để khắc phục khuyết tật này và đảm bảo kết quả ước lượng có tính tin cậy cao hơn, tác giả sử dụng PP Bình phương tối thiểu tổng quát (GLS). PP GLS cho phép điều chỉnh sai số chuẩn trong trường hợp mô hình tồn tại phương sai thay đổi hoặc tương quan chuỗi, giúp hệ số hồi quy vẫn không chệch và hiệu quả.

Việc áp dụng PP GLS là phù hợp trong bối cảnh mô hình dữ liệu bảng của các ngân hàng thương mại có sự khác biệt về quy mô, cấu trúc sở hữu và đặc điểm hoạt động. PP này giúp loại bỏ ảnh hưởng của sự không đồng nhất giữa các ngân hàng, từ đó đảm bảo ước lượng mô hình phản ánh chính xác mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính (ROA, Tobin’s Q). Kết quả khắc phục mô hình bằng GLS như sau:

Bảng 4.7: Kết quả khắc phục mô hình bằng GLS

4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Sau khi khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi bằng PP ước lượng GLS, kết quả hồi quy cho hai mô hình với biến phụ thuộc ROA và Tobin’s Q được trình bày tại Bảng 4.7 cho thấy các biến độc lập trong mô hình đều có ý nghĩa thống kê ở mức 1% (ngoại trừ biến SIZE trong mô hình Tobin’s Q có mức ý nghĩa 5%). Các hệ số hồi quy đều mang dấu phù hợp với kỳ vọng lý thuyết và các nghiên cứu trước, phản ánh rõ mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính của ngân hàng.

Kết quả cho thấy biến IB (tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập) có hệ số âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% trong cả hai mô hình (ROA = –0.00333; Tobin’s Q = –0.00499). Điều này hàm ý rằng tỷ lệ kiêm nhiệm càng cao thì hiệu quả tài chính của ngân hàng càng giảm. Kết quả này phù hợp với lý thuyết đại diện, theo đó sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền điều hành có thể tạo ra xung đột lợi ích. Khi một cá nhân đồng thời nắm giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng Giám đốc, chức năng giám sát của Hội đồng quản trị bị suy giảm do thiếu tính độc lập. Điều này làm gia tăng rủi ro hành vi tư lợi, giảm hiệu quả kiểm soát nội bộ và dẫn đến phân bổ nguồn lực kém hiệu quả, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Bên cạnh đó, kết quả cũng phù hợp với quan điểm nghiên cứu của Basiru (2016), cho rằng việc kiêm nhiệm làm giảm chất lượng giám sát và tính minh bạch trong quản trị doanh. Điều này là phù hợp với lập luận của Bhagat và Black (2002), sự độc lập về hình thức chưa chắc đồng nghĩa với hiệu quả giám sát thực chất, đặc biệt khi các thành viên độc lập thiếu thông tin nội bộ, thiếu chuyên môn ngành hoặc bị hạn chế về quyền lực thực tế trong quá trình ra quyết định. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới chuẩn mực quản trị theo thông lệ quốc tế (Basel II, Basel III), việc phân tách rõ ràng chức năng quản trị và điều hành là cần thiết để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động.

Biến GEN (tỷ lệ thành viên nữ trong Hội đồng quản trị) có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê cao ở mức 1% (ROA = 0.0333; Tobin’s Q = 0.100). Kết quả này phù hợp với lý thuyết phụ thuộc nguồn lực, theo đó Hội đồng quản trị với thành phần đa dạng sẽ mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực, thông tin và các mạng lưới quan hệ bên ngoài. Sự tham gia của thành viên nữ giúp gia tăng sự đa chiều trong tư duy, nâng cao chất lượng thảo luận và cải thiện quá trình ra quyết định chiến lược. Đồng thời, kết quả cũng nhất quán với quan điểm mở rộng của lý thuyết đại diện, cho rằng sự đa dạng giới có thể tăng cường tính độc lập và hiệu quả giám sát của Hội đồng quản trị, từ đó góp phần giảm chi phí đại diện và cải thiện hiệu quả tài chính.

Về mặt thực nghiệm, phát hiện này tương đồng với nghiên cứu của Kanakriyah (2021) khi tìm thấy mối quan hệ dương giữa tỷ lệ thành viên nữ và hiệu quả tài chính doanh nghiệp, cũng như lập luận của Hillman & Dalziel (2003) về vai trò nguồn lực và chức năng giám sát của Hội đồng quản trị đa dạng. Trong thực tiễn, các ngân hàng Việt Nam như Vietcombank hay ACB với sự tham gia ngày càng lớn của thành viên nữ trong Hội đồng quản trị đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về hình ảnh thương hiệu, quản trị minh bạch và hiệu quả hoạt động — minh chứng cho giá trị thực tế của kết quả nghiên cứu.

Đối với biến BS (quy mô Hội đồng quản trị), kết quả cho thấy hệ số âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% trong cả hai mô hình (ROA = –0.00333; Tobin’s Q = –0.00499). Điều này phản ánh rằng Hội đồng quản trị có quy mô quá lớn có thể làm giảm hiệu quả hoạt động do chi phí điều phối tăng, khó đạt được đồng thuận và giảm tốc độ ra quyết định. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu của Jensen (1993), Ghosh (2006) và Kalsie & Shrivastav (2016), khi cho rằng quy mô Hội đồng quản trị chỉ phát huy hiệu quả trong một giới hạn tối ưu; vượt quá mức này, hiệu quả giám sát và điều hành sẽ suy giảm. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu hiện tại khác biệt với một số nghiên cứu dựa trên lý thuyết phụ thuộc nguồn lực, theo đó Hội đồng quản trị có quy mô lớn hơn có thể mang lại nhiều nguồn lực, kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ hơn, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động. Sự khác biệt này cho thấy tác động của quy mô Hội đồng quản trị phụ thuộc đáng kể vào bối cảnh ngành nghề và môi trường thể chế. Trong ngành ngân hàng Việt Nam, nơi yêu cầu phản ứng nhanh với biến động thị trường và kiểm soát rủi ro chặt chẽ, một Hội đồng quản trị quá đông thành viên có thể làm giảm tính linh hoạt và hiệu quả điều hành. Do đó, kết quả nghiên cứu này củng cố lập luận rằng quy mô Hội đồng quản trị nên được duy trì ở mức hợp lý để cân bằng giữa lợi ích về nguồn lực và chi phí điều phối. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Biến AGE (sự đa dạng độ tuổi) có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% (ROA = 0.00333; Tobin’s Q = 0.0150). Kết quả này trước hết phù hợp với lý thuyết tâm lý xã hội, sự đa dạng về độ tuổi tạo ra sự khác biệt về kinh nghiệm sống, phong cách tư duy và mức độ chấp nhận rủi ro, từ đó làm phong phú quá trình thảo luận và nâng cao chất lượng ra quyết định. Kết quả cũng phù nghiên cứu của Daniel & Tilahun (2003), cho rằng sự kết hợp giữa các thành viên trẻ tuổi – năng động, và thành viên lớn tuổi – giàu kinh nghiệm, giúp Hội đồng quản trị cân bằng giữa đổi mới và thận trọng trong quản trị rủi ro. Do đó, kết quả dương và có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu hiện tại cho thấy trong bối cảnh các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam, lợi ích từ sự đa dạng thế hệ vượt trội hơn so với chi phí tiềm ẩn do khác biệt quan điểm. Điều này phản ánh xu hướng quản trị hiện đại, nơi sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và tư duy đổi mới được xem là yếu tố thúc đẩy hiệu quả tài chính bền vững.

Biến NATION (tỷ lệ thành viên Hội đồng quản trị là người nước ngoài) có hệ số dương và ý nghĩa ở mức 1% trong cả hai mô hình (ROA = 0.0333; Tobin’s Q = 0.0496). Kết quả này phù hợp với lý thuyết phụ thuộc nguồn lực theo đó sự hiện diện của thành viên nước ngoài trong Hội đồng quản trị giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực bên ngoài, bao gồm kiến thức quản trị hiện đại, kinh nghiệm quốc tế và mạng lưới quan hệ toàn cầu. Kết quả cũng tương đồng với kết quả nghiên cứu của Kanakriyah (2021) và Gugler và cộng sự (2008), cho rằng thành viên nước ngoài giúp doanh nghiệp tiếp cận kinh nghiệm quốc tế, thực hành quản trị tiên tiến và mở rộng mạng lưới hợp tác toàn cầu. Kết quả này phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu của hệ thống ngân hàng Việt Nam, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của việc áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế trong việc cải thiện hiệu quả tài chính và gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Về biến kiểm soát, SIZE (quy mô ngân hàng) có hệ số dương và có ý nghĩa ở mức 1% trong mô hình ROA (0.000333) nhưng không có ý nghĩa trong mô hình Tobin’s Q. Kết quả này phù hợp với Daniel & Tilahun (2003), cho rằng doanh nghiệp có quy mô lớn thường đạt hiệu quả hoạt động cao nhờ hiệu ứng kinh tế theo quy mô, nhưng không phải lúc nào cũng được thị trường định giá cao hơn. Biến LIQ (tính thanh khoản) có hệ số dương và ý nghĩa ở mức 1% (ROA = 0.00333; Tobin’s Q = 0.00500), phù hợp với Jiang và cộng sự (2019), cho thấy khả năng thanh khoản tốt giúp doanh nghiệp giảm rủi ro thanh toán và nâng cao khả năng sinh lời. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Như vậy, kết quả hồi quy GLS khẳng định rằng các yếu tố thuộc đặc điểm Hội đồng quản trị có ảnh hưởng đáng kể và nhất quán đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Cụ thể, GEN, AGE, NATION, SIZE và LIQ tác động tích cực, trong khi IB và BS tác động tiêu cực. Các phát hiện này phù hợp với lý thuyết nền tảng và củng cố bằng chứng thực nghiệm tại các thị trường mới nổi. Từ góc độ thực tiễn, kết quả nghiên cứu cho thấy việc xây dựng Hội đồng quản trị có tính độc lập, đa dạng về giới tính, độ tuổi và quốc tịch, cùng quy mô hợp lý và tách bạch chức năng điều hành, là yếu tố quan trọng giúp các ngân hàng Việt Nam nâng cao hiệu quả tài chính và giá trị doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4

Chương 4 đã trình bày kết quả phân tích định lượng nhằm kiểm định các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị (HĐQT) và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2017–2023. Trên cơ sở mô hình hồi quy dữ liệu bảng, kết quả nghiên cứu đã chỉ ra mức độ và hướng tác động của từng yếu tố thuộc đặc điểm Hội đồng quản trị, bao gồm quy mô, tỷ lệ thành viên độc lập, sự kiêm nhiệm, giới tính, độ tuổi và quốc tịch, đến hai chỉ tiêu đo lường hiệu quả tài chính là ROA và Tobin’s Q. Nhìn chung, kết quả nghiên cứu thực nghiệm đã phần nào khẳng định tính phù hợp của các lý thuyết nền tảng như lý thuyết đại diện, lý thuyết phụ thuộc nguồn lực và lý thuyết các bên liên quan trong việc giải thích vai trò của Hội đồng quản trị đối với hiệu quả tài chính. Đồng thời, kết quả này cung cấp bằng chứng thực tiễn mới cho bối cảnh Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng – nơi công tác quản trị có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định và phát triển của hệ thống tài chính. Những phát hiện từ chương này là cơ sở quan trọng để tổng hợp, thảo luận và đề xuất các hàm ý chính sách trong Chương 5 – Kết luận và kiến nghị, nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới.

CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

5.1. KẾT LUẬN

Nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu xác định và đánh giá tác động của các đặc điểm Hội đồng quản trị đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2017–2023. Trên cơ sở các lý thuyết nền tảng gồm lý thuyết đại diện, lý thuyết phụ thuộc nguồn lực, lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết tâm lý xã hội, nghiên cứu đã xây dựng mô hình định lượng với hai biến phụ thuộc là ROA và Tobin’s Q, phản ánh hiệu quả tài chính theo cả góc độ kế toán và thị trường. PP hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng kết hợp với ước lượng GLS nhằm khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi, đảm bảo độ tin cậy của kết quả. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 27 ngân hàng thương mại niêm yết trong giai đoạn 2017–2023, phản ánh bối cảnh hội nhập, chuyển đổi số và phục hồi sau đại dịch COVID-19 của ngành ngân hàng Việt Nam. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Kết quả hồi quy cho thấy các đặc điểm của Hội đồng quản trị có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Cụ thể, tỷ lệ kiêm nhiệm (IB) và quy mô Hội đồng quản trị (BS) có tác động tiêu cực, cho thấy việc Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm nhiệm chức vụ điều hành hoặc Hội đồng quản trị có quy mô quá lớn làm giảm tính độc lập và hiệu quả ra quyết định. Ngược lại, tỷ lệ thành viên nữ (GEN), sự đa dạng độ tuổi (AGE), tỷ lệ thành viên nước ngoài (NATION), quy mô ngân hàng (SIZE) và tính thanh khoản (LIQ) có tác động tích cực, góp phần nâng cao cả hiệu quả kế toán (ROA) và giá trị thị trường (Tobin’s Q). Như vậy, năm giả thuyết được chấp nhận và hai giả thuyết bị bác bỏ, phù hợp với kỳ vọng lý thuyết và kết quả của nhiều nghiên cứu trước đây như Kanakriyah (2021), Daniel và Tilahun (2003), Hillman và Dalziel (2003), đồng thời củng cố các bằng chứng thực nghiệm về vai trò của Hội đồng quản trị trong nâng cao hiệu quả tài chính. Tuy nhiên, kết quả về quy mô ngân hàng (SIZE) không có ý nghĩa trong mô hình Tobin’s Q cho thấy sự khác biệt với một số nghiên cứu quốc tế, phản ánh đặc thù của thị trường Việt Nam – nơi quy mô lớn chưa chắc được thị trường định giá cao hơn do cấu trúc sở hữu và quản trị nội bộ còn khác biệt.

Các phát hiện thực nghiệm của nghiên cứu cũng góp phần kiểm chứng và khẳng định giá trị của các lý thuyết nền tảng. Lý thuyết đại diện được minh chứng qua tác động tiêu cực của biến kiêm nhiệm, cho thấy sự tách bạch giữa quản trị và điều hành là cần thiết để hạn chế xung đột lợi ích. Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực được chứng thực qua tác động tích cực của sự đa dạng giới tính và quốc tịch, phản ánh vai trò của Hội đồng quản trị trong việc mở rộng nguồn lực, nâng cao chất lượng ra quyết định và khả năng tiếp cận thông tin. Lý thuyết tâm lý xã hội được khẳng định qua tác động tích cực của sự đa dạng độ tuổi, giúp Hội đồng quản trị cân bằng giữa kinh nghiệm và đổi mới trong điều hành. Nhìn chung, các kết quả này không chỉ phù hợp với cơ sở lý thuyết quốc tế mà còn phản ánh đúng thực tiễn quản trị ngân hàng Việt Nam, nơi các chuẩn mực quản trị tốt, tính minh bạch và sự đa dạng trong Hội đồng quản trị đang ngày càng trở thành yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh.

Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm mới và có ý nghĩa đối với bối cảnh Việt Nam, mở rộng hiểu biết về mối quan hệ giữa đặc điểm Hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính trong lĩnh vực ngân hàng – một ngành đặc thù, chịu sự điều tiết cao. Các kết quả này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo ngân hàng trong việc thiết kế cơ cấu Hội đồng quản trị hợp lý, đảm bảo tính độc lập, đa dạng và minh bạch hơn. Từ đó, các ngân hàng Việt Nam có thể nâng cao hiệu quả quản trị, tăng cường năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế.

5.2. KIẾN NGHỊ Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Dựa trên những kết quả nghiên cứu định lượng và các luận cứ lý thuyết đã trình bày, luận văn đề xuất một số kiến nghị mang tính thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua việc hoàn thiện cấu trúc và hoạt động của Hội đồng quản trị (HĐQT). Các kiến nghị được chia thành ba nhóm chính: (1) Đối với các ngân hàng thương mại, (2) Đối với cơ quan quản lý nhà nước, và (3) Đối với các nhà đầu tư và hướng nghiên cứu tiếp theo.

5.2.1. Kiến nghị đối với các ngân hàng thương mại Tăng cường tính độc lập trong Hội đồng quản trị

Trước hết, do hiện tượng kiêm nhiệm giữa Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng Giám đốc có tác động tiêu cực đến cả ROA và Tobin’s Q, các ngân hàng cần thiết lập cơ chế phân tách quyền lực một cách thực chất, không chỉ về mặt danh nghĩa. Điều này bao gồm việc quy định rõ ràng phạm vi quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát chéo giữa Hội đồng quản trị và Ban điều hành; tăng cường vai trò của các ủy ban chuyên trách như Ủy ban kiểm toán, Ủy ban quản trị rủi ro; đồng thời nâng cao quyền tiếp cận thông tin độc lập của các thành viên Hội đồng quản trị nhằm đảm bảo chức năng giám sát được thực thi hiệu quả.

Ngoài ra, các thành viên độc lập cần được lựa chọn dựa trên tiêu chí năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và hiểu biết sâu sắc về lĩnh vực ngân hàng – tài chính, thay vì chỉ mang tính hình thức để đáp ứng yêu cầu pháp lý. Bên cạnh đó, các ngân hàng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về số lượng thành viên độc lập, đồng thời bảo đảm vai trò giám sát của họ không bị chi phối bởi ban điều hành.

Thúc đẩy sự đa dạng về giới tính, độ tuổi và quốc tịch trong Hội đồng quản trị

Các ngân hàng cần chủ động khuyến khích sự tham gia của nữ giới vào Hội đồng quản trị, đặc biệt là ở các vị trí có quyền ra quyết định chiến lược. Nghiên cứu đã chứng minh rằng sự hiện diện của phụ nữ giúp cải thiện chất lượng quản trị, nâng cao hình ảnh tổ chức và tăng cường trách nhiệm xã hội. Do đó, cần lồng ghép mục tiêu đa dạng giới vào chiến lược phát triển bền vững, coi đây là yếu tố nâng cao chất lượng quản trị và gia tăng giá trị dài hạn cho cổ đông.

Bên cạnh đó, sự đa dạng độ tuổi trong Hội đồng quản trị mang lại lợi ích thông qua sự kết hợp giữa kinh nghiệm và đổi mới. Vì vậy, các ngân hàng nên thiết kế cơ cấu Hội đồng quản trị theo hướng cân bằng giữa các thành viên giàu kinh nghiệm quản trị truyền thống và các thành viên trẻ có khả năng thích ứng nhanh với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và xu hướng tài chính công nghệ. Đồng thời, cần thúc đẩy môi trường thảo luận cởi mở, khuyến khích trao đổi quan điểm đa chiều để khai thác tối đa lợi ích từ sự khác biệt thế hệ. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Cuối cùng, do sự hiện diện của thành viên nước ngoài có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính, các ngân hàng nên chủ động thu hút nhân sự quản trị có kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực quản trị rủi ro, quản trị vốn và tuân thủ chuẩn mực Basel. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa thành viên trong nước và nước ngoài, tăng cường chia sẻ thông tin và giảm thiểu rào cản văn hóa tổ chức.

Duy trì quy mô Hội đồng quản trị ở mức hợp lý

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng quy mô Hội đồng quản trị quá lớn có thể làm giảm hiệu quả tài chính. Các ngân hàng cần xây dựng cơ cấu Hội đồng quản trị tinh gọn, duy trì số lượng thành viên ở mức hợp lý để đảm bảo tính linh hoạt trong ra quyết định.

Quan trọng hơn, việc lựa chọn thành viên cần dựa trên tiêu chí về chuyên môn tài chính – ngân hàng, kinh nghiệm quản trị rủi ro và hiểu biết về công nghệ tài chính, thay vì mở rộng quy mô nhằm đáp ứng tính đại diện hình thức. Đồng thời, cần định kỳ đánh giá hiệu quả hoạt động của từng thành viên Hội đồng quản trị để đảm bảo chất lượng đóng góp thực tế.

Các ngân hàng nên thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn hoặc hội thảo chuyên đề về quản trị ngân hàng hiện đại, Basel III, ESG, và quản trị rủi ro cho các thành viên Hội đồng quản trị. Việc cập nhật kiến thức liên tục giúp các thành viên hiểu rõ hơn về những thay đổi trong môi trường tài chính, từ đó nâng cao chất lượng ra quyết định và khả năng giám sát của Hội đồng quản trị.

5.2.2. Kiến nghị đối với nhà đầu tư và hướng nghiên cứu tiếp theo

Thứ nhất, đối với nhà đầu tư, khi xem xét cơ hội đầu tư vào cổ phiếu ngân hàng, ngoài các chỉ số tài chính truyền thống, cần chú trọng đến yếu tố quản trị doanh nghiệp, đặc biệt là cấu trúc Hội đồng quản trị. Cần thận trọng với ngân hàng có sự kiêm nhiệm Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng Giám đốc hoặc Hội đồng quản trị quá lớn, vì có thể làm giảm hiệu quả hoạt động. Ngược lại, các ngân hàng có Hội đồng quản trị đa dạng về giới tính, độ tuổi và có thành viên nước ngoài thường cho thấy tín hiệu tích cực về chất lượng quản trị và tiềm năng tăng trưởng dài hạn.

Thứ hai, đối với hướng nghiên cứu tiếp theo, đề tài này vẫn còn một số hạn chế nhất định. Cụ thể, phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào các ngân hàng thương mại niêm yết, chưa mở rộng sang các ngân hàng chưa niêm yết hoặc các tổ chức tín dụng phi ngân hàng. Ngoài ra, mô hình nghiên cứu chủ yếu sử dụng dữ liệu định lượng, chưa phản ánh được các yếu tố định tính như văn hóa tổ chức, phong cách lãnh đạo hay mức độ gắn kết của Hội đồng quản trị với chiến lược dài hạn.

Do đó, các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng theo hai hướng: (1) so sánh giữa các nhóm ngân hàng khác nhau (niêm yết và chưa niêm yết, quốc doanh và tư nhân) để làm rõ sự khác biệt trong hiệu quả quản trị; và (2) kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn chuyên sâu hoặc khảo sát thành viên Hội đồng quản trị) để khám phá sâu hơn cơ chế ảnh hưởng của từng đặc điểm Hội đồng quản trị đến hiệu quả tài chính. Luận văn: KQNC đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Các kiến nghị của luận văn không chỉ nhằm cải thiện hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam, mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, tăng tính minh bạch và năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc xây dựng một Hội đồng quản trị chuyên nghiệp, đa dạng và hiệu quả chính là nền tảng vững chắc để đảm bảo phát triển bền vững và ổn định tài chính quốc gia trong dài hạn.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng

Luận Văn Thạc Sĩ, Tài Chính Ngân Hàng