Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Quan Điểm, Giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.
3.1. Quan điểm về bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
3.1.1. Bảo đảm tính khách quan, toàn diện trong hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Hoạt động giám sát nói chung và giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp cần được thực hiện trên cơ sở các quy định pháp luật để bảo đảm tính khách quan và phát huy quyền uy của pháp luật. Mặc dù ý chí của chủ thể thực hiện hoạt động giám sát có ảnh hưởng đến kết quả thực hiện giám sát nhưng cần khẳng định, các quy định pháp luật mới là cơ sở nền tảng và tiên quyết. Tính khách quan cũng là yêu cầu cần đặt ra đối với các thông tin, tài liệu làm cơ sở để HĐND xem xét, kiểm tra, đánh giá, nghĩa là tài liệu cần được tập từ nhiều nguồn chính thống. Có như vậy, HĐND mới có được cái nhìn đầy đủ và đa chiều về nội dung giám sát. Có một thực tế không thể phủ nhận các cơ quan, cá nhân chịu sự giám sát thường chỉ cung cấp những thông tin có lợi cho hoạt động của mình. Nếu như HĐND chỉ sử dụng những thông tin đó thì khó có thể đưa ra những đánh giá khách quan và đầy đủ. Theo quan điểm của tác giả, để đánh giá việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí không chỉ căn cứ vào báo cáo kết quả thu, mà còn phải xem xét ngay từ giai đoạn xây dựng mức thu và cách thức triển khai trong thực tế. Đồng thời, HĐND phải xem xét và đánh giá tính hài hòa giữa sự gia tăng của ngân sách từ thu phí, lệ phí với sự tăng trưởng của địa phương. Không phải đơn thuần mà những địa phương cũng cung cấp dịch vụ cảng biển khu vực phía Bắc như Quảng Ninh lại chưa thực hiện thu phí sử dụng công trình cảng biển.
Các quy định về giám sát của HĐND được áp dụng như một nguyên tắc chung, không có sự phân biệt mang tính địa phương hành chính. Tuy nhiên, yếu tố “địa phương” lại có những tác động nhất định đến kết quả giám sát. Nói cách khác, việc đánh giá các nội dung giám sát không chỉ căn cứ vào quy định của pháp luật mà cần phải căn cứ vào điều kiện, đặc điểm của các cơ quan, địa phương giám sát. Đây chính là yêu cầu về tính toàn diện trong giám sát của HĐND. Bên cạnh đó, hoạt động giám sát không chỉ dừng ở đối tượng giám sát mà còn xem xét nội dung giám sát ở các đối tượng chịu sự tác động của chính sách hoặc đối tượng được thụ hưởng lợi ích do chính sách đó đem lại.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ
3.1.2. Giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí một cách toàn diện, thường xuyên và có kế hoạch Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Khác với chức năng quyết định của HĐND, thường chủ yếu được thể hiện qua các kỳ họp thì chức năng giám sát của HĐND được tiến hành thường xuyên hơn, ngay cả thời điểm giữa hai kỳ họp hay tại chính kỳ họp thông qua nhiều hình thức giám sát. Mặt khác, đối tượng giám sát là các cá nhân, tổ chức có hoạt động liên tục nên nội dung cần giám sát sẽ phải thường xuyên cập nhập để bảo đảm tính phù hợp với thời điểm giám sát.
Vì vậy, giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp cũng phải bảo đảm tính toàn diện và thường xuyên mới có thể kịp thời phát hiện được những vi phạm Hiến pháp, pháp luật và nghị quyết của HĐND trong hoạt động của các đối tượng giám sát. Từ đó, kịp thời ngăn chặn, hạn chế được những ảnh hưởng tiêu cực và hệ quả xấu có thể xảy ra cho xã hội.
Ngoài ra, quy định pháp luật thường có sự thay đổi chậm hơn các mối quan hệ phát sinh trong xã hội cần được điều chỉnh. Việc thường xuyên giám sát là điều kiện thực tế để HĐND có thể kịp thời phát hiện sự bất hợp lý, thiếu đầy đủ hay lạc hậu trong các quy định của Hiến pháp và, Luật và nghị quyết của HĐND trước sự chuyển biến không ngừng và phức tạp của tình hình kinh tế, xã hội, từ đó có kế hoạch và định hướng sửa đổi, hoàn thiện quy định pháp luật cho phù hợp.
Giám sát thường xuyên là một trong những yếu tố bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và có tăng tính khả thi trong quá trình triển khai áp dụng, tránh được sự phi pháp trong áp dụng hoặc sự lạc hậu của luật pháp, gây cản trở sự phát triển của địa phương. Ngoài ra, nếu giám sát của HĐND các cấp được tiến hành thường xuyên thì cũng tăng cường cơ hội tích lũy kiến thức thực tiễn, nâng cao trình độ, năng lực giám sát của đại biểu HĐND. Đặc biệt, khi yếu tố “không chuyên trách” và “thiếu kinh nghiệm thực tiễn” là một áp lực đối với đại biểu HĐND.
Giám sát cần được thực hiện một cách chủ động, có mục đích vì vậy cần phải xây dựng một kế hoạch rõ ràng và chi tiết. Tại thành phố Hải Phòng, để công tác giám sát và kết quả giám sát được hài hòa, thống nhất, hỗ trợ lẫn nhau giữa các cấp HĐND thì việc xây dựng kế hoạch giám sát là cần thiết. Theo đó, HĐND các cấp khi xây dựng nội dung giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí trong năm cần căn cứ vào tình hình và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội ở địa phương, căn cứ vào báo cáo hàng năm được trình tại kỳ họp HĐND, những kiến nghị của cử tri và những vấn đề được dư luận quan tâm. Chỉ có như vậy, công tác giám sát mới thực sự đúng trọng tâm, trọng điểm. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Với danh mục phí, lệ phí đang triển khai áp dụng tại thành phố Hải Phòng hiện nay, để có thể giám sát toàn diện, đầy đủ toàn bộ danh mục này là không đơn giản. Tuy nhiên, không vì thế mà không đưa vào nội dung giám sát của HĐND các cấp. Trong điều kiện nhân lực và vật lực hiện nay của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng, tác giả xét thấy cần tăng cường giám sát đối với các loại phí, lệ phí về cả nội dung và hình thức để đảm bảo tính toàn diện, đầy đủ.
3.1.3. Bảo đảm hài hòa giữa nguồn thu ngân sách Nhà nước và phát triển kinh tế tại địa phương
Hậu giám sát, những kiến nghị về mặt pháp luật, về mặt quy trình thực hiện và có thể là toàn bộ nội dung của một chủ trương quản lý có thể được đề cập nhưng không thể trái với quan điểm, mục tiêu phát triển chung của xã hội và hài hòa lợi ích các bên. Phí, lệ phí là một phần của ngân sách Nhà nước, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của Nhà nước và cá nhân, tổ chức trong xã hội, nên mọi sự điều chỉnh cần trên tinh thần bảo đảm lợi ích chung.
