Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học là một tiếp cận hiện đại hướng tới phát triển năng lực của học sinh, phục vụ trực tiếp cho quá trình hình thành nghề nghiệp sau này của học sinh, đáp ứng được nhu cầu nhân lực của xã hội trong bối cảnh của các cuộc cách mạng công nghiệp ngày càng phát triển. Trong trường Trung học phổ thông, quá trình dạy học là hoạt động quan trọng và giữ vị trí trung tâm bởi nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong năm học; nó là nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Vì vậy, quản lý quá trình dạy học là một nội dung quản lý chủ chốt trong nhà trường, được quy định bởi mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông; phụ thuộc vào việc sử dụng các nguồn lực, thiết kế môi trường dạy và học trong mỗi nhà trường.

Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8, khóa XI, ngày 04/11/2019 về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã xác định mục tiêu đối với giáo dục phổ thông “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”. Với nhiệm vụ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học” [7].

Chương trình giáo dục phổ thông 2024 đã công bố Khung năng lực của học sinh Trung học phổ thông với 10 năng lực cơ bản gồm: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, tính toán, tìm hiểu tự nhiên và xã hội, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất. Nhiệm vụ của quá trình dạy học của mỗi nhà trường là làm cho những năng lực này được hình thành và phát triển ở mỗi học sinh [4].

Hiện nay, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý chất lượng dạy học, phát triển chương trình dạy học,… theo các tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh, góp phần chuẩn bị cho thực hiện thành công chương trình giáo dục phổ thông từ năm học 2026 – 2027 chưa được nghiên cứu đầy đủ và hệ thống.

Xuất phát từ các lý do trên, đề tài: “Quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh” được lựa chọn nghiên cứu.

2. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực trạng quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh, đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao kết quả dạy học, phát triển năng lực cho học sinh của Nhà trường.

3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu

3.1. Khách thể nghiên cứu Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

• Quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh trong triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2024.

3.2. Đối tượng nghiên cứu

• Quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.

4. Câu hỏi nghiên cứu và Giả thuyết khoa học

Câu hỏi nghiên cứu: Để đạt được kết quả là hình thành năng lực cho học sinh, chuẩn bị cho học sinh tham gia vào quá trình dạy nghề và đáp ứng nhu cầu nhân lực cho xã hội trong bối cảnh hiện nay, biện pháp quản lý nào cho quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực của học sinh?

Giả thuyết khoa học: Hiện nay, học sinh Trung học phổ thông có kiến thức nhưng thiếu năng lực cần thiết để thích ứng với sự thay đổi mạnh mẽ của kinh tế – xã hội. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý quá trình dạy học dựa trên tiếp cận phát triển năng lực ở cấp trường và cấp tổ chuyên môn thì sẽ nâng cao được chất lượng giáo dục trong nhà trường, đáp ứng yêu cầu đào tạo theo hướng phát triển năng lực của người học trong giai đoạn hiện nay.

5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Trong giới hạn của nghiên cứu này, đề tài chỉ tập trung vào các vấn đề sau:

• Chủ thể quản lý: Hiệu trưởng và Tổ trưởng chuyên môn trường Trung học phổ thông.
• Tiếp cận phát triển năng lực được coi là tiếp cận chính để nghiên cứu về quá trình dạy học và tiếp cận các chức năng cơ bản và điều kiện của quản lý để nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học.

Giới hạn đối tượng khảo sát:

• Chuyên viên Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ninh.
• 10 người trong BGH và Tổ trưởng chuyên môn của Trường Trung học phổ thông Lê Chân;
• 40 giáo viên bộ môn của Trường Trung học phổ thông Lê Chân;
• 90 học sinh trường khối 10, 11, 12 Trường Trung học phổ thông Lê Chân.
• Thời gian: Sử dụng số liệu thống kê, khảo sát từ năm học 2022 – 2023, 2023 – 2024, 2024 – 2025.

6. Nhiệm vụ nghiên cứu Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

• Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông dựa trên tiếp cận phát triển năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2024.
• Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.
• Đề xuất biện pháp quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học

7. Phương pháp nghiên cứu

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: sử dụng các phương pháp như phân tích – tổng hợp, so sánh, hệ thống hoá, khái quát hoá, cụ thể hoá… các tài liệu lý luận, văn bản pháp quy liên quan đến quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2024.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: gồm các phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, phỏng vấn, phương pháp quan sát, phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lý, phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động.
• Phương pháp thống kê toán học: được sử dụng để xử lí các kết quả nghiên cứu về định lượng.

8. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

• Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.
• Chương 2: Thực trạng quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.
• Chương 3: Biện pháp quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

1.1. Tổng quan nghiên cứu quá trình dạy học và quản lý quá trình dạy học

1.1.1. Một số nghiên cứu về quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Ngay từ thời cổ đại, nghiên cứu về phát triển năng lực trong dạy học đã xuất hiện với những tên tuổi các triết gia như Platon, Khổng Tử, Mạnh Tử, v.v.  Từ thế kỷ 19 đến nửa đầu thế kỷ 20, thời kỳ này phát triển năng lực hầu như được đồng nhất với phát triển năng lực trí tuệ (Bine-Simon, R. Bruner, v.v…). Cuối thế kỷ 20, tâm lý học giáo dục và tâm lý học phát triển đã mở rộng khái niệm năng lực, nó không chỉ là trí tuệ, đặc biệt là xuất hiện những quan niệm mới về năng lực gắn với nội dung văn hóa (năng lực văn hóa), xã hội (năng lực xã hội), sự tồn tại (kỹ năng sống), tình cảm (năng lực biểu cảm), bên cạnh đó có những thứ năng lực còn bí ẩn khác, trong đó có yêu tố thuộc về tiềm thức hoặc vô thức.

Hiện nay, tiếp cận năng lực trong giáo dục học sinh là vấn đề khoa học có phạm vi rất rộng lớn, tiêu biểu cho tư tưởng giáo dục hiện đại. Vấn đề này đã được các nhà khoa học thảo luận, cụ thể:

Đào tạo dựa vào năng lực (Competency-based Training) hay giáo dục dựa vào năng lực (Competency-based Education) hay học tập dựa vào năng lực (Competency-based Learning), bản chất của các tiếp cận này là cụ thể hóa triết lý giáo dục hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm, trước hết là năng lực của họ. Đây là tư tưởng hiện đại mà nền tảng triết học đã được L.X Vưgotsky, Xavier Roegirs và J.Piaget xác lập có hai khía cạnh: Tận dụng năng lực có sẵn và phát triển năng lực mới của người học trong quá trình dạy học [21], [33], [35]; Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Chương trình dựa vào năng lực thực hiện, bản chất là đào tạo theo năng lực thực hiện, xong nhấn mạnh yếu tố chương trình trong đào tạo nghề nó được phát triển trên cơ sở phân tích nghề và thị trường lao động [34];

Dạy học dựa trên phong cách học tập, là hướng nghiên cứu mới. Bởi phong cách học tập tích hợp cả khí chất, nét tính cách, tình cảm và năng lực, do đó dạy học theo phong cách học tập cũng là một chiến lược dạy học phân hóa theo tiếp cận năng lực, thí dụ năm 1995 John W Burke đã xuất bản tài liệu “Giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực thực hiện” [39].

Theo nghiên cứu quốc tế, tiếp cận năng lực trong giáo dục luôn dẫn đến những nghiên cứu, phát triển những khung năng lực khác nhau – mục tiêu của dạy học theo từng môn học cụ thể.

Nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực so với các cách tiếp cận khác, có những hướng nghiên cứu sau:

• Tác giả J.Richard và T. Rodge “Tiếp cận năng lực trong dạy học tập trung vào kết quả học tập, nhắm tới những gì người học dự kiến phải làm được hơn là nhắm tới những gì họ cần phải học được”. Như vậy, hai tác giả khẳng định dạy học theo tiếp cận năng lực có nét đặc trưng là nhấn mạnh yếu tố làm được và thực hiện được [38];
• Khi tổng kết lý thuyết về tiếp cận dựa trên năng lực trong dạy học và phát triển, K.E. Paprock [40] đã chỉ tiếp cận này có năm đặc tính cơ bản. Những đặc tính trên đã chỉ ra cách tiếp cận này có những ưu thế vượt trội so với các cách tiếp cận khác trong dạy học;
• Theo S. Kerka [42], những tiêu chuẩn đo lường khách quan và việc chú trọng vào kết quả đầu ra của những năng lực cần thiết để tạo ra kết quả là vấn đề được các nhà hoạch định chính sách GD&ĐT và phát triển nguồn nhân lực quan tâm và đặc biệt nhấn mạnh.

Dạy học theo tiếp cận năng lực, các tác giả đã nghiên cứu các mô hình năng lực như sau:

• E Boyatzid cho rằng phát triển dạy học dựa trên mô hình năng lực cần xử lý một cách hệ thống ba khía cạnh sau: Xác định các năng lực; phát triển chúng; đánh giá chúng một cách khách quan [36].
• Để xác định được các năng lực, thường là dựa vào kết quả đầu Từ đó xác định vai trò của giáo viên – người có trách nhiệm phải tạo ra kết quả đầu ra này. Vai trò là tập hợp các hành vi được mong đợi của một người theo địa vị công việc và những nghĩa vụ của người đó. Thuật ngữ “vai trò công việc” đề cấp tới việc thực hiện nhiệm vụ cụ thể của một người. Trên cơ sở vai trò đó, xác định các năng lực cần thiết, phù hợp để thực hiện tốt các vai trò này.

Từ những hiểu biết về năng lực, các nhà nghiên cứu trên thế giới, trong tiếp cận của mình, họ đã sử dụng những mô hình năng lực sau: Những mô hình dựa trên hành vi, tính cách của cá nhân trong việc xác định “con người cần phải làm gì để vai trò của mình được thực hiện”; Những mô hình dựa trên các kiến thức, kỹ năng theo đuổi việc xác định “những kiến thức và kỹ năng gì cần phải có ở mỗi con người” để thực hiện tốt vai trò của mình; Những mô hình dựa trên tiêu chuẩn, kết quả đầu ra trong việc xác định “con người ở nơi làm việc, họ cần phải đạt được những gì”.

Tiếp cận với sản phẩm đầu ra, là mô hình được các nhà nghiên cứu trên thế giới đặc biệt quan tâm và đồng tình. Mô hình dựa trên năng lực cần chú ý năng lực năng lực còn là những đòi hỏi của các vai trò, nhiệm vụ và những công việc. Trên thế giới, trong quá trình tăng trưởng và phát triển của các tổ chức, mô hình năng lực được sử dụng rất phổ biến ở cấp vi mô và ngày càng phát triển mạnh mẽ [36]. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Ở Việt Nam, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về tiếp cận năng lực trong dạy học, tuy nhiên lại không có phương hướng rõ ràng. Từ đầu thế kỷ 21 tới nay mới hình hình thành như một hướng nghiên cứu và ngày càng có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đặc biệt. Nơi thực hiện những nghiên cứu cơ bản và có hệ thống đầu tiên về chủ đề này là Viện khoa học giáo dục Việt Nam, nhằm mục đích chuẩn bị cho khung chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2021. Trên cơ sở cải cách giáo dục nghề và giáo dục đại học cuối thế kỉ 20 đầu thế kỉ 21, Viện nghiên cứu và phát triển giáo dục cũng đã có nghiên cứu về tiếp cận năng lực trong dạy học. Tuy nhiên, các tác giả chưa thực sự nghiên cứu đầy đủ và mới chỉ thực hiện được những bước đầu tiên. Sau đây là một số hướng nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực ở nước ta:

Nghiên cứu về thiết kế chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực: Các tác giả Đỗ Ngọc Thống [26], Lương Việt Thái [24], Nguyễn Công Khanh [16], cho rằng chương trình dạy học định hướng năng lực là chương trình định hướng kết quả đầu ra, nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học. “Sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học là chất lượng đầu ra. Không quy định những nội dung dạy học chi tiết mà chương trình này quy định những kết quả đầu ra của mục tiêu quá trình dạy học, từ đó đưa ra hướng dẫn chung trong việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả quá trình dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu của quá trình dạy học tức là đạt kết quả đầu ra theo mong muốn. Kết quả học tập hay mục tiêu học tập, mà người học mong muốn thường được biểu hiện qua hệ thống các năng lực. Những mong muốn về kết quả học tập, được mô tả chi tiết, và có thể quan sát được, đánh giá được. Người học cần đạt được những yêu cầu và kết quả đã quy định trong chương trình.

