Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, việc khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sống là những vấn đề quan trọng nằm trong chiến lược phát triển bền vững của toàn nhân loại, cũng như của các quốc gia, dân tộc. Vấn đề này càng trở nên cấp thiết hơn khi mà các nguồn tài nguyên thiên nhiên trên toàn thế giới đang dần bị cạn kiệt, còn môi trường sống thì càng ô nhiễm nặng nề. Thực trạng này đã ảnh hưởng rất tiêu cực và có phần nguy hiểm đến đời sống xã hội. Do đó việc khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản và bảo vệ môi trường đã trở thành mối quan tâm sâu sắc của cộng đồng quốc tế.

Nước ta có nguồn tài nguyên khoáng sản vô cùng phong phú, ngành công nghiệp khai khoáng đóng góp rất lớn cho ngân sách nhà nước, tạo ra tác động xã hội đáng kể. Nhưng khoáng sản không phải là vô tận, trong những năm gần đây, tình trạng nạn khai thác bừa bãi, ô nhiễm môi trường khu vực khai khoáng…. đã trở thành một vấn đề đáng quan tâm của xã hội.

Quảng Ninh là một tỉnh đang phát triển mới, có tiềm năng khai thác khoáng sản lớn, đặc biệt là than. Và thực tế, trong những năm qua, luôn là một trong những địa phương có kinh nghiệm hàng đầu của cả nước về khai thác khoáng sản và thực hiện pháp luật về khoáng sản một cách nghiêm túc. Ngành than đã đóng góp lớn đến sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, nộp ngân sách hàng nghìn tỷ đồng, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động trên địa bàn, thúc đẩy việc mở rộng giao thông vận tải… Tuy nhiên, tỉnh cũng đối diện với nhiều khó khăn trong công tác quản lý nhà nước, thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản. Khi mà vấn đề ô nhiễm môi trường do hoạt động khai khoáng ngày càng nghiêm trọng, tình trạng khai thác, vận chuyển, kinh doanh trái phép than, cát trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh diễn biến ngày càng tinh vi, tranh chấp về giải phóng mặt bằng… gây ra nhiều tác động xấu tới sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Việc khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, nhất là tài nguyên khoáng sản đóng góp một phần quan trọng vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa của cả nước cũng như của tỉnh Quảng Ninh. Nhất là trong bối cảnh phát triển của thời đại mới, tỉnh Quảng Ninh nói riêng và cả nước nói chung đang hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững, khẳng định quyết tâm không vì mục tiêu tăng trưởng tăng trưởng kinh tế mà hủy hoại môi trường. Quảng Ninh là một tỉnh có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế xã hội, có thể kể đến đó là vị trí địa lý chiến lược, hệ thống thông thương cảng biển, biên giới, cửa khẩu, danh lam thắng cảnh nổi tiếng, nguồn thủy hải sản phong phú. Vì vậy, việc phát triển ngành than nằm trong một chuỗi tác động qua lại với các ngành kinh tế khác. Điều này đòi hỏi việc thực hiện pháp luật về khoáng sản cần phải được chú trọng, đặc biệt là pháp luật về khai thác khoáng sản. Trong những năm gần đây, việc thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ngày càng được các cấp Đảng ủy, chính quyền tỉnh Quảng Ninh quan tâm để đảm bảo ngành khai khoáng nằm trong mối quan hệ phát triển toàn diện cùng với các thành phần kinh tế khác, đóng góp hiệu quả cho sự phát triển chung của Tỉnh.

Với mong muốn đóng góp phần nào đó về mặt lý luận cũng như những thống kê về thực trạng và những giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật đối với khai thác khoáng sản tại địa phương tỉnh Quảng Ninh nói riêng và trên địa bàn cả nước nói chung. Tác giả lựa chọn đề tài “Thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ

===>>> Viết Thuê Luận Văn Thạc Sĩ Ngành Luật

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây, đã có nhiều công trình, sách báo nghiên cứu về đề tài này dưới góc độ lý luận và thực tiễn. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu của các tác giả sau:

Luận văn tiến sĩ luật học của tác giả Phạm Hồng Hạnh (Đại học Luật Hà Nội – 2019): “Pháp luật quốc tế về quản lý tài nguyên khoáng sản biển và thực tiễn của Việt Nam”.

Tác giả đã trình bày những vấn đề lí luận về quản lí tài nguyên khoáng sản biển trong pháp luật quốc tế. Nghiên cứu thực trạng pháp luật quốc tế về quản lí tài nguyên khoáng sản biển. Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam và thực tiễn thực thi pháp luật quốc tế về quản lí khoáng sản biển; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lí tài nguyên khoáng sản biển của Việt Nam. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Luận văn thạc sĩ ngành Luật kinh tế của tác giả Phạm Chung Thủy (Đại học quốc gia Hà Nội – 2012): “Pháp luật về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản ở Việt Nam”.

Luận văn trên đã nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản và điều chỉnh pháp luật về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản ở Việt Nam. Phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản, từ đó đánh giá những ưu điểm và nhược điểm của pháp luật thời điểm bấy giờ về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản. Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, luận văn đưa ra một số kiến nghị để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản.

Luận văn thạc sĩ ngành Luật kinh tế của tác giả Bùi Thị Thùy Linh (Đại Học Quốc Gia Hà Nội – 2013): Thực tiễn áp dụng pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động khai thác tài nguyên đá trên địa bàn tỉnh Hà Nam.

Tác giả đã tìm hiểu tình hình triển khai các văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản và thu thuế đối với hoạt động trên tại tỉnh Hà Nam và tìm hiểu thực trạng khai thác tài nguyên đá của các doanh nghiệp đây; Đưa ra các số liệu minh họa cụ thể về tình trạng kê khai và nộp thuế của các doanh nghiệp, từ đó đưa ra những nhận định đánh giá và tìm ra nguyên nhân dẫn đến hiện tượng thất thu thuế; Đề xuất các giải pháp để tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam và đưa các doanh nghiệp khai thác đá hoạt động theo các quy định của pháp luật, tự giác thực hiện trách nhiệm của mình với cơ quan chức năng.

Luận văn thạc sỹ: Quản lý nhà nước về khai thác tài nguyên khoáng sản ở Việt Nam của tác giả Nguyễn Thị Hiệp năm 2017.

Bên cạnh đó, những ấn phẩm sách báo, tạp chí khác thể hiện sự quan tâm của các tác giả cũng như độc giả nghiên cứu, quan tâm đến vấn đề này Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Có thể kể đến “Báo cáo về mức độ tuân thủ các quy định pháp luật về minh bạch trong lĩnh vực khoáng sản” của nhóm tác giả Đậu Anh Tuấn, Phan Minh Thúy, Nguyễn Minh Đức, Đinh Tiến Hoàng (2017). Ấn phẩm đã cung cấp thông tin về cơ sở pháp lý, quy định của pháp luật về việc minh bạch hóa ngành công nghiệp khai thác khoáng sản, đánh giá mức độ tuân thủ các quy định của pháp luật và đưa ra những khuyến nghị hữu ích để các nhà hoạch định chính sách cân nhắc và có những quyết định thúc đẩy thực thi công khai minh bạch trong ngành khoáng sản tại Việt Nam.

Trên Tạp chí Tài chính kỳ 2, số tháng 2/2017, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Khánh đã thể hiện quan điểm qua bài báo “Phát triển bền vững ngành công nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản”.

Bài báo đã chỉ ra một cách tổng thể thực trạng hoạt động khoáng sản và công nghiệp khai khoáng tại nước ta trong những năm trước 2017, từ đó đề xuất ra những giải pháp cho cơ quan nhà nước cũng như doanh nghiệp khai thác khoáng sản nhằm thực hiện các quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản, phát triển ngành khai khoáng một cách bền vững.

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, chưa có công trình nghiên cứu về đề tài “Thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”, đặc biệt là vấn đề lý luận và thực tiễn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu lý luận và thực tiễn tình hình thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh từ năm 2014-2019, từ đó đưa ra những đánh giá, đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm công tác thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng hợp và phân tích cơ sở lý luận thực hiện pháp luật về khai thác tài nguyên khoáng sản.
Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Đề xuất các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

4. Đối tượng nghiên cứu của đề tài Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Về mặt thời gian: Từ năm 2014 đến 2019.

Về mặt không gian: nghiên cứu hoạt động thực hiện pháp luật đối với khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

Chủ thể thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản bao gồm cơ quan nhà nước và các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực khai thác khoáng sản. Trong phạm vi của luận văn, chỉ nghiên cứu chủ thể là các cơ quan nhà nước.

5. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác Lênin

Phương pháp nghiên cứu:

Thu thập số liệu và thông tin qua các tài liệu thu được về khai thác khoáng sản nói chung và thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ở tỉnh Quảng Ninh nói riêng, phân tích thực trạng thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản, từ đó đề xuất các giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ở tỉnh Quảng Ninh.

Để hoàn thành việc nghiên cứu luận văn của mình, Tác giả đã sử dụng phổ biến những phương pháp nghiên cứu dưới đây:

Phương pháp phân tích hệ thống: Tác giả sử dụng phương pháp này để phân tích dữ liệu thu thập được về thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản tỉnh Quảng Ninh. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Phương pháp phân tích tổng hợp: Sử dụng để tổng quát hóa những ý kiến khác nhau về lý thuyết và thực tiễn thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ở tỉnh Quảng Ninh.
Phương pháp phân tích thống kê: Sử dụng để phân tích định lượng hiệu quả công tác thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Phương pháp so sánh: Được tác giả sử dụng để so sánh qua các năm đối với việc thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

Kết hợp sử dụng các phương pháp dự báo, phân tích số liệu.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa về lý luận của luận văn: kết quả nghiên cứu mới của luận văn góp phần hệ thống hoá và làm rõ cơ sở khoa học về hoạt động thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản.

Ý nghĩa thực tiễn của luận văn: Qua việc nghiên cứu hoạt động thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, luận văn đã khái quát được hiện trạng cũng như nêu ra những ưu điểm và hạn chế của hoạt động thực hiện pháp luật đối với khai thác khoáng sản tại tỉnh Quảng Ninh, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả của công tác thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ở trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Luận văn là tài liệu tham khảo cho các cơ quan có thẩm quyền trong việc đảm bảo thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Đồng thời, luận văn cũng là tài liệu tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu pháp luật trong việc thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản.

7. Kết cấu đề tài

Ngoài phần mục lục, lời mở đầu, danh mục từ viết tắt, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản.
Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Chương 3: Quan điểm và giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản ở tỉnh Quảng Ninh.

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT KHAI THÁC KHOÁNG SẢN

1.1. Khái niệm chung

1.1.1. Khoáng sản, khai thác khoáng sản

1.1.1.1. Khoáng sản

Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “Khoáng sản là khoáng vật và đá trong vỏ trái đất có thể khai thác để trở thành các nguồn lợi kinh tế. Khoáng vật: hợp chất hoặc đơn chất tự nhiên có thành phần đồng chất, thường là cứng, cấu tạo nên vỏ trái đất”. [19.tr505]

Theo Cẩm nang địa chất: “Khoáng sản là các đá hoặc thành tạo khoáng vật phát sinh từ những quá trình địa chất nhất định có thể đem sử dụng trực tiếp hay từ đó lấy ra những kim loại, hợp chất hay khoáng vật dùng trong nền kinh tế”. [20.tr12]

Luật Khoáng sản năm 2010 quy định: “Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ”. [25]

Khoáng sản cũng có thể được hiểu là nguồn nguyên liệu tự nhiên có trong nguồn gốc vô cơ hoặc hữu cơ, tuyệt đại bộ phận nằm trong lòng trái đất và quá trình hình thành có liên quan mật thiết đến quá trình lịch sử phát triển của vỏ trái đất trong thời gian dài từ hàng ngàn năm đến hàng chục năm, hàng triệu năm.

Như vậy, dù được hiểu bằng khái niệm nào thì khoáng sản cũng đều là tích tụ vật chất dưới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ Trái đất mà ở trong đó điều kiện hiện tại con người có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích, sử dụng trực tiếp chúng để phục vụ nền kinh tế quốc dân hoặc trong đời sống hàng ngày.

Khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ mà sau này có thể khai thác lại cũng là khoáng sản. Tài nguyên khoáng sản thường tập trung trong một khu vực gọi là mỏ khoáng sản. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Khoáng sản có ý nghĩa rất lớn và quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, mỗi địa phương và mỗi vùng. Khoáng sản là nguồn vật chất để tạo nên các dạng vật chất có ích và của cải cho con người.

Theo hiến pháp 2013: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”. [24]

Tài nguyên khoáng sản có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống thường nhật và cả trong quá trình sản xuất của con người.

Từ ngàn xưa, con người đã biết khai thác tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên khoáng sản để phục vụ cho cuộc sống của mình. Ngay từ thời tiền sử, con người đã biết sử dụng, chế tạo các công cụ bằng đá để phục vụ cho đời sống sinh hoạt của mình. Trải qua nhiều niên đại, khoáng sản ngày càng được phát hiện, khai thác, chế tạo và sử dụng nhiều hơn để phục vụ các nhu cầu sinh hoạt, các hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sản xuất vũ khí…. phục vụ đời sống xã hội. Ở nước ta, thời kỳ Pháp thuộc thì khai thác khoáng sản được trở thành một nghề. Khi thực dân Pháp đô hộ nước ta, chúng đã cho xây dựng và tổ chức Sở địa chất Đông Dương và tiến hành thăm dò, khai thác rất nhiều tài nguyên khoáng sản của nước ta để phục vụ lợi ích kinh tế tư bản. Sau này khi giành được lại chính quyền và đặc biệt là sau khi đất nước thống nhất, Đảng và Nhà nước đã giành sự quan tâm lớn cho hoạt động khai thác khoáng sản. Điều này xuất phát từ những lợi ích không nhỏ mà nguồn lợi này mang lại cho công cuộc phát triển kinh tế xã hội đất nước. Một số lợi ích mà khoáng sản cũng như hoạt động khai thác khoáng sản mang lại, đó là:

Đầu tiên, về phương diện kinh tế
Tài nguyên khoáng là nguyên liệu đầu vào, đối tượng khai thác của hầu hết các ngành công nghiệp:
Đối tượng khai thác của công nghiệp khai khoáng, khai thác dầu mỏ…
Nguyên liệu đầu vào của ngành luyện kim, lọc hóa dầu, công nghiệp chế biến…

Ngoài ra trữ lượng, vị trí phân bố, chủng loại, chất lượng của khoáng sản quyết định đến vị trí phân bố, quy mô, các loại hình khai thác sản xuất của các công ty, xí nghiệp, cơ sở sản xuất có liên quan đến tài nguyên khoáng sản.

Sản phẩm của tài nguyên khoáng sản sau khi được khai thác, chế biến, sản xuất trở thành các sản phẩm phục vụ cho ngành công nghiệp như máy móc, trang thiết bị, các nhiên liệu để vận hành máy móc.

Đối với nông nghiệp: Sản phẩm của tài nguyên khoáng sản sau khi chế biến, sản xuất trở thành các công cụ phục vụ ngành nông nghiệp như máy móc (máy cày, máy kéo, máy sấy, máy gặt lúa…), các vật dụng (cuốc, liềm…). Một số tài nguyên khoáng sản sau khi chế biến trở thành phân bón, hóa chất phục vụ cho sản xuất nông nghiệp (apatit).

Đối với giao thông vận tải, tài nguyên khoáng sản sau khi khai thác, chế biến trở thành nguyên liệu để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông (cát, đá, sỏi, cao lanh, thạch cao…), sản xuất các phương tiện giao thông; Là nhiên liệu để vận hành các phương tiện giao thông vận tải (dầu mỏ). Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Bên cạnh đó, tài nguyên khoáng sản còn là nhân tố thúc đẩy ngành giao thông vận tải phát triển thông qua việc vận chuyển các tài nguyên này từ nơi sản xuất đến nơi chế biến và tiêu thụ. Từ đó hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy được xây dựng, khai thác góp phần hoàn thiện cơ sở hạ tầng.

Đối với ngoại thương:

Tại nhiều quốc gia, khoáng sản là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu, tạo nguồn thu đáng kể cho đất nước. Có thể kể tới nguồn dầu mỏ ở các quốc gia Rập, Liên Bang Nga, Iran…; than ở Việt Nam, Indonesia… Nguồn tài nguyên khoáng sản được khai thác, chế biến, tiêu thụ góp phần thúc đẩy sự thông thương qua lại giữa các quốc gia trên thế giới.

Đối với ngành du lịch:

Các loại khoáng sản có giá trị du lịch lớn như: nước nóng, nước khoáng…

Đối với cuộc sống dân sinh hàng ngày:

Khoáng sản cháy sau khi được khai thác, chế biến trở thành những chế phẩm như gas, than phục vụ cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của con người;
Sản xuất đồ gia dụng phục vụ cuộc sống thường nhật;
Sản xuất thiết bị điện tử, phục vụ nhu cầu làm việc, giải trí của con người.
Đối với các hoạt động khác: Tạo việc làm cho dân cư;

Thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, thu hút đầu tư; Mở rộng quan hệ hợp tác, thực hiện đường lối đối ngoại.

1.1.1.2. Khai thác khoáng sản

Tra cứu theo điển Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, ta có thể tìm được khái niệm gần với khái niệm khai thác khoáng sản, đó là khái niệm khai thác mỏ. Khai thác mỏ là hoạt động khai thác khoáng sản hoặc các vật liệu địa chất từ lòng đất, thường là các thân quặng, mạch hoặc vỉa than. Các vật liệu được khai thác từ mỏ như kim loại cơ bản, kim loại quý, sắt, urani, than, kim cương, đá vôi, đá phiến dầu, đá muối và kali cacbonat. Bất kỳ vật liệu nào không phải từ trồng trọt hoặc được tạo ra trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy đều được khai thác từ mỏ. Khai thác mỏ ở nghĩa rộng hơn bao gồm việc khai thác các nguồn tài nguyên không tái tạo (như dầu mỏ, khí thiên nhiên, hoặc thậm chí là nước).

Việt Nam, khai thác khoáng sản là một khái niệm đã được luật hóa. Theo Luật Khoáng sản năm 2010, khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan.[25] Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Khai thác khoáng sản là hoạt động được tiến hành sau khi đã có giấy phép khai thác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được tính từ khi mỏ bắt đầu xây dựng cơ bản (hay còn gọi là mở mỏ) cho đến khi mỏ kết thúc khai thác (đóng của mỏ – phục hồi môi trường).

Hoạt động khoáng sản bao gồm hoạt động thăm dò khoáng sản, hoạt động khai thác khoáng sản.

Thăm dò khoáng sản là hoạt động nhằm xác định trữ lượng, chất lượng khoáng sản và các thông tin khác phục vụ khai thác khoáng sản.

Khoáng sản được phân loại theo nhiều cách khác nhau:

Theo nguồn gốc có khoáng sản nội sinh (sinh ra trong lòng đất) và khoáng sản ngoại sinh (sinh ra trên bề mặt trái đất).
Theo dạng tồn tại thì có khoáng sản rắn, khoáng sản lỏng và khoáng sản khí.
Theo thành phần hóa học có khoáng sản kim loại, khoáng sản phi kim và khoáng sản cháy.
Trong hoạt động khoáng sản có hai hoạt động chính là thăm dò khoáng sản và hoạt động khai thác khoáng sản.
Thăm dò khoáng sản là hoạt động nhằm xác định trữ lượng, chất lượng khoáng sản và các thông tin khác phục vụ khai thác khoáng sản.
Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản bao gồm: xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan.
Khai thác tận thu khoáng sản là hoạt động khai thác khoáng sản còn lại ở bãi thải của mỏ đã có quyết định đóng cửa.

1.1.2. Thực hiện pháp luật Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Nhà nước ban hành pháp luật nhằm quy định những chuẩn mực hành vi, quy tắc xử sự chung và đảm bảo pháp luật được thực hiện bằng những công cụ của mình. Pháp luật chỉ có ý nghĩa đích thực khi được thực hiện và những quy tắc xử sự chung đó được trở thành hành vi thực tế của các chủ thể pháp luật. Vì vậy, việc xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật là hai hoạt động có quan hệ vô cùng chặt chẽ với nhau. Xây dựng pháp luật là tiền đề để việc thực hiện pháp luật được hiệu quả và thực hiện pháp luật là hoạt động để pháp luật thực sự đi vào đời sống xã hội.

Theo giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Học viện Hành chính Quốc gia: “Thực hiện pháp luật là hoạt động, là quá trình làm cho những nguyên tắc của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật” .[12.tr343]

Giáo trình lý luận nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội viết: “Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích nhằm làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật”. [8.tr461]

Có bốn hình thức thực hiện pháp luật, đó là:

Tuân thủ pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật một cách thụ động, thể hiện ở sự kiểm chế của chủ thể để không vi phạm các quy định cấm đoán của pháp luật.
Thi hành pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật một cách chủ động. Chủ thể pháp luật phải thực hiện một thao tác nhất định mới có thể thực hiện pháp luật được.
Sử dụng pháp luật là khả năng của các chủ thể pháp luật có thể sử dụng khai thác hay không sử dụng, khai thác, hưởng quyền mà luật đã dành cho mình.

4) Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức – quyền lực nhà nước được thực hiện thông qua những cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền, hoặc các tổ chức xã hội khi được nhà nước trao quyền theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định, nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể.

1.1.3. Pháp luật về khai thác khoáng sản.

Theo giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Học viện Hành chính Quốc gia thì: “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của nhà nước và phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế – xã hội, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội điển hình, phổ biến giữa các chủ thể với nhau, thiết lập trật tự kỷ cương của xã hội, bảo đảm cho sự phát triển bình thường của xã hội”. [12;172]

Pháp luật về khai thác khoáng sản là những quy tắc xử sự có tính bắt buộc do Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện để điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực khai thác khoáng sản.

1.1.4. Thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản là hoạt động có mục đích của các chủ thể pháp luật (là cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, các cá nhân được nhà nước trao quyền) nhằm làm cho các quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản thành những hành vi trong thực tế bảo vệ và bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Thực hiện pháp luật một cách nghiêm chỉnh, đạt hiệu lực hiệu quả là yêu cầu khách quan trong của tổ chức, hoạt động của mỗi nhà nước. Xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật là hai yếu tố có mối quan hệ biện chứng với nhau, không thể tách rời.

Thứ nhất, để hoạt động thực hiện pháp luật về khai thác khoán sản có thể đạt được hiệu lực, hiệu quả mà nhà nước mong muốn thì bản thân của hệ thống pháp luật về khai thác khoáng sản phải đảm bảo được những yêu cầu về hình thức và nội dung. Về nội dung, pháp luật về khai thác khoáng sản phải đảm bảo được ban hành theo đúng trình tự thủ tục đã được quy định, không được trái với văn bản của cơ quan cấp trên và phải cơ bản giải quyết được những vấn đề mà thực tiễn đặt ra. Về mặt hình thức, phải được ban hành theo đúng thẩm quyền, phải đảm bảo về mặt từ ngữ khoa học, đáp ứng được văn phong hành chính. Việc xây dựng pháp luật là tiền đề cho việc thực hiện pháp luật được hiệu quả. Một hệ thống văn bản pháp luật về khai thác khoáng sản khoa học, đáp ứng được những nhu cầu của thực tiễn sẽ tạo cơ sở vững chắc cho hoạt động thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản.

Thứ hai, pháp luật về khai thác khoáng sản chỉ có thể phát huy hết vai trò, chức năng của mình khi hoạt động thực hiện pháp luật được tổ chức, thực hiện một cách nghiêm minh, kịp thời. Pháp luật nếu không được thực thi thì cũng chỉ nằm trên giấy tờ, vì vậy, hoạt động thực hiện pháp luật chính là việc đưa những quy định của pháp luật đi vào hoạt động của nhà nước và đi vào cuộc sống của xã hội. Việc thực hiện pháp luật cần phải đáp ứng yêu cầu đó là tính nghiêm minh và tính kịp thời. Tính nghiêm minh thể hiện ở việc cơ quan nhà nước thực hiện pháp luật một cách công bằng, giải quyết công việc tuân thủ pháp luật tuyệt đối, minh bạch, dân chủ, đáp ứng được nguyện vọng của nhân dân. Hiện nay, đất nước đang trong thời kỳ hội nhập, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Vì vậy, thực hiện pháp luật phải kịp thời để có thể giải quyết công việc một cách nhanh chóng, kịp thời để có thể đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

1.2. Chủ thể thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật về khai thác khoáng sản bao gồm: Cơ quan nhà nước; tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản.

1.2.1.Cơ quan nhà nước

Chủ thể thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản đầu tiên phải kể tới là các cơ quan nhà nước.

Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về khoáng sản.
Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về khoáng sản trong phạm vi cả nước, có trách nhiệm:
Ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về khoáng sản; ban hành quy chuẩn kỹ thuật, định mức, đơn giá trong điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản, thăm dò khoáng sản;
Lập, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược khoáng sản; lập, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch khoáng sản theo phân công của Chính phủ;
Khoanh định và công bố các khu vực khoáng sản theo thẩm quyền; khoanh định và trình Thủ tướng Chính phủ quyết định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo thẩm quyền;
Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khoáng sản; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho công tác điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản và hoạt động khoáng sản;
Cấp, gia hạn, thu hồi Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản; chấp thuận trả lại Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản, trả lại một phần diện tích khu vực thăm dò, khai thác khoáng sản; tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền;
Hướng dẫn, tổ chức thực hiện việc đăng ký hoạt động điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản; thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản; Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.
Tổng hợp kết quả điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản, tình hình hoạt động khoáng sản; quản lý thông tin, mẫu vật địa chất, khoáng sản;
Công bố, xuất bản các tài liệu, thông tin điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản;
Thường trực Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia;
Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản theo thẩm quyền.
Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng có trách nhiệm lập và trình phê duyệt quy hoạch về khoáng sản theo phân công của Chính phủ (quy định tại Điều 8 Nghị định số 15/2012/NĐ-CP ngày 09 tháng 3 năm 2012 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Khoáng sản); đồng thời phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường trong quản lý nhà nước về khoáng sản.
Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (dưới đây luận văn gọi chung là UBND cấp tỉnh) trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm:
Ban hành theo thẩm quyền văn bản hướng dẫn thực hiện các quy định của Nhà nước về quản lý, bảo vệ khoáng sản và quản lý hoạt động khoáng sản tại địa phương;
Khoanh định và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt khu vực cấm hoạt động khoáng sản, khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản; quyết định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo thẩm quyền;
Lập, trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản của địa phương theo quy định của Chính phủ;
Công nhận chỉ tiêu tính trữ lượng khoáng sản; phê duyệt trữ lượng khoáng sản; thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp giấy phép;
Cấp, gia hạn, thu hồi Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản, Giấy phép khai thác tận thu khoáng sản; chấp thuận trả lại Giấy phép thăm dò khoáng sản, Giấy phép khai thác khoáng sản, Giấy phép khai thác tận thu khoáng sản, trả lại một phần diện tích khu vực thăm dò, khai thác khoáng sản; tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền; Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.
Giải quyết theo thẩm quyền việc cho thuê đất hoạt động khoáng sản, sử dụng hạ tầng kỹ thuật và các vấn đề khác có liên quan cho tổ chức, cá nhân được phép hoạt động khoáng sản tại địa phương theo quy định của pháp luật;
Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, khoáng sản chưa khai thác, tài nguyên thiên nhiên khác theo quy định của pháp luật; bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội tại khu vực có khoáng sản;
Báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản ở Trung ương về tình hình hoạt động khoáng sản trên địa bàn;
Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khoáng sản;
Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản theo thẩm quyền.
Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (dưới đây luận văn gọi chung là UBND cấp huyện), Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn (dưới đây luận văn gọi chung là UBND cấp xã) trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm:
Giải quyết theo thẩm quyền cho thuê đất hoạt động khoáng sản, sử dụng hạ tầng kỹ thuật và các vấn đề khác có liên quan cho tổ chức, cá nhân được phép hoạt động khoáng sản tại địa phương theo quy định của pháp luật;
Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, khoáng sản chưa khai thác, tài nguyên thiên nhiên khác theo quy định của pháp luật; bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội tại khu vực có khoáng sản;
Báo cáo Ủy ban nhân dân cấp trên trực tiếp tình hình hoạt động khoáng sản trên địa bàn;
Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khoáng sản;
Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về khoáng sản theo thẩm quyền.

1.2.2. Tổ chức, cá nhân

Bên cạnh chủ thể thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản là các cơ quan nhà nước, còn một chủ thể trực tiếp thực hiện các quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản đó là các tổ chức, cá nhân.

Điều 51. Luật khoáng sản 2010 quy định tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản là:

Tổ chức, cá nhân đăng ký kinh doanh ngành nghề khai thác khoáng sản được khai thác khoáng sản bao gồm:
Doanh nghiệp được thành lập theo Luật doanh nghiệp;
Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được thành lập theo Luật hợp tác xã.
Hộ kinh doanh đăng ký kinh doanh ngành nghề khai thác khoáng sản được khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, khai thác tận thu khoáng sản. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

1.3. Nội dung thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản

1.3.1. Xây dựng, ban hành văn bản nhằm triển khai thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản

Công tác xây dựng, ban hành văn bản nhằm triển khai pháp luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế góp phần phát triển kinh tế – xã hội và trật tự an toàn xã hội của địa phương cũng như trên địa bàn cản nước. Đối với việc triển khai thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản.

Sau khi Luật Khoáng sản có hiệu lực (ngày 01/7/2011) đến nay các cơ quan có thẩm quyền liên quan đều đã ban hành văn bản quy định, hướng dẫn để thi hành. Trong đó có hàng chục văn bản chủ yếu và liên quan trực tiếp lĩnh vực khoáng sản gồm: Chính phủ ban hành 08 Nghị định (03 Nghị định thay thế, 02 Nghị định sửa đổi, bổ sung 1 số điều); Thủ tướng Chính phủ ban hành 05 Quyết định; Bộ Tài nguyên và Môi trường và các Bộ, ngành liên quan ban hành 52 Thông tư quy định, hướng dẫn chi tiết một số nội dung hồ sơ cấp phép hoạt động khoáng sản, phê duyệt trữ lượng khoáng sản, đóng cửa mỏ khoáng sản; lập bản đồ hiện trạng, bản vẽ mặt cắt hiện trạng khu vực được phép khai thác khoáng sản; thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản; thu nhận, lưu giữ, bảo quản và cung cấp dữ liệu về địa chất, khoáng sản và nhiều văn bản, quyết định về định mức kinh tế kỹ thuật công tác địa chất, phân loại trữ lượng tài nguyên khoáng sản; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về công tác thăm dò khoáng sản, phân tích mẫu…

Bên cạnh đó, khai thác khoáng sản là một ngành rộng, có sự liên kết với nhiều thành phần kinh tế, ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống xã hội.

Vì vậy, bên cạnh Luật Khoáng sản 2010 và các văn bản triển khai, Nhà nước đã xây dựng và ban hành những văn bản pháp luật khác để điều chỉnh những ảnh hưởng ấy.

Luật Bảo vệ môi trường 2014 được ban hành, trong đó có những quy định rất cụ thể, bắt buộc các chủ thể là tổ chức, cá nhân khi tiến hành thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản phải có biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường và thực hiện các yêu cầu về bảo vệ, cải tạo và phục hồi môi trường. Thể hiện rõ quan điểm, Nhà nước không đánh đổi môi trường lấy mục tiêu kinh tế.

Khai thác khoáng sản là một lĩnh vực sử dụng nhiều lao động và một số ngành khai khoáng chứa đựng nhiều rủi ro (than, đá, dầu khí….), vì vậy yêu cầu phải đảm bảo an toàn lao động. Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 được ban hành với những quy định bắt buộc mọi chủ thể phải tuân theo, từ chủ thể là người sử dụng lao động, đến người lao động và cả cơ quan nhà nước có trách nhiệm liên quan.

1.3.2. Tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về khai thác khoáng sản Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Khi đã xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật thì việc tổ chức thực hiện các văn bản ấy là điều kiện kiên quyết để pháp luật có thể thực sự đi vào đời sống xã hội.

Xây dựng, ban hành văn bản pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật là các yếu tố cấu thành cơ bản để duy trì sự tồn tại của đời sống pháp luật; đồng thời, thể hiện sống động sự phân công quyền lực nhà nước theo các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp của Nhà nước pháp quyền. Các yếu tố này cùng tồn tại, tác động lẫn nhau, bổ sung cho nhau và ảnh hưởng lẫn nhau. Công tác tổ chức thực hiện pháp luật trong cuộc sống chủ yếu thuộc về trách nhiệm và là chức năng của cơ quan hành pháp. Đó chính là quá trình hướng dẫn, chuẩn bị các nguồn lực (con người, tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất thực hiện từng văn bản pháp luật) bảo đảm sẵn sàng, phù hợp ngay từ khi tổ chức học tập, quán triệt, vận dụng để mọi hành vi ứng xử của các chủ thể đều phù hợp với quy định của pháp luật có liên quan. Tuy nhiên, mức độ hiệu quả của việc tổ chức thực hiện pháp luật còn phụ thuộc vào chất lượng của hoạt động lập pháp – xây dựng, ban hành luật và giám sát thực hiện luật của Quốc hội, của hoạt động tư pháp trong bảo vệ pháp luật và sử dụng cưỡng chế nhà nước. Ngoài ra, còn bị ảnh hưởng bởi các chủ thể khác như tổ chức kinh tế, xã hội, công dân khi các chủ thể này tổ chức thực hiện phản biện và giám sát xã hội, thực hiện quyền kiến nghị, phát hiện, tố cáo, khiếu nại …, cũng như mức độ tuân thủ và chấp hành pháp luật khi thực thi các quyền và nghĩa vụ của chủ thể trong đời sống. Một số yếu tố khác như trình độ dân trí, ý thức và truyền thống pháp luật, xu thế vận động xã hội, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập… cũng có ảnh hưởng và tác động mạnh mẽ đến quá trình tổ chức thực hiện pháp luật trong cuộc sống. Việc tổ chức thực hiện pháp luật làm cho những quy định mà lập pháp đã tạo dựng (còn là văn bản trên giấy) vận hành trong hoạt động thường nhật của xã hội, là quá trình tiến đến mục tiêu của nhà làm luật nhằm sử dụng công cụ pháp luật để quản lý, thúc đẩy sự phát triển xã hội theo xu thế tiến bộ trong mọi lĩnh vực của đời sống, phát huy hiệu quả của pháp luật.

1.3.3. Tuyên truyền phổ biến pháp luật về khai thác khoáng sản

Tuyên truyền theo nghĩa rộng là hoạt động có mục đích của một chủ thể nhằm truyền bá những tri thức, giá trị tinh thần, tư tưởng đó thành nhận thức, niềm tin, tình cảm, cổ vũ đối tượng hành động theo những định hướng do chủ thể tuyên truyền đặt ra. Cùng với công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động là ba bộ phận hợp thành công tác tư tưởng.

Tuyên truyền, là phổ biến, giải thích một tư tưởng, một học thuyết, một quan điểm nào đó nhằm hình thành, củng cố ở đối tượng tuyên truyền một thế giới quan, nhân sinh quan, một lý tưởng, một lối sống… thông qua đó mà ảnh hưởng tới thái độ và tính tích cực của con người trong thực tiễn xã hội. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tuyên truyền là: “đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm. Nếu không đạt được mục đích đó là tuyên truyền thất bại”. [15.tr.162]

Một trong những nội dung quan trọng của việc thực hiện pháp luật là tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật có tác dụng tác động vào nhận thức của mọi đối tượng, làm cho họ hiểu được bản chất và tự giác làm theo những gì pháp luật quy định. Vì vậy, nếu sử dụng một cách có hiệu quả thì đây sẽ là một phương pháp giải quyết được nội hàm của vấn đề thực hiện pháp luật. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Ngay sau khi có Luật khoáng sản 2010 và văn bản hướng dẫn thi hành được ban hành, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chỉ đạo triển khai, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tài nguyên khoáng sản trên địa bàn cả nước. Theo đó, đã phối hợp với Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai đề án “Tuyên truyền phổ biến, nâng cao nhận thức cộng đồng pháp luật về tài nguyên môi trường”; tổ chức hội thảo, tập huấn tại nhiều địa phương như Quảng Ninh, Thái Nguyên, Bắc Kạn, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh; khu vực Tây Nguyên, Tây Nam Bộ… trong đó chú trọng những nội dung quy định mới và chiến lược khoáng sản đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định số 2427/QĐ-TTg ngày 22/12/2011 của Thủ tướng Chính phủ).

Tại các địa phương, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về khoáng sản đều được Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố quan tâm chỉ đạo triển khai đến các Sở, ngành liên quan, Uỷ ban nhân dân cấp huyện và các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khoáng sản trên địa bàn. Ngoài ra, thông qua các bản tin, bài viết trên các phương tiện thông tin địa phương còn đăng tải các quy định, giải đáp các vấn đề vướng mắc trong quản lý, hoạt động khoáng sản.

Bên cạnh sự đó, lực lượng Công an các địa phương đã xây dựng, triển khai các kế hoạch tuyên truyền, phổ biến pháp luật để quần chúng nhân dân và các tổ chức, cá nhân kinh doanh, khai thác cát chấp hành nghiêm quy định về khai thác tài nguyên khoáng sản, khai thác cảng, bến thủy nội địa và vận tải đường thủy nội địa trên các tuyến sông từ đó góp phần làm nhận thức, ý thức của người dân về bảo vệ môi trường và tài nguyên khoáng sản ngày càng nâng cao. Nhiều thông tin về hành vi khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn tỉnh được người dân phản ánh, cung cấp giúp các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương nắm được tình hình, trên cơ sở đó có kế hoạch và biện pháp tổ chức kiểm tra, xử lý hiệu quả các vi phạm về khai thác, vận chuyển, kinh doanh khoáng sản đặc biệt là khai thác cát, sỏi lòng sông.

1.3.4. Thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luật về khai thác khoáng sản

Trong quá trình thực hiện pháp luật, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luật là vô cùng quan trọng. Mục đích của hoạt động này là kịp thời phát hiện ra những sai sót trong quá trình thực hiện pháp luật để có thể kịp thời đề ra những biện pháp để khác phục hậu quả, điều chỉnh pháp luật, văn bản thực hiện để hoàn thiện hơn.

Trong hoạt động thăm dò khoáng sản, cơ quan chức năng sẽ thanh tra việc thực hiện quy định về khu vực được phép thăm dò khoáng sản, gồm xác định việc cắm mốc các điểm khép góc khu vực được phép thăm dò khoáng sản của tổ chức, cá nhân; xác định diện tích thăm dò vượt ra ngoài phạm vi khu vực được phép thăm dò khoáng sản. Đồng thời, thanh tra việc thực hiện các quy định khác như: thực hiện các biện pháp ngăn ngừa ô nhiễm môi trường nêu trong đề án đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thẩm định; san lấp các công trình thăm dò đã hoàn thành (giếng, lò, hào, hố…); thực hiện biện pháp khắc phục khi đã gây ô nhiễm môi trường trong quá trình thăm dò khoáng sản độc hại. Đối với hoạt động khai thác khoáng sản, cơ quan chức năng sẽ thanh tra việc thực hiện các quy định về khu vực khai thác khoáng sản như: xác định cắm mốc các điểm khép góc của khu vực được phép khai thác khoáng sản; xác định diện tích khai thác vượt ra ngoài ranh giới khu vực được phép khai thác khoáng sản khi khai thác bằng phương pháp lộ thiên (trừ nước khoáng, nước nóng), phương pháp hầm lò. Về thiết kế mỏ, lực lượng chức năng cũng sẽ thanh tra việc xác định tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản áp dụng công nghệ khai thác, phương pháp khai thác trên cơ sở: phương pháp khai thác thực tế (lộ thiên/ hầm lò/ phương pháp khai thác khác) so với phương pháp khai thác đã xác định trong Giấy phép khai thác khoáng sản; dự án đầu tư khai thác hoặc thiết kế mỏ đã phê duyệt; công nghệ khai thác; hệ thống khai thác xác định trong dự án đầu tư khai thác, thiết kế mỏ với thực tế khai thác. Ngoài ra, xác minh thông tin, số liệu thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản trên cơ cở văn bản, tài liệu sau: báo cáo định kỳ, báo cáo thống kê, bản đồ hiện trạng; hệ thống số liệu sổ sách, chứng từ liên quan; trữ lượng khoáng sản địa chất được phép khai thác ghi trong Giấy phép khai thác khoáng sản; trữ lượng khoáng sản tăng/giảm theo kết quả thăm dò nâng cấp tính đến thời điểm kiểm kê được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt hoặc xác định trong quá trình lập bản đồ hiện trạng, bản vẽ mặt cắt hiện trạng…

1.3.5. Tổng kết, thống kê, đánh giá, báo cáo công tác thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Sau khi đã thực hiện các nội dung trên thì việc tổng kết, thống kê, đánh giá, báo cáo công tác là bước cuối cùng. Đây là tập hợp của những công tác nhằm có được những số liệu cụ thể, từ đó báo cáo lại tình hình thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản tại địa phương cũng như trên địa bàn cả nước. Từ những hoạt động tổng kết, thống kê, đánh giá, báo cáo công tác ấy mà những cơ quan, cá nhân có thẩm quyền sẽ dựa vào những kết quả, thành tích đã đạt được để tiếp tục phát huy những điểm tích cực và đề ra những phương hướng, công việc để khắc phục những điểm bất cập, tồn tại.

Trong điều kiện phát triển kinh tế đất nước hiện nay, đặc biệt là việc tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên khoáng sản đang dần cạn kiệt thì việc đánh giá tình hình cụ thể, dự báo là vô cùng quan trọng. Thông qua việc tổng kết, thống kê, đánh giá, báo cáo, các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền sẽ nắm rõ tình hình khai thác khoáng sản, tạo cơ sở đánh giá được chính xác những yêu cầu quản lý, yêu cầu của hoạt động khai thác khoáng sản trong sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương cũng như cả nước. Từ đó đưa ra những quyết định quản lý hợp lý.

Bên cạnh đó, yêu cầu của việc cải cách hành chính là không ngừng nâng cao hiệu quả công việc, công khai minh bạch, dân chủ. Việc thường xuyên tổng kết, thống kê góp phần minh bạch hóa công tác thực hiện pháp luật của các cơ quan nhà nước cũng như của cá nhân tổ chức. Từ đó giảm thiểu tiêu cực trong thực thi công vụ như tắc trách, tham nhũng, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật.

1.4. Điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản

1.4.1. Đảm bảo về chính trị

Điều kiện đầu tiên để thực hiện pháp luật pháp luật về khai thác khoáng sản là phải đảm bảo tính chính trị. Bất kỳ hoạt động pháp luật nào hoặc thực hiện pháp luật đều phải đảm bảo tính chính trị. Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền, lãnh đạo toàn diện, lãnh đạo mọi mặt của đất nước, của đời sống xã hội. Mọi chủ trương đường lối của Đảng được nhà nước cụ thể hóa thành hiến pháp, luật và các văn bản dưới luật. Vì vậy, mọi văn bản pháp luật về khai thác khoáng sản và hoạt động thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản cũng phải tuân theo chủ trương, đường lối của Đảng, đáp ứng được nhu cầu của công cuộc Đổi mới. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Trong công tác thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản kịp phải thời thể chế yêu cầu trên, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, pháp luật, chính sách của nhà nước, đạt được hiệu quả quản lý nhà nước cao, góp phần phát triển bền vững kinh tế xã hội cho đất nước. Nhất là trong bối cảnh đất nước đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nhiều thời cơ cũng như thách thức, cần phải vận dụng một cách khoa học và sáng tạo nguyên tắc “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ” trong thực hiện pháp luật cũng như quản lý nhà nước.

Ngoài ra, nội dung của văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước phải phù hợp với ý chí, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của nhân dân các địa phương. Thực tế, hoạt động khai thác khoáng sản mang lại hiệu quả kinh tế lớn, góp phần tạo việc làm địa phương cũng như mang lại nguồn thu ngân sách lớn song cũng mang lại những ảnh hưởng xấu tới môi trường, tình hình an ninh trật tự phức tạp. Vì vậy khi thực hiện pháp luật. phải đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của nhà nước, lợi ích tập thể với lợi ích của nhân dân, giữa lợi ích kinh tế với lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường.

Đời sống chính trị ổn định là yêu cầu kiên quyết để hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp được đảm bảo thực hiện. Từ đó, ổn định chính trị cũng góp phần đảm bảo thực hiện các quy định của pháp luật nói chung cũng như thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản theo đúng mục tiêu đề ra.

1.4.2. Đảm bảo về pháp lý

Để thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản có hiệu quả thì điều kiện bắt buộc là bản thân của hệ thống pháp luật có liên quan phải hoàn chỉnh và khoa học.

Luật Khoáng sản 2010 được ban hành và thực hiện đã thể hiện sự quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước đối với việc sử dụng nguồn lực tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế xã hội, phát huy nguồn lực nội tại. Ngoài ra, Luật Bảo vệ môi trường 2014 được ban hành không chỉ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn thể hiện tinh thần không đánh đổi môi trường lấy mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Bên cạnh đó, từ năm 2010 đến nay, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn như: Chính phủ ban hành 08 Nghị định (trong đó 03 Nghị định thay thế, 02 Nghị định sửa đổi, bổ sung 1 số điều); Thủ tướng Chính phủ ban hành 05 Quyết định… trực tiếp điều chỉnh các quan hệ pháp luật trong lĩnh vực khoáng sản.

Để đảm bảo thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản thì điều kiện kiên quyết là phải đảm bảo về pháp luật. Chỉ khi các văn bản pháp luật được xây dựng, ban hành một cách khoa học, hợp lý thì việc thực hiện mới có thể đạt được hiệu lực, hiệu quả.

Đầu tiên, văn bản pháp luật phải hợp hiến, hợp pháp, không được trái với văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên. Điều này được thể hiện rõ trong luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015: “Nguyên tắc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật là bảo đảm tính hợp hiến, tính hợp pháp và tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật; tuân thủ đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.”[23]

Thứ hai, văn bản pháp luật không được quy định chồng chéo cũng như bỏ xót đối tượng quản lý. Đây là yêu cầu vô cùng quan trọng. Trong thực tế khai thác khoáng sản là hoạt động phức tạp với địa bàn quản lý, khai trường rộng, đan xen khu dân cư hoặc nằm ở những vùng khó khăn trong việc đi lại và liên quan đến nhiều lĩnh vực khác như an toàn lao động, bảo vệ môi trường… Vì vậy, việc văn bản pháp luật quy định rõ ràng, không bỏ xót đối tượng nhưng cũng không được chồng chéo lẫn nhau.

1.4.3. Đảm bảo về cơ sở vật chất, trang thiết bị

Mọi công tác quản lý nhà nước, thực hiện pháp luật đều yêu cầu phải được đảm bảo về tài chính công, cơ sở vật chất, trang thiết bị, đặc biệt là lĩnh vực khai thác khoáng sản. Khai thác khoáng sản là một hoạt động bao gồm nhiều công việc mang tính chuyên môn rất phức tạp. Đó là việc quy hoạch khoáng sản, điều tra địa chất, thăm dò khoáng sản, xây dựng hầm mỏ cấp phép… Nếu không được trang bị những cơ sở vật chất, trang thiết bị thì vô cùng khó khăn trong công tác đánh giá, quản lý để thực hiện pháp luật.

Bên cạnh đó động khai thác khoáng sản thường diễn ra với quy mô lớn, nội dung phức tạp và thường ở những địa bàn đặc biệt với những khai trường có thể ở vùng núi đi lại khó khăn hoặc xen kẽ trong địa bàn dân cư. Để có thể thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho các đối tượng hoặc thực hiện việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm là vô cùng khó khăn. Đặc biệt, khi hoạt động khai thác trái phép khoáng sản vẫn còn xảy ra và các đối tượng khai thác trái phép sẵn sàng chống trả lại lực lượng chức năng khi bị phát hiện.

1.4.4. Đảm bảo về nguồn nhân lực Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2011 – 2020, Đảng ta đã xác định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có năng lực, có tính chuyên nghiệp cao, tận tụy phục vụ nhân dân. Quy định rõ và đề cao vai trò của người đứng đầu” và nhấn mạnh phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong 3 đột phá chiến lược. [9]

Chương trình tổng thể cải cách nhà nước giai đoạn 2011 – 2020 đề ra mục tiêu: “Đến năm 2020, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có số lượng, cơ cấu hợp lý, đủ trình độ và năng lực thi hành công vụ, phục vụ nhân dân và phục vụ sự nghiệp phát triển của đất nước” và “xây dựng một nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả”. [5]

Như đã trình bày ở trên, khai thác khoáng sản là một hoạt động bao gồm nhiều công việc rất phức tạp. Vì vậy việc quản lý nhà nước cũng như thực hiện pháp luật đối với khai thác khoáng sản cũng bao gồm rất nhiều nội dung. Đó là bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, bảo đảm an toàn lao động, giữ gìn môi trường, cấp phép thăm dò, cấp phép khai thác, bảo đảm an ninh trật tự khu vực…

Vì vậy, đội ngũ nhân sự thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này cần phải có trình độ chuyên môn sâu, hiểu được cặn kẽ những yêu cầu của công tác khoáng sản. Để từ đó đánh giá được đúng tình hình, đồng thời đưa ra những dự báo, đưa ra những quyết định tham mưu, quyết định quản lý chính xác. Nếu đội ngũ nhân sự không được đảm bảo về năng lực chuyên môn thì việc thực hiện pháp luật, quản lý nhà nước đối với khai thác khoáng sản sẽ vô cùng khó khăn.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

Tại chương 1 học viên đã đưa ra những lý luận mang tính khái quát nhất về khoáng sản, khai thác khoáng sản, thực hiện pháp luật, từ đó đưa ra những quan điểm, lý luận về thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản. Trên cơ sở lý luận đó, học viên đưa ra những nội dung thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản tại Việt Nam hiện nay và những điều kiện cần thiết để đảm bảo cho việc thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản.

Đây là cơ sở để cán bộ công chức thực thi pháp luật đạt được hiệu lực hiệu quả. Những nội dung của chương 1 cũng là căn cứ khoa học, pháp lý để đưa ra những giải pháp hoàn thiện hệ thống lý luận thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản trong thời gian tới chương 2, thông qua việc phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản tại tỉnh Quảng Ninh, học viên sẽ đưa ra một số đánh giá những thành tựu cũng như hạn chế trong công tác thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản. Luận văn: Thực hiện pháp luật khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: Thực trạng thực hiện pháp luật về khai thác khoáng sản

Luận Văn Thạc Sĩ, Luật