Sự hài hòa giữa nguồn thu ngân sách và sự phát triển của kinh tế địa phương là minh chứng rõ nét cho tính khả thi của mỗi kết luận giám sát, là thước đo cho chất lượng hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp. Kết luận giám sát phải thể hiện rõ quan điểm, lý lẽ xác đáng về những vấn đề nhất trí, không nhất trí đối với những giải trình của đối tượng giám sát. Đồng thời, nội dung kết luận phải có đánh giá đúng đắn tình hình triển khai việc thu phí, lệ phí của đơn vị có trách nhiệm, từ đó khuyến khích đối tượng giám sát phát huy những mặt tốt, khắc phục những hạn chế để hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Khi xây dựng các chính sách kinh tế – tài chính, mặc dù các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng pháp luật đã tuân theo những quy trình rất khoa học, chặt chẽ, nhưng khi tính phù hợp, đúng đắn của các chính sách đó chỉ phản ánh rõ nét khi quy định được triển khai trong thực tiễn, từ đó đặt ra nhu cầu phải sửa đổi, bổ sung cho phù hợp và khả thi. Đặc biệt, trong lĩnh vực phí, lệ phí, vốn là nội dung gắn liền với quyền lợi tài chính của Nhà nước và tổ chức, cá nhân trong xã hội thì giám sát việc tuân theo các quy định pháp luật là phương thức hữu hiệu và quan trọng để phát hiện ra những hạn chế của chính sách tài chính đã được cơ quan quản lý Nhà nước ban hành, từ đó đảm bảo cân đối hài hòa nguồn thu ngân sách và chính sách phát triển kinh tế địa phương. Nói cách khác, quá trình giám sát của HĐND các cấp thực chất là quá trình kiểm nghiệm tính đúng đắn của các chính sách kinh tế – tài chính được triển khai trên thực tiễn tại địa phương.
Tóm lại, thông qua giám sát, HĐND các cấp có thể nắm bắt được tình hình thực tế diễn ra tại địa phương để từ đó ban hành các kết luận giám sát có tính khả thi cao, đồng thời kiến nghị những điểm bất hợp lý các chính sách kinh tế – tài chính với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp. Thông qua những hoạt động này, quyền lợi tài chính của Nhà nước và các cá nhân, tổ chức sẽ được bảo đảm trên nền tảng cân đối, hài hòa và tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.
3.1.4. Tăng cường mối quan hệ giữa giám sát của Hội đồng nhân dân với hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát của Đảng, Mặt trận Tổ quốc, các cơ quan Nhà nước và của toàn xã hội Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Mối quan hệ giữa các hiện tượng xã hội là không thể phủ nhận, hoạt động giám sát của HĐND các cấp cũng không nằm ngoài quy luật này. Không chỉ vậy, theo quan điểm của tác giả, việc đặt hoạt động giám sát của HĐND các cấp trong mối quan hệ với những hoạt động như thanh tra, kiểm tra, giám sát của các tổ chức, đoàn thể chính trị xã hội và toàn xã hội là một trong những yêu cầu cần thiết để hoạt động giám sát thực sự trở nên hiệu quả và toàn diện, hạn chế sự chồng chéo trong giám sát của HĐND và kiểm tra của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền. Đặc biệt, nội dung tuân theo pháp luật về phí, lệ phí được giám sát, thanh kiểm tra bởi nhiều chủ thể khác nhau với phạm vi thẩm quyền, phương thức giám sát, mức độ giám sát khác nhau. Sự phối hợp này sẽ giúp việc tiếp nhận thông tin nội dung được phong phú và đầy đủ hơn; cùng một nội dung được nhiều chủ thể kiểm tra, đánh giá, kiến nghị sẽ thúc đẩy việc nhanh chóng cải thiện những điểm bất hợp lý, mang lại nhiều kết quả tích cực cho xã hội.
Theo quan điểm của tác giả, khi một sự việc, hiện tượng được kiểm chứng, đánh giá bởi nhiều chủ thể và phương thức cho thấy sức “nóng” của sự việc cũng như mức độ quan tâm đặc biệt của xã hội đến sự việc. Nhưng cần xác định rằng, đặt giám sát của HĐND trong mối quan hệ với Đảng, các tổ chức chính trị xã hội, cơ quan Nhà nước không phải là bó buộc, thu hẹp hay hạn chế quyền của HĐND mà chỉ nhằm mục đích để hoạt động giám sát được toàn diện, đầy đủ hơn.
Trong điều kiện pháp luật hiện nay, khi chức năng giám sát được pháp luật trao cho nhiều cơ quan và chưa có quy định cụ thể cơ quan nào giữ vai trò chủ trì, giám sát chính thì nâng cao tinh thần hợp tác, nâng cao chất lượng hoạt động phối trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp với các tổ chức, cơ quan có thẩm quyền giám sát khác là một quan điểm đúng đắn và hợp lý.
3.2. Giải pháp bảo đảm giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng
Trong những năm qua, thành phố Hải Phòng đã có sự phát triển vượt bậc về cả quản lý xã hội và phát triển kinh tế. Với sự đa dạng về các loại hình kinh tế đã tạo cho thành phố những nguồn thu ngân sách phong phú và hiệu quả. Đặc biệt, phí sử dụng công trình, kết cấu hạ tầng, công trình dịch vụ, tiện ích công cộng trong khu vực cửa khẩu cảng biển Hải Phòng tuy mới được áp dụng từ 01/01/2017 hứa hẹn là một trong những nguồn thu quan trọng của thành phố trong thời gian tới. Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu bổ sung cho ngân sách thành phố thì việc áp dụng thu phí sử dụng công trình cảng biển cũng cần quan tâm đến lợi ích của các doanh nghiệp vận tải đường biển và khai thác cảng biển. Bởi vì các doanh nghiệp này là một mắt xích quan trong trong chuỗi cung ứng dịch vụ hàng hải, đóng góp kinh tế và khẳng định yếu tố “thương hiệu” cho thành phố.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng trong thời gian qua và những hạn chế, nguyên nhân đã nêu, tác giả xin đưa ra một số giải pháp như sau:
3.2.1. Tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao nhận thức của cấp ủy đối với hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Trong những năm qua, công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng đối với HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng không ngừng được tăng cường, đổi mới, vừa đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, vừa góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND nói chung và giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí nói riêng. Để thực hiện được nhiệm vụ này, các cấp ủy Đảng và HĐND các cấp ở thành phố cần tập trung nghiêm túc thực hiện một số nội dung sau:
Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm về vị trí, vai trò của HĐND trong hệ thống chính trị; tiếp tục thực hiện tốt việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nhất là pháp luật về chính quyền địa phương và Luật phí, lệ phí năm 2015 nhằm phát huy đầy đủ vai trò của HĐND các cấp trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí ở địa phương.
Thứ hai, tiếp tục triển khai công tác tổ chức, cán bộ theo hướng bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với HĐND, đồng thời phát huy tính dân chủ đại diện, nâng cao chất lượng hoạt động giám sát của HĐND các cấp.
Thứ ba, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện kết luận giám sát của HĐND. Kịp thời cho ý kiến chỉ đạo đối với HĐND về những nội dung quan trọng phát sinh trên địa bàn được phát hiện trong quá trình thực hiện công tác giám sát, khảo sát của thường trực, các Ban và tổ đại biểu HĐND.
Thứ tư, tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện quy chế phối hợp giữa Ủy ban kiểm tra và các ban Đảng cùng cấp với Thường trực HĐND, các Ban của HĐND trong hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực giám sát, đồng thời tránh chồng chéo, trùng lắp.
Thứ năm, tăng cường công tác phối hợp giữa Đảng với Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, đại biểu HĐND trong hoạt động giám sát, khảo sát, trong tiếp xúc cử tri, vừa chú trọng dân chủ đại diện, vừa mở rộng dân chủ trực tiếp để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, ý kiến của nhân dân, kịp thời đưa ra các quyết sách, chính sách phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương đối với lĩnh vực phí, lệ phí. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
3.2.2. Tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Thứ nhất, cần bổ sung hình thức để kiểm tra việc thực hiện kiến nghị, kết luận của đối tượng giám sát. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015 mới chỉ quy định về việc đối tượng giám sát có trách nhiệm báo cáo bằng văn bản đối với việc thực hiện các kết luận giám sát. Trong thực tiễn áp dụng, quy định này còn mang tính hình thức khá rõ nét. Theo quan điểm của tác giả, báo cáo bằng văn bản là một hình thức cơ bản, dễ thực hiện nhưng lại chưa triệt để. Theo đó, cần bổ sung thêm hình thức “giám sát lại” để khắc phục hạn chế nêu trên. Nếu qua hoạt động giám sát lại mà chủ thể giám sát nhận thấy đối tượng bị giám sát không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc thực hiện không đầy đủ các kiến nghị, kết luận thì sẽ bị áp dụng các biện pháp chế tài nghiêm tắc tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Việc bổ sung quy định về “giám sát lại” không tạo ra bất kì mâu thuẫn hay cản trở nào về mặt pháp lý đối với hoạt động giám sát của HĐND mà ngược lại còn khẳng định chức năng, nhiệm vụ của HĐND, đồng thời hạn chế việc thực hiện kiến nghị một cách hời hợt của đối tượng bị giám sát.
Thứ hai, bổ sung các quy định về thời điểm và cách thức gửi báo cáo trình HĐND xem xét. Theo đó, các báo cáo phải được gửi trước tới đại biểu HĐND trong thời hạn tối thiểu 05 ngày làm việc và phải đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng trước kỳ họp, để bảo đảm tính công khai, khách quan. Có như vậy, nhân dân địa phương mới nhìn thấy được chất lượng và tính hiệu quả, khả thi của mỗi kết luận sau giám sát của HĐND trong các văn bản nghị quyết.
Thứ ba, tiếp tục bổ sung quy định về trình tự, quy trình đối với hoạt động giám sát định kỳ, giám sát phục vụ các nội dung thẩm tra tại kỳ họp, giám sát đột xuất các vấn đề cử tri bức xúc phát sinh trong thực tiễn. Như đã phân tích tại phần thực trạng, quá trình giải quyết những kiến nghị, thắc mắc về thu phí sử dụng công trình cảng biển tại thành phố Hải Phòng có thời gian xem xét quá dài, từ thời điểm áp dụng đến thời điểm sửa đổi, bổ sung mức thu phù hợp là một năm khiến đối tượng chịu phí càng thêm bức xúc. Với một thành phố lớn như thành phố Hải Phòng, không chỉ tồn tại một loại phí được thu trên địa bàn, công tác giám sát càng trở nên phức tạp, do đó cần phải có quy trình chặt chẽ nhưng không nhiêu khê để có thể giải quyết dứt điểm và đúng thời điểm mỗi kiến nghị của cử tri tại địa phương. Đó mới là mục tiêu mà giám sát của HĐND các cấp cần hướng đến.
Thứ tư, cần bổ sung thêm các quy định về hình thức chế tài, quy trình, thủ tục áp dụng chế tài đối với các trường hợp không thực hiện, thực hiện không đúng, không đầy đủ kiến nghị giám sát để mục đích giám sát được bảo đảm. Hiện nay, có không ít kết luận giám sau giám sát của các cơ quan giám sát chưa được thực hiện nghiêm túc, triệt để. Nguyên nhân là do chế tài, biện pháp thực hiện các kết luận sau giám sát theo quy định hiện nay chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe đối với các đối tượng được yêu cầu thực hiện kiến nghị sau giám sát của HĐND. Theo đó, chủ thể giám sát cũng chưa được trao quyền sử dụng chế tài để tiếp tục yêu cầu đối tượng thực hiện kiến nghị sau giám sát. Theo quan điểm của tác giả, có ba hình thức chế tài xử lý có thể xem xét xây dựng và đề xuất áp dụng đối với từng mức độ vi phạm của đối tượng chịu giám sát, đó là chế tài trách nhiệm pháp lý, chế tài trách nhiệm hành chính, chế tài kỷ luật công vụ cho người đứng đầu đơn vị. Chế tài xử lý cần đảm bảo tính thuyết phục – áp dung đúng người đúng hành vi sai phạm và tính răn đe – cảnh báo không thực hiện hành vi sai phạm. Như đã phân tích tại phần lý luận, chủ thể thực hiện thu phí, lệ phí không chỉ có cơ quan quản lý Nhà nước mà còn có tổ chức, cá nhân được Nhà nước trao quyền, do đó các hình thức chế tài cần xây dựng cũng phải bao quát được tất cả các đối tượng này.
Thứ năm, điều chỉnh thời hạn thông báo lịch công tác của Đoàn giám sát chuyên đề của HĐND theo hướng rút ngắn so với quy định hiện nay. Theo quy định tại Điểm b Khoản 2 Điều 62 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân thì Đoàn giám sát chuyên đề của HĐND thành phố có nhiệm vụ thông báo nội dung, kế hoạch, đề cương báo cáo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày HĐND ra nghị quyết thành lập Đoàn giám sát; thông báo chương trình và thành phần Đoàn giám sát chậm nhất là 10 ngày trước ngày Đoàn giám sát tiến hành làm việc với cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Trên thực tiễn việc triển khai thực hiện khó đảm bảo yêu cầu về thời hạn quy định nêu trên. Bên cạnh đó, việc quy định thời hạn nêu trên có thể xảy ra một tình trạng là các đối tượng chịu sự giám sát biết trước các thông tin về Đoàn giám sát chuyên đề nên có nhiều thời gian để chuẩn bị các nội dung và điều này có thể ảnh hưởng đến tính khách quan khi Đoàn giám sát chuyên đề thực hiện nhiệm vụ.
Theo quan điểm của tác giả, phí và lệ phí là nội dung thuộc hoạt động tài chính có tính chất thường kỳ nên công tác về số liệu sẽ có tính nguyên tắc và hệ thống. Giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp chủ yếu tập trung vào cách thức UBND các cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thực hiện quy trình thu phí, lệ phí và tính hợp lý của khoản thu. Do đó, thời hạn thông báo quá dài sẽ khiến đối tượng giám sát có sự chuẩn bị mang tính “hình thức”, lấp liếm những bất cập trong hoạt động nghiệp vụ. Còn đối với đối tượng bị áp dung khoản phí, lệ phí thì quan điểm, đánh giá về tính hợp lý của khoản phí, lệ phí là nội dung thường trực, có thể đưa ra phân tích, đánh giá rất rõ ràng ngay khi được hỏi. Bên cạnh đó, đối với mỗi nội dung giám sát, với những đặc trưng khác nhau thì thời điểm thông báo chương trình giám sát cũng sẽ khác nhau nhưng cần đảm bảo tính hiệu quả và toàn diện.
Thứ sáu, phân định lại về phạm vi thẩm quyền thực hiện giám sát của các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội nói chung. Hiện nay, chức năng giám sát được giao cho nhiều cơ quan thực hiện. Khoản 2 Điều 2 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân quy định chủ thể giám sát gồm có: Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu HĐND, đại biểu HĐND.
Bên cạnh đó, Khoản 1 Điều 25 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 quy định: “Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là việc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp trực tiếp hoặc đề nghị các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo dõi, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức, viên chức trong thực hiện chính sách, pháp luật” [35]. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Như vậy, có đến 10 chủ thể là cơ quan quyền lực nhà nước, đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND có chức năng giám sát và 41 chủ thể là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận có chức năng giám sát. Như vậy, có thể nhận thấy rằng việc trao quyền giám sát cho nhiều cơ quan, chủ thể giám sát như hiện nay dẫn đến việc trùng lặp về nội dung, đối tượng giám sát tại các địa phương.
Hiện nay, để để hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng không bị trùng lặp, hạn chế việc chồng chéo thì cần phải có sự phân định lại về mặt giới hạn thẩm quyền, phạm vi giám sát để đảm bảo công tác giám sát vừa có tính bổ sung, hỗ trợ, đồng thời không gây áp lực lên đối tượng bị giám sát. Đồng thời tiếp tục nâng cao tính phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giám sát để tăng tính kết nối thông tin và chất lượng giám sát.
3.2.3. Nâng cao nhận thức của Hội đồng nhân dân các cấp về giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí
Phí và lệ phí là khoản thu tương đối ổn định, được xây dựng dựa trên những thông số kinh tế và mục tiêu ngân sách tại từng thời điểm. Tuy là bắt buộc nhưng không đồng nghĩa với sự đồng thuận triệt để từ đối tượng nộp phí, lệ phí. Với sự thay đổi của điều kiện kinh tế xã hội, các mức thu phí, lệ phí cũng cần được thường xuyên xem xét, đánh giá không chỉ bảo đảm nguồn thu của thành phố mà còn đảm bảo lợi ích của cá nhân, tổ chức tại địa phương. Theo quan điểm của tác giả, giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng cần được thực hiện toàn diện hơn, thường xuyên hơn để có thể đánh giá đúng tính hợp lý, khả thi và đưa ra những điều chỉnh phù hợp.
HĐND là một tập thể được hình thành từ nhiều cá thể, do đó nhận thức của mỗi đại biểu biểu HĐND chính là yếu tố yếu tố cơ bản, tác động đến nhận thức của tập thể HĐND. Nhận thức được hình thành từ “bản chất” và “sự rèn luyện”. Trong hai yếu tố này, sự rèn luyện là yếu tố có thể tác động để mang đến sự thay đổi mạnh mẽ trong nhận thức của đại biểu HĐND.
Mỗi cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp sẽ có trách nhiệm thực hiện những loại phí và lệ phí nhất định. Đây là nghĩa vụ của công dân với Nhà nước và là nguồn thu ngân sách Nhà nước. Cân bằng, hài hòa lợi ích của đối tượng nộp phí và đảm bảo nguồn thu ngân sách là Nhà nước không chỉ là yêu cầu về tính kinh tế, xã hội mà còn phản ánh sự tiến bộ của pháp luật. Để đảm bảo pháp luật được tuân thủ thì phải có giám sát, đồng thời giám sát việc tuân theo pháp luật là để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước và Nhân dân. Để thực hiện giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí thì HĐND là tổ chức phù hợp nhất, một chủ thể có năng lực xã hội và năng lực pháp lý để giám sát đồng thời đối tượng nộp và đối tượng thu phí, lệ phí.
Để nâng cao nhận thức của HĐND thì cần phải nâng cao nhận thức của từng đại biểu HĐND. Muốn nâng cao nhận thức của đại biểu HĐND, trước hết cần tăng cường sự gắn kết, mối liên hệ của đại biểu HĐND với cử tri. Chỉ khi sự gắn kết trở nên bền chặt, khăng khít thì đại biểu HĐND mới có nhận được sự tin tưởng của cử tri, đồng cảm với cử tri và nắm được tâm tư nguyện vọng của cử tri. Theo đó, bản thân mỗi đại biểu HĐND cần có sự sắp xếp thời gian để thực hiện các chuyến đi thực tiễn tại các đơn vị cử tri với mục đích thăm hỏi, quan sát và đánh giá các mặt đời sống xã hội tại địa phương, trong đó tuân theo pháp luật về phí, lệ phí. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để các cấp, các ngành và toàn xã hội nhận thức đầy đủ, đúng đắn về vai trò, vị trí, quyền hạn trách nhiệm của HĐND và đại biểu HĐND. Đây cũng là cách tạo ra áp lực của dư luận xã hội đối với đại biểu HĐND, buộc mỗi đại biểu phải hoạt động tốt hơn, có trách nhiệm hơn trước xã hội và cử tri. Đồng thời, mỗi đại biểu HĐND phải xác định đúng vị trí, vai trò và nhiệm vụ là “người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương”. Từ đó chủ động, tích cực tham gia các hoạt động thuộc trách nhiệm của người đại biểu, thể hiện đầy đủ quyền hạn của mình trên các lĩnh vực hoạt động của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu HĐND và nhiệm vụ của người đại biểu HĐND. Tập thể HĐND và cử tri cần tăng cường giám sát, đánh giá kết quả hoạt động của đại biểu HĐND nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm của đại biểu trước cử tri. Cần quy định cụ thể thời gian đại biểu HĐND phải dành cho hoạt động dân cử trong từng tháng hoặc quý; quy định chế độ sinh hoạt định kỳ để nhận xét đánh giá hoạt động của Tổ đại biểu và đại biểu HĐND. Hằng năm, mỗi đại biểu HĐND phải xây dựng chương trình công tác, đăng ký với Thường trực HĐND và báo cáo kết quả thực hiện với cử tri nơi mình được bầu. Có quy định cụ thể về thời gian tối thiểu đại biểu HĐND kiêm nhiệm phải dành cho hoạt động của HĐND; thực hiện cơ chế tự kiểm điểm đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động của mỗi đại biểu.
3.2.4. Bảo đảm cơ cấu, chất lượng của đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp
Thứ nhất, về cơ cấu đại biểu HĐND, để bảo đảm giám sát trong việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí, cần phải quy định tăng số lượng đại biểu HĐND được hình thành từ các nguồn ngoài các cơ quan hành chính Nhà nước, cơ quan chuyên môn của UBND tại địa phương, đặc biệt là các đại biểu là các chuyên gia trong lĩnh vực giám sát. Bởi vì các cá nhân thuộc các cơ quan này luôn có sự ràng buộc nhất định về mặt quyền lợi và tính tuân thủ, chấp hành chỉ đạo với đơn vị nơi cá nhân công tác. Theo lẽ đó, cá cá nhân này thường có xu hướng bảo vệ quan điểm của chủ thể quản lý, trong khi mục đích giám sát lại là giám sát việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này hay cá nhân thuộc cơ quan này. Vì vậy, việc gia tăng sự tham gia các đại biểu HĐND được hình thành từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội là một vấn đề đáng lưu tâm.
Có một số quan điểm cho rằng, cần tăng số lượng đại biểu HĐND trẻ tuổi (dưới 40) và giảm số lượng đại biểu HĐND ở độ tuổi trên 50 như là một biện pháp để trẻ hóa quan điểm và hiện đại hóa cách thức hoạt động của HĐND. Hay như một số nhà nghiên cứu có quan điểm phải tăng số lượng đại biểu nữ đại biểu ngoài Đảng trong cơ cấu HĐND như là sự mở rộng, công bằng và thu hút nhân tài. Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả, đây không phải là một giải pháp triệt để. Bởi vì vấn đề tuổi tác không phải là yếu tố quyết định quan điểm hay cách nhìn nhận vấn đề của một cá nhân, mà điểm then chốt ở đây chính là những kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng của các đại biểu HĐND. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Thứ hai, về chất lượng đại biểu HĐND. Cần tăng cường các khóa đào tạo bổ sung về chuyên môn và kỹ năng cho các đại biểu về lĩnh vực giám sát của HĐND. Trong đó, đặc biệt quan tâm đào tạo kỹ năng giám sát để đại biểu HĐND có được cách thức xử lý linh hoạt và hiệu quả đối với nội dung giám sát. Phí và lệ phí là một lĩnh vực phức tạp, bổ sung kiến thức chuyên môn trong một thời gian ngắn là rất khó, đặc biệt khi tỷ lệ đại biểu không chuyên trách còn khá cao. Do đó, bổ sung về kỹ năng giám sát cần được ưu tiên hơn cả. Ngoài ra, có nhiều nguồn kiến thức có thể hỗ trợ các đại biểu HĐND nâng cao kỹ năng trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí thông qua một số hình thức sau đây:
Tăng cường các buổi thảo luận nhóm về nội dung giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí, trong đó có sự tham gia của thành viên đến từ các tổ chức kinh tế, chuyên gia trong lĩnh vực phí và lệ phí để bổ sung thông tin, làm rõ những yếu tố chuyên ngành. Việc tổ chức những buổi thảo luận nhóm này là trách nhiệm của HĐND và chính đại biểu HĐND. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các đại biểu HĐND cần được thực hiện thường xuyên và kết quả tập huấn phải được báo cáo, tổng kết trong kết quả hoạt động của HĐND.