Nghiên cứu về tổ chức hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực: Các tác giả Đặng Quốc Bảo và Nguyễn Sĩ Thư [1], tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực là giúp người học thấu hiểu “Học để làm gì – Học cái gì” để có năng lực đích thực; đồng thời người học được tiếp cận với cách “học hiệu quả” để có năng lực bền vững. Bên cạnh đó, tác giả đã chỉ ra những năng lực tư duy nền tảng trong quá trình dạy học cần trang bị cho người học, đó là: Tư duy nguyên tắc (thông thạo một lĩnh vực chính, ít nhất một lĩnh vực chuyên môn; Tư duy tổng hợp (biết tổng hợp các ý kiến chuyên môn khác nhau thành một tổng thể, kết nối tổng thể này với tổng thể khác); Tư duy sáng tạo (khám phá và làm rõ vấn đề, những đòi hỏi thực tiễn); Tư duy tôn trọng (có sự nhận biết và thấu hiểu những vấn đề khác nhau giữa các dòng tư tưởng); Tư duy đạo đức (thực hiện tốt trách nhiệm cá nhân). Bên cạnh đó, có tác giả lại cho rằng, để tổ chức hiệu quả hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực cần chú ý đến việc vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, tạo điều kiện cho người học thực hành, vận dụng kiến thức trong những tình huống đa dạng. Nếu trong quá trình dạy học, người dạy không tổ chức được các hoạt động phù hợp cho người học thì những năng lực mong muốn không hình thành ở họ – điều mà dạy học theo tiếp cận năng lực hướng tới [19], [20], [32]. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Nghiên cứu về đánh giá kết quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học: Một số tác giả cho rằng, không thể phán đoán được sự thành công của một chương trình dạy học hoặc của người học nếu như không có minh chứng về mức độ đạt được các năng lực ở người học. Đó chính là lý do cấn có sự đánh giá trong quá trình giáo dục. Tác giả Nguyễn Công Khanh cho rằng, có nhiều cách tiếp cận đánh giá kết quả dạy học, như đánh giá định tính; đánh giá dựa trên kết quả thực hiện; đánh giá theo năng lực; đánh giá theo chuẩn; đánh giá theo sản phẩm đầu ra [16].

Đánh giá kết quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học là đánh giá theo chuẩn về “sản phẩm đầu ra”, nhưng “sản phẩm” đó không chỉ là kiến thức, kỹ năng; mà quan trọng là khả năng vận dụng các yếu tố kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để thực hiện nhiệm vụ học tập sao cho đạt tới một chuẩn nào đó.

Tác giả Nguyễn Đức Chính lại cho rằng, hiệu quả đánh giá kết quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh cần chú trọng đến đánh theo tiến trình học tập, đánh giá hướng tới việc đánh giá sự tiến bộ của người học so với chính bản thân học sinh trong những giai đoạn đánh giá khác nhau.

Tuy nhiên theo tác giả, để các phương pháp đánh giá theo năng lực đạt chất lượng theo yêu cầu, giáo viên phải đánh giá bằng nhiều hình thức và thông qua nhiều công cụ [5].

Tác giả Đặng Thành Hưng [12], [13] đã đề xuất Khung năng lực giáo dục phổ thông theo 7 lĩnh vực tương ứng với 7 lĩnh vực giáo dục: 1) Năng lực Toán và Logic; 2) Năng lực ngôn ngữ (quốc ngữ và ngoại ngữ); 3) Năng lực khoa học; 4) Năng lực nghệ thuật; 5) Năng lực thể chất và vận động thể chất; 6) Năng lực công nghệ; 7) Năng lực công dân. Về kĩ thuật thiết kế nội dung học tập theo tiếp cận năng lực, tác giả cũng đề xuất cần dựa vào lý thuyết phát triển chuẩn, lý thuyết đánh giá và minh họa qua Khung năng lực ngôn ngữ ở giáo dục phổ thông.

Qua nghiên cứu tổng quan về quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực trên thế giới và ở trong nước, có thể rút ra một số kết luận như sau: Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

• Tất cả các nghiên cứu đều thừa nhận, tiếp cận năng lực là tích cực và có hiệu quả trong giáo dục.
• Một số nghiên cứu có cách hiểu và tiếp cận khác nhau để giải quyết vấn đề này: Khung năng lực, module, chuẩn và tiêu chí.
• Tùy theo cấp học và ngành đào tạo, có những cách ứng dụng tiếp cận năng lực khác nhau: Năng lực, kỹ năng, năng lực thực hiện, v.v…
• Còn tồn tại những quan niệm khác nhau, chưa thống nhất về một số khái niệm then chốt, như năng lực, như năng lực thực hiện, như chuẩn, cũng như về chính tiếp cận năng lực. Có quan điểm chỉ nhấn mạnh tiếp cận này với nghĩa chuẩn chuẩn đầu ra hay năng lực đầu ra. Có tác giả chỉ nhấn mạnh tiếp cận năng lực tức là phát triển năng lực người học và quan tâm nhiều đến kiểm định, đánh giá kết quả học tập.

Một số nghiên cứu, chẳng hạn của tác giả Đặng Thành Hưng xác định tiếp cận năng lực trong giáo dục về bản chất là dựa trên quan niệm mới về năng lực và khái niệm năng lực trong cách tiếp cận này được giải thích là bao hàm toàn bộ quá trình dạy học, cả đầu vào, quá trình học tập và đầu ra. Năng lực đang được bàn ở đây đòi hỏi người học phải có nền tảng năng lực của mình, vừa phải tìm hiểu và tích lũy năng lực trong học tập để biến nó thành sức mạnh cá nhân. Với nhà giáo dục, phải dựa vào nền tảng năng lực của người học để phát triển hơn nữa năng lực của người học và được thể hiện ở sản phẩm đầu ra với khác biệt ở năng lực đầu vào.

1.1.2. Một số nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Giai đoạn 1920 – 1930, trước yêu cầu phát triển của công nghiệp, dịch vụ và thương mại, một số nước phát triển đã xuất hiện tư tưởng cải cách đào tạo nghề. Khi đó, cách đào tạo truyền thống theo bài – lớp – khóa học, niên chế nhiều khi không đáp ứng được nhu cầu xã hội. “Cần gì học nấy” đã được nhiều ngành, nhiều nơi thực hiện như một nguyên tắc, không cần thiết phải học tập trung vào một một nghề. Không quy định về thời gian học tập cụ thể, mà nhu cầu của người học đến đâu thì học đến đó.

Đến năm 1968, trước sự chỉ đạo của các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và cơ quan quản lý giáo dục, nhằm đẩy mạnh việc cấp bằng, phân loại giáo viên, chính quyền Mỹ đã cấp 100.000 đô la để các trường đại học, cao đẳng biên soạn chương trình và tài liệu về bồi dưỡng giáo viên dựa trên năng lực. Đây là bộ tài liệu dựa trên chuẩn giáo viên đã được ban hành bởi chính quyền liên bang Mỹ và hiện nay bộ tiêu chuẩn này vẫn được phổ biến ở nhiều nước trên thế giới.

Ở Mỹ và Canada, cuối thập kỷ 70 đầu thập kỷ 80, giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực thực hiện được ứng dụng phổ biến trong giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, một định nghĩa về đào tạo theo tiếp cận năng lực cũng như các tiêu chí của chương trình đào tạo dựa trên năng lực vẫn chưa được mọi người chấp nhận” [41].

Vào cuối thập kỷ 80, ở Úc đã bắt đầu một cuộc cải cách trong đào tạo giáo dục, một hệ thống đào tạo dựa trên năng lực được thiết lập, phương pháp dựa trên năng lực cho việc công nhận các kỹ năng của người nhập cư được tạo ra, thành lập hội đồng đào tạo để thực hiện việc xây dựng tiêu chuẩn năng lực trong toàn quốc.

William E. Blank, năm 1982 đã cho xuất bản tài liệu “Sổ tay phát triển chương trình đào tạo dựa trên năng lực” [43], tài liệu đã trình bày đến những nội dung cơ bản của giáo dục và đào tạo theo hướng tiếp cận năng lực, nhu cầu người học và xây dựng hồ sơ năng lực người học, phát triển công cụ đánh giá, phát triển các modul học tập và quản lý chương trình đào tạo.

Đào tạo theo năng lực, nhìn chung đã được nghiên cứu từ rất sớm ở nhiều quốc gia như: Anh, Mỹ, Úc, xứ Wales, New Zealand, Singapore, Malaysia, v.v… Lĩnh vực nghiên cứu của các tác giả cũng rất đa dạng, từ nghiên cứu bối cảnh của đào tạo theo năng lực, phát triển chương trình, tổ chức đào tạo, đến đánh giá và chứng nhận năng lực cho người học. Sự thành công của công tác dạy học, không chỉ đòi hỏi ở người giáo viên có năng lực thiết kế dạy học, xây dựng tiến trình dạy học, kiểm tra đánh giá, v.v…Bên cạnh đó, thu thập thông tin để lập kế hoạch, thời gian biểu cho hoạt động dạy học; huy động, tổ chức, phấn phối các nguồn lực, quản lý người dạy để thực hiện tốt các hoạt động dạy học; điều hành công tác giảng dạy đảm bảo tiến trình, thời gian dạy học đạt mục tiêu đã đề ra. Đó là vai trò, nhiệm vụ của nhà quản lý. Tuy nhiên, quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực vẫn còn là đề tài khá mới mẻ. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Các nghiên cứu trên có những ảnh hưởng, tác động nhất định đến việc quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực ở Việt Nam.

Ở Việt Nam đã có nhiều cuộc hội thảo trao đổi về vấn đề “dạy học theo hướng tiếp cận năng lực” trong đó có nhiều ý kiến, báo cáo của các nhà quản lý, nhà khoa học và nhà giáo, như hội thảo khoa học “Quản lí dạy học chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực: Vấn đề và giải pháp” do Học viện Quản lí giáo dục tổ chức, nhiều chuyên đề đã đề cập đến những hướng nghiên cứu, cách tiếp cận khác nhau về hoạt động dạy học theo tiếp cận phát triển phẩm chất, năng lực người học. Tiêu biểu như báo cáo của tác giả Đặng Tự Ân, Bộ Giáo dục và Đào tạo, với: “Mô hình trường học mới tại Việt Nam xu thế của giáo dục hiện đại”; hay tác giả Ths. Hà Thị Thùy Dương, Học viện chính trị khu vực IV, với báo cáo “Vai trò của việc quản lí giáo dục theo hướng phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học ở Việt Nam hiện nay”.

Năm 2017, cuốn sách “Kỹ năng dạy học – Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên và người dạy nghề” [27] với quan điểm về dạy học theo tiếp cận năng lực được tài liệu mô tả khá đầy đủ, cả về cấu trúc và các tiêu chí đánh giá năng lực. Tuy nhiên, những vấn đề mà tài liệu đề cập đến mới chỉ mang tính khái quát, tính định hướng cho việc dạy học, mà từng thành tố của quá trình dạy học chưa được trình bày cụ thể.

Tác giả Vũ Xuân Hùng, trong tài liệu “Dạy học hiện đại và nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên” [14], tác giả đã trình bày những phương pháp vận dụng tiếp cận dạy học hiện đại nhất là tiếp cận theo năng lực vào nâng cao năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm và giáo viên.

Trong các học viên cao học về chuyên ngành Quản lý giáo dục, đã có các công trình nghiên cứu của các tác giả đề cập đến công tác quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ở một số địa phương, như:

• Nguyễn Thị Dung (2020), “Quản lý hoạt động dạy học phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông B Phủ Lý, tỉnh Hà Nam” [6].
• Trần Thị Nhài (2022), “Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THCS Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng” [18].
• Bùi Đức Thiện (2022), “Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường Trung học phổ thông huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam” [25]. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học, có các tác giả sau đây:

• Bế Thị Đoan Trang (2016), “Quản lý quá trình dạy học ở trường Trung học phổ thông Hoà Bình, tỉnh Lạng Sơn”[29].
• Nguyễn Thị Hương (2022), “Quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi – Hải Phòng theo tiếp cận đảm bảo chất lượng” [15].
• Trần Thị Thu Hằng (2023), “Quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông Xuân Huy, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” [11].

Có thể khẳng định rằng, đã có nhiều công trình nghiên cứu quản lý quá trình dạy học, nghiên cứu về dạy học theo hướng tiếp cận năng lực ở trong và ngoài nước. Tuy nhiên, vấn đề quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông nói chung, trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh nói riêng theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh thì chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu. Do đó, nghiên cứu vấn đề quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh được đặt ra, với mong muốn tìm ra những biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học theo tiếp cận năng lực ở trường Trung học phổ thông Lê Chân, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

1.2. Quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

1.2.1. Năng lực và tiếp cận phát triển năng lực học sinh

• Khái niệm năng lực

Có rất nhiều quan niệm về năng lực được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Theo mỗi tác giả, năng lực được định nghĩa như sau:

Theo DeseCo: “Năng lực là sự kết hợp của tư duy, kỹ năng và thái độ có sẵn hoặc ở dạng tiềm năng có thể học hỏi được của một cá nhân hoặc tổ chức để thực hiện thành công nhiệm vụ” [37].

Ở Việt Nam, khái niệm năng lực đã được các nhà nghiên cứu quan tâm khi giáo dục đang thực hiện công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện, chuyển từ giáo dục kiến thức sang giáo dục năng lực.

Tâm lý học quan niệm: “Năng lực là tổng hợp những thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo việc hoàn thành đạt kết quả tốt” [31].

Tác giả Trần Khánh Đức, trong “Nghiên cứu nhu cầu và xây dựng mô hình đào tạo theo năng lực trong lĩnh vực giáo dục” đã nêu rõ năng lực là “khả năng tiếp nhận và vận dụng tổng hợp, có hiệu quả mọi tiềm năng của con người (tri thức, kĩ năng, thái độ, thể lực, niềm tin v.v…) để thực hiện công việc hoặc đối phó với một tình huống, trạng thái nào đó trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp” [9].

Theo công bố của các nước có nền kinh tế phát triển (OECD) thì: “Năng lực cốt lõi bao gồm: những năng lực nền tảng như năng lực đọc hiểu, năng lực tính toán, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp v.v…” [dẫn theo 10].

Tài liệu hội thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể trong chương trình giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo xếp năng lực vào phạm trù hoạt động khi giải thích: Năng lực là sự huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí…để thực hiện một loại công việc trong bối cảnh nhất định [3].

Ở một nghiên cứu khác về phương pháp dạy học tích hợp, tác giả Nguyễn Anh Tuấn đã nêu một cách khái quát rằng “năng lực là một thuộc tính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm” [30]. Như vậy, dù là khó định nghĩa năng lực một cách chính xác nhất, nhưng các nhà nghiên cứu của thế giới và Việt Nam đã có cách hiểu tương tự nhau về khái niệm này, Tựu chung lại, năng lực là sự kết hợp của các khả năng, phẩm chất, thái độ của một cá nhân hoặc tổ chức để thực hiện một nhiệm vụ có hiệu quả.

• Tiếp cận phát triển năng lực học sinh Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

“Tiếp cận”, tên tiếng Anh là “approach”, nghĩa là sự lựa chọn chỗ đứng để quan sát, là cách xem xét, xử sự đối tượng nghiên cứu.

Theo từ điển Tiếng việt, tiếp cận là đến gần, đến sát cạnh, có sự tiếp xúc từng bước bằng những phương pháp nhất định với một đối tượng nào đó [28]. Với đề tài này, cụm từ “tiếp cận phát triển năng lực” được hiểu là nhà giáo dục dùng các phương pháp, các hình thức tổ chức dạy học để phát triển năng lực cho người học theo mục tiêu giáo dục đề ra.

“Tiếp cận phát triển năng lực” hay “tiếp cận kết quả đầu ra” là cách tiếp cận nêu rõ kết quả, những kỹ năng hoặc khả năng mà người học mong muốn đạt được ở một môn học cụ thể vào cuối mỗi giai đoạn học tập trong nhà trường (theo Nier, Nhật Bản, 1999).

Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực mang bản chất của dạy học nói chung. Để dạy học theo cách tiếp cận này đạt hiệu quả cần bắt đầu từ việc mô tả những năng lực cần hình thành và phát triển ở người học sau khi học xong một chủ đề (hay một nội dung), coi đây là tiền đề để thiết kế mục tiêu, thiết kế học liệu, kế hoạch dạy học, tổ chức dạy học và đánh giá kết quả dạy học. Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh cần chú trọng vận dụng kiến thức sáng tạo vào cuộc sống, đổi mới phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lực.

1.2.2. Chương trình giáo dục phổ thông 2024 và vấn đề phát triển năng lực của học sinh Trung học phổ thông

Chương trình giáo dục phổ thông 2024 [4], quy định về những vấn đề chung của giáo dục phổ thông, bao gồm: Quan điểm xây dựng chương trình giáo dục phổ thông, mục tiêu chương trình; yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của học sinh ở mỗi cấp học; kế hoạch giáo dục: hệ thống môn học; thời lượng từng môn học; định hướng nội dung giáo dục bắt buộc ở từng lĩnh vực giáo dục, phân chia vào các môn học từng cấp học đối với tất cả học sinh trên phạm vi toàn quốc; định hướng về phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục và cách thức đánh giá kết quả giáo dục của từng môn học; điều kiện tối thiểu của nhà trường để thực hiện được chương trình.

Chương trình giáo dục phổ thông được xây dựng trên cơ sở quan điