Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM hay nhất năm 2024 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Thực trạng chất lượng Hướng dẫn viên du lịch nội địa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.
2.1. Khái quát tình hình du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và đội ngũ hướng dẫn viên du lịch nội địa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
2.1.1. Khái quát về du lịch Thành phố Hồ Chí Minh.
Tp.HCM là một trong những trung tâm du lịch lớn của cả nước. Trong những năm qua ngành Du lịch TP có những bước tăng trưởng khá cao, góp phần không nhỏ vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của TP và ngày càng khẳng định là ngành kinh tế quan trọng. Năm 2023, ngành Du lịch thành phố tiếp tục duy trì tăng trưởng, đạt và vượt các chỉ tiêu kế hoạch đặt ra trên các lĩnh vực. Trong đó, khách quốc tế đến TP trên 5,2 triệu lượt, đạt 110 so với chỉ tiêu kế hoạch, tăng 10 so với năm 2022; khách du lịch nội địa đạt 21,8 triệu, tăng 10 so với năm 2022; tổng doanh thu ngành du lịch đạt 103 ngàn tỷ đồng, tăng 9 so với năm 2022. Trong 6 tháng đầu năm 2024, có 2.772.932 lượt khách du lịch quốc tế đến TP tăng 14 so với cùng kỳ, đạt 46 kế hoạch năm, tổng doanh thu đạt 53.617 tỷ đồng, tăng 12 so với cùng kỳ, đạt 47 kế hoạch năm 2024.
2.1.1.1. Về doanh nghiệp lữ hành
Tính đến ngày 30/6/2024, có 1.228 doanh nghiệp lữ hành do SDL quản lý bao gồm: 598 doanh nghiệp lữ hành quốc tế, 565 doanh nghiệp lữ hành nội địa, 55 đại lý du lịch và 10 Văn phòng đại diện du lịch nước ngoài tại Việt Nam.
Hoạt động lữ hành TP trong bối cảnh khó khăn chung vẫn nhạy bén năng động khai thác thị trường nên các doanh nghiệp lữ hành đều đạt được những kết quả tích cực. Bên cạnh đó các doanh nghiệp lữ hành luôn chú trọng đến việc đa dạng hoá chương trình tour, nâng cao chất lượng và chú trọng các dịch vụ chăm sóc khách hàng. Một nét mới là xu hướng liên kết các doanh nghiệp lữ hành nhằm khai thác thế mạnh cùng nhau phát triển, giảm bớt tình trạng cạnh tranh không lành mạnh.
2.1.1.2. Về doanh nghiệp lưu trú
Thành phố có 2.128 cơ sở lưu trú và 50.261 phòng trong đó có 1.941 khách sạn với 48.729 phòng từ 1 đến 5 sao (số lượng tính đến ngày 30/6/2024).
Đối với các cơ sở kinh doanh lưu trú, do tình hình cung đã vượt cầu nhưng TP vẫn đang rất thiếu các khách sạn tiêu chuẩn từ 3 sao trở lên. Do đó, việc nâng cấp và xây mới các khách sạn đặc biệt là các khách sạn từ 3-5 sao đã và đang được TP quan tâm và đầu tư nâng cấp chất lượng để đa dạng hoá dịch vụ, mở rộng qui mô kinh doanh nhằm hướng đến các thị trường du lịch đặc biệt là du lịch MICE.
2.1.1.3. Về các đơn vị vận chuyển khách du lịch
Theo thống kê đến ngày 30/6/2024, Sở Du lịch đã phối hợp với Sở Giao thông vận tải tiến hành thẩm định, cấp biển hiệu cho 1.139 lượt xe đạt tiêu chuẩn vận chuyển khách du lịch.
Đến nay SDL đã phối hợp với Sở Giao thông vận tải TP đã cấp cho 66 phương tiện thủy (17 doanh nghiệp) biển hiệu vận chuyển khách du lịch theo quy định, với tổng sức chứa khoảng 2.516 chỗ chiếm tỷ lệ 46% tổng số phương tiện đường thủy trên địa bàn TP là 145 phương tiện. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
2.1.1.4. Dịch vụ đạt tiêu chuẩn phục vụ khách – khu vui chơi, giải trí
Việc cấp biển hiệu dịch vụ du lịch đạt chuẩn cho 60 điểm mua sắm, 128 điểm ăn uống (nguồn SDL Tp.HCM, số liệu tính đến ngày 30/6/2024) cũng góp phần đa dạng hóa sản phẩm thu hút du khách mua sắm và trải nghiệm ẩm thực phong phú của việt Nam.
Hoạt động của các khu du lịch, vui chơi giải trí tại TP như: Công viên Văn hoá Đầm Sen, Khu du lịch Suối Tiên, Khu di tích lịch sử địa đạo Củ Chi, Khu du lịch sinh thái Cần Giờ… thu hút đông đảo khách tham quan, du lịch do hầu hết các cơ sở thường xuyên đầu tư nhiều loại hình vui chơi giải trí mới.
2.1.1.5. Về lực lượng lao động trong ngành Du lịch
Hiện nay, Tp.HCM là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực du lịch lớn nhất cả nước, nguồn nhân lực du lịch TP chiếm khoảng 17 tổng nguồn nhân lực du lịch của cả nước.
Đối với lực lượng HDV DL hiện nay cho thấy có sự bất cập. Một số ngoại ngữ thông dụng đào tạo nhiều nhưng chất lượng không cao, thiếu HDV ở một số ngoại ngữ hiếm do ràng buộc một số điều kiện của Luật du lịch 2005… tạo ra hiện tượng thừa số lượng mà thiếu về chất lượng.
2.1.1.6. Tình hình an ninh trật tự – quảng bá, xúc tiến
Công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực du lịch chặt chẽ, hiệu quả hơn trước. Tình hình an ninh trật tự, an toàn du lịch có chuyển biến tích cực, tình trạng thu quá cước taxi và số vụ cướp giật liên quan đến du khách giảm đáng kể. Hoạt động hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra, x lý vi phạm hành chính trên lĩnh vực du lịch được tăng cường, góp phần chấn chỉnh các hoạt động kinh doanh không phép, sai phép trên địa bàn Thành phố.
Công tác xúc tiến, quảng bá trong và ngoài nước được quan tâm, mang lại hiệu quả tích cực. Các sự kiện, lễ hội du lịch thường niên được tổ chức với chất lượng và nội dung tốt hơn, phong phú hơn, thu hút đông đảo sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước khi đến Tp.HCM. Đặc biệt là sự kiện Liên hoan Lân Sư Rồng mới được tổ chức lần đầu tiên trong năm 2023 vừa góp phần làm phong phú hơn các sản phẩm du lịch của Thành phố, vừa phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Hoa trên địa bàn Thành phố.
Nhìn chung, tình hình kinh tế – xã hội của Thành phố vẫn còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến ngành Du lịch, đặc biệt là tình hình bất ổn về chính trị của một số quốc gia trên thế giới; tình hình dịch bệnh, đồng ngoại tệ mất giá đã ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động du lịch Việt Nam nói chung và du lịch Tp.HCM nói riêng.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ
2.1.2. Thực trạng đội ngũ hướng dẫn viên du lịch nội địa hiện nay tại Thành phố Hồ Chí Minh Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Từ năm 2021 đến năm 2023, số lượng HDV DL NĐ tăng không đáng kể. So với năm 2020, hiện số lượng HDV DL nội địa tại Thành phố giảm 583 HDV, do phần lớn các HDV DL nội địa không tiến hành đổi thẻ theo quy định mà làm thủ tục cấp mới theo quy định tại công văn số 49/TCDL-LH ngày 14/01/2021 của TCDL “trường hợp người có thẻ HDV DL không làm thủ tục đổi thẻ theo quy định tại Điều 75 của Luật Du lịch 2005 và thẻ hết hạn sử dụng, nếu có nhu cầu tiếp tục hành nghề hướng dẫn phải làm thủ tục cấp mới thẻ HDV DL”. Bên cạnh đó, số HDV DL NĐ cấp mới không nhiều, dẫn đến số lượng HDV DL NĐ giảm so với năm 2020.
Số lượng HDV DL NĐ được cấp thẻ tại TP hiện nay nhiều nhất cả nước và chiếm 28% số lượng HDV DL NĐ toàn quốc là 7.804 HDV, gấp 1,5 lần Hà Nội, 11,3 lần so với Hải Phòng và 46,6 lần so với tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu. (Theo thống kê của Tổng cục Du lịch vào ngày 30/6/2024).
Về độ tuổi lao động của HDV DL hiện nay vẫn chưa có qui định cụ thể. Do đó, hiện nay vẫn có một số HDV DL trên 60 tuổi có hồ sơ sức khỏe đủ điều kiện làm việc vẫn làm hồ sơ đề nghị cấp, đổi, cấp lại thẻ HDV DL quốc tế, nội địa nhưng chủ yếu là HDV DL quốc tế.
Qua Biểu đồ trên cho thấy phần lớn HDV DL NĐ tại Thành phố có tuổi đời rất trẻ từ 25 – 34 tuổi (1.419 HDV) chiếm 65 số lượng HDV DL NĐ trên địa bàn TP, số lượng HDV DL NĐ từ 55 tuổi trở lên rất ít chỉ có 06 HDV và chiếm tỷ lệ 0,3 .
Tỷ lệ HDV DL nội địa nam hiện nay gấp 2,8 lần số lượng HDV DL nội địa nữ và chiếm 74% tổng số HDV DL nội địa của Thành phố.
Qua biểu đồ 2.3 và 2.4 cho thấy số lượng HDV DL NĐ được cấp thẻ tại Thành phố chủ yếu là các sinh viên theo học chuyên ngành HDV DL chiếm 73,5 tổng số HDV DL nội địa của Thành phố, chuyên ngành Du lịch khác (quản trị du lịch, nhà hàng – khách sạn) chiếm 12,3 và các ngành kinh tế, kỹ thuật chỉ chiếm tỷ lệ 14,2 tổng số HDV DL NĐ của Thành phố. Điều này cho thấy chất lượng HDV DL NĐ tại Tp.HCM khá tốt do tỷ lệ HDV học ngành du lịch và chuyên ngành HDV DL chiếm tỷ lệ khá cao 85,8 .
2.2. Thực trạng nâng cao chất lượng và hiệu quả đối với đội ngũ hướng dẫn viên du lịch nội địa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
2.2.1. Thực trạng chương trình đào tạo nghề hướng dẫn viên du lịch
2.2.1.1. Thực trạng đào tạo du lịch hiện nay
Theo thống kê của BVHTTDL, hiện cả nước có 156 cơ sở tham gia đào tạo du lịch ở trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp và đào tạo ngắn hạn, gồm: 48 trường đại học, 43 trường cao đẳng; 40 trường trung cấp; 02 công ty đào tạo và 23 trung tâm đào tạo thường xuyên. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Các quy định về mã ngành/nghề đào tạo đã được ban hành với 04 chương trình ở bậc Đại học, Cao đẳng; 06 nghề bậc Cao đẳng và Trung cấp. Những năm gần đây, một số cơ sở đào tạo đã mở mã ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành đào tạo trình độ Thạc sỹ. Tuy nhiên, chương trình đào tạo du lịch đến nay vẫn chưa được thống nhất. TS. Mai Hà Phương – Trưởng Khoa Du lịch – Trường Đại học Văn hóa Tp.HCM chỉ ra tình trạng “kết cấu khung chương trình đào tạo giữa các cơ sở rất khác nhau về tỷ lệ giữa khối kiến thức đại cương và chuyên ngành. Có cơ sở quá thiên về trang bị kỹ năng mà không quan tâm đến trau dồi kiến thức nền, do đó chỉ tạo đội ngũ “thợ” chứ không thể tạo ra những người quản lý giỏi. Ngược lại, có cơ sở tỷ lệ dạy thực hành rất thấp, dẫn đến kỹ năng nghề của sinh viên yếu kém.
Theo kết quả khảo sát về nhu cầu nhân lực trong năm 2020 của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động thành phố Hồ Chí Minh (Falmi), trong số 12 nhóm ngành nghề có nhu cầu nhân lực cao hàng năm tại thành phố thì nhóm ngành có du lịch đang đứng vị trí thứ 2 (19,92 ) (Bảng 2.5). Tuy nhiên, công tác đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho ngành Du lịch nói chung, HDV DL nói riêng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu trên.
Hiện các cơ sở đào tạo chưa đáp ứng đúng nhu cầu doanh nghiệp, sinh viên ngành du lịch ở các khóa đào tạo còn thiếu tính thực tiễn, các chương trình và phương pháp đào tạo không đặt trọng tâm nhiều về kỹ năng mềm và phát triển nhân cách, trong khi những điều này rất cần thiết để thực hiện hiệu quả công việc. Một số công ty lữ hành lớn đã có chương trình tuyển dụng các sinh viên xuất sắc các trường đại học uy tín, nhưng vẫn phải đào tạo lại mới có thể đáp ứng nhu cầu thực tế.
Trong những năm qua, hệ thống giáo dục, đào tạo, nhất là đào tạo trình độ cao được phát triển và mở rộng, nhưng chất lượng đào tạo còn nhiều hạn chế và yếu kém. Nguyên nhân là do thiếu đội ngũ giảng viên trình độ cao; nội dung chương trình đào tạo chưa thường xuyên cập nhật đáp ứng sự thay đổi của thực tiễn, trong môi trường quốc tế hóa; phương pháp giảng dạy và học tập lạc hậu chưa thực sự bám sát với thực tế, thiếu tính cập nhật, ít được chia sẻ và đặc biệt trong quá trình hội nhập các giảng viên chưa có nhiều cơ hội giao lưu quốc tế…
Bên cạnh đó, trình độ sư phạm, chuyên môn của đội ngũ giảng viên cũng là điều đáng bàn. Theo thống kê của BVHTTDL hiện cả nước có khoảng 5.000 người tham gia đào tạo du lịch, trong đó có 2.000 giảng viên, giáo viên, 2.580 đào tạo viên và 540 cán bộ quản lý phục vụ đào tạo các cấp. Tuy nhiên, theo nhận định của GS, TS Nguyễn Văn Đính thì về số lượng, đội ngũ nêu trên chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Đội ngũ này cũng chưa có trình độ chuyên sâu về du lịch. Nhiều giảng viên chuyển từ ngành khác sang giảng dạy cho nên thiếu sự hiểu biết sâu sắc và toàn diện về lý luận cũng như kinh nghiệm thực tế. Trong 2.000 giảng viên và giáo viên như đã thống kê, chỉ có 250 người có trình độ thạc sĩ trở lên (chiếm 12,5 ). So với những ngành đào tạo khác, đây là tỷ lệ rất thấp. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Ngoài ra, vấn đề “đầu ra” với các sinh viên, học sinh khi theo học tại các cơ sở đào tạo du lịch cũng chưa được bảo đảm, dẫn tới sức hút đối với người có năng lực tốt theo học chưa nhiều. Ngay từ khâu tuyển sinh, sinh viên đã thiếu sự tư vấn về nghề, dẫn đến thiếu định hướng, lựa chọn công việc không phù hợp năng lực bản thân. Khi tìm hiểu với bậc học Đại học và Cao đẳng thì hầu hết sinh viên không được định hướng nghề nghiệp tốt khi ở bậc học phổ thông, đồng thời các em thường thụ động trong việc lựa chọn nghề nghiệp và có thiên hướng phụ thuộc vào mong muốn của gia đình. Vì vậy, việc lựa chọn trở nên phiến diện và ít có sự đầu tư cũng như thiếu đi sự đam mê và tận dụng thế mạnh của cá nhân. Theo Phó Hiệu trưởng Trường đại học Hạ Long (Quảng Ninh) Trần Trung Vỹ, hầu hết các cơ sở đào tạo chưa có chiến lược liên kết với các doanh nghiệp du lịch, cho nên dẫn đến tình trạng trường đào tạo một đằng, doanh nghiệp sử dụng cần một nẻo. Doanh nghiệp là bộ phận bảo đảm đầu ra chủ yếu cho sinh viên nhưng mối quan hệ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp du lịch hiện nay vẫn chưa rõ ràng về lợi ích, dẫn đến việc phần lớn doanh nghiệp kết hợp với cơ sở đào tạo mang tính chất quan hệ cá nhân…
Một lí do khác khiến nguồn nhân lực không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp hiện nay đó là việc đào tạo tại các trường thiên về lý thuyết quá nhiều, trong khi ngành Du lịch là một ngành chú trọng thực hành. Hơn 50 trường đào tạo chuyên ngành về du lịch tại Tp.HCM được đánh giá tốt về mặt truyền đạt kiến thức, tuy nhiên lại quá tập trung về đào tạo lý thuyết trong khi tất cả các doanh nghiệp lữ hành đều mong muốn sinh viên ra trường phải có kĩ năng để làm việc ngay.
Thực tế, các trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề đào tạo kĩ năng tốt, nhưng do đào tạo bằng tiếng Việt nên sinh viên không có khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ. Và ngược lại, tại trường Đại học, Cao đẳng sinh viên ra trường có vốn ngoại ngữ đủ để giao tiếp với khách quốc tế nhưng lại thiếu kỹ năng làm việc vì quá chú trọng đào tạo về lý thuyết. Trong khi đó ở Thụy Sĩ, ngoài giờ học lý thuyết tiêu chuẩn, sinh viên du lịch sẽ phải làm việc tại khách sạn thực thụ với các vị trí như buồng, bếp, lễ tân…, chương trình làm việc kết hợp việc học lý thuyết này sẽ diễn ra trong vòng 6 tháng, 6 tháng còn lại của năm, sinh viên phải đến 1 khách sạn làm việc 1.000 giờ để tích lũy kinh nghiệm. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
2.2.1.2. Thực trạng về chương trình đào tạo nghề hướng dẫn viên du lịch hiện nay tại Thành phố Hồ Chí Minh
Được biết đến là một trung tâm kinh tế, du lịch lớn nhất trong cả nước, Tp.HCM có hệ thống cơ sở vật chất và dịch vụ du lịch, lữ hành khá phát triển, từ các điểm tham quan, hoạt động vui chơi giải trí đến hệ thống nhà hàng và cơ sở lưu trú. Do đó, TP luôn là điểm đến hấp dẫn khách du lịch trong nước và quốc tế.
Thực tế trên dẫn đến nhu cầu nhân lực phục vụ cho ngành Du lịch TP đang tăng cao. Về số lượng cơ sở đào tạo, theo thống kê của Sở Du lịch, hiện nay trên địa bàn Tp.HCM có 52 cơ sở đào tạo ở các bậc học từ đại học, cao đẳng, trung học có chuyên ngành đào tạo liên quan đến du lịch; trong đó có khoảng 37 cơ sở đào tạo chuyên ngành HDV DL từ trình độ Trung cấp đến Đại học. Bảng thống kê sơ bộ cho thấy rằng, trên địa bàn Tp.HCM có khá nhiều đơn vị, tổ chức đào tạo các chuyên ngành HDDL, hàng năm cung ứng ra các thị trường lao động trong cả nước nói chung và thành phố nói riêng với số lượng khá lớn. Tuy nhiên, theo nhận định của các chủ doanh nghiệp, nhà tuyển dụng đánh giá thì hoạt động hướng dẫn du lịch chưa đáp ứng được nhu cầu của ngành.
Hiện nay, chỉ có một số cơ sở đào tạo tuyển sinh và có số lượng sinh viên theo học chuyên ngành HDDL nhiều chỉ có trường: Cao đẳng Nghề Du lịch Sài Gòn, Trung cấp Du lịch và Khách sạn Saigontourist … vì xu hướng hiện sinh viên ngành du lịch thường chọn chuyên ngành nhà hàng – khách sạn để được làm việc trong môi trường sang trọng, thoải mái hơn so với nghề HDV phải thường xuyên thức khuya dậy sớm phục vụ, chăm lo cho đoàn khách. Theo TS. Võ Sáng Xuân Lan – nguyên Trưởng khoa Du lịch Đại học Văn Lang chia sẻ: “Thông thường đối với sinh viên, nhất là sinh viên nữ cho rằng làm HDV DL là một nghề cực nhọc, làm dâu trăm họ và ngày càng ít sinh viên còn giữ được nghề sau khi ra trường một thời gian. Chỉ những ai đam mê lắm mới theo được nghề một cách lâu dài. Thông thường sinh viên chọn học HDV DL vì thích được đi du lịch trong thời gian học tại trường mà thôi.” Vì thế, hiện nay có một số trường hiện tại không còn tuyển sinh được chuyên ngành HDV DL như Trung cấp Mai Linh, Trung cấp Nghề Tư thục Du lịch Khôi Việt, Trung cấp Tây Sài Gòn.
Tuy nhiên, ThS. Đặng Quốc Hòa – nguyên Phó Hiệu trưởng trường Trung cấp Du lịch và Khách sạn Saigontourist – lại cho rằng: “Nghề HDDL vẫn thu hút giới trẻ, các bạn nhận thức tốt về cơ hội (phong phú với các loại hình nội địa, inbound, outbound, tour chuyên đề…) cũng như thách thức (yêu cầu về kiến thức trong thời kỳ thông tin từ guidebook, từ mạng rất phổ biến, yêu cầu về ngoại ngữ…)”.
Theo thống kê từ kết quả khảo sát 250 HDV DL NĐ trên địa bàn Thành phố đối với cảm nhận về nghề HDV DL hiện nay thì có đến 129 HDV cho rằng nghề HDV DL rất thú vị, thu hút và thu nhập tốt; chỉ 11 HDV cho rằng nghề HDV hiện nay nhàm chán (do phải đi liên tục một chương trình du lịch). Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Ngoài ra, theo nhận xét của một số chuyên gia trong lĩnh vực đào tạo, đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý trong đào tạo du lịch hiện nay còn chưa đáp ứng nhu cầu về chất lượng. Lực lượng giáo viên, giảng viên từ nhiều nguồn khác nhau đa dạng và không đúng chuyên ngành, đặc biệt là chuyên ngành HDDL vì vẫn chưa có mã ngành đào tạo về HDDL ở trình độ đại học và sau đại học.
Theo TS. Võ Sáng Xuân Lan – nguyên Trưởng khoa Du lịch Đại học Văn Lang – chia sẻ về nội dung giảng dạy chuyên ngành HDV DL “hiện nay ở Việt Nam có rất nhiều sách và tài liệu để tham khảo, có thể phục vụ cho việc đào tạo HDV DL, tuy nhiên chưa có giáo trình chính thống cho chuyên ngành này”. Điều này dẫn đến tình trạng cùng một môn học nhưng ở các cơ sở đào tạo lại có tên gọi khác nhau và vì chưa có chương trình khung đào tạo thống nhất nên các cơ sở đào tạo hiện nay chủ yếu đào tạo theo cái mà mình có, chứ chưa chú trọng đến nhu cầu của xã hội đặc biệt là các doanh nghiệp lữ hành.
Bên cạnh đó, hiện nay trên địa bàn TP vẫn chưa có trường Đại học về ngành Du lịch, 100 cơ sở đào tạo chỉ là 01 khoa của trường; ở trình độ cao đẳng chỉ có trường Cao đẳng Nghề Du lịch Sài Gòn (cả nước là 06 trường) đào tạo chuyên về lĩnh vực du lịch. Thêm vào đó chương trình giảng dạy của một số cơ sở đào tạo vẫn còn chắp vá, ít yếu tố mới; nội dung chương trình đào tạo chưa gắn kết với thực tiễn ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Ngoài ra, sự phối hợp chia sẻ trách nhiệm giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo thực hành còn rất yếu dẫn đến chất lượng đào tạo hạn chế đặc biệt là trong chương trình đào tạo chuyên ngành HDDL.
Chương trình đào tạo chuyên ngành HDDL tại các trường Đại học và Cao đẳng hiện nay chỉ thiên về lý thuyết và ít thực hành thực tế tại các doanh nghiệp, trong khi đó các trường Cao đẳng Nghề (tên trước khi Luật giáo dục chuyên nghiệp có hiệu lực) và Trung cấp chú trọng về đào tạo thực hành thì chỉ đào tạo được HDV DL nội địa do thiếu trình độ về ngoại ngữ. Vì vậy, hầu hết khi tuyển dụng sinh viên mới ra trường thì các doanh nghiệp lữ hành phải tiến hành đào tạo lại và cho đi phụ tour để học tập kinh nghiệm thực tế từ HDV DL đã có nhiều kinh nghiệm.
Hiện nay, về khung chương trình đào tạo bồi dưỡng ngành HDV DL chỉ có các chương trình đào tạo khóa 1, 2, 3 tháng về nghiệp vụ hướng dẫn du lịch của TCDL mới có quy định khung chương trình đào tạo theo quy định tại Quyết định số 1416/QĐ-BVHTTDL ngày 14/4/2009 về Quyết định ban hành chương trình khung đào tạo ngắn hạn Nghiệp vụ HDDL.
Theo quy định tại Nghị định số 14/2024/NĐ-CP ngày 17 tháng 02 năm 2024 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội chuyển đổi cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp (trừ sư phạm) từ Bộ Giáo dục và đào tạo sang Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội. Vào ngày 09/5/2024, Sở Giáo dục và Đào tạo Tp.HCM đã chính thức bàn giao 50 cơ sở đào tạo (18 trường Cao đẳng, 32 trường Trung cấp chuyên nghiệp) về Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Tp.HCM. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Bên cạnh đó, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã ban hành Thông tư số 03/2024/TT-BLĐTBXH ngày 01/3/2024 quy định về quy trình xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình; tổ chức biên soạn, lựa chọn, thẩm định giáo trình đào tạo trình độ trung cấp, cao đẳng; trong đó quy định cụ thể thời gian học lý thuyết và thời gian thực hành, thực tập, thí nghiệm tùy theo từng ngành, nghề đào tạo phải đảm bảo tỷ lệ sau (điểm c Khoản 1 Điều 5 Thông tư số 03/2024/TT-BLĐTBXH): Đối với trình độ trung cấp: lý thuyết chiếm từ 25 – 45 ; thực hành, thực tập, thí nghiệm từ 55 – 75%. Đối với trình độ cao đẳng: lý thuyết chiếm từ 30 – 50%; thực hành, thực tập, thí nghiệm từ 50 – 70%.
Như vậy đối với các chương trình đào tạo từ bậc cao đẳng trở xuống (trừ sư phạm) khi chuyển đổi cơ quan quản quản lý sang Tổng cục Dạy nghề của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quản lý thì thời gian thực hành tăng lên đáng kể và chiếm từ 50 trở lên chương trình đào tạo trong đó bao gồm cả ngành HDDL. Đây cũng là cơ hội thuận lợi cho các cơ sở đào tạo (cao đẳng, trung cấp) chuyển đổi hình thức đào tạo theo hướng dạy nghề, tăng thời gian thực hành thực tế giúp sinh viên có thể tiếp cận với nghề nhiều hơn, nâng cao trình độ của sinh viên khi tốt nghiệp và đáp ứng được phần nào nhu cầu của xã hội và doanh nghiệp.
2.2.2. Thực trạng nguồn nhân lực hướng dẫn viên du lịch nội địa tại các doanh nghiệp lữ hành hiện nay
Hiện nay, trên địa bàn Thành phố có 2.189 HDV DL NĐ, 565 doanh nghiệp lữ hành nội địa (số liệu thống kê tính đến ngày 30/6/2024, nguồn SDL Tp.HCM).
Qua bảng thống kê trên có thể thấy số lượng HDV DL NĐ hiện nay ở các doanh nghiệp lữ hành còn khá ít trung bình chỉ có 04 HDV DL NĐ tại một doanh nghiệp kinh doanh lữ hành nội địa. Tuy nhiên, còn một số lượng lớn các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành quốc tế cũng có hoạt động kinh doanh lữ hành nội địa, nên số lượng HDV DL NĐ tại các doanh nghiệp sẽ còn ít hơn nữa. Một số công ty lớn như: Saigontourist, Vietravel, Bến Thành, Fiditour… có đội ngũ HDV DL NĐ cơ hữu và công tác viên thường xuyên với số lượng từ vài chục đến vài trăm HDV, thì đa phần các công ty nhỏ và công ty mới thành lập hầu như không có HDV DL cơ hữu mà chỉ ký hợp đồng cộng tác theo từng chương trình tour.
Số liệu trên cho thấy, số lượng HDV DL NĐ hiện tại của Thành phố còn khá ít so với số lượng du khách đến Thành phố, nếu tất cả KDL đều sử dụng HDV DL thì trung bình một HDV DL NĐ phải phục vu 9.194 lượt khách trong năm (766 khách trong 01 tháng) con số này là không tưởng. Tuy nhiên, trên thực tế số lượng khách du lịch đến TP đa phần là tự đi tham quan, ít sử dụng lực lượng hướng dẫn viên (đối với giới trẻ); hầu hết các khách du lịch mua tour trọn gói và dịch vụ hướng dẫn thường là đoàn nghỉ dưỡng, tham quan của các công ty, trường học và đa phần là thường có HDV đi theo phục vụ cho đoàn từ nơi xuất phát.
Bên cạnh đó, phần lớn các HDV DL NĐ tại TP phải dẫn các đoàn khách du lịch nội địa từ TP đi tham quan các chương trình du lịch trong nước ở các tình, thành khác. Tuy nhiên, số lượng khách TP đi du lịch trong nước hiện tại vẫn chưa có thể thống kê được. Theo ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch, thì vào mùa cao điểm du lịch nội địa vào dịp Tết cổ truyền và từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm, các công ty du lịch thường rất khó khăn trong việc kiếm HDV DL NĐ có kinh nghiệm, thậm chí có công ty còn phải có cả các nhân viên kinh doanh, điều hành có khả năng để hướng dẫn cho đoàn khách.
Tại công ty Cổ phần Du lịch Thanh niên, hiện tại chỉ có 06 HDV chính thức, nên công ty gặp rất nhiều khó khăn cho công tác tổ chức, đặc biệt là trong những lúc cao điểm thì việc huy động HDV cho các tour rất khó khăn, buộc phải thuê HDV ngoài, làm cho chi phí tăng lên, giá thành tăng theo, lợi nhuận của công ty giảm xuống. Ngoài ra việc sử dụng HDV thuê ngoài sẽ khó đảm bảo được chất lượng của chương trình du lịch vì công ty không thể quản lý được lực lượng này.
Đây chính là một trong những vấn đề khó khăn trong công tác tổ chức của phòng hướng dẫn không chỉ của công ty Cổ phần Du lịch Thanh Niên mà còn của tất cả các công ty Lữ hành vừa và nhỏ khác có ít hoặc thậm chí là không có HDV DL NĐ cơ hữu.
Theo kết quả thống kê trong 250 HDV DL nội địa khảo sát có đến 143 HDV DL tự do, 46 HDV DL cơ hữu và 31 HDV là cộng tác viên thường xuyên của một doanh nghiệp lữ hành. Điều này gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng chương trình du lịch của công ty vì những HDV tự do thường có suy nghĩ mình không phải là nhân viên chính thức nên dù có làm không tốt cũng không sao cả nên thường thiếu trách nhiệm đối với công việc. Mặt khác, HDV hiện nay thường chỉ quen với một số tuyến điểm nhất định nên khi phải hướng dẫn một chương trình với các tuyến điểm khác thì rất bối rối và chất lượng không tốt. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Theo ông Nguyễn Văn Mỹ, tại công ty TNHH DL L a Việt đội ngũ nhân viên của công ty vừa có khả năng điều hành và vừa có khả năng hoạt động hướng dẫn là 70 người, bao gồm cả Ban Lãnh đạo công ty (bản thân ông Nguyễn Văn Mỹ – Chủ tịch Hội đồng Quản trị của công ty là một HDV DL nội địa). Ban Lãnh đạo công ty tạo điều kiện làm việc thoải mái cho các nhân viên phát huy được hết khả năng của bản thân và cố gắng không tạo khoảng cách giữa lãnh đạo và nhân viên. Bên cạnh đó, công ty cũng có bộ phận chăm sóc khách hàng, sẽ có nhân viên chăm sóc khách hàng từ lúc khách mua tour cho đến khi kết thúc chương trình để có thể hạn chế và khắc phục kịp thời những sai sót. Công ty cũng thường xuyên tổ chức nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn cho đội ngũ HDV DL cụ thể qua các buổi bồi dưỡng thường niên của công ty và đặc biệt là thông qua phương thức 1 kèm 1 trong các chương trình du lịch để các HDV có cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau.
Hầu hết các công ty du lịch lớn tại Tp.HCM như Saigontourist, Vietravel, Fiditour, Bến Thành… hàng năm đều có tổ chức Hội thi HDV DL, thi hạng sao hướng dẫn để đánh giá trình độ của đội ngũ HDV DL, từ đó đưa ra các chương trình đào tạo bồi dưỡng phù hợp và trả công xứng đáng đối với những HDV giỏi, nhiều kinh nghiệm. Các công ty cũng thường tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng định kỳ cho lực lượng HDV để cập nhật các kiến thức, quy định, sản phẩm mới …
Thực tế hiện nay vì tính thời vụ của ngành Du lịch, nên thay cho việc tuyển mộ, tuyển chọn hướng dẫn viên thì các công ty du lịch thường sử dụng các biện pháp thay thế sau: tận dụng nguồn nhân lực sẵn có của mình ở các phòng khác có khả năng hướng dẫn, sử dụng đội ngũ cộng tác viên thường xuyên của công ty, thuê các HDV của các công ty du lịch khác hoặc các HDV tự do, thuê các thuyết minh viên tại điểm tham quan,… Nhưng trong trường hợp có yêu cầu phải tuyển mộ thì công ty thường sử dụng các phương pháp sau: thông qua sự giới thiệu của các nhân viên trong tổ chức, thông tin cho các cộng tác viên cũng như các HDV mà trước đó công ty đã thuê, quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua các trung tâm môi giới và giới thiệu việc làm.
Bên cạnh đó, các công ty du lịch hiện nay đã chú trọng đến việc nâng cao năng lực của HDV đảm bảo cho HDV có kỹ năng, trình độ lành nghề cần thiết để hoàn thành tốt công việc được giao và tạo điều kiện cho hướng dẫn viên phát huy tối đa năng lực của mình bằng cách: mở các lớp đào tạo nghiệp vụ ngắn hạn cho lực lượng HDV; có HDV tham gia vào các hội nghị, hội thảo để học hỏi kinh nghiệm; tổ chức các buổi bàn luận, nói chuyện về các vấn đề trong hướng dẫn tạo điều kiện cho HDV học hỏi lẫn nhau; thường xuyên cập nhật các thông tin về văn hoá, kinh tế, chính trị, xã hội, … cho HDV.
Theo kết quả khảo sát từ 250 HDV DL nội địa trên địa bàn Thành phố về việc tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn phục vụ cho công tác hướng dẫn thì có đến 139 HDV DL có tham gia các lớp bồi dưỡng, đào tạo tự nâng cao trình độ.
Tuy nhiên, công tác đào tạo và phát triển cho HDV chưa được thực hiện một cách thường xuyên và đồng bộ, các công ty du lịch chỉ tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ HDV DL cơ hữu và cộng tác viên thường xuyên của công ty. Riêng đối với các HDV DL tự do hầu như không có điều kiện và bản thân các HDV DL tự do cũng không chủ động tham gia bất cứ các lớp học tập, bồi dưỡng để nâng cao trình độ của bản thân. Mặt khác, công tác đào tạo cho đội ngũ kế cận chưa được quan tâm, chất lượng đào tạo chưa cao. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
2.2.3. Thực trạng về công tác giám sát hoạt động của đội ngũ hướng dẫn viên du lịch nội địa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
Hiện nay, việc giám sát hoạt động của đội ngũ HDV DL nói chung và HDV DL nội địa nói riêng chủ yếu dựa vào các doanh nghiệp lữ hành. Theo quy định của Luật du lịch 2005, các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch ở địa phương (SDL/SVHTTDL) chỉ thực hiện cấp mới, cấp đổi và cấp lại thẻ HDV DL mà không có quy định nào bắt buộc HDV DL phải báo cáo về quá trình công tác trong suốt thời gian hoạt động và bắt buộc HDV phải tham gia vào Hiệp hội hoặc các CLB HDV DL để sinh hoạt và bồi dưỡng về trình độ chuyên môn…
Hầu hết các HDV DL NĐ hiện nay, chủ yếu hoạt động cộng tác viên cho các công ty du lịch theo thời vụ, trừ một số công ty lữ hành lớn có đội ngũ HDV DL cơ hữu như: Công ty Saigontourist, Vietravel, Bến Thành, Fiditour, Hòa Bình, La Việt … có đội ngũ HDV DL NĐ cơ hữu số lượng lớn, còn lại các công ty du lịch nội địa khác phần lớn là ký hợp động cộng tác với HDV theo từng tour.
Vì vậy, công tác giám sát hoạt động của các HDV DL nói chung và HDV DL NĐ nói riêng đối với các cơ quan quản lý nhà nước hầu như bằng không. Trừ khi có đoàn thanh – kiểm tra hoạt động HDV DL và doanh nghiệp lữ hành tại các điểm du lịch thì mới phát hiện ra các hành vi vi phạm của HDV DL để nhắc nhở và xử phạt vi phạm hành chính theo quy định để hạn chế các hành vi vi phạm và chấn chỉnh hoạt động HDV. Sau những kỳ ra quân thanh – kiểm tra tại các điểm tham quan chính của Thành phố như: Địa đạo Củ Chi, Bảo tàng Chứng tích Chiến Tranh, Di tích lịch sử Dinh Độc lập, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố… Thanh tra Sở Du lịch Tp.HCM đã ban hành 14 quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong năm 2023 (chủ yếu vi phạm các hành vi như không mang chương trình du lịch, danh sách khách và hợp đồng lao động với công ty lữ hành) theo quy định tại Nghị định xử phạt số 158/2020/NĐ-CP thì đa số các HDV DL đã thực hiện đúng theo các quy định của nhà nước và ít có trường hợp vi phạm tại những kỳ thanh – kiểm tra sau. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Tại các khu, điểm tham quan du lịch có lực lượng thuyết minh viên tại chỗ hướng dẫn cho khách tham quan nhưng số lượng thuyết minh viên tại các khu, điểm du lịch không nhiều nên vào mùa cao điểm du lịch, lực lượng thuyết minh viên tại chỗ không đủ đáp ứng thì các HDV sẽ trực tiếp hướng dẫn cho đoàn khách. Theo chia sẻ của Ban Giám đốc các bảo tàng lớn của Thành phố như Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh… thì hiện tại tình trạng HDV DL không đeo thẻ hoạt động hướng dẫn thuyết minh tại bảo tàng vẫn còn khá phổ biến, nhưng nhân viên của bảo tàng lại không có chức năng thanh – kiểm tra hoạt động của HDV DL, khi nhân viên bảo tàng thông báo đến cơ quan chức năng (Thanh tra Sở, Phòng Quản lý Lữ hành – Sở Du lịch) phối hợp xuống kiểm tra thì đoàn khách đã chuyển sang điểm tham quan khác.
Bên cạnh đó, đội ngũ Thanh tra viên của SDL vẫn còn khá khiêm tốn (tổng cộng 09 người bao gồm: 01 Chánh Thanh tra, 02 Phó Chánh Thanh tra và 06 thanh tra viên/ chuyên viên – nguồn Sở DL TP. HCM) so với sự phát triển nhanh chóng của ngành Du lịch Thành phố hiện nay với: 2.128 cơ sở lưu trú, 1.228 doanh nghiệp lữ hành, 4.875 HDV DL… do SDL quản lý, chưa kể các doanh nghiệp hoạt động sai phép, không phép; HDV DL không có thẻ hành nghề… thì lực lượng hiện tại không thể quản lý hết toàn bộ hoạt động của ngành DL trên địa bàn TP, cần phải có sự phối hợp của các sở. ban, ngành và các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch.
Ngoài ra, tại Phòng Quản lý Lữ hành – SDL TP, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động lữ hành bao gồm HDV DL, hiện tại chỉ có 01 Phó Trưởng phòng và 01 chuyên viên phụ trách quản lý HDV DL (nguồn Sở Du lịch Tp.HCM) không thể quản lý hết được mọi hoạt động của 4.875 HDV DL đã được cấp thẻ hành nghề chưa kể đến các lực lượng HDV hoạt động không phép trên địa bàn Thành phố.
Hiện tại ở Việt Nam chưa có Hiệp hội HDV DL, các HDV DL chủ yếu làm việc tại các công ty lữ hành, các HDV DL tự do chỉ một số ít tham gia các CLB HDV DL để học tập trao đổi kinh nghiệm. Tại Tp.HCM, chỉ mới có một số CLB HDV đang hoạt động như: CLB HDV Nhật ngữ Sài Gòn trực thuộc Hiệp hội DL Việt Nam, CLB HDV DL trực thuộc Hiệp hội DL TP và một số nhóm HDV tự phát.
Kết quả khảo sát cho thấy thực trạng đội ngũ HDV DL nội địa hiện nay trên địa bàn TP chưa chủ động tham gia vào các Câu lạc bộ HDV DL chiếm đa số 48 , những HDV tham gia vào các Câu lạc bộ nhưng lại không thường xuyên tham gia sinh hoạt lên đến 21,2 và chỉ có 30,8 HDV tham gia và sinh hoạt tại các câu lạc bộ HDV DL.
CLB HDV DL thuộc Hiệp hội Du lịch Tp.HCM hiện nay hầu như không hoạt động (theo Ông Nguyễn Minh Quyền – Chủ nhiệm CLB chia sẻ do không được cấp kinh phí nên hiện nay Câu lạc bộ hầu như không hoạt động). Do không có kinh phí hoạt động nên các thành viên chủ chốt của CLB cũng dần mất dần tâm huyết, một phần cũng vì công việc cá nhân (Ông Nguyễn Minh Quyền – Giám đốc phát triển sản phẩm mảng Outbound – công ty CP DV DL Bến Thành) nên không còn mặn mà hoạt động sôi nổi như thời gian trước, một phần là do mọi hoạt động của CLB từ trước đến nay đều do Ban Chủ nhiệm tự túc kinh phí. Hiện tại, CLB chỉ có 01 Chủ nhiệm là Ông Nguyễn Minh Quyền và 01 thư ký là Ông Điền Việt Đức. Cũng theo Ông Nguyễn Minh Quyền chia sẻ, trong thời gian tới Ông sẽ họp Ban Chủ nhiệm CLB bắt đầu chấn chỉnh, khôi phục lại hoạt động của CLB và tìm hướng giải quyết vấn đề kinh phí, nhân sự để CLB hoạt động được tốt hơn.
Tại Ngày hội Du lịch trực tuyến tổ chức lần đầu tiên tại Tp.HCM vào ngày 05/7/2024, nhằm phổ biến đến các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch những thông tin về thực trạng, xu hướng và các giải pháp kinh doanh loại hình này, Ông Vũ Thế Bình – Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã có cuộc gặp gỡ trao đổi với lãnh đạo các doanh nghiệp lữ hành hàng đầu của Thành phố về việc nghiên cứu thành lập Hiệp hội HDVDL. Hiện tại, các công ty du lịch đang nghiên cứu, xây dựng Kế hoạch và phối hợp với Hiệp hội Du lịch TP về việc thành lập Hiệp hội HDV DL để công tác giám sát hoạt động của HDV DL được tốt hơn, cũng như quản lý được mọi hoạt động của đội ngũ HDV DL trên địa bàn Thành phố nói riêng và cả nước nói chung khi Hiệp hội HDV DL được thành lập. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
2.2.4. Thực trạng về công tác nâng cao chất lượng của đội ngũ hướng dẫn viên du lịch nội địa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
2.2.4.1. Công tác nâng cao chất lượng nhân lực Thành phố Hồ Chí Minh
Với tốc độ tăng trưởng đều về lượt khách trong thời gian tới cũng như các thời cơ, thách thức đối với du lịch Tp.HCM trong giai đoạn hội nhập và phát triển, đòi hỏi phát huy tất cả các nguồn lực để phát triển Du lịch Tp.HCM, trong đó nguồn nhân lực du lịch có ý nghĩa quan trọng nhất. Hiện nay, Tp.HCM là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực du lịch lớn nhất cả nước, nguồn nhân lực du lịch Thành phố chiếm khoảng 17 tổng nguồn nhân lực du lịch của cả nước.
Lực lượng cán bộ, công chức, viên chức du lịch thành phố: Theo thống kê của Sở Du lịch Thành phố nhìn chung, đối với lực lượng cán bộ, công chức, viên chức ngành du lịch, một phần được đào tạo chính qui theo chuyên ngành du lịch. Phần còn lại tốt nghiệp ở những chuyên ngành khoa học xã hội hoặc thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, bách khoa và một số công chức được chuyển từ các Sở ngành hoặc từ quận/huyện. Tuy nhiên, nhìn chung một phần lực lượng cán bộ công chức được đào tạo đúng theo chuyên môn nhưng còn thiếu kinh nghiệm và ngược lại, có kinh nghiệm nhưng lại chưa được đào tạo bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ.
Lực lượng cán bộ tại các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn thành phố:
Đối với doanh nghiệp lữ hành: Các doanh nghiệp lớn, có thương hiệu hàng đầu tại Tp.HCM như Saigontourist, Vietravel, Bến Thành tourist, Hòa Bình… đều có những chính sách đào tạo cho đội ngũ nhân viên hàng năm. Do quy mô lớn, hầu hết đội ngũ nhân viên của các doanh nghiệp này điều được đào tạo tương đối bài bản và có nhiều kinh nghiệm nên chất lượng phục vụ đáp ứng được yêu cầu của du khách. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp còn thành lập các cơ sở đào tạo du lịch như Vietravel, Transviet, Saigontourist, Mai Linh, Du Ngoạn Việt hàng năm cung cấp trên 3.500 lao động được đào tạo và bồi dưỡng các kỹ năng nghề như hướng dẫn viên, điều hành tour, bán vé máy bay, Lễ tân, Phòng, Bàn,..
Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ do quy mô nhỏ và tài chính có hạn nên việc đào tạo và bồi dưỡng cho đội ngũ nhân viên tại đơn vị hầu như là không có. Các đơn vị này chủ yếu tham gia các lớp tập huấn do cơ quản lý ngành tổ chức (chủ yếu là cán bộ quản lý tham dự). Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Đối với các cơ sở lưu trú du lịch: Các doanh nghiệp khách sạn từ 4 – 5 sao luôn quan tâm đến công tác và đào tạo bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ cho nhân viên tại đơn vị. Hàng năm, các đơn vị điều có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng cho nhân viên theo định kỳ. Hiện nay, các khách sạn rất quan tâm đến các kỹ năng đánh giá nghề theo tiêu chuẩn VTOS. Một số khách sạn 5 sao như Park Hyatt, New Word, Sofitel … đã thuê Hội đồng cấp chứng chỉ nghiệp vụ du lịch Việt Nam đến để đánh giá kỹ năng nghề của nhân viên tại khách sạn với mục đích bồi dưỡng và nhìn nhận lại tay nghề của nhân viên trong quá trình làm việc. Từ đó, đề ra chính sách đào tạo phù hợp đối với từng bộ phận trong khách sạn.
Đối với các khách sạn 3 sao trở xuống: tình hình lao động của các đơn vị này hầu hết đã qua đào tạo các lớp nghiệp vụ: buồng, bàn,quản lý, Lễ tân, bếp. Điều này chứng minh, các doanh nghiệp đã bắt đầu quan tâm đến chất lượng phục vụ và các quy định trong hoạt động kinh doanh lưu trú so với các năm trước.
Đối với lĩnh vực vận chuyển, khu vui chơi giải trí: Do nhu cầu giải trí, nghỉ ngơi và tham quan của khách du lịch ngày càng tăng nên lực lượng lao động tại các điểm, khu vui chơi giải trí tăng đáng kể. Tuy nhiên, lực lượng thuyết minh viên đa phần chưa được đào tạo về nghiệp vụ du lịch để đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận thuyết minh viên du lịch theo quy định của Luật Du lịch 2005.
Đối với các doanh nghiệp vận chuyển du lịch do các quy định bắt buộc nên trong thời gian qua các đơn vị này rất quan tâm và tham gia tích cực các lớp nghiệp vụ du lịch dành cho đội ngũ tài xế, nhân viên, thuyền viên, người lái phương tiện đường thủy. Thông qua các lớp nghiệp vụ này, đội ngũ lao động hiểu thêm về hoạt động du lịch, các quy định trong họat động du lịch, cách giao tiếp và ứng xử để phục vụ du khách tốt hơn.
Nhìn chung, nguồn nhân lực du lịch trên địa bàn Tp.HCM chưa đáp ứng nhu cầu ngành du lịch về số lượng và chất lượng. Về số lượng, các cơ sở đào tạo đào tạo du lịch chỉ mới đáp ứng 60 – 70 nhu cầu. Về chất lượng, nguồn nhân lực được đào tạo hiện nay yếu về ngoại ngữ và những kiến thức về xã hội, văn hóa, lịch sử đã ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ KDL.
2.2.4.2. Công tác nâng cao chất lượng đội ngũ hướng dẫn viên du lịch nội địa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
Số lượng HDV DL NĐ được cấp thẻ tại Thành phố chủ yếu là các sinh viên theo học chuyên ngành HDV DL chiếm 73,5 tổng số HDV DL NĐ của Thành phố, chuyên ngành Du lịch khác chiếm 12,3 và các ngành kinh tế, kỹ thuật chỉ chiếm tỷ lệ 14,2 tổng số HDV DL NĐ của Thành phố (biểu đồ 2.4 và 2.5). Điều này cho thấy chất lượng HDV DL NĐ tại Tp.HCM khá tốt do tỷ lệ HDV học ngành du lịch và chuyên ngành HDV DL chiếm tỷ lệ khá cao 85,8.
Tại Tp.HCM nhiều cơ sở đào tạo đã được TCDL ủy quyền mở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ du lịch có uy tín và chất lượng. Tuy nhiên vào cuối năm 2023, TCDL đã ban hành công văn số 1468/TCDL-LH ngày 05/12/2023 về việc phê bình và cảnh cáo 13 cơ sở đào tạo và chấm dứt quyền đào tạo ngắn hạn nghiệp vụ hướng dẫn du lịch 10 cơ sở đào tạo trong phạm vi cả nước, trong đó Tp.HCM có 03 cơ sở đào tạo bị phê bình (TC Đại Việt, ĐH Khoa học XH và NV, CĐN DL Sài Gòn) và 05 cơ sở bị chấm dứt quyền đào tạo (CĐ Bách Việt, CĐ Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Sài Gòn, ĐH Văn Lang, ĐH Kinh tế, ĐH Văn hóa Tp.HCM). Vì vậy, tính đến ngày 30/6/2024, tại Tp.HCM chỉ còn 7 cơ sở đào tạo ngắn hạn nghiệp vụ hướng dẫn được ủy quyền của TCDL (Bảng 2.7). Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Việc tổ chức kỳ thi nghiệp vụ hướng dẫn và ngoại ngữ du lịch do 02 cơ sở đào tạo là Viện ĐH Mở Hà Nội và trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội được TCDL cấp phép, hàng năm cũng tổ chức các kỳ kiểm tra tại Thành phố nhưng chi phí khá cao do phải thuê mướn hội trường, chi phí đi lại của giảng viên từ Hà Nội vào Tp.HCM nên thường dời ngày tổ chức thi do số lượng đăng ký tham gia ít không đủ để tổ chức thi gây khó khăn cho HDV DL trong việc sắp xếp thời gian.
Phần lớn các HDV DL đặc biệt là HDV DL NĐ sau khi đã được cấp thẻ hành nghề không chú trọng đến việc bồi dưỡng, cập nhật kiến thức để nâng cao trình độ chuyên môn, tay nghề đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách, mặc dù định kỳ hàng năm, SDL Tp.HCM đều tổ chức các lớp bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ cho HDV DL bên cạnh các lớp bồi dưỡng kiến thức định kỳ (dành cho các HDV DL thẻ gần hết hạn để tiến hành đổi thẻ theo quy định) nhưng số lượng HDV DL tham gia rất ít so với số lượng HDV DL đã được cấp thẻ. Thậm chí những năm gần đây, SDL phải phối hợp với các cơ sở đào tạo để mở lớp bồi dưỡng chuyên đề cho cả sinh viên ngành Du lịch và HDV DL nhưng lực lượng HDV tham gia không nhiều, đối tượng tham dự chủ yếu vẫn là sinh viên.
Theo bà Nguyễn Thị Phương Loan – chuyên viên phụ trách đào tạo – Phòng Quản lý Lữ hành – SDL Tp.HCM: sau mỗi khóa học SDL đều có phát phiếu điều tra khảo sát nhu cầu của HDV, theo thống kê của SDL thì đa số các HDV đều cho là chương trình bồi dưỡng rất thực tế và cần phải được tiến hành thường xuyên. Nhưng khi tiến hành mở các lớp bồi dưỡng thì lực lượng HDV tham dự không nhiều với nhiều lý do: công ty không sắp xếp được HDV tham gia, HDV không sắp xếp được thời gian tham dự… mặc dù khi tham gia các lớp bồi dưỡng không phải đóng phí và thời gian tổ chức thường vào mùa thấp điểm.
Bên cạnh đó, theo quy định tại công văn số 49/TCDL-LH ngày 14/01/2021 của TCDL “trường hợp người có thẻ HDV DL không làm thủ tục đổi thẻ theo quy định tại Điều 75 của Luật Du lịch và thẻ hết hạn sử dụng, nếu có nhu cầu tiếp tục hành nghề hướng dẫn phải làm thủ tục cấp mới thẻ HDV DL” nên phần lớn các HDV DL NĐ và một số HDV DL quốc tế có bằng cấp chuyên môn giá trị không thời hạn, chỉ cần nộp lại các văn bằng này lần nữa sẽ được cấp mới thẻ HDV DL mà không cần phải tham gia lớp bồi dưỡng kiến thức định kỳ để đổi thẻ theo quy định. Điều này dẫn đến tình trạng chất lượng đội ngũ HDV DL không đồng bộ, các HDV DL này không được cập nhật kiến thức pháp luật mới, dẫn đến tăng cao hành vi vi phạm khi hành nghề, vì các quy định xử phạt thay đổi liên tục, chưa kể đến những kiến thức về tình hình phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội và du lịch của đất nước.
Ngoài ra, SDL TP. cũng tổ chức định kỳ Hội thi HDV DL giỏi nhằm tạo ra sân chơi giao lưu học hỏi giữa các HDV DL và tìm kiếm những HDV xuất sắc đại diện cho TP tham gia Hội thi HDV DL giỏi toàn quốc. Đây cũng là dịp để các HDV DL ôn lại những kiến thức đã biết và cập nhật thêm những kiến thức, kỹ năng mới từ đồng nghiệp, các chuyên gia du lịch để nâng cao trình độ của bản thân. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Trước năm 2022, hàng năm SDL đều phối hợp với CLB HDV DL Thành phố tổ chức chương trình “Đường vào nghề dành cho các sinh viên ngành Du lịch” đặc biệt là sinh viên ngành HDDL để định hướng nghề nghiệp tương lai cho các bạn sinh viên năm nhất ngành Du lịch ở các cơ sở đào tạo và thu hút rất đông sinh viên tham dự, giao lưu trao đổi với cơ quan quản lý ngành, những doanh nghiệp, HDV DL có nhiều kinh nghiệm. Tuy nhiên, từ năm 2023 cho đến nay do nhân sự không ổn định và không có kinh phí nên CLB HDV DL TP không còn phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức chương trình “Đường vào nghề”.
Việc đánh giá tay nghề của HDV vẫn chưa thực hiện được theo quy định tại điểm d Khoản 1 Điều 76 Luật du lịch 2005 do chưa có quy định về tiêu chí đánh giá cụ thể nên thẻ HDV chưa thể hiện trình độ năng lực của HDV, chưa khuyến khích được HDV trao dồi kỹ năng, nghiệp vụ, kiến thức để được đánh giá đúng và trả công xứng đáng.
Tại một số doanh nghiệp lữ hành lớn trên địa bàn Thành phố như Saigontourist, Vietravel, Bến Thành, Fiditour, Loa Việt, Hòa Bình Việt Nam… hàng năm đều có tổ chức các buổi tập huấn, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ HDV DL của công ty, nhưng so với số lượng HDV DL NĐ đã được cấp thẻ tại Tp.HCM thì số lượng HDV DL NĐ tại các doanh nghiệp trên không đáng kể.
Đối với lực lượng HDV DL NĐ, phần lớn không thích bị ràng buộc vào doanh nghiệp, họ chủ động tìm kiếm công ty, chương trình DL thông qua đồng nghiệp, bạn bè và các doanh nghiệp đã từng công tác trước để thực hiện, hoàn toàn tự chủ về thời gian và nghiệp vụ … Đặc thù này chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến chất lượng của đội ngũ HDV DL không đảm bảo theo yêu cầu của xã hội.
Theo bà Đoàn Thị Lộc – Phó Giám đốc Khối Nội địa công ty TNHH MTV LH Saigontourist, đối với lực lượng HDV DL NĐ, Phòng hướng dẫn nội địa chỉ sử dụng lực lượng HDV cơ hữu và cộng tác viên thường xuyên, lực lượng HDV này không được phép đi tour cho công ty khác. Với sự ràng buộc gắt gao như vậy, lực lượng HDV NĐ của công ty phải trải qua quá trình đào tạo lại, tham gia huấn luyện thường xuyên và bắt buộc để nâng cao tay nghề, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn.
Công tác đào tạo và đào lại tại công ty được tiến hành thường xuyên. Nội dung và chương trình huấn luyện được tổ chức sắp xếp một cách bài bản và khoa học nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hàng năm, phòng hướng dẫn đều tổ chức chuyến đi thực địa, trong chuyến đi này tất cả các HDV đều phải tham gia thuyết trình, xử lý tình huống cụ thể trên tour và tổ chức cho các nhóm thi thố kỹ năng tổ chức sự kiện, chương trình gala, teambuilding, kỹ năng sân khấu… nhằm mục đích chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng và phát hiện nhân tài để có sự đầu tư chuyên sâu đối với các cá nhân có thành tích xuất sắc. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Trong bài “Hướng dẫn viên du lịch – Thực trạng và những định hướng nghề nghiệp” trên tạp chí Du lịch Tp.HCM, ThS. Phan Đông Nhựt đã đưa ra 2 thực trạng rất đáng lo ngại: 1) Có rất nhiều lí do khiến tour bị “vỡ”, song lý do quan trọng nằm ở HDV DL. Một HDV chuyên nghiệp cần biết giải quyết vấn đề của du khách một cách linh hoạt, bởi họ là người duy nhất có thể kết nối trực tiếp với đơn vị tổ chức và công ty lữ hành khi có những rắc rối xảy ra. Thực trạng HDV không đáp ứng yêu cầu của du khách vẫn là bài toán chưa có lời giải của ngành Du lịch chung và của các công ty lữ hành nói riêng. Đấy là chưa kể có không ít HDV không có bằng cấp, không có thẻ hành nghề, hay còn gọi là HDV “chui”. Dễ dàng nhận thấy, đội ngũ HDV du lịch đang “vênh” giữa cung và cầu. 2) Tình trạng thiếu HDV du lịch đến nay vẫn là vấn đề nan giải chưa có giải pháp tháo gỡ của ngành Du lịch Việt Nam từ nhiểu năm nay, đặc biệt là đội ngũ HDV vừa mới tốt nghiệp vẫn còn yếu về mặt kỹ năng cũng như lượng kiến thức hành nghề. Số lượng khách du lịch tăng cao trong khi HDV DL khan hiếm, do đó nhiều đơn vị buộc phải “linh động” tuyển những những người có kinh nghiệm thực tế, nhưng thực chất lại hỏng nền tảng kiến thức ban đầu, về kiến thức văn hóa – xã hội, làm ảnh hưởng đến chất lượng tour.”
2.3. Đánh giá việc nâng cao chất lượng đội ngũ hướng dẫn viên du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
2.3.1 Ưu điểm và nguyên nhân
2.3.1.1. Ưu điểm
TP.HCM, điểm đến du lịch lớn nhất nước, đã và đang khẳng định vị thế của mình trong việc thu hút du khách và trong việc đào tạo nhân lực du lịch trình độ và chất lượng cao. Hàng năm, Thành phố thu hút hơn hàng chục triệu lượt khách du lịch nội địa (21.800.000 khách năm 2023), mang lại cơ hội và tạo ra môi trường nghề nghiệp cho hàng ngàn HDV DL NĐ. Những kết quả đạt được trong công tác phát triển đội ngũ HDVDL NĐ thời gian qua thể hiện ở những khía cạnh sau:
- Số lượng và chất lượng HDVDL nội địa tăng đều hàng năm. Đội ngũ HDV nội địa đã được bổ sung số lượng lớn những HDV trẻ có tâm huyết, trình độ, năng lực chuyên môn nghiệp vụ, trách nhiệm với nghề… phần nào đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch và nhà tuyển dụng.
- Công tác quản lý nhà nước đối với đội ngũ HDV ngày càng được củng cố và bám sát thực tiễn: Hệ thống văn bản về HDV được kiện toàn và phổ biến rộng rãi tới HDV và đối tượng có liên quan. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghề nghiệp của HDV và công tác thanh tra kiểm tra hoạt động hướng dẫn của các cấp chính quyền… giúp hạn chế tình trạng HDV hoạt động trái phép, ảnh hưởng xấu đến quyền lợi hợp pháp của khách du lịch và hỉnh ảnh của điểm đến du lịch.
- Công tác đào tạo từng bước được cải thiện cả về việc mở rộng các cơ sở đào tạo và nâng cao chất lượng chương trình đào tạo. Một số doanh nghiệp đã chủ động hơn trong việc đặt hàng những HDV DL chất lượng cao, giúp cho công tác đào tạo tiệm cận gần hơn với thực tiễn công việc.
2.3.1.2. Nguyên nhân
Công tác phát triển đội ngũ HDV DL NĐ có được những thành tựu trên, trước hết là do xu hướng phát triển của thị trường khách du lịch nội địa tạo động lực cho chính các HDV DL tự trau dồi, nâng cao khả năng chuyên môn. Thêm vào đó là sự quan tâm kịp thời của Chính phủ, của Bộ, các ban ngành từ Trung ương đến địa phương thông qua việc ban hành, chỉ đạo các chính sách phát triển nguồn nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ công tác đào tạo, cụ thể là việc mở rộng các cơ sở đào tạo cho HDV DL và có những biện pháp quản lý chặt chẽ để kiểm soát được chất lượng đào tạo của các cơ sở đó.
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
2.3.2.1. Hạn chế
Mặc dù đội ngũ HDV DL NĐ được phát triển khá đồng bộ về số lượng và chất lượng, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế phải được tháo gỡ, khắc phục.
- Thứ nhất, đội ngũ HDV DL NĐ tuy đã tăng lên cả về chất và lượng nhưng vẫn chưa đáp ứng được thực tế phát triển thị trường khách du lịch nội địa, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, nghĩa là vẫn cần phát triển thêm về số lượng và nhân rộng chất lượng đến tất cả những đội ngũ lao động trong ngành Du lịch phục vụ trực tiếp và gián tiếp cho thị trường khách du lịch nội địa.
- Thứ hai, Các cơ sở đào tạo chưa chủ động tạo nguồn, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển cao. Hệ thống các cơ sở đào tạo về chuyên ngành hướng dẫn chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội. Chương trình giáo dục đào tạo nghiêng về lý thuyết, ít thực hành, năng lực đào tạo của các cơ sở còn hạn chế.
- Thứ ba, Công tác quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ HDV DL còn nhiều bất cập, thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể của cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo của ngành Du lịch đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng HDV DL nói chung và HDV DL nội địa nói riêng.
- Thứ tư, chưa phát huy được vai trò của các bên liên quan trong công tác phát triển HDV DL nội địa, đặc biệt là vai trò của doanh nghiệp du lịch, mà chủ yếu vẫn phó thác trông chờ vào cơ quan quản lý nhà nước, các trường học và những nỗ lực của tự bản thân HDV.
- Thứ năm, chưa có nguồn kinh phí dành cho công tác phát triển đội ngũ HDV DL nói chung và HDV DL NĐ nói riêng. Ngân sách nhà nước cho công tác này khá khiêm tốn và cũng chưa huy động được kinh phí hỗ trợ từ các nguồn khác.
2.3.2.2. Nguyên nhân Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
Có những hạn chế như trên một phần là do thị trường du khách nội địa phát triển quá nhanh và trên diện rộng gây khó khăn cho công tác đào tạo và tự đào tạo, các doanh nghiệp hầu như không kiếm được HDV có đủ trình độ, cũng như chất lượng để có thể yên tâm giao đoàn khách trong các mùa du lịch cao điểm như Tết cổ truyền và dịp nghỉ hè từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm. Bên cạnh đó, Lực lượng HDV DL NĐ mải mê với công việc và đi hết chương trình này đến chương trình khác mà quên tự học tập, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn của bản thân. Để thực sự có được đội ngũ HDV DL NĐ đủ về số lượng, tốt về chất lượng, trước hết, tự bản thân các HDV DL cần phải cố gắng nhiều hơn nữa, thật sự nghiêm túc với mục tiêu phát triển nghề nghiệp. Các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương cần có nhiều chính sách biện pháp phát triển, nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực du lịch, trong đó có đội ngũ HDV DL NĐ tích cực hơn, hiệu quả hơn.
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
Trong Chương 2, học viên đã tiến hành khảo sát và đánh giá về thực trạng đội ngũ HDV DL NĐ ở Tp.HCM. Tác giả đã thu thập và phân tích số liệu từ các nguồn tin cậy: TCDL, SDL TP để thấy được bức tranh tổng quát nhất về cơ cấu giới tính, độ tuổi, chuyên môn, trình độ văn hóa cũng như thống kê được các cơ sở đào tạo chuyên ngành HDV DL tại Thành phố cũng như công tác đào tạo và tuyển dụng HDV DL nội địa tại các doanh nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng cho những đề xuất và giải pháp nhằm phát triển và nâng cao chất lượng đội ngũ HDV DL NĐ ở Thành phố, sẽ được đề cập ở Chương 3 của luận văn. Luận văn: Thực trạng chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Luận văn: Giải pháp chất lượng hướng dẫn viên du lịch tại HCM