Tăng cường các buổi làm việc với UBND các cấp, các cơ quan chuyên của UBND, các bộ phận trực tiếp thực hiện thu phí, lệ phí và các đối tượng thực hiện nộp phí, lệ phí. Việc tổ chức các buổi làm việc như trên có thể được đăng ký thành lịch hoặc đột xuất để HĐND có được cái nhìn toàn diện hơn, đa chiều hơn.
3.2.5. Đổi mới phương pháp và cách thức giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Hiến pháp và các văn bản Luật, dưới Luật là hành lang pháp lý quan trọng xác định các hoạt động mà HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND có quyền và phải thực hiện để triển khai nhiệm vụ giám sát việc tuân theo pháp luật. Đây là quy định chung mang tính nguyên tắc, phổ quát được áp dụng tại tất cả các địa phương. Tuy nhiên, mỗi địa phương lại có những đặc thù riêng về điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội. Do đó phương thức, cách thức giám sát tại mỗi địa phương cần có sự điều chỉnh cho linh hoạt và khả thi, cụ thể như sau: Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Thứ nhất, tiếp tục đổi mới hình thức xem xét báo cáo về tình hình thu phí, lệ phí tại địa phương.
Đây được coi là hoạt động giám sát cơ bản nhất của HĐND, vì thông qua nội dung báo cáo HĐND có thể nhìn nhận, đánh giá hoạt động của các cơ quan Nhà nước. Đối với chủ thể xem xét báo cáo, khi nhận được báo cáo, người được phân công thẩm tra báo cáo có thể trao đổi với cơ quan báo cáo. Nếu việc trao đổi với cá nhân, đơn vị thực hiện báo cáo chưa thể làm rõ nội dung báo cáo hoặc nội dung báo cáo chưa đầy đủ thì người được phân công thẩm tra phải đi kiểm tra thực tế những vấn đề chưa rõ ràng, những thông tin mẫu thuẫn hoặc thu thập thêm thông tin còn thiếu từ các nguồn chính thống khác. Việc xác thực thông tin báo cáo bằng hoạt động kiểm tra thực tiễn cần làm thành biên bản để có cơ sở báo cáo người có thẩm quyền, đồng thời đây cũng là bằng chứng xác thực để đánh giá trách nhiệm của cá nhân, đơn vị thực hiện báo cáo.
Về phía các cơ quan có trách nhiệm xây dựng nội dung báo cáo phục vụ kỳ họp, cần bảo đảm thông tin trong báo cáo phải đầy đủ, khách quan, phản ánh trung thực trạng thái hoạt động cũng như những vấn đề trọng tâm cần tập trung giải quyết. Song song với việc thống kê các kết quả đã đạt được, báo cáo phải phản ánh những hạn chế, khó khăn và đưa ra đề xuất, kiến nghị giải quyết. Đối với nội dung báo cáo về tình hình hoạt động thu phí, lệ phí tại địa phương, không đơn thuần là việc thống kê số tiền phải thu, đã thu và cần thu, mà báo cáo còn phải phân tích, đánh giá tác động của các khoản thu phí, lệ phí đến định hướng phát triển kinh tế địa phương cũng như những tác động của các khoản thu này đến cộng đồng doanh nghiệp, cá nhân bị thu và những kiến nghị của các đối tượng này nếu có. Trên cơ sở những phân tích, đánh giá đó, cơ quan lập báo cáo đưa ra những đề xuất điều chỉnh phù hợp. Chỉ như vậy, HĐND mới có được cái nhìn cụ thể, thực chất để có những kiến nghị giám sát phù hợp.
Thứ hai, tiếp tục đổi mới hình thức chất vấn và trả lời chất vấn.
Chất vấn và trả lời chất vấn là hình thức giám sát quan trọng nhất của HĐND. Nhưng theo những phân tích, đánh giá thực trạng tại HĐND các cấp của thành phố Hải Phòng, hoạt động này lại chưa thực sự hiệu quả bởi vì phí, lệ phí là nguồn thu quan trọng của ngân sách thành phố, là nguồn để thành phố thực hiện nhiều nhiệm vụ kinh tế, xã hội khác nên tính đan xen lợi ích còn khá rõ rệt, dẫn đến sự ngại ngùng trong việc trình bày nội dung chất vấn. Do vậy, trong phiên họp, chủ tọa điều hành chương trình nên tạo ra không khí, dân chủ, khuyến khích các đại biểu tham gia chất vấn.
Về phía đại biểu chất vấn, cần tiếp tục nâng cao kỹ năng chất vấn. Kỹ năng này có thể được bồi dưỡng qua thời gian, cọ sát thực tiễn hoặc các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ. Câu hỏi hay cần một cách hỏi hay mới phát huy được hết giá trị nội dung chất vấn. Theo đó, đại biểu chất vấn phải đặt câu hỏi ngắn gọn, đúng đối tượng, đúng trọng tâm. Cần hạn chế tình trạng hỏi để tìm hiểu. Để làm được điều này, đại biểu HĐND cần phải chuẩn bị thông tin chất vấn đầy đủ và phải hiểu nội dung dự định chất vấn. Để thực hiện nhiệm vụ này, phần lớn phụ thuộc vào tinh thần cá nhân rèn luyện của mỗi đại biểu HĐND.
Về phía đối tượng trả lời chất vấn, khi trả lời các câu hỏi về việc thực hiện thu các loại phí, lệ phí cần hạn chế việc đọc lại số liệu thống kê, những con số đã được phản ánh quá rõ qua báo cáo, thông tin truyền thông. Thay vào đó, cần tập trung giải trình những hạn chế, khúc mắc của đại biểu HĐND, của cử tri đối với hoạt động thu phí, lệ phí trên địa bàn. Đồng thời, đối với những loại phí, lệ phí đã được chất vấn tại nhiều kỳ họp thì câu trả lời chất vấn của kỳ họp sau phải phản ánh được những nội dung đã hoàn thiện, khắc phục từ những kiến nghị của kỳ họp trước. Đặc biệt, đối tượng trả lời chất vấn phải xác định rõ trách nhiệm và biện pháp khắc phục cụ thể thay vì những câu hứa chung chung. Chủ tọa phiên họp HĐND cũng cần theo dõi, xem xét và nhắc nhở cách trả lời chất vấn của đối tượng có trách nhiệm để đảm bảo tính trọng tâm, rõ ràng của nội dung chất vấn.
Thứ ba, xây dựng cơ chế khuyến khích đại biểu tích cực tham gia phát biểu, tranh luận tại kỳ họp. Theo đó, để khắc phục tình trạng đại biểu HĐND ngại đưa ra quan điểm hoặc “an vị” tại vị trí công tác khiến quá trình thảo luận của HĐND trở nên một chiều, thiếu tính xây dựng, cần có cơ chế khuyến khích đại biểu HĐND thể hiện quan điểm cá nhân. Cần chú trọng nâng cao ý thức văn hóa chính trị của người đại biểu HĐND, hình thành cơ chế xin từ chức đại biểu không còn đủ tư cách, không xứng đáng với sự tín nhiệm của cử tri, đây là việc làm bình thường để nâng cao chất lượng hoạt động của đại biểu. Tuy nhiên để công tác lấy phiếu tín nhiệm không mang tính hình thức, duy tình và đặc biệt là khắc phục tình trạng “vận động phiếu”, ngoài nâng cao ý thức văn hóa chính trị, cần bổ sung hình thức đánh giá của các tổ chức bên cạnh thủ tục lấy phiếu tín nhiệm của cử tri hàng năm. Đây là những hành lang pháp lý cần thiết và quan trọng để lựa chọn những đại biểu HĐND có tài, có tâm thực hiện nhiệm vụ. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Thứ tư, đổi mới hình thức các đoàn đi giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Thường trực HĐND và các Ban của HĐND.
Hình thức tổ chức các đoàn đi giám sát tại các tổ chức, đơn vị trên địa bàn thành phố Hải Phòng về nội dung tuân theo pháp luật về phí, lệ phí chưa được triển khai đồng bộ ở các cấp và mới chỉ tập trung vào một số loại phí, lệ phí dẫn đến thiếu tính toàn diện. Theo đó, để khắc phục vấn đề này, HĐND có thể cân nhắc một số điều cần lưu ý như sau:
Về thành viên của đoàn giám sát: ngoài yếu tố quyền lực pháp lý, thành viên đoàn giám sát cần phải bổ sung những cá nhân có chuyên môn và kỹ năng trong lĩnh vực phí, lệ phí. Cụ thể đó là những cán bộ, công chức trực tiếp tham gia vào công tác tham mưu xây dựng biểu phí, lệ phí hoặc trực tiếp tham gia công tác thu phí, lệ phí. Sự tham gia của các cá nhân nêu trên sẽ hỗ trợ đoàn giám sát các nội dung thuộc về chuyên môn và quy trình thực hiện, đồng thời tạo một cái nhìn đa diện đối với vấn đề thu phí, lệ phí. Tuy nhiên, các ý kiến của cá nhân nêu trên chỉ mang tính tham khảo về mặt chuyên môn, việc chuyển những ý kiến đó thành ý chí của đại biểu có tính chất kết luận thì cần có một cơ chế cụ thể rõ ràng.
Về phương pháp giám sát: tuy thuộc vào từng đối tượng có thể lựa chọn hình thức, phương pháp giám sát khác nhau và phải bảo đảm tính khách quan, chính xác. Đồng thời, cần thực hiện giám sát ở những đơn vị triển khai thực hiện việc nộp phí, lệ phí ở mức khá, trung bình và yếu để có cái nhìn đầy đủ hơn.
Về việc thực hiện kiến nghị sau giám sát: để một cuộc giám sát có hiệu quả cần sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau song mục đích giám sát không chỉ dừng lại ở kết luật về ưu điểm, khuyết điểm và kiến nghị giải pháp khắc phục mà quan trọng hơn cả là mức độ khắc phục hạn chế của đối tượng bị giám sát. Nghĩa là những kiến nghị đề xuất của HĐND đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức bị giám sát triển khai kiến nghị trên thực tế có đúng, đủ và triệt để hay không. Do đó HĐND phải có chế độ đôn đốc kiểm tra việc thực hiện các kết luận của đoàn giám sát và cần có một hành lang pháp lý trao quyền cho HĐND trong việc quyết định áp dung các chế tài cụ thể đối với những đối tượng không nghiêm túc thực hiện đề xuất, kiến nghị.
Thứ năm, các tổ đại biểu tại HĐND thành phố và HĐND cấp huyện cần tích cực hơn nữa trong công tác giám việc việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí. Theo đó, các tổ đại biểu cần chủ động hơn, chuẩn tắc hơn trong việc xây dựng kế hoạch giám sát hàng năm, thực hiện họp định kỳ, mở rộng các cuộc khảo sát thực tế, thực hiện báo cáo sau giám sát, đặc biệt là nâng cao vai trò kết nối, điều hành, hoạch định kế hoạch của tổ trưởng tổ đại biểu. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
3.2.6. Thực hiện giám sát toàn diện trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp
Như đã phân tích tại phần thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng trong thời gian qua, hoạt động giám sát của HĐND trong lĩnh vực này cần chú trọng hơn đến tính toàn diện. Theo đó, cần mở rộng hoạt động giám sát về phí, lệ phí để HĐND có được cái nhìn toàn diện hơn, tổng thể hơn các loại phí, lệ phí đang triển khai trên địa bàn thành phố.
Theo quan điểm của tác giả, để giám sát toàn diện hơn, HĐND các cấp cần tăng về số lượng các cuộc giám sát và mở rộng về nội dung giám sát. HĐND các cấp cần thực hiện phối kết hợp giám sát trực tiếp, giám sát thông qua báo cáo đột xuất/định kỳ, giám sát chuyên đề đối với các nhóm phí, lệ phí có sự liên quan với nhau. Ba hình thức giám sát này đều có nhưng ưu việt riêng, tùy từng nội dung giám sát, HĐND các cấp có thể áp dụng sao cho hiệu quả và hợp lý, qua đó gia tăng số lượng loại phí, lệ phí được đưa vào nội dung giám sát, giúp công tác giám sát được toàn diện và đầy đủ hơn. Hiện nay, quy định pháp luật hiện hành đã phân nhóm cho các loại phí, lệ phí để các địa phương thuận tiện trong triển khai, áp dụng và theo dõi. Do đó, việc giám sát theo nhóm sẽ giúp HĐND các cấp không bỏ lọt nội dung giám sát mà lại có được cái nhìn tổng thể, toàn diện về nhóm phí, lệ phí đang triển khai trên địa bàn quản lý. Tác giả đề xuất phối kết hợp cả ba hình thức giám sát nêu trên bởi mỗi hình thức lại có những ưu thế nhất định, có thể hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong . Việc giám sát toàn diện sẽ hạn chế tình trạng hình thành “điểm nóng” trong dư luận xã hội về một số loại phí, lệ phí như thực tiễn đã xảy ra trong thời gian qua. Đồng thời giám sát toàn diện cũng tạo điều kiện để các đại biểu HĐND có thêm nhiều cơ hội cơ cọ sát, nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ giám sát trong lĩnh vực phí, lệ phí.
3.2.7. Tiếp tục tăng cường phối hợp giữa Hội đồng nhân dân với Ủy ban nhân dân cùng cấp và các cơ quan, tổ chức đoàn thể trong giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí
UBND là cơ quan chấp hành của HĐND và cũng là một trong các đối tượng bị giám sát của HĐND. Do vậy, sự phối hợp giữa chủ thể giám sát và đối tượng bị giám sát được đề cập ở đây chính là việc cung cấp thông tin và thực hiện kiến nghị sau giám sát. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Kết quả giám sát phụ thuộc rất lớn vào việc xử lý kịp thời, đầy đủ các kết luận, kiến nghị qua giám sát của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND. Để bảo đảm cho việc xử lý các kiến nghị sau giám sát, đoàn giám sát và UBND cần có sự thảo luận, trao đổi thẳng thắn trên tinh thần lắng nghe và tiếp thu trước khi kết luận chính thức được văn bản hóa. Đó là sự dân chủ và cũng là yếu tố cần thiết để mỗi kết luận giám sát đều nhận được sự đồng tình từ các bên liên quan. Đương nhiên, đây không phải là sự thỏa thuận để làm hài lòng các bên, điều mà tác giả quan tâm đó sự “tâm phục khẩu phục” và sẵn sàng thực hiện. Sự thống nhất cao giữa bên HĐND và UBND là điều kiện để triển các kết luận được nhanh chóng, kịp thời và đầy đủ. HĐND và UBND là được hiến pháp và pháp luật xác lập địa vị pháp lý với những chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm khác nhau, nhưng không vì thế mà thiếu đi tính phối hợp trong hoạt động. Dù ở góc độ pháp lý, HĐND nắm vai trò lãnh đạo định hướng, còn UBND là chấp hành, thực hiện thì tính phối hợp vẫn tồn tài và còn phải phát huy cao hơn nữa. Có như vậy lợi ích nhân dân mới được bảo đảm.
Vai trò lãnh đạo và điều hành của HĐND, UBND tại mỗi cấp chính quyền là không thể phủ nhận, Nhưng không có sự quản lý nào là hoàn hảo, nhất là trong mối quan hệ về mặt lợi ích, do đó kiến nghị, vướng mắc là điều không thể tránh khỏi. Nhưng HĐND, UBND cần xác định rằng kiến nghị, ý kiến của cử tri là một kênh thông tin quan trọng phản ánh những vấn đề bức xúc, nổi cộm tại cơ sở, phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách và pháp luật được hiện thực hóa trong các chỉ đạo, quyết định của HĐND và UBND; đồng thời cũng phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tro đối với quá trình phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương. Vì vậy, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa HĐND và UBND trong việc đôn đốc, giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri để vừa bảo đảm được quyền và lợi ích của nhân dân, vừa giải quyết những yêu cầu cấp thiết của nội dung kinh tế xã hội tại địa phương. Phối hợp giải quyết tốt các ý kiến, kiến nghị của cử tri sẽ góp phần nâng cao vai trò, vị thế của người đại biểu dân cử nói riêng cũng như HĐND nói chung.
Sự phối hợp giữa HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND với UBND cần được phát huy tại tất cả các cấp hành chính của thành phố, thay vì một vài điểm sáng như hiện nay. Điều này cần được coi là một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý hành chính của địa phương, là mục tiêu phấn đấu của các cấp hành chính nói riêng và toàn thành phố Hải Phòng nói chung.
Ngoài HĐND, các cơ quan, tổ chức đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc, Thanh tra chuyên ngành cấp trên…cũng thực hiện kiểm tra việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí. Do đó, HĐND cần phối hợp để cung cấp thông tin, hạn chế kiểm tra chồng chéo, gây phức tạp cho đối tượng bị kiểm tra. Đồng thời, đẩy mạnh và phát huy vai trò hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội và quần chúng nhân dân đối với hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp.
3.2.8. Tăng cường mối quan hệ cộng tác giữa Hội đồng nhân dân với các chuyên gia am hiểu về lĩnh vực phí và lệ phí Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Hiện nay, các đại biểu HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng, đặc biệt là các đại biểu HĐND chuyên trách thường chỉ có chuyên môn trong một lĩnh vực nhất định, trong khi đó các vấn đề pháp lý liên quan đến việc thu phí, lệ phí lại khá phức tạp, danh mục các loại phí, lệ phí mà thành phố quản lý lại vô cùng đa dạng. Do đó, việc tất các đại biểu HĐND có thể nắm sâu, hiểu chắc, biết tường tận về nội dung này là không thể có. Như đã phân tích ở những phần trên, sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực bị giám sát là một yếu tố cần thiết sẽ khắc phụ hạn chế về “chuyên môn được đào tạo” của các đại biểu HĐND. Tuy nhiên, nói là cộng tác, nhưng hình thức và mức độ cộng tác này diễn ra như thế nào không phải là vấn đề đơn giản. Tại Hải Phòng, HĐND các cấp, đặc biệt là HĐND thành phố đã thực hiện cơ chế này nhưng vẫn chưa thực sự hiệu quả, điển hình là sức nóng của khoản thu phí sử dụng công trình cảng biển trong thời gian vừa qua. Theo quan điểm của tác giả, nút thắt của vấn đề này chính là thời điểm các chuyên gia được đưa ra các ý kiến mang tính tư vấn chưa phù hợp. Đối với nội dung phí/lệ phí, theo thẩm quyền quy định, HĐND sẽ được quyết định giá trị phải thu của một số loại phí và lệ phí, như vậy, ngay từ thời điểm xây dựng dự thảo mức thu, các chuyên gia đã phải được mời tham gia ý kiến để HĐND có được cái nhìn chuyên môn và thực tiễn hơn về khoản thu này trước khi ban hành. Trong quá trình áp dụng khoản thu, khi những kiến nghị, ý kiến đầu tiên về khoản thu được cử tri đưa ra thì các nội dung này nên được tham vấn ý kiến chuyên môn của các chuyên gia để có thể hiểu rõ nội dung kiến nghị và có hướng trả lời hoặc kiểm tra phù hợp, như vậy mới có thể thu ngắn thời gian xem xét, giải quyết vấn đề và chất lượng kết luận, kiến nghị sẽ cao hơn. Có thể xem xét nghiên cứu để có một mạng lưới cộng tác viên cho đại biểu HÐND dưới dạng hợp đồng theo công việc. Theo đó, khi đại biểu HÐND thực hiện nhiệm vụ của mình trong một lĩnh vực chuyên ngành nào đó mà cần đến những chuyên gia có am hiểu sâu sắc về lĩnh vực liên quan, thì đại biểu HÐND có quyền trưng tập hoặc thuê những người này giúp đại biểu trong thời gian làm nhiệm vụ. Tuy nhiên, việc kết hợp với các chuyên gia trong lĩnh vực phí, lệ phí đòi hỏi một nguồn kinh phí nhất định. Sử dụng kinh phí ở đâu và được sử dụng bao nhiêu, sử dụng như thế nào cần có một hướng dẫn cụ thể để đảm bảo cân đối bài toán chi phí trong hoạt động của HĐND nói chung.
3.2.9. Nâng cao năng lực đại biểu Hội đồng nhân dân cấp huyện, cấp xã
Có thể nhận thấy, trong hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng thì HĐND cấp huyện và cấp xã là có nhiều hạn chế nhất, về cả chất lượng giám sát và số lượng nội dung giám sát. Các giải pháp tác giả đã đề cập và phân tích nêu trên đều có giá trị góp phần bảo đảm giảm sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND cấp huyện, cấp xã. Nhưng khác với HĐND thành phố, HĐND cấp huyện, cấp xã đặc biệt gặp khó khăn ở vấn đề nhân lực. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Kết quả thực tiễn thống kê cho thấy số lượng đại biểu ít, chất lượng đại biểu chưa đồng đều, tính chuyên trách hạn chế khiến công tác giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND cấp huyện, cấp xã khó khăn hợp HĐND thành phố rất nhiều. Để hoạt động này được bảo đảm, HĐND cấp huyện, cấp xã cần nhiều sự cải cách, và đầu tiên đó là sự cải thiện về nhân lực, mà cụ thể chính là việc đại biểu HĐND cần mạnh dạn hơn, tích cực hơn trong việc thể hiện vai trò đại diện của mình. Tiếp đó, mới là sự bổ sung về kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn. Để thực hiện được những nội dung này, tác giả xin đề xuất một số giải pháp sau:
Thứ nhất phải đổi mới công tác hiệp thương, giới thiệu người ra ứng cử làm đại biểu, không nên nặng về cơ cấu “định sẵn” mà nên coi trọng phẩm chất, đạo đức, trình độ, năng lực công tác, tâm huyết với hoạt động của HĐND, có khả năng đại diện cho cộng đồng dân cư và năng lực tham vấn, quyết định, như vậy vấn đề tiêu chuẩn của đại biểu cần được quan tâm và đảm bảo tính đóng góp cho hoạt động của HĐND.
Thứ hai, tăng cường hoạt động tiếp xúc cử tri và nâng cao kỹ năng tiếp xúc cử tri. Ngoài đặc điểm cơ cấu hạn chế về số lượng thành viên chuyên trách, kiến thức chuyên môn không đồng đều thì một trong những nguyên nhân khiến công tác giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND cấp huyện, cấp xã tại thành phố Hải Phòng trong thời gian còn mờ nhạt đó là đại biểu HĐND tại các cấp này ngại tiếp xúc cử tri, khi tiếp xúc thì còn mang tính hình thức, không thực chất. Do đó, để cải thiện tình trạng này, việc tăng cường cọ xát là biện pháp cần thiết và bắt buộc. Thông qua những cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu HĐND không chỉ nâng cao kỹ năng làm việc với nhân dân địa phương, mở rộng thông tin giám sát mà còn là cơ hội gắn kết, đưa đại biểu về gần với nhân dân địa phương. Có như vậy, đại biểu HĐND mới có thể nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của cử tri để có thể làm tốt vai trò đại diện của mình.
Thứ ba, tăng cường các lớp tập huấn kỹ năng đại biểu HĐND, bổ sung kiến thức chuyên môn phục vụ công tác giám sát để các đại biểu tự tin hơn trong công tác. Sự tự tin được hình thành không chỉ do yếu tố bản lĩnh mà còn là yếu tố chuyên môn. Đặc biệt trong vấn đề thu phí, lệ phí, đại biểu HĐND không thể giám sát nếu không hiểu nội dung cần giám sát.
Thứ tư, các báo cáo công tác của đại biểu HĐND cần được nhân dân địa phương xem xét, đánh giá công khai. Cần xác định rằng, đại biểu HĐND là người đại diện cho cử tri, do cử tri tín nhiệm mà bầu, nên sự đánh giá của cử tri đối với kết quả hoạt động của đại biểu là cần thiết. Những đánh giá này sẽ phản ánh mức độ tín nhiệm của cử tri trong thời gian đại biểu thực hiện nhiệm vụ và là thước đo chất lượng hoạt động của HĐND. Thông qua các ý kiến, đánh giá, nhận xét, đại biểu HĐND sẽ hoàn thiện bản thân hơn. Việc xem xét, đánh giá công khai báo cáo của đại biểu cần đảm bảo tính khách quan và toàn diện.
Tiểu kết chương 3
Hoạt động giám sát của HĐND được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của HĐND. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn còn cần điều chỉnh, bổ sung về cả phương diện quy định pháp lý và cách thức thực hiện để phát huy tối đa hiệu lực, hiệu quả mà cử tri địa phương kỳ vọng. Trên cơ sở đánh giá thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng trong thời gian qua, trên cơ sở tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND, với mục đích bảo đảm những đặc trưng cơ bản và giá trị của giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng, tác giả xin đưa ra một số đề xuất về cả pháp lý và cách thức thực hiện để vận dụng, phát huy và hoàn thiện những yếu tố bảo đảm hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND trong việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí. Những đề xuất này đươc tác giả nghiên cứu và xây dựng trên phương diện lý luận, pháp lý và những thông tin thực tiễn tại địa phương, vẫn cần có sự triển khai, thực nghiệm mới có thể đánh giá tính hiệu quả, khả thi và đây cũng là mong muốn của tác giả đối với giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng trong thời gian tới.
KẾT LUẬN Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
Nghiên cứu về giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng là một yêu cầu khách quan không chỉ với mục đích hoàn thiện chức năng cơ bản của HĐND các cấp mà kỳ vọng mang lại những tác động tích cực đến khía cạnh kinh tế xã hội tại địa phương.
HĐND với tư cách là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Với chức năng, quyền hạn của mình có nhiệm vụ cụ thể hóa đường lối, chỉ thị, nghị quyết của Đảng bằng các nghị quyết của HĐND, đề ra các quy định, chính sách của địa phương trên các lĩnh vực, đặc biệt là kinh tế xã hội. Do vậy bảo đảm giám sát của HĐND các cấp cũng chính là góp phần bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân qua hình thức dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp.
So với các nhiệm kỳ trước, nhiệm kỳ 2011-2016 có nhiều sự thay đổi về cơ cấu tổ chức của các cấp HĐND, đó là quá trình thử nghiệm việc không tổ chức HĐND tại huyện, quận và phường trong cả nhiệm kỳ. Chính vì sự thay đổi này mà công tác giám sát của HĐND tại quận, huyện, phường tại thành phố Hải Phòng đã phải có sự điều chỉnh theo hướng giao cho HĐND thành phố thực hiện. Đây là một nhiệm vụ khó khăn vì HĐND thành phố khó đi sâu, đi sát với từng đơn vị cấp dưới; trong khi công tác giám sát chưa có nhiều thay đổi cơ bản về nguồn nhân lực, phương thức giám sát dẫn đến chất lượng, kết quả hoạt động giám sát chưa toàn diện, chưa đầy đủ.
Sau 05 năm thí điểm mô hình không có HĐND quận, huyện, phường, nhiệm kỳ 2016-2021, mô hình HĐND các cấp đầy đủ tại thành phố Hải Phòng được tái tổ chức, mặc dù đây là một tín hiệu tốt nhưng lại đặt ra nhu cầu cấp bách về việc tái thiết lập các bộ phận giúp việc đối với các cấp HĐND mới được tổ chức lại, từ vấn đề nhân lực, vật lực và cả kỹ năng.
Xuất phát từ những yếu tố khách quan nêu trên, công tác giám sát của HĐND tại thành phố Hải Phòng cần có những bước chuyển mình đột phá và khẩn trương để nhanh chóng bắt kịp tiến độ công việc khi mà nhiệm kỳ HĐND đã đi được một nửa thời gian.
Qua việc nghiên cứu đề tài: “Giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng”, tác giả đã đưa ra những đánh giá, phân tích trên cơ sở khoa học pháp lý về hoạt động giám sát của HĐND nói chung, thực trạng giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp ở thành phố Hải Phòng nói riêng từ năm 2011 đến nay. Trên cơ sở đó đưa ra một số quan điểm, giải pháp bảo đảm giám sát của HĐND về nội dung này ở thành phố Hải Phòng trong giai đoạn tới. Sau một quá trình nghiên cứu, tác giả xin đưa ra một số kết luận sau:
Thứ nhất, nghiên cứu hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng là yêu cầu khách quan, cần thiết vì thực tế hoạt động này còn mang tính hình thức, chưa toàn diện. Tác giả đã chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và đưa ra quan điểm, giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng đối với nội dung này.
Thứ hai, nghiên cứu hoạt động giám sát của HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng, trước hết là nghiên cứu vấn đề lý luận về tổ chức, về chức năng giám sát cũng như những nội dung giám sát của HĐND; từ đó có được cái nhìn tổng quan về các mối quan hệ trong hoạt động giám sát của HĐND.
Thứ ba, tác giả tập trung nghiên cứu về các quy định pháp lý cơ bản điều chỉnh hoạt động giám sát của HĐND các cấp, các quy phạm nền tảng xác định quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể trong lĩnh vực phí, lệ phí, để từ đó đưa những đề xuất hoàn thiện về mặt pháp lý đối với nội dung này.
Thứ tư, nghiên cứu hoạt động giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp là để thấy được tính tương thích, phù hợp giữa mô hình tổ chức, cách thức thực hiện đang tồn tại tại địa phương với yêu cầu, mục tiêu của hoạt đông giám sát, từ đó đưa ra những quan điểm, đề xuất hoàn thiện tổng thể.
Thứ năm, thông qua công trình nghiên cứu, tác giả muốn thể hiện cách nhìn từ vị trí đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp của các chính sách về phí, lệ phí đối với giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của HĐND các cấp tại thành phố Hải Phòng, đó là cách nhìn, ý kiến của một công dân thành phố, một cử tri đối với những đại biểu dân cử, với tổ chức đại diện cho ý chí của nhân dân địa phương với mong muốn hoạt động này sẽ ngày càng toàn diện hơn, đầy đủ hơn.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài “Giám sát việc tuân theo pháp luật về phí, lệ phí của Hội đồng nhân dân các cấp ở thành phố Hải Phòng”, mặc dù tác giả đã nỗ lực trong việc hình thành những luận điểm có tính chất mới, cũng như cố gắng phân tích, kiến giải về những vấn đề thực tiễn nhưng không thể tránh khỏi thiếu sót và hạn chế. Kính mong nhận được những góp ý cụ thể của giảng viên hướng dẫn và Hội đồng bảo vệ Luận văn để bản nghiên cứu được hoàn hiện hơn và có tính khả thi cao trong thực tiễn áp dụng./. Luận văn: Giải pháp pháp luật về phí lệ phí của hội đồng.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Luận văn: Pháp luật về phí lệ phí của Hội đồng nhân dân