Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và xu hướng chuyển dịch sang nền kinh tế xanh, ngân hàng xanh ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng của tài chính xanh, góp phần định hướng dòng vốn vào các dự án thân thiện với môi trường. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định và đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam – một quốc gia đang trong giai đoạn đầu triển khai tài chính xanh nhưng đã thể hiện cam kết mạnh mẽ với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát 128 cán bộ quản lý và nhân viên các phòng ban có chuyên môn tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Phần mềm SPSS 20 được sử dụng để kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach’s Alpha), phân tích nhân tố khám phá (EFA), tương quan Pearson và hồi quy tuyến tính đa biến để kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sáu nhân tố tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam. Trong đó, nhận thức của lãnh đạo ngân hàng là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất (β = 0.317), tiếp đến là nhu cầu đầu tư xanh của doanh nghiệp và khách hàng (β = 0.251), năng lực tài chính của ngân hàng (β = 0.222), các yếu tố vĩ mô (β = 0.198), chính sách hỗ trợ của Chính phủ (β = 0.181), và năng lực của cán bộ, nhân viên ngân hàng (β = 0.152). Hệ số R² hiệu chỉnh đạt 0.682, cho thấy mô hình nghiên cứu giải thích được 68.2% sự biến thiên của biến phụ thuộc.

Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất các hàm ý quản trị trọng tâm gồm: (1) nâng cao nhận thức và cam kết của lãnh đạo ngân hàng về chiến lược phát triển bền vững; (2) củng cố năng lực tài chính và khả năng quản trị rủi ro môi trường – xã hội; (3) hoàn thiện khung pháp lý, chính sách và môi trường vĩ mô ổn định; (4) phát triển đội ngũ nhân sự chuyên môn về tài chính xanh; và (5) thúc đẩy nhu cầu đầu tư xanh của doanh nghiệp thông qua các gói tín dụng ưu đãi và truyền thông hiệu quả.

• ABSTRACT Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

In the context of global climate change and the transition towards a sustainable economy, green banking has emerged as a crucial component of green finance, aiming to direct financial flows toward environmentally friendly projects. This study investigates the factors influencing the development of green banking in Vietnam, where the implementation of green finance remains at an early stage despite increasing policy attention.

The study adopts a mixed-methods design, integrating qualitative insights from in-depth interviews with banking professionals and quantitative analysis of survey responses collected from 128 managers and staff members working at commercial banks in HCMC. The collected data are processed using SPSS version 20, through which the research conducts reliability assessment (Cronbach’s Alpha), Exploratory Factor Analysis (EFA), correlation analysis, and multiple linear regression to empirically examine six proposed hypotheses regarding factors influencing green banking development.

The results reveal that all six factors have a statistically significant and positive impact on green banking development. Among them, bank leadership awareness exerts the strongest influence (β = 0.317), followed by corporate green investment demand (β = 0.251), banks’ financial capacity (β = 0.222), macroeconomic factors (β = 0.198), government support policies (β = 0.181), and staff capability (β = 0.152). The adjusted R² value of 0.682 indicates that the model explains 68.2% of the variation in green banking development.

Based on these findings, several managerial implications are proposed: enhancing leadership commitment and strategic vision for sustainable finance; strengthening financial capacity and risk management; improving the legal and institutional framework for green credit; developing professional human resources with ESG competencies; and stimulating market demand for green investment through partnerships with enterprises.

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU

1.1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, sự suy giảm tài nguyên và gia tăng áp lực môi trường, việc phát triển bền vững đã trở thành một trong những yêu cầu mang tính chiến lược đối với các quốc gia và khu vực trên toàn thế giới. Trong đó, ngành tài chính – ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực tài chính cho các dự án xanh, nhất là qua hình thức “ngân hàng xanh”. Ngân hàng xanh được hiểu là việc tích hợp các tiêu chí môi trường – xã hội vào hoạt động cấp tín dụng, đầu tư và quản trị rủi ro, nhằm định hướng dòng vốn vào các dự án thân thiện môi trường, đồng thời hạn chế tài trợ cho các hoạt động gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt của ngành ngân hàng hiện nay, vấn đề đặt ra không chỉ là thực hiện trách nhiệm xã hội mà còn là khả năng chuyển hóa chiến lược ngân hàng xanh thành động lực gia tăng lợi nhuận và nâng cao hiệu quả hoạt động. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã đạt được những kết quả đáng kể trong việc phát triển ngân hàng xanh. Theo báo cáo của UNEP (2020), các sáng kiến tài chính xanh tại các nước phát triển như Thụy Điển, Đức và Anh,… đã tạo ra những đối mới đáng kể trong việc quản trị rủi ro môi trường và khuyến khích đầu tư xanh. Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm khuyến khích tín dụng xanh, như Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, định hướng hệ thống ngân hàng thực hiện lồng ghép tiêu chí môi trường – xã hội trong hoạt động cấp tín dụng. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai còn của đây như Nguyễn & Trần (2023) cho thấy các ngân hàng mới dừng lại ở mức bước đầu nâng cao nhận thức, công cụ đánh giá rủi ro môi trường còn hạn chế. Lê và cộng sự (2024) nhấn mạnh vai trò quan trọng của khung pháp lý và chính sách hỗ trợ, trong khi Phạm & Võ (2025) chỉ ra niềm tin và sự chấp nhận của khách hàng cũng là nhân tố then chốt.

Điều này cho thấy phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác nhau, từ chính sách, năng lực quản trị ngân hàng đến hành vi của khách hàng. Tuy nhiên, nghiên cứu thực nghiệm trong nước về chủ đề này còn ít và chưa thống nhất. Chính vì vậy, cần có một nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống để nhận diện, đo lường mức độ tác động của các nhân tố, qua đó đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển ngân hàng xanh trong giai đoạn tới.

1.2. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Quá trình tăng trưởng kinh tế nhanh trong những năm qua đã giúp Việt Nam đạt được nhiều thành tựu đáng kể, song đồng thời cũng làm gia tăng áp lực môi trường như ô nhiễm không khí, suy giảm tài nguyên và phát thải khí nhà kính. Những hệ quả này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn tiềm ẩn rủi ro tài chính đối với hệ thống ngân hàng, khi các dự án gây ô nhiễm hoặc sử dụng công nghệ lạc hậu có thể trở thành tài sản rủi ro trong tương lai. Do đó, việc lồng ghép yếu tố môi trường vào hoạt động cấp tín dụng không chỉ mang ý nghĩa trách nhiệm xã hội mà còn là giải pháp phòng ngừa rủi ro và bảo đảm an toàn hệ thống. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, các ngân hàng thương mại Việt Nam đang đối mặt với áp lực duy trì tốc độ gia tăng lợi nhuận trong khi dư địa mở rộng tín dụng truyền thống dần thu hẹp. Ngân hàng xanh, nếu được triển khai hiệu quả, có thể trở thành một chiến lược tạo giá trị mới thông qua: (i) mở rộng phân khúc khách hàng doanh nghiệp chuyển đổi xanh; (ii) tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp; (iii) giảm thiểu rủi ro tín dụng dài hạn; và (iv) nâng cao hình ảnh thương hiệu, từ đó cải thiện khả năng huy động vốn và gia tăng thu nhập ngoài lãi. Tuy nhiên, để đạt được những lợi ích này, cần phải nhận diện rõ các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trở quá trình phát triển ngân hàng xanh trong điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Tại Việt Nam, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã có nhiều chủ trương cụ thể nhằm thúc đẩy tài chính xanh và ngân hàng xanh. Đặc biệt, việc ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, cùng với Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng thực hiện Chiến lược tăng trưởng xanh, và Thông tư số 17/2022/TT-NHNN hướng dẫn quản lý rủi ro môi trường – xã hội trong hoạt động cấp tín dụng, đã thể hiện rõ quyết tâm của Nhà nước trong việc định hướng hệ thống ngân hàng chuyển đổi sang mô hình hoạt động xanh và bền vững hơn. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai ngân hàng xanh tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Một số ngân hàng thương mại như BIDV, Vietcombank, Agribank, VietinBank đã bước đầu triển khai các chương trình tín dụng xanh, hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế như ADB, IFC để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho các dự án năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, nông nghiệp sạch. Dù vậy, quy mô tín dụng xanh vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng dư nợ toàn hệ thống; việc xây dựng khung tiêu chí đánh giá dự án xanh chưa thống nhất; công tác nhận diện rủi ro môi trường – xã hội trong thẩm định tín dụng còn mang tính hình thức; và đặc biệt là nhận thức của cán bộ ngân hàng, doanh nghiệp và khách hàng về ngân hàng xanh còn hạn chế. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Ngoài ra, các nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy sự phát triển ngân hàng xanh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chính sách hỗ trợ của Nhà nước, năng lực tài chính của ngân hàng, trình độ nhân sự, yếu tố công nghệ, nhận thức của khách hàng, và văn hóa tổ chức. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về những nhân tố tác động đến quá trình phát triển ngân hàng xanh còn tương đối ít, chưa có sự thống nhất về mô hình đánh giá và chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của hệ thống ngân hàng trong bối cảnh chuyển đổi sang kinh tế xanh.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam là rất cần thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn. Nghiên cứu này không chỉ góp phần làm rõ cơ sở lý thuyết về ngân hàng xanh và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển của nó, mà còn cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và lãnh đạo ngân hàng thương mại xây dựng chiến lược, mô hình quản trị, cơ chế khuyến khích phù hợp để mở rộng tín dụng xanh, nâng cao năng lực quản lý rủi ro môi trường – xã hội và từng bước hình thành hệ thống ngân hàng phát triển bền vững tại Việt Nam.

Từ những phân tích trên có thể thấy, đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt Nam” mang tính cấp thiết cao trong bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình tái cơ cấu kinh tế gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh, đồng thời hội nhập sâu rộng vào các chuẩn mực phát triển bền vững của khu vực và thế giới.

1.3. Mục tiêu nghiên cứu Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

1.3.1. Mục tiêu tổng quát

Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam. Từ đó đề xuất các giải pháp và đưa ra kiến nghị về chính sách nhằm đóng góp tài liệu tham khảo để nhà nước và các Ngân hàng thương mại định hướng hoạt động và hướng tới phát triển bền vững trong lĩnh vực Ngân hàng xanh.

1.3.2. Mục tiêu cụ thể

Dựa trên mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể của đề tài được triển khai như sau:

• Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt
• Đo lường và kiểm định mức độ tác động của các nhân tố này đến sự phát triển Ngân hàng xanh tại Việt Nam.
• Đề xuất giải pháp và kiến nghị về chính sách chính sách nhằm thúc đẩy phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt Nam.

1.4. Câu hỏi nghiên cứu

• Các nhân tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt Nam?
• Các nhân tố này tác động đến sự phát triển Ngân hàng Xanh với mức độ như thế nào?
• Cần có những giải pháp và kiến nghị chính sách gì để thúc đẩy phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt Nam?

1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.5.1. Đối tượng nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

1.5.2. Phạm vi nghiên cứu Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Phạm vi không gian: Luận văn tập trung khảo sát và nghiên cứu một số ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Việc lựa chọn địa bàn này thay vì các khu vực khác hoặc mở rộng phạm vi toàn quốc được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố. Trước hết, Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế – tài chính lớn nhất cả nước, nơi tập trung nhiều NHTM và diễn ra sôi động các hoạt động tín dụng, đầu tư. Do đó, nghiên cứu tại đây có thể phản ánh xu hướng chung của ngành ngân hàng một cách rõ nét.

Phạm vi thời gian: Để đảm bảo tính cập nhật của đề tài các dữ liệu thứ cấp được thu thập trong phạm vi thời gian từ năm 2020 đến năm Các dữ liệu sơ cấp được thu thập từ bảng hỏi trong khoảng thời gian từ 04/2025 đến 08/2025.

1.6. Phương pháp nghiên cứu

Với hai phương pháp nghiên cứu chính bao gồm định lượng và định tính, mục tiêu là xây dựng mô hình nghiên cứu, kiểm định những giả thuyết đã nêu liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển Ngân hàng Xanh tại Việt Nam.

1.6.1. Phương pháp nghiên cứu định tính

Trên cơ sở nghiên cứu tổng quan tài liệu trong và ngoài nước về Ngân hàng Xanh và tài chính bền vững, tác giả triển khai kỹ thuật thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu với các chuyên gia trong lĩnh vực ngân hàng và môi trường – xã hội.

Phương pháp nghiên cứu định tính được sử dụng để khám phá và hiệu chỉnh các biến quan sát trong mô hình, nhằm đảm bảo tính phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Ý kiến của các chuyên gia còn giúp bổ sung cơ sở thực tiễn, góp phần giải thích các kết quả định lượng và hoàn thiện mô hình nghiên cứu.

1.6.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Đối với phương pháp nghiên cứu định lượng, dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi đối với cán bộ quản lý và nhân viên các phòng ban có chuyên môn đang công tác tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Dữ liệu khảo sát được tổng hợp, mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.

Trong quá trình xử lý, tác giả áp dụng các phương pháp: kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach’s Alpha để loại bỏ các biến không đạt yêu cầu; phân tích nhân tố khám phá (EFA) nhằm đánh giá tính phù hợp và xác định cấu trúc các thang đo; sau đó sử dụng phân tích tương quan Pearson để xem xét mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc. Tiếp theo, phân tích hồi quy tuyến tính đa biến được thực hiện để đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Kết quả hồi quy là cơ sở để xác định mức độ và hướng tác động của từng nhân tố, từ đó rút ra các kết luận và đề xuất các hàm ý quản trị phù hợp nhằm thúc đẩy hoạt động ngân hàng xanh trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

1.7. Đóng góp của đề tài

Ngân hàng xanh đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh nhờ khả năng tạo động lực tài chính cho các dự án bền vững và giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. “Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển Ngân hàng xanh tại Việt Nam” là chủ đề tác giả lựa chọn tập trung nghiên cứu. Dựa trên kết quả nghiên cứu đạt được của đề tài tác giả có thể đánh giá được các yếu tố tác động đến sự phát triển của Ngân hàng xanh, từ đó đưa ra các kiến nghị nhằm đóng góp tài liệu tham khảo để nhà nước và các Ngân hàng thương mại định hướng hoạt động và hướng tới phát triển bền vững trong lĩnh vực Ngân hàng xanh.

1.8. Kết cấu của đề tài nghiên cứu Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Chương 1. Tổng quan nghiên cứu: Chương này giải thích lý do lựa chọn đề tài, xác định mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, đồng thời mô tả phương pháp thực hiện, ý nghĩa thực tiễn của đề tài cùng với cấu trúc của bài viết.

Chương 2. Cơ sở luận và mô hình nghiên cứu: Tại đây, những khái niệm, nền tảng lý thuyết, và tổng quan các nghiên cứu liên quan sẽ được trình bày. Trên cơ sở đó, mô hình nghiên cứu và các giả thuyết sẽ được đề xuất.

Chương 3. Mô hình và phương pháp nghiên cứu: Chương này tập trung thể hiện các nội dung chính như: quy trình nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu, gồm cả phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, xác định cỡ mẫu, phương pháp chọn mẫu, thu thập và phân tích dữ liệu, xử lý số liệu, cũng như các tiêu chí đánh giá kết quả phân tích.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận: Chương này tiến hành làm sạch dữ liệu, trình bày các kết quả từ quá trình phân tích và nghiên cứu, đồng thời đánh giá và thảo luận về các kết quả thu được.

Chương 5. Kết luận và hàm ý quản trị: Dựa trên những phân tích trước đó, các hàm ý quản trị sẽ được đề xuất tại chương này nhằm phát triển hoạt động ngân hàng xanh tại Việt Nam. Bên cạnh đó, chương cũng chỉ ra những hạn chế của bài đồng thời gợi ý một số hướng đi cho các bài nghiên cứu sau này.

• TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Chương 1 của luận văn tập trung giới thiệu đề tài nghiên cứu, nhấn mạnh tính cấp thiết và lý do lựa chọn trong bối cảnh phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và xu hướng tài chính xanh toàn cầu. Bên cạnh đó, chương này cũng xác định mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu cần giải quyết, đồng thời làm rõ đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu sẽ được áp dụng. Ngoài ra, chương còn khái quát bố cục tổng thể của luận văn, tạo cơ sở định hướng cho các chương tiếp theo.

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1. Khái quát về Ngân hàng xanh

2.1.1. Định nghĩa Ngân hàng xanh Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Về định nghĩa ngân hàng xanh, có 2 cách hiểu phổ biến. Thứ nhất, hiểu theo nghĩa rộng, “Ngân hàng xanh là chính là Ngân hàng bền vững” (Imeson M., và Sim A., 2010), trong đó nghiên cứu chỉ ra rằng một ngân hàng để phát triển bền vững thì các quyết định đầu tư cần nhìn vào bức tranh lớn và hành động một cách có lợi cho người tiêu dùng, kinh tế, xã hội và môi trường. Khi đó, có một mối quan hệ mật thiết giữa ngân hàng với các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường. Ngân hàng chỉ có thể phát triển bền vững nếu đặt các lợi ích của ngân hàng gắn liền với các lợi ích của xã hội, môi trường.

Cách hiểu thứ hai, theo nghĩa hẹp, “Ngân hàng xanh” chỉ các hoạt động nghiệp vụ của ngân hàng khuyến khích các hoạt động vì môi trường và giảm phát thải cacbon, ví dụ như khuyến khích khách hàng sử dụng sản phẩm, dịch vụ xanh; áp dụng tiêu chuẩn môi trường khi duyệt vốn vay hay cấp tín dụng ưu đãi cho dự án giảm CO2, năng lượng tái tạo,… (UN ESCAP, 2012). Như vậy, một ngân hàng khi cung cấp các dịch vụ có gắn với các cam kết về môi trường hoặc đầu tư cho vay sản xuất xanh, sạch.

Tại nhiều nước trên thế giới, Ngân hàng xanh là một khái niệm mới được biết đến trong những năm gần đây, đặc biệt đối với các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam, bởi lẽ các yêu cầu về bảo vệ môi trường đang bị đánh đổi để đạt được mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế. Tuy nhiên, sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải nhìn nhận lại cách thức tổ chức và các mô hình hoạt động trong hệ thống tài chính của mình, bao gồm các ngân hàng. Các vấn đề về phát triển bền vững, trách nhiệm kinh doanh và trách nhiệm xã hội, đạo đức, môi trường đều được xem xét lại dưới một tầm quan trọng cao hơn. Tại đây, ngân hàng xanh nổi lên như một hình mẫu cho ngân hàng trong tương lai, là nền tảng cho việc hướng đến một nền kinh tế xanh phát triển bền vững.

Chính vì vậy, Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) và 9 ngân hàng quốc tế họp ở London để bàn về trách nhiệm của các ngân hàng đối với tài chính phát triển và quyết định xây dựng một bộ tiêu chuẩn thực hiện trách nhiệm đối với môi trường, xã hội dựa trên các bộ tiêu chuẩn đã có của IFC. Nguyên tắc Xích đạo (EPFIs) về tài trợ dự án được chính thức ra đời năm 2003 và đến nay đã có 77 tổ chức tài chính tham gia cam kết. Bộ tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc phân loại và xếp hạng các ngân hàng xanh hiện nay. Một ngân hàng được coi là ngân hàng xanh khi thỏa mãn các tiêu chuẩn trong bộ tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội (23 tiêu chuẩn), trách nhiệm môi trường (47 tiêu chuẩn) (EPFI, 2003).

Theo SOGESID (2012) Ngân hàng xanh là ngân hàng hoạt động như một ngân hàng truyền thống và cung cấp các dịch vụ vượt trội cho nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời thực thi các chương trình giúp ích cho cộng đồng và môi trường. Những ngân hàng xanh không phải là một doanh nghiệp hoạt động thuần túy vì trách nhiệm xã hội (CSR), cũng không hoàn toàn là doanh nghiệp thuần túy vì lợi nhuận; chúng là sự kết hợp mới đảm bảo sự hài hòa và bền vững về cả kinh tế – môi trường – xã hội.

Tóm lại, khái niệm ngân hàng xanh được hiểu là một ngân hàng xây dựng được một chiến lược kinh doanh bền vững, thể hiện ở việc cung cấp các dịch vụ ngân hàng thỏa mãn các tiêu chí đảm bảo trách nhiệm với môi trường và xã hội. Như vậy, một ngân hàng được coi là “xanh” khi thỏa mãn cả 2 điều kiện : (i) về ngắn hạn, cung cấp các dịch vụ xanh, (ii) về dài hạn, có một chiến lược kinh doanh dài hạn đáp ứng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và cả tiêu chuẩn về đảm bảo môi trường. Tuy nhiên, khái niệm trên có thể được vận dụng ở các mô hình khác nhau, trong các điều kiện kinh tế – xã hội của các quốc gia khác nhau, để đưa ra các cấp độ khác nhau của mô hình ngân hàng xanh, từ đó, đánh giá mức độ tác động của ngân hàng xanh đến nền kinh tế sẽ khác nhau.

2.1.2. Các hoạt động Ngân hàng xanh Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Dựa trên khái niệm có thể chia hoạt động ngân hàng xanh thành hai nhóm hoạt động chính, bao gồm hoạt động tín dụng xanh và hoạt động nội bộ ngân hàng xanh. Trong đó, hoạt động tín dụng xanh, theo báo cáo “Green Financial Products and Services” của United Nations Environment Programme Finance Initiative (2007) bao gồm các hoạt động cho vay thế chấp xanh, cho vay thiết bị gia đình xanh, cho vay xây dựng tòa nhà thương mại xanh, cho vay mua xe xanh, thẻ tín dụng xanh và tài trợ dự án xanh. Cho vay thế chấp xanh là những khoản vay với lãi suất thấp hơn hẳn so với thị trường được áp dụng cho những khách hàng mua những ngôi nhà dùng năng lượng xanh. Đối với các dự án xây tòa nhà thương mại có mức tiêu thụ năng lượng thấp hơn (khoảng 15% – 25%), giảm chất thải và ít ô nhiễm hơn so với các tòa nhà truyền thống, ngân hàng sẽ thiết kế và đưa ra các thỏa thuận vay hấp dẫn với sản phẩm cho vay xây dựng tòa nhà thương mại xanh. Tương tự, ngân hàng sẽ áp dụng lãi suất ưu đãi khi cho vay mua thiết bị gia đình xanh (thiết bị công nghệ năng lượng tái tạo điện hoặc nhiệt) hoặc cho vay mua xe xanh – những chiếc xe có cường độ khí nhà kính thấp hoặc được tiết kiệm cao về nhiên liệu. Hoạt động tài trợ dự án xanh dành cho khách hàng doanh nghiệp, được ngân hàng thực hiện bằng cách tạo ra các nhóm dành riêng cho việc xem xét tài trợ các dự án năng lượng tái tạo, năng lượng sạch quy mô lớn, lập danh mục nợ cam kết tài trợ hoàn toàn hoặc một phần dự án. Ngoài ra, rủi ro liên quan đến môi trường, xã hội như lao động trẻ em, biến đổi khí hậu… sẽ là một trong những yếu tố quan trọng để các ngân hàng xét đến khi thực hiện các khoản cho vay, tài trợ dự án của mình.

Hoạt động nội bộ xanh là các hoạt động vận hành bên trong ngân hàng, liên quan đến việc mở rộng mạng lưới, tự động hóa các công việc và những hoạt động hàng ngày khác. Các ngân hàng thực hiện mở rộng mạng lưới ngân hàng xanh sẽ sử dụng các tòa nhà, văn phòng tiết kiệm năng lượng, tài nguyên ví dụ như những tòa nhà tận dụng ánh sáng tự nhiên, hạn chế sử dụng điều hòa…Các ngân hàng xanh cũng sẽ chú trọng giảm thiểu khí thải các bon và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên như sử dụng hệ thống máy ATM năng lượng mặt trời, khuyến khích sử dụng các công cụ giao tiếp, truyền thông, lưu trữ hiện đại nhằm hạn chế khối lượng lớn văn bản in ấn. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

2.1.3. Các sản phẩm và dịch vụ Ngân hàng xanh

Các sản phẩm và dịch vụ của NHX có thể phân thành 04 nhóm: dịch vụ ngân hàng bán lẻ, ngân hàng đầu tư doanh nghiệp, các quỹ đầu tư xanh và các sản phẩm bảo hiểm xanh. Trong đó, ngân hàng bản lẻ bao gồm các dịch vụ : (i) cho vay có tài sản thế chấp xanh: phương thức này giúp cho khách hàng cá nhân, chuẩn bị mua nhà có các hiệu ứng xanh, có được khoản vay xanh với lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường. Phương thức này giúp họ đầu tư các vật dụng tiết kiệm năng lượng; (ii) vay thế chấp tài sản nhà xanh: có thể được coi là khoản vay có tài sản thế chấp thứ cấp nhằm hỗ trợ các gia đình lắp đặt các hệ thống công nghệ năng lượng mới tại nhà; (iii) vay xây dựng thương mại xanh: là các khoản vay khi xây dựng các công trình xanh, ít tiêu tốn năng lượng, ít xả thải hơn các công trình truyền thống; (iv) vay mua xe xanh: lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường sẽ khuyến khích các khoản vay mua xe xanh nhằm mua các loại xe tiết kiệm nhiên liệu; (v) thẻ xanh: bao gồm một loạt các sản phẩm xanh như thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ có liên quan đến các hoạt động môi trường. Loại thẻ này được nhiều công ty thẻ tín dụng cung cấp nhằm tạo ra các khoản tài trợ từ các tổ chức phi chính phủ tương đương khoảng 1.5% mỗi khoản mua hàng, khi chủ thể mua bằng tiền mặt hay thanh toán chuyển khoản.

Ngân hàng đầu tư doanh nghiệp bảo gồm các dịch vụ, sản phẩm: (i) Tài trợ dự án xanh: là các khoản tài trợ của ngân hàng cho các doanh nghiệp tập trung đầu tư vào dự án xanh (ví dụ như các dự án năng lượng tái tạo); (ii) Chứng khoán xanh: bao gồm các kỹ thuật chứng khoán hóa môi trường như là trái phiếu rừng, chương trình thử nghiệm chứng khoán sinh thái và chứng khoán bảo đảm xanh; (ii) Quỹ đầu tư mạo hiểm xanh và quỹ cổ phần riêng xanh: một số ngân hàng đóng vai trò chủ chốt trong việc cung ứng phát hành cổ phiếu cho những nhà cung ứng công nghệ sạch, những đơn vị cung cấp những sản phẩm và dịch vụ có ý thức bảo vệ môi trường cao; (iv) Chỉ số xanh: một số ngân hàng phát triển các chỉ số dao động theo các cơ hội và thách thức môi trường. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Các quỹ đầu tư xanh bao gồm: (i) Quỹ tài chính xanh: Bằng việc mua cổ phiếu của một quỹ xanh và đầu tư tiền vào ngân hàng xanh, công dân có thể được miễn trả thuế vốn và nhận được khoản giảm trừ thuế thu nhập; (ii) Quỹ đầu tư xanh: là các quỹ đầu tư vào các dự án xanh và bền vững. Theo thời gian, tính phức tạp trong việc tiếp cận nguồn vốn từ các quỹ này ngày càng giảm; (iii) Quỹ khí thải: sự hợp tác giữa các ngân hàng phát triển đa chiều với các thể chế tài chính tư nhân dẫn đến hình thành các quỹ khí thải nhằm tài trợ cho các dự án giảm khí thải nhà kính nhằm giảm thiểu ảnh hưởng xấu của biến đổi khí hậu.

Sản phẩm bảo hiểm xanh gồm có: (i) Bảo hiểm xanh: bao gồm các sản phẩm bảo hiểm với mức phân loại bảo hiểm dựa trên cơ sở các đặc trưng liên quan đến môi trường; các sản phẩm bảo hiểm được điều chỉnh đặc biệt cho công nghệ sạch và các hoạt động giảm thiểu khí thải; (ii) Bảo hiểm khí thải: Có nhiều rủi ro từ những vấn đề giảm thiểu khí thải, cũng như những hoạt động phát triển và đánh giá các dự án khí thải thấp. Nhằm đáp ứng điều đó, một số thể chế tài chính cung cấp sản phẩm nhằm quản lý mức biến động từ các vấn đề giảm thiểu khí thải.

2.1.4. Lợi ích của việc áp dụng Ngân hàng xanh

Một “Ngân hàng xanh” có tầm ảnh hưởng rộng rãi đến nhiều lĩnh vực trong cuộc sống, đảm bảo phát triển bền vững cả ba yếu tố kinh tế – môi trường – xã hội và có thể đem lại các lợi ích sau: (Greenbank Report, 2010)

• Ngân hàng trực tuyến, giúp tiết kiệm năng lượng và tài nguyên

Thanh toán hóa đơn trực tuyến, chuyển khoản trực tuyến, quản lý tài khoản trực tuyến, nhận các báo cáo về tài khoản qua Internet, mua bán các chứng chỉ tiền gửi… chỉ là một trong những cách mà một ngân hàng trực tuyến có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng giấy tờ, giảm thời gian và công sức đi lại, tiết kiệm các nguồn lực tự nhiên bị tiêu tốn qua các hoạt động ngân hàng. Khách hàng có thể tiết kiệm tiền bạc từ việc sử dụng các dịch vụ ngân hàng thông qua email, tin nhắn hoặc các trang điện tử. Thậm chí khách hàng có thể chuyển tiền trực tiếp từ cá nhân – đến cá nhân (P2P). Các ngân hàng có thể tiết kiệm chi phí từ việc giảm giấy tờ, giảm văn phòng và chi nhánh, xây dựng các tòa nhà tiết kiệm năng lượng hơn; giảm các thủ tục phức tạp và tập trung nhân lực cho các phần quan trọng hơn. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

• Dùng tài khoản thanh toán xanh

Mở một tài khoản thanh toán xanh giúp bảo vệ môi trường bằng cách sử dụng nhiều dịch vụ ngân hàng trực tuyến hơn (Ví dụ như thanh toán hóa đơn, thẻ tín dụng, sao kê tài khoản, sử dụng ATM miễn phí, bảo mật bằng tin nhắn…). Các tài khoản thanh toán xanh nên được hưởng mức lãi suất cao và linh hoạt hơn nếu đáp ứng yêu cầu nhất định hàng tháng, bởi các ngân hàng có thể giảm thiểu các chi phí của mình từ việc khách hàng sử dụng dịch vụ xanh.

Các tài khoản thanh toán xanh sẽ bao gồm dịch vụ về ngân hàng di động (Mobile Banking). Khả năng kiểm tra số dư tài khoản bất cứ lúc nào, chuyển khoản hoặc trả hóa đơn tại bất kỳ đâu là ưu thế vượt trội của một ngân hàng xanh. Ngân hàng di động có một hệ thống bảo mật tốt hơn so với cách thức thông thường. Việc sử dụng di động vào lĩnh vực ngân hàng đã biến các công ty điện thoại, công ty viễn thông trở thành một bộ phận trong hệ thống tài chính, không chỉ giúp bảo mật thông tin mà còn góp phần trong quá trình truyền tải dữ liệu. Như vậy, ngân hàng xanh đã kéo theo các công ty về công nghệ thông tin vào hoạt động của mình, góp phần đáng kể vào hoạt động kinh doanh và thu hút nhân lực của các lĩnh vực đó.

• Hỗ trợ các dự án đảm bảo môi trường hoặc giúp ích cộng đồng

Ngân hàng xanh có xu hướng cung cấp các khoản vay cho các dự án tiết kiệm năng lượng, nó không chỉ hoạt động vì mục đích lợi nhuận mà còn hoạt động vì sự phát triển bền vững trong tương lai, vì vậy, ngân hàng xanh luôn quan tâm đến các dự án mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Một ngân hàng địa phương có tính xanh sẽ là nguồn hỗ trợ lớn cho các sáng kiến xanh tại địa phương về xã hội, giáo dục, nhà ở…, tạo ra lợi ích trực tiếp cho cộng đồng ở chính địa phương đó. Ngân hàng gắn với địa phương là một mô hình tốt cho nhiều vùng miền, nhất là những nơi kinh tế kém sôi động hơn các khu vực khác.

• Tạo ra các tác động liên ngành Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Thông qua việc thẩm định dự án và cấp tín dụng một cách hiệu quả, các ngân hàng xanh sẽ tác động đến các doanh nghiệp trong nhiều ngành nghề khác nhau, gián tiếp tác động đến tình hình chung của lĩnh vực đó. Mặt khác, ngân hàng xanh đòi hỏi trình độ công nghệ cao để phục vụ cho các hoạt động dịch vụ trực tuyến. Các công nghệ dùng trong ngân hàng có thể được nhập khẩu, chuyển giao hoặc tự tạo ra. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghệ thông tin trong nước; tăng nhu cầu về nhân lực chất lượng cao trong ngành công nghệ phần mềm, giúp giải quyết các vấn đề về thất nghiệp và việc làm.

Một khi ngân hàng xanh trở thành mô hình phổ biến, các chuẩn mực trong kinh doanh cũng như trách nhiệm cộng đồng của các ngân hàng, các tổ chức và doanh nghiệp sẽ cao hơn và phát huy được hiệu quả. Cộng đồng sẽ được hưởng nhiều lợi ích hơn từ những hoạt động kinh doanh có đạo đức.

Việc áp dụng mô hình ngân hàng xanh cũng góp phần tạo nên văn hóa trong việc sử dụng dịch vụ ngân hàng của khách hàng. Khi việc sử dụng dịch vụ ngân hàng trở nên thuận tiện hơn, nhanh chóng, đỡ tốn kém và nhiều ưu đãi hơn (thông qua ngân hàng trực tuyến, các tài khoản xanh và thẻ tín dụng xanh…) thì người tiêu dùng sẽ có xu hướng sử dụng dịch vụ ngân hàng ngày càng nhiều. Điều này sẽ tạo ra ý thức xã hội trong việc sử dụng dịch vụ ngân hàng và trong tương lai sẽ tạo ra một xã hội nơi mà các dịch vụ tài chính – ngân hàng trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống thường nhật.

2.2. Cơ sở lý thuyết về phát triển Ngân hàng xanh Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

2.2.1. Định nghĩa phát triển Ngân hàng xanh

Phát triển ngân hàng xanh được hiểu là quá trình tăng cường việc áp dụng, thực hiện các biện pháp nghiệp vụ, hoạt động, tiêu chuẩn theo tiêu chí “xanh” trong ngân hàng để hướng tới chiến lược hoạt động, đầu tư, tài chính xanh của ngân hàng. Hiện nay, chưa có một quy định hay phương pháp thống nhất nào để đo lường hay đánh giá mức độ phát triển ngân hàng xanh bởi nó còn phụ thuộc vào cách định nghĩa ngân hàng xanh của mỗi quốc gia, mỗi nghiên cứu.

Ví dụ như tại Ấn Độ, các mức tiêu chuẩn xanh đối với hệ thống ngân hàng đã được Chính phủ ban hành với tên gọi Green Coin Ratings. Bằng cách dựa trên lượng phát thải carbon do hoạt động ngân hàng tạo ra, tái chế và tái sử dụng rác thải trong tòa nhà, hệ thống, số tiền tài trợ cho các dự án xanh, v.v… để tính toán điểm Green Coin Ratings cho các ngân hàng. Điểm số cuối cùng sẽ tỉ lệ thuận với cấp độ xanh mà ngân hàng đạt được.

Theo nghiên cứu của Biswas (2011), để phát triển NXH cần xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn quản lý môi trường cho các đề xuất tín dụng và hoạt động của ngân hàng. Hay Jha & Bhome (2013) và Nath & cộng sự (2014) đều đã chỉ ra rằng, phát triển ngân hàng xanh có thể được hiểu là quá trình xanh hóa hệ thống ngân hàng thông qua các cải tiến công nghệ, nâng cấp hoạt động, thay đổi thói quen của khách hàng. Dharwal & Agarwal (2013) chỉ ra rằng NXH được đánh giá thông qua việc cung cấp các khoản vay cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thân thiện với môi trường, cũng như các hoạt động nhằm giảm thiểu lượng phát thải carbon do hoạt động ngân hàng tạo ra như: giảm thiểu việc sử dụng giấy, lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời, quản lý chất thải điện tử, giảm, tái sử dụng và tái chế đối với tất cả các tài nguyên hữu hình, sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng,…

Trong một nghiên cứu về mô hình ngân hàng xanh và trách nhiệm xã hội, Kaeufer (2010) đã đưa ra mô hình đánh giá sự phát triển ngân hàng xanh theo 5 cấp độ tăng dần từ “không tập trung” đến “chiến lược”, cụ thể là:

• Cấp độ 1: Thực hiện các hoạt động phụ, bằng cách tài trợ cho các sự kiện “xanh” và tham gia các hoạt động công cộng (hầu hết các ngân hàng đều đang ở cấp độ này); Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.
• Cấp độ 2: Tách bạch phát triển dự án và hoạt động kinh doanh, trong đó, ngân hàng phát triển thêm các sản phẩm và dịch vụ xanh riêng biệt (chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ) bổ sung vào danh mục các sản phẩm ngân hàng truyền thống;
• Cấp độ 3: Hoạt động kinh doanh có hệ thống, trong đó, hầu hết các quy trình, sản phẩm của ngân hàng đều tuân thủ nguyên tắc “xanh”, cơ cấu tổ chức của ngân hàng được thiết kế để hỗ trợ tác động “xanh” ở trên 4 giác độ: con người, quy trình, nguyên tắc và mục đích;
• Cấp độ 4: Sáng kiến cân bằng hệ sinh thái tầm chiến lược, khi đó, hoạt động ngân hàng xanh không chỉ giới hạn ở phạm vi các nghiệp vụ đơn lẻ mà được mở rộng thành mạng lưới, liên minh, đối thoại cộng đồng, hay toàn hệ sinh thái nhằm đạt được tính bền vững của các yếu tố xã hội – môi trường và tài chính;
• Cấp độ 5: Sáng kiến cân bằng hệ sinh thái chủ động, trong đó, các hoạt động ngân hàng xanh tương tự như cấp độ 4 song được thực hiện một cách chủ động, có mục đích, chứ không phải là hoạt động ứng phó sự thay đổi bên ngoài như sáng kiến tầm chiến lược ở cấp độ 4.

Như vậy, chỉ khi đạt đến cấp độ 4 và 5, mô hình ngân hàng xanh mới được thể hiện ở tầm chiến lược kinh doanh dài hạn của ngân hàng, đáp ứng cả các tiêu chuẩn xã hội và môi trường, đảm bảo phát triển bền vững và có tác động lan tỏa đến các ngành kinh tế khác trong mô hình tăng trưởng xanh.

2.2.2. Lý thuyết phát triển bền vững (Sustainable Development Theory)

Khái niệm phát triển bền vững được chính thức phổ biến trong Báo cáo của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới với tên gọi “Our Common Future”. Theo đó, phát triển bền vững được định nghĩa là sự phát triển đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai (World Commission on Environment and Development [WCED], 1987). Lý thuyết này nhấn mạnh sự cân bằng giữa ba trụ cột cơ bản gồm kinh tế, xã hội và môi trường. Theo quan điểm này, tăng trưởng kinh tế cần được thực hiện song song với bảo vệ môi trường và bảo đảm công bằng xã hội, thay vì theo đuổi mục tiêu lợi nhuận ngắn hạn. Trong lĩnh vực tài chính, phát triển bền vững đặt ra yêu cầu các tổ chức tài chính cần tích hợp yếu tố môi trường và xã hội vào quá trình ra quyết định, từ đó định hướng dòng vốn phù hợp với mục tiêu phát triển dài hạn của nền kinh tế.

2.2.3. Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory)

Lý thuyết các bên liên quan do Freeman (1984) đề xuất cho rằng doanh nghiệp tồn tại trong một hệ thống các mối quan hệ với nhiều nhóm lợi ích khác nhau, và sự thành công của doanh nghiệp phụ thuộc vào khả năng quản trị hiệu quả các mối quan hệ này. Theo Freeman (1984), các bên liên quan được hiểu là bất kỳ cá nhân hoặc nhóm nào có thể ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi việc thực hiện mục tiêu của tổ chức. Lý thuyết này mở rộng phạm vi trách nhiệm của doanh nghiệp vượt ra ngoài cổ đông, bao gồm khách hàng, nhân viên, nhà cung cấp, cơ quan quản lý và cộng đồng xã hội. Donaldson và Preston (1995) tiếp tục phát triển lý thuyết này theo hướng chuẩn tắc, cho rằng doanh nghiệp có nghĩa vụ đạo đức trong việc xem xét lợi ích của tất cả các bên liên quan trong quá trình ra quyết định. Do đó, các chiến lược và hoạt động của tổ chức thường chịu tác động bởi yêu cầu và kỳ vọng từ các nhóm lợi ích khác nhau trong môi trường hoạt động.

2.2.4. Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Lý thuyết thể chế cho rằng hành vi của tổ chức chịu ảnh hưởng đáng kể từ môi trường thể chế, bao gồm hệ thống luật pháp, chuẩn mực xã hội và các giá trị văn hóa. DiMaggio và Powell (1983) lập luận rằng các tổ chức có xu hướng trở nên tương đồng thông qua quá trình đồng hình thể chế (institutional isomorphism). Ba cơ chế chính tạo ra sự đồng hình bao gồm áp lực cưỡng chế, áp lực chuẩn mực và áp lực bắt chước. Áp lực cưỡng chế xuất phát từ quy định pháp luật và yêu cầu của cơ quan quản lý; áp lực chuẩn mực hình thành từ các tiêu chuẩn nghề nghiệp và giá trị được xã hội chấp nhận; trong khi áp lực bắt chước xảy ra khi tổ chức mô phỏng các thực tiễn của những tổ chức được xem là hợp pháp hoặc thành công. Theo Scott (2014), thể chế bao gồm ba trụ cột: trụ cột quy định, trụ cột chuẩn mực và trụ cột văn hóa – nhận thức, cùng tác động đến cấu trúc và hành vi tổ chức. Lý thuyết này nhấn mạnh rằng tổ chức không chỉ hành động vì hiệu quả kinh tế mà còn nhằm đạt được tính hợp pháp trong môi trường thể chế.

2.2.5. Lý thuyết khuếch tán đổi mới (Diffusion of Innovation Theory)

Lý thuyết khuếch tán đổi mới do Rogers (2003) phát triển nhằm giải thích quá trình một đổi mới được truyền bá và chấp nhận trong một hệ thống xã hội theo thời gian. Theo Rogers (2003), mức độ chấp nhận đổi mới phụ thuộc vào nhận thức của chủ thể về năm đặc điểm của đổi mới, bao gồm lợi thế tương đối, mức độ tương thích, mức độ phức tạp, khả năng thử nghiệm và khả năng quan sát. Quá trình chấp nhận đổi mới diễn ra qua năm giai đoạn: nhận biết, thuyết phục, quyết định, thực hiện và xác nhận. Lý thuyết này cho rằng quyết định chấp nhận hay từ chối một đổi mới không chỉ phụ thuộc vào đặc tính của đổi mới mà còn chịu ảnh hưởng bởi đặc điểm của tổ chức và hệ thống xã hội mà trong đó đổi mới được triển khai.

2.2.6. Lý thuyết nguồn lực doanh nghiệp (Resource-Based View – RBV)

Lý thuyết nguồn lực doanh nghiệp cho rằng lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp bắt nguồn từ các nguồn lực nội tại có giá trị chiến lược. Barney (1991) lập luận rằng một nguồn lực có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững nếu đáp ứng bốn điều kiện: có giá trị (valuable), hiếm có (rare), khó bắt chước (inimitable) và không thể thay thế (non-substitutable). Wernerfelt (1984) là một trong những học giả đầu tiên đặt nền móng cho cách tiếp cận dựa trên nguồn lực khi cho rằng doanh nghiệp nên được phân tích dựa trên tập hợp các nguồn lực mà họ sở hữu thay vì chỉ dựa trên sản phẩm hay vị thế thị trường. Lý thuyết RBV nhấn mạnh vai trò của tài sản hữu hình và vô hình như công nghệ, tri thức, kỹ năng quản lý và hệ thống tổ chức trong việc tạo lập và duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

2.2.7. Lý thuyết ESG (Environmental – Social – Governance)

ESG là một khuôn khổ đánh giá hoạt động của tổ chức dựa trên ba khía cạnh môi trường, xã hội và quản trị. Khái niệm ESG được phổ biến rộng rãi sau báo cáo của Liên Hợp Quốc về đầu tư có trách nhiệm (United Nations, 2004), trong đó nhấn mạnh việc tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào phân tích đầu tư và ra quyết định tài chính. Khía cạnh môi trường đề cập đến tác động của doanh nghiệp đối với hệ sinh thái; khía cạnh xã hội liên quan đến mối quan hệ với người lao động, khách hàng và cộng đồng; khía cạnh quản trị tập trung vào cấu trúc quản trị, minh bạch và trách nhiệm giải trình. ESG hiện được sử dụng rộng rãi như một khung đánh giá mức độ tích hợp các yếu tố bền vững trong hoạt động doanh nghiệp.

2.2.8. Các tiêu chí để đánh giá mức độ phát triển của Ngân hàng xanh

Trong bối cảnh phát triển bền vững trở thành mục tiêu quan trọng của nền kinh tế toàn cầu, ngân hàng xanh đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp nguồn vốn hỗ trợ các dự án thân thiện với môi trường. Việc đánh giá mức độ phát triển của ngân hàng xanh cần dựa trên các tiêu chí khoa học và toàn diện, được chia thành nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài, nhằm phản ánh cả năng lực nội tại lẫn tác động từ môi trường bên ngoài.

2.2.8.1. Nhân tố bên trong Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Nhân tố bên trong phản ánh các yếu tố nội tại thuộc về chiến lược, năng lực vận hành và quản trị của ngân hàng. Đây là cơ sở để triển khai và duy trì các hoạt động tài chính xanh, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển ngân hàng xanh.

• Danh mục sản phẩm tài chính xanh

Danh mục sản phẩm tài chính xanh là một chỉ báo quan trọng, phản ánh khả năng sáng tạo và mức độ đa dạng hóa trong các hoạt động tài chính của ngân hàng. Theo nghiên cứu của Liu, Brahma & Boateng (2019), các ngân hàng có danh mục sản phẩm tài chính xanh đa dạng, bao gồm tín dụng xanh, trái phiếu xanh, và bảo hiểm xanh, thường đạt được lợi thế cạnh tranh cao hơn, đồng thời tăng khả năng thu hút khách hàng và nhà đầu tư.

Ví dụ, tín dụng xanh hỗ trợ các dự án năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, trong khi trái phiếu xanh giúp huy động vốn cho các công trình xây dựng bền vững. Nghiên cứu của Hammami & Boubaker (2015) tại khu vực MENA cũng nhấn mạnh rằng sự thành công của ngân hàng xanh phụ thuộc phần lớn vào khả năng cung cấp các sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu thị trường và các tiêu chuẩn môi trường. Tuy nhiên, tại Việt Nam, danh mục sản phẩm tài chính xanh vẫn còn hạn chế, do thiếu sự đồng bộ trong chiến lược phát triển và sự hỗ trợ từ các nguồn lực nội tại.

• Quản trị yếu tố môi trường – xã hội (ESG)

Quản trị yếu tố môi trường – xã hội (ESG) không chỉ là công cụ giúp ngân hàng kiểm soát rủi ro mà còn thể hiện cam kết của ngân hàng đối với các mục tiêu bền vững. Theo nghiên cứu của Hammami & Boubaker (2015), các ngân hàng có chiến lược ESG rõ ràng thường đạt được sự tin tưởng từ nhà đầu tư quốc tế, đồng thời giảm thiểu các rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Cụ thể, các ngân hàng cần xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro môi trường trong quy trình cấp tín dụng và áp dụng các tiêu chuẩn ESG vào chính sách nội bộ. Nghiên cứu của Liu, Brahma & Boateng (2019) chỉ ra rằng, những ngân hàng tích hợp ESG vào hoạt động quản trị có tỷ lệ rủi ro tín dụng thấp hơn đáng kể. Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc quản trị ESG vẫn chưa được phổ biến rộng rãi trong các ngân hàng thương mại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo và triển khai công cụ đánh giá chuyên sâu.

• Hiệu quả hoạt động tài chính xanh

Hiệu quả hoạt động tài chính xanh là thước đo phản ánh mức độ thành công của ngân hàng trong việc triển khai các sản phẩm và dịch vụ tài chính xanh. Theo nghiên cứu của Amor (2017), các ngân hàng đạt được hiệu quả cao từ các sản phẩm xanh thường có chiến lược dài hạn và năng lực quản trị tốt. Các chỉ số quan trọng bao gồm:

• Lợi nhuận từ sản phẩm xanh: Đóng góp của các sản phẩm tài chính xanh vào tổng doanh thu.
• Tăng trưởng khách hàng sử dụng sản phẩm xanh: Tốc độ tăng trưởng số lượng khách hàng tham gia các sản phẩm xanh qua từng năm.
• Giảm thiểu rủi ro tín dụng xanh: Khả năng kiểm soát các rủi ro liên quan đến các dự án tài chính xanh.
• Tại Việt Nam, các ngân hàng còn gặp khó khăn trong việc tối ưu hóa lợi nhuận từ tài chính xanh, chủ yếu do sự hạn chế về kinh nghiệm vận hành và thiếu chính sách hỗ trợ đồng bộ.

2.2.8.2. Nhân tố bên ngoài

Nhân tố bên ngoài bao gồm các yếu tố thuộc về môi trường kinh tế, chính sách, xã hội, và công nghệ. Đây là những điều kiện khách quan ảnh hưởng đến khả năng phát triển và mở rộng ngân hàng xanh.

• Chính sách và khung pháp lý Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Chính sách và khung pháp lý là nền tảng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của ngân hàng xanh. Theo nghiên cứu của Sadaula & Hamal (2022), việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như Thỏa thuận Paris hoặc các nguyên tắc ESG giúp ngân hàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi quốc tế và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Ở Bangladesh, nghiên cứu của Sarker & Nahar (2017) chỉ ra rằng các ngân hàng có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách của chính phủ thường đạt được lợi thế cạnh tranh cao hơn.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, khung pháp lý liên quan đến tài chính xanh vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, gây ra nhiều trở ngại cho các ngân hàng trong việc triển khai các sản phẩm xanh và tiếp cận vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế.

• Nhận thức của khách hàng và cộng đồng

Nhận thức của khách hàng và cộng đồng đóng vai trò quyết định trong việc mở rộng quy mô ngân hàng xanh. Theo nghiên cứu của Sarker & Nahar (2017), các chiến dịch truyền thông hiệu quả thường giúp nâng cao nhận thức của khách hàng về lợi ích của sản phẩm tài chính xanh, từ đó tăng tỷ lệ sử dụng dịch vụ. Nghiên cứu của Sadaula & Hamal (2022) tại Nepal cũng cho thấy rằng, các ngân hàng có chương trình giáo dục tài chính mạnh mẽ thường đạt được sự ủng hộ lớn từ cộng đồng.

Tại Việt Nam, nhận thức của khách hàng về ngân hàng xanh vẫn còn hạn chế, chủ yếu do thiếu các chiến lược truyền thông hiệu quả và sự phổ biến của các sản phẩm tài chính xanh trên thị trường.

• Công nghệ hỗ trợ

Công nghệ là yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy ngân hàng xanh, đặc biệt là ở khía cạnh tối ưu hóa vận hành và cung cấp sản phẩm tài chính xanh. Theo nghiên cứu của Bang et al. (2023), việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) giúp các ngân hàng giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả trong quản lý danh mục tài chính xanh.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, khả năng ứng dụng công nghệ trong các ngân hàng còn hạn chế, đặc biệt ở các ngân hàng quy mô nhỏ và ngân hàng địa phương, khiến cho việc triển khai các sản phẩm xanh trở nên khó khăn hơn.

2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển Ngân hàng xanh vào các hoạt động tại NHTM Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

2.3.1. Các nhân tố bên trong

• Năng lực tài chính của ngân hàng

Năng lực tài chính là nhân tố cơ bản quyết định khả năng triển khai ngân hàng xanh. Các ngân hàng có quy mô vốn lớn, nguồn vốn dài hạn và ổn định thường dễ dàng tài trợ cho các dự án xanh, như năng lượng tái tạo, công trình xây dựng xanh, hay các dự án giảm phát thải. Theo nghiên cứu của Amor (2017), ngân hàng có năng lực tài chính mạnh thường tham gia tích cực hơn vào các hoạt động tài chính xanh nhờ khả năng chịu rủi ro cao hơn và tiếp cận được các nguồn vốn ưu đãi.

Liên hệ tại Việt Nam, các ngân hàng lớn như BIDV và Vietcombank đã triển khai các khoản tín dụng xanh cho dự án năng lượng mặt trời và điện gió. Tuy nhiên, các ngân hàng nhỏ hơn lại gặp khó khăn trong việc huy động vốn dài hạn, làm giảm khả năng tham gia vào thị trường này.

• Chiến lược và chính sách phát triển xanh

Chiến lược phát triển bền vững là yếu tố định hướng mọi hoạt động của ngân hàng. Một chiến lược rõ ràng giúp ngân hàng xác định mục tiêu dài hạn, xây dựng danh mục tín dụng xanh và tối ưu hóa quản trị rủi ro. Theo nghiên cứu của Liu, Brahma & Boateng (2019), những ngân hàng tích hợp các mục tiêu bền vững vào chiến lược tổng thể thường có lợi thế cạnh tranh cao hơn và dễ dàng thu hút nhà đầu tư quốc tế. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Các ngân hàng tại châu Âu như HSBC và BNP Paribas đều có chiến lược phát triển ngân hàng xanh rõ ràng, bao gồm các cam kết giảm phát thải và tăng cường tài trợ cho các dự án xanh. Trong khi đó, tại Việt Nam, nhiều NHTM chưa xây dựng chiến lược phát triển ngân hàng xanh cụ thể, dẫn đến việc triển khai thiếu đồng bộ và hiệu quả.

• Năng lực công nghệ

Công nghệ là động lực quan trọng để thúc đẩy sự phát triển ngân hàng xanh. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data), blockchain và số hóa quy trình vận hành giúp ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Một số ngân hàng như TPBank và MB Bank đã áp dụng công nghệ số hóa trong hoạt động, chẳng hạn như phát hành trái phiếu xanh trực tuyến và hợp đồng điện tử, giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm tác động đến môi trường. Tuy nhiên, sự thiếu hụt đầu tư công nghệ ở nhiều ngân hàng nhỏ vẫn là một rào cản lớn.

• Nhân lực và đào tạo

Đội ngũ nhân sự với kiến thức chuyên môn về tài chính xanh là yếu tố quyết định đến hiệu quả triển khai. Việc thiếu nhận thức hoặc kỹ năng trong quản lý rủi ro xanh và phát triển sản phẩm tài chính xanh sẽ làm giảm hiệu quả của các sáng kiến này. Theo nghiên cứu của Sarker & Nahar (2017), việc đào tạo nhân sự nội bộ về tài chính xanh là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển ngân hàng xanh.

• Hệ thống quản trị ESG

Quản trị ESG (môi trường, xã hội và quản trị) không chỉ là công cụ kiểm soát rủi ro mà còn là yếu tố giúp ngân hàng xây dựng lòng tin từ nhà đầu tư và khách hàng. Các ngân hàng áp dụng quản trị ESG thường có danh mục đầu tư xanh an toàn hơn, đồng thời đáp ứng được yêu cầu của các tiêu chuẩn quốc tế như GRI hoặc SASB.

2.3.2. Các nhân tố bên ngoài Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

• Khung pháp lý và chính sách hỗ trợ

Khung pháp lý và chính sách đóng vai trò định hướng quan trọng trong việc thúc đẩy ngân hàng xanh. Các quy định về tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh hoặc yêu cầu báo cáo ESG giúp ngân hàng có cơ sở pháp lý để triển khai các hoạt động xanh. Tuy nhiên, tại Việt Nam, khung pháp lý còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc thực hiện.

Nhiều nước đã áp dụng các chính sách mạnh mẽ, như EU với Hệ thống phân loại tài chính bền vững (EU Taxonomy), giúp định nghĩa rõ ràng các hoạt động xanh. Trong khi đó, tại Việt Nam, chính sách còn sơ khai và chưa đủ cụ thể.

• Môi trường kinh tế

Tình hình kinh tế vĩ mô ảnh hưởng mạnh đến hoạt động ngân hàng xanh. Trong bối cảnh kinh tế ổn định, các ngân hàng dễ dàng huy động vốn cho các dự án bền vững. Ngược lại, khi lạm phát tăng cao hoặc nền kinh tế bất ổn, các ngân hàng thường ưu tiên an toàn tài chính hơn là đầu tư dài hạn vào các dự án xanh.

• Hội nhập quốc tế và xu hướng toàn cầu

Xu hướng toàn cầu về tài chính bền vững và các sáng kiến như Thỏa thuận Paris, nguyên tắc ngân hàng bền vững (PRB), đã tạo áp lực cũng như cơ hội cho các ngân hàng thương mại. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế giúp ngân hàng thu hút vốn đầu tư từ các tổ chức tài chính xanh, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi nâng cao năng lực để đáp ứng các tiêu chuẩn này.

Tại Việt Nam: Các ngân hàng lớn đã bước đầu tham gia các sáng kiến quốc tế, nhưng phần lớn các ngân hàng nhỏ và địa phương vẫn gặp khó khăn trong việc hội nhập. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

• Cạnh tranh trong ngành ngân hàng

Sự cạnh tranh trong ngành ngân hàng thúc đẩy các sáng kiến xanh. Các ngân hàng tiên phong thường có lợi thế cạnh tranh lớn hơn, thu hút được nhiều khách hàng và đối tác hơn. Tuy nhiên, tại Việt Nam, sự chậm trễ trong triển khai các sáng kiến xanh ở một số ngân hàng có thể khiến họ mất thị phần.

Tóm lại, sự phát triển ngân hàng xanh tại NHTM chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài. Trong khi các nhân tố bên trong như năng lực tài chính, chiến lược, công nghệ và quản trị ESG tạo nền tảng cho hoạt động ngân hàng xanh, thì các nhân tố bên ngoài, bao gồm khung pháp lý, môi trường kinh tế và nhận thức khách hàng, lại định hình cơ hội và thách thức. Để thúc đẩy ngân hàng xanh tại Việt Nam, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nội lực của ngân hàng và các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tài chính xanh.

2.4.Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước

Phát triển ngân hàng xanh là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi mô hình kinh tế truyền thống sang kinh tế bền vững, đồng thời giải quyết các thách thức liên quan đến biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Tuy nhiên, sự hạn chế về dữ liệu và tài liệu nghiên cứu tại Việt Nam đã đặt ra những thách thức trong việc nhận diện các yếu tố thúc đẩy hay cản trở sự phát triển của ngân hàng xanh. Trong phần này, tác giả lược khảo các nghiên cứu trong và ngoài nước để xây dựng nền tảng lý luận vững chắc, đồng thời xác định khoảng trống nghiên cứu cần tập trung khai thác.

2.4.1. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Phát triển ngân hàng xanh đã trở thành một xu hướng toàn cầu, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu quốc tế. Trong giai đoạn 2020–2025, xu hướng nghiên cứu ngân hàng xanh trên thế giới đã có sự chuyển dịch rõ nét, tập trung làm rõ vai trò của ngân hàng trong việc chuyển dịch dòng vốn về các ngành kinh tế xanh, tác động của khung chính sách hỗ trợ, năng lực tài chính – công nghệ của ngân hàng, cũng như yếu tố hành vi, nhận thức của lãnh đạo và nhân viên. Dưới đây là một số nghiên cứu nổi bật.

Khairunnessa et al. (2021) là một trong những nghiên cứu sớm đề cập đến khái niệm ngân hàng xanh ở các quốc gia đang phát triển, thông qua việc phân tích vai trò của hệ thống ngân hàng tại Bangladesh. Bằng phương pháp thống kê mô tả, nhóm tác giả chỉ ra rằng các ngân hàng Bangladesh không chỉ đóng vai trò cung cấp vốn cho hoạt động kinh tế mà còn trở thành công cụ quan trọng trong việc thúc đẩy tài chính xanh và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu ghi nhận việc Ngân hàng Trung ương Bangladesh đã triển khai các chương trình tài chính xanh, khuyến khích ngân hàng thương mại tích hợp yếu tố môi trường – xã hội trong quy trình cấp tín dụng. Kết quả cho thấy, sự cam kết mạnh mẽ của chính phủ cùng với định hướng rõ ràng của cơ quan quản lý đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển ngân hàng xanh. Qua đó, tác giả khẳng định chính sách hỗ trợ của Chính phủ và môi trường thể chế là yếu tố nền tảng quyết định tốc độ phát triển tài chính xanh tại các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, tác động tiêu cực cũng được ghi nhận khi chi phí tuân thủ tiêu chuẩn môi trường tăng cao, khiến một số doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận tín dụng; đồng thời, tỷ lệ sinh lời ngắn hạn của ngân hàng có xu hướng giảm do thời gian hoàn vốn của dự án xanh dài hơn.

Tiếp nối hướng nghiên cứu này, Mansour (2023) đã tiến hành nghiên cứu tại Tunisia nhằm đánh giá vai trò của ngân hàng trung ương và các tổ chức tín dụng trong quá trình xanh hóa hệ thống tài chính. Bằng phương pháp định tính mô tả, tác giả nhận định rằng ở Tunisia, các ngân hàng vẫn còn ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi xanh, tuy nhiên đã có những bước tiến đáng kể thông qua việc ban hành các quy định hướng dẫn và khuyến khích các khoản vay thân thiện với môi trường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh, để ngân hàng xanh phát triển bền vững cần có hệ thống pháp lý đồng bộ, cơ chế khuyến khích tài chính (như ưu đãi thuế, tái cấp vốn xanh), và sự tham gia tích cực của khu vực doanh nghiệp.

Tuy nhiên, hạn chế là kết quả mang tính mô tả, chưa lượng hóa cụ thể hiệu quả của từng chính sách và chưa kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa yếu tố thể chế và hiệu quả hoạt động ngân hàng xanh.

Trong khi đó, tại Ấn Độ, Sharma (2022) tập trung nghiên cứu sâu về các sáng kiến ngân hàng xanh trong lĩnh vực ngân hàng bán lẻ, thông qua phương pháp định tính và phỏng vấn chuyên sâu các chuyên gia tài chính. Kết quả cho thấy, việc triển khai ngân hàng xanh tại Ấn Độ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ nhận thức và thái độ của khách hàng, cũng như năng lực truyền thông và đổi mới sản phẩm của ngân hàng. Các ngân hàng tích cực quảng bá hình ảnh xanh và gắn thương hiệu với các giá trị bền vững thường đạt được sự tin tưởng cao hơn từ phía người tiêu dùng. Nghiên cứu này mở rộng cách tiếp cận khi xem ngân hàng xanh không chỉ là một mô hình tài chính, mà còn là một chiến lược marketing và truyền thông trách nhiệm xã hội.

Tại Trung Quốc, Zhang & Yang (2020) đã sử dụng mô hình Propensity Score Matching (PSM) và dữ liệu bảng để kiểm định mối quan hệ giữa chính sách tín dụng xanh và quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Kết quả cho thấy, các doanh nghiệp chịu tác động của chính sách tín dụng xanh có xu hướng gia tăng đầu tư vào các lĩnh vực thân thiện môi trường và giảm thiểu chi tiêu cho các hoạt động gây ô nhiễm. Điều này gián tiếp cải thiện chất lượng danh mục cho vay của ngân hàng và nâng cao hiệu quả tài chính dài hạn. Nghiên cứu khẳng định, khi chính sách tín dụng xanh được triển khai đồng bộ và có tính ràng buộc, nó không chỉ định hướng lại dòng vốn trong hệ thống ngân hàng, mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực đến khu vực doanh nghiệp và nền kinh tế nói chung. Tuy nhiên, tác động tiêu cực cũng được phát hiện: trong ngắn hạn, việc thắt chặt tín dụng đối với các ngành gây ô nhiễm làm tăng chi phí vay vốn, dẫn đến sụt giảm sản lượng của một số doanh nghiệp, qua đó gây tác động lan tỏa đến việc làm và tăng trưởng khu vực công nghiệp truyền thống. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Ở khu vực Nam Á, Shaumya & Arulrajah (2016) tiến hành nghiên cứu tại Sri Lanka nhằm đánh giá tác động của hoạt động ngân hàng xanh đến hiệu quả môi trường và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Thông qua khảo sát 155 nhân viên ngân hàng và phân tích dữ liệu bằng các công cụ thống kê (phân tích tương quan và hồi quy), kết quả cho thấy hoạt động ngân hàng xanh góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm chi phí vận hành và cải thiện hình ảnh doanh nghiệp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng phát hiện yếu tố năng lực và ý thức của nhân viên là biến trung gian quan trọng giúp chuyển hóa các chính sách xanh thành hành động cụ thể. Nghiên cứu cũng ghi nhận tác động tiêu cực như tâm lý e ngại thay đổi trong đội ngũ nhân viên, chi phí đầu tư ban đầu cao cho hạ tầng công nghệ và khó khăn trong việc đo lường lợi ích môi trường bằng chỉ tiêu tài chính.

Xiang et al. (2023) tiếp cận từ góc độ tài chính xanh và chuyển đổi năng lượng, sử dụng mô hình hồi quy fixed-effects trên dữ liệu doanh nghiệp phát thải cao tại Trung Quốc giai đoạn 2016–2020. Kết quả khẳng định rằng tín dụng xanh và đầu tư công nghệ sạch đã góp phần giảm đáng kể cường độ phát thải carbon, đồng thời thúc đẩy quá trình đổi mới năng lượng. Nghiên cứu này củng cố bằng chứng thực nghiệm về vai trò của ngân hàng xanh như một công cụ chính sách tài chính quan trọng trong thực hiện mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 (net-zero). Tuy nhiên, tác động tiêu cực cũng được ghi nhận khi tín dụng xanh có xu hướng làm gia tăng chi phí vốn, gây áp lực lợi nhuận trong ngắn hạn cho cả doanh nghiệp và ngân hàng, đặc biệt trong các ngành phát thải cao có cấu trúc tài chính truyền thống.

Nhìn chung, các nghiên cứu nước ngoài đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh quan trọng liên quan đến phát triển ngân hàng xanh, bao gồm chính sách hỗ trợ – yếu tố vĩ mô – năng lực tài chính ngân hàng – nhận thức lãnh đạo – năng lực nhân sự – nhu cầu đầu tư xanh của doanh nghiệp. Các kết quả này không chỉ cung cấp cơ sở lý thuyết mà còn gợi mở nhiều bài học thực tiễn có thể áp dụng để thúc đẩy ngân hàng xanh tại Việt Nam, nơi đang trong giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức về tài chính bền vững.

2.4.2. Tổng quan các nghiên cứu trong nước Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Tại Việt Nam, nghiên cứu về ngân hàng xanh dần được quan tâm và phát triển mạnh trong những năm gần đây, gắn liền với định hướng tăng trưởng xanh và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu. Các công trình nghiên cứu trong nước đã tiếp cận vấn đề này từ nhiều khía cạnh khác nhau, bao gồm chính sách hỗ trợ của Nhà nước, năng lực tài chính – công nghệ của ngân hàng, vai trò của lãnh đạo cấp cao, nhận thức của nhân viên và nhu cầu của doanh nghiệp đối với sản phẩm xanh.

Tu, Tran et al. (2017) là một trong những nghiên cứu đầu tiên đặt nền móng cho việc khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động ngân hàng xanh tại Việt Nam. Sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA) và mô hình hồi quy, nhóm tác giả đã xác định được các yếu tố quan trọng tác động đến việc triển khai ngân hàng xanh, bao gồm năng lực tài chính, nhận thức lãnh đạo, cam kết của tổ chức và chiến lược phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc phát triển ngân hàng xanh mang lại lợi ích rõ rệt cho ngân hàng trong việc xây dựng hình ảnh thương hiệu, thu hút khách hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời giúp các ngân hàng Việt Nam dần tiệm cận chuẩn mực quốc tế về hoạt động bền vững. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số tác động tiêu cực, như việc đầu tư cho dự án xanh làm gia tăng chi phí thẩm định và thời gian ra quyết định cho vay, khiến lợi nhuận ngắn hạn bị ảnh hưởng, đặc biệt đối với các ngân hàng có quy mô nhỏ.

Phuong Ngo Anh (2020) tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu bằng cách xem xét các yếu tố tác động đến phát triển ngân hàng xanh dưới cả góc độ vi mô và vĩ mô. Với phương pháp phân tích tương quan và hồi quy, tác giả chỉ ra rằng yếu tố vĩ mô như chính sách hỗ trợ của Nhà nước, định hướng chiến lược của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và xu thế hội nhập quốc tế có ảnh hưởng mạnh hơn so với yếu tố vi mô như năng lực nội tại của ngân hàng. Tuy nhiên, yếu tố năng lực tài chính và nhận thức lãnh đạo vẫn được xác định là các yếu tố nội sinh có tác động đáng kể, quyết định khả năng chuyển hóa chính sách thành kết quả thực tế. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Bang et al (2023) lại nhấn mạnh đến khía cạnh thể chế và vai trò của chính sách trong giai đoạn chuyển đổi tài chính xanh. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp định tính kết hợp định lượng, sử dụng mô hình EFA, CFA và SEM để kiểm định thang đo. Kết quả cho thấy yếu tố chính sách và khung pháp lý có tác động mạnh nhất đến sự phát triển ngân hàng xanh, tiếp theo là yếu tố năng lực tài chính và nền kinh tế số. Đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam đo lường đồng thời cả ba nhóm yếu tố: thể chế – tài chính – công nghệ, qua đó phản ánh bối cảnh chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng. Mặt khác, nghiên cứu cũng cho thấy tác động tiêu cực khi quy định pháp lý chưa được tiêu chuẩn hóa khiến việc áp dụng thiếu nhất quán giữa các ngân hàng; đồng thời, chi phí tuân thủ quy định môi trường cao khiến nhiều ngân hàng e ngại mở rộng tín dụng xanh cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở góc độ quản trị, Duong et al. (2023) tập trung vào mối quan hệ giữa quyền lực của giám đốc điều hành (CEO), tín dụng xanh và năng lực cốt lõi của ngân hàng thương mại. Sử dụng phương pháp mô men tổng quát động (GMM) với dữ liệu bảng gồm 373 quan sát trong giai đoạn 2010–2021, nghiên cứu cho thấy các ngân hàng có lãnh đạo cấp cao có quyền lực và kinh nghiệm điều hành lớn thường triển khai hoạt động tín dụng xanh hiệu quả hơn, nhờ khả năng điều phối nguồn lực và kiểm soát rủi ro tốt hơn. Kết quả cũng chỉ ra mối quan hệ tương hỗ giữa tín dụng xanh và năng lực cốt lõi, cho thấy ngân hàng phát triển hoạt động xanh thường đồng thời củng cố được năng lực cạnh tranh dài hạn.

Diep N.T.N. & Yen V.T.H. (2024) đã tiếp cận vấn đề theo hướng vi mô, tập trung vào năng lực và nhận thức của cán bộ ngân hàng. Dựa trên khảo sát 152 nhân viên và nhà quản lý tại 7 tổ chức tài chính trong nước, nhóm tác giả sử dụng mô hình nghiên cứu định lượng và kiểm định bằng hồi quy tuyến tính để xác định 5 yếu tố ảnh hưởng tích cực đến phát triển tài chính xanh: (1) Môi trường pháp lý, (2) Môi trường công nghệ, (3) Năng lực thể chế, (4) Nhận thức của nhân viên, và (5) Tài chính quốc tế. Kết quả nhấn mạnh rằng việc nâng cao nhận thức, đào tạo nhân sự chuyên trách và hoàn thiện thể chế nội bộ là điều kiện tiên quyết để ngân hàng Việt Nam triển khai hiệu quả chiến lược tài chính xanh. Nghiên cứu cũng ghi nhận tác động tiêu cực khi nhận thức chưa đồng đều giữa các nhóm cán bộ dẫn đến sự khác biệt trong việc thực thi chính sách; một số nhân viên coi hoạt động ngân hàng xanh như nhiệm vụ hành chính hơn là mục tiêu chiến lược, gây hạn chế trong hiệu quả triển khai thực tế.

Cuối cùng, Le, Tran & Nguyen (2023) tiến hành nghiên cứu tình huống thực tế tại Ngân hàng Bắc Á – một trong những ngân hàng tiên phong trong lĩnh vực tín dụng xanh. Sử dụng phương pháp định tính, phân tích báo cáo ESG và phỏng vấn chuyên sâu, nghiên cứu cho thấy việc phát triển sản phẩm gửi tiết kiệm xanh và tín dụng xanh đã giúp ngân hàng vừa đạt được mục tiêu lợi nhuận, vừa nâng cao hình ảnh bền vững. Đặc biệt, ngân hàng đã từng bước hình thành hệ thống dữ liệu ESG nội bộ, hỗ trợ công tác ra quyết định tín dụng xanh và công bố thông tin minh bạch hơn.

2.4.3. Tổng hợp các nghiên cứu trước

Trên cơ sở phân tích và so sánh các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về phát triển ngân hàng xanh, tác giả tiến hành tổng hợp các yếu tố được nhiều nghiên cứu đề cập có ảnh hưởng đến quá trình triển khai ngân hàng xanh. Việc tổng hợp này giúp nhận diện rõ những nhân tố chủ đạo, làm cơ sở đề xuất mô hình nghiên cứu phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Kết quả tổng hợp được trình bày chi tiết qua bảng sau:

• Bảng 2.1. Tổng hợp kết quả các nghiên cứu có liên quan

2.5. Mô hình nghiên cứu đề xuất Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu trước đây về các nhóm yếu tố tác động đến phát triển ngân hàng, ngân hàng xanh và các tiêu chí đo lường phát triển ngân hàng xanh. Nghiên cứu này xem xét các yếu tố tác động đến phát triển ngân hàng xanh bao gồm: Chính sách hỗ trợ của Chính phủ đối với phát triển ngân hàng xanh (CS); các yếu tố vĩ mô (VM), năng lực tài chính của ngân hàng (TC), nhận thức của lãnh đạo ngân hàng về phát triển ngân hàng xanh (LĐ), năng lực của cán bộ, nhân viên ngân hàng (NV) và nhu cầu đầu tư xanh của các tổ chức kinh doanh (DN).

• Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu các yếu tố quan trọng tác động đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam

2.5.1. Chính sách hỗ trợ của Chính phủ cho phát triển ngân hàng xanh

Các chính sách hỗ trợ của Chính phủ đóng vai trò định hướng và tạo hành lang pháp lý cho việc phát triển ngân hàng xanh. Theo Zhang & Yang (2020), việc ban hành các quy định về tín dụng xanh và cơ chế ưu đãi tài chính đã góp phần định hình hành vi đầu tư của các ngân hàng thương mại, hướng dòng vốn vào các dự án thân thiện với môi trường. Khairunnessa et al. (2021) cũng nhấn mạnh rằng tại Bangladesh, những chính sách khuyến khích từ Nhà nước như hỗ trợ lãi suất và miễn giảm thuế cho dự án xanh đã thúc đẩy các ngân hàng tích cực triển khai sản phẩm tài chính bền vững. Ở Việt Nam, Tu, Tran et al. (2017) cho rằng việc Chính phủ lồng ghép mục tiêu tăng trưởng xanh vào chiến lược phát triển tài chính quốc gia là bước khởi đầu quan trọng giúp ngân hàng định hướng hoạt động tín dụng xanh phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững. Do đó, nghiên cứu sẽ kiểm định giả thuyết như sau:

H1: Chính sách hỗ trợ của Chính phủ có tác động tích cực đến sự phát triển của ngân hàng xanh.

2.5.2. Các yếu tố vĩ mô Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Các yếu tố vĩ mô đóng vai trò nền tảng trong việc tạo điều kiện cho hệ thống tài chính xanh nói chung và ngân hàng xanh nói riêng phát triển. Một môi trường kinh tế ổn định, khung pháp lý rõ ràng và định hướng phát triển bền vững ở cấp quốc gia giúp các ngân hàng thương mại có cơ sở hoạch định chiến lược và quản trị rủi ro hiệu quả hơn khi triển khai tín dụng xanh.

Tại Trung Đông và Bắc Phi, Mansour (2023) chỉ ra rằng sự ổn định thể chế và tính minh bạch trong chính sách công là nhân tố quyết định mức độ tham gia của ngân hàng vào các dự án tài chính xanh. Rahman et al. (2023) so sánh hai nền kinh tế Nam Á – Ấn Độ và Bangladesh – và cho thấy những quốc gia có môi trường pháp lý nhất quán, chính sách hỗ trợ thị trường carbon và cơ chế khuyến khích đổi mới xanh rõ ràng sẽ có tốc độ phát triển ngân hàng xanh nhanh hơn. Ở Việt Nam, Phuong Ngo Anh (2020) cũng chứng minh yếu tố vĩ mô, bao gồm định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước, chính sách kinh tế và cơ chế tín dụng ưu tiên, có ảnh hưởng mạnh hơn so với các yếu tố vi mô trong việc thúc đẩy hoạt động ngân hàng xanh.

Nhìn chung, khi nền kinh tế vĩ mô ổn định, các chính sách kinh tế – môi trường được triển khai nhất quán và cơ chế pháp lý được hoàn thiện, các ngân hàng có điều kiện thuận lợi hơn để mở rộng tín dụng xanh, giảm thiểu rủi ro hệ thống và nâng cao hiệu quả tài chính. Do đó, nghiên cứu sẽ kiểm tra giả thuyết như sau:

H2: Các yếu tố vĩ mô đang tác động tích cực đến sự phát triển của ngân hàng xanh

2.5.3. Nhu cầu đầu tư xanh của các tổ chức doanh nghiệp

Nhu cầu và định hướng phát triển xanh của doanh nghiệp là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy các ngân hàng mở rộng hoạt động tài chính xanh. Khairunnessa et al. (2021) chỉ ra rằng tại Bangladesh, sự gia tăng nhận thức của doanh nghiệp về trách nhiệm môi trường và nhu cầu tiếp cận nguồn vốn xanh đã tạo điều kiện cho các ngân hàng phát triển danh mục tín dụng xanh một cách đa dạng hơn. Tương tự, Zhang & Yang (2020) cho thấy ở Trung Quốc, các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch và tiêu chuẩn môi trường cao thường được ngân hàng ưu tiên cấp tín dụng, qua đó tạo mối quan hệ tương hỗ giữa đầu tư xanh và sự phát triển ngân hàng xanh. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Tuy nhiên, Le, Tran & Nguyen (2023) nhận định tại Việt Nam, dù nhận thức về phát triển bền vững của doanh nghiệp đã được nâng cao, nhu cầu đầu tư xanh vẫn còn hạn chế do chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian thu hồi vốn dài và thiếu cơ chế khuyến khích rõ ràng. Điều này khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô tài chính xanh và duy trì hiệu quả hoạt động. Do đó, việc gia tăng nhu cầu đầu tư xanh từ phía doanh nghiệp và khách hàng không chỉ là điều kiện cần mà còn là động lực trực tiếp để ngân hàng đẩy mạnh sản phẩm và dịch vụ xanh, góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng bền vững. Nghiên cứu sẽ kiểm định giả thuyết như sau: H3: Nhu cầu đầu tư xanh của các tổ chức doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của ngân hàng xanh.

2.5.4. Năng lực tài chính của ngân hàng

Do đặc thù của các dự án xanh thường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài và lợi nhuận kỳ vọng thấp hơn so với các dự án truyền thống, năng lực tài chính của ngân hàng trở thành yếu tố có ý nghĩa quyết định trong việc duy trì và mở rộng hoạt động ngân hàng xanh. Theo Shaumya & Arulrajah (2016), ngân hàng có tiềm lực tài chính mạnh sẽ có khả năng chấp nhận chi phí đầu tư ban đầu cao, chịu được rủi ro dài hạn, đồng thời đảm bảo ổn định thanh khoản trong suốt chu kỳ dự án xanh. Bên cạnh đó, Zhang & Yang (2020) cũng khẳng định rằng khả năng vốn hóa tốt và hiệu quả quản trị tài chính giúp ngân hàng tăng cường khả năng cho vay các dự án thân thiện với môi trường, đồng thời giảm thiểu rủi ro tín dụng phát sinh từ biến động thị trường năng lượng.

Ở Việt Nam, Duong et al. (2023) chỉ ra rằng các ngân hàng thương mại có quy mô vốn lớn, hệ số an toàn cao và khả năng quản trị rủi ro hiệu quả thường là những đơn vị tiên phong trong triển khai sản phẩm tín dụng xanh. Ngược lại, những ngân hàng có năng lực tài chính yếu thường gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô tín dụng xanh do hạn chế về nguồn vốn và khả năng chịu rủi ro. Như vậy, năng lực tài chính không chỉ quyết định khả năng đầu tư mà còn phản ánh sức bền và mức độ cam kết của ngân hàng đối với chiến lược phát triển bền vững. Do đó, nghiên cứu sẽ kiểm định giả thuyết như sau:

H4: Năng lực tài chính của ngân hàng có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của ngân hàng xanh.

2.5.5. Nhận thức của lãnh đạo ngân hàng về phát triển ngân hàng xanh Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Nhận thức của lãnh đạo ngân hàng có vai trò quyết định trong việc định hướng chiến lược, điều phối nguồn lực và cam kết triển khai hoạt động phát triển ngân hàng xanh. Khi lãnh đạo ngân hàng hiểu rõ ý nghĩa của tài chính xanh và tầm quan trọng của phát triển bền vững, các chính sách nội bộ, quy trình cấp tín dụng và hoạt động đầu tư sẽ được định hướng theo tiêu chí môi trường – xã hội, góp phần lan tỏa giá trị bền vững trong toàn hệ thống.

Theo Sharma (2022), lãnh đạo ngân hàng là nhân tố trung tâm trong việc định hình văn hóa xanh và biến chiến lược phát triển bền vững thành hành động cụ thể thông qua việc hoạch định mục tiêu, kiểm soát thực thi và khuyến khích đổi mới sáng tạo xanh. Xiang et al. (2023) cũng khẳng định rằng tầm nhìn và nhận thức của ban lãnh đạo có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả triển khai ngân hàng xanh, đặc biệt ở những ngân hàng tiên phong trong chuyển đổi năng lượng và quản trị rủi ro môi trường. Tại Việt Nam, Le, Tran & Nguyen (2023) cho rằng nhận thức của lãnh đạo là yếu tố nền tảng thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang ngân hàng xanh, bởi các nhà quản trị có hiểu biết sâu về phát triển bền vững sẽ chủ động hơn trong việc đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm tín dụng xanh và gắn kết mục tiêu môi trường với hiệu quả kinh doanh.

Như vậy, nhận thức và cam kết của lãnh đạo không chỉ quyết định hướng đi chiến lược mà còn tạo ra môi trường tổ chức thuận lợi cho đổi mới, đầu tư xanh và lan tỏa các giá trị phát triển bền vững. Vì vậy, tác đưa ra giả thuyết nghiên cứu 5 được đề xuất là:

H5: Nhận thức của lãnh đạo ngân hàng về phát triển ngân hàng xanh có tác động tích cực đến phát triển ngân hàng xanh.

2.5.6. Năng lực của cán bộ, nhân viên ngân hàng Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Đội ngũ cán bộ, nhân viên là nhân tố trực tiếp triển khai và vận hành các hoạt động liên quan đến ngân hàng xanh. Năng lực chuyên môn, nhận thức và hành vi làm việc của họ quyết định mức độ hiệu quả trong việc thẩm định, giải ngân và giám sát các khoản tín dụng xanh. Theo Shaumya & Arulrajah (2016), năng lực nhân sự là yếu tố cốt lõi bảo đảm sự thành công của ngân hàng xanh, khi kiến thức và kỹ năng chuyên môn về quản trị rủi ro môi trường – xã hội giúp hạn chế sai lệch trong quy trình cho vay. Sharma (2022) cũng khẳng định rằng ý thức và tinh thần trách nhiệm của nhân viên góp phần quan trọng trong việc duy trì văn hóa xanh và thực hiện các mục tiêu bền vững của ngân hàng.

Tại Việt Nam, Diep N.T.N & Yen V.T.H (2024) chứng minh năng lực và nhận thức của nhân viên ngân hàng có tác động trực tiếp đến hiệu quả triển khai tài chính xanh. Các ngân hàng có đội ngũ nhân viên được đào tạo chuyên sâu, hiểu rõ tầm quan trọng của tín dụng xanh thường đạt kết quả tốt hơn trong việc phát triển sản phẩm xanh và nâng cao hình ảnh thương hiệu. Ngoài ra, Le, Tran & Nguyen (2023) cũng chỉ ra rằng khả năng phối hợp, tính chủ động và hành vi hướng tới đổi mới của nhân viên là nhân tố trung gian giúp nâng cao hiệu quả hoạt động xanh trong toàn hệ thống.

Từ đó có thể thấy, năng lực và hành vi tích cực của đội ngũ nhân viên không chỉ giúp ngân hàng thực hiện đúng quy trình và tiêu chuẩn tín dụng xanh, mà còn là nền tảng để hình thành văn hóa tổ chức gắn với phát triển bền vững. Do đó, nghiên cứu sẽ kiểm tra giả thuyết như sau:

H6: Năng lực của cán bộ, nhân viên ngân hàng tác động tích cực đến sự phát triển của ngân hàng xanh.

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Chương 2 đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng xanh, làm rõ khái niệm, đặc điểm, mục tiêu và vai trò của ngân hàng xanh trong chiến lược phát triển bền vững của nền kinh tế. Trên cơ sở đó, chương cũng đã trình bày các nguyên tắc hoạt động của ngân hàng xanh, những công cụ tài chính hỗ trợ (tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh), và khung chính sách quốc tế liên quan đến phát triển tài chính xanh.

Bên cạnh nền tảng lý thuyết, chương đã tổng hợp và phân tích các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến chủ đề phát triển ngân hàng xanh. Kết quả cho thấy, các nghiên cứu quốc tế tập trung vào tác động của chính sách hỗ trợ, môi trường vĩ mô, năng lực tài chính, vai trò lãnh đạo và chuyển đổi công nghệ trong việc thúc đẩy ngân hàng xanh. Trong khi đó, các nghiên cứu trong nước chủ yếu khẳng định tầm quan trọng của chính sách, năng lực nội tại của ngân hàng và nhận thức lãnh đạo, song còn hạn chế về phạm vi mẫu và mức độ khái quát hóa.

Từ việc kế thừa kết quả của các nghiên cứu trước, tác giả đã xây dựng mô hình nghiên cứu đề xuất gồm sáu nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến phát triển ngân hàng xanh, bao gồm: Chính sách hỗ trợ của Chính phủ; Các yếu tố vĩ mô (môi trường, kinh tế, pháp lý); Năng lực tài chính của ngân hàng; Nhận thức và vai trò lãnh đạo ngân hàng; Năng lực và hành vi của cán bộ, nhân viên ngân hàng; Nhu cầu đầu tư xanh của doanh nghiệp, khách hàng.

Trên cơ sở đó, sáu giả thuyết nghiên cứu (H1–H6) đã được đề xuất nhằm kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố nói trên với sự phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam. Mô hình và giả thuyết này là cơ sở để tiến hành nghiên cứu định lượng trong Chương 3, nhằm đánh giá mức độ và hướng tác động của từng yếu tố, từ đó đề xuất các giải pháp thực tiễn phù hợp. Luận văn: Nhân tố đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: PPNC đến phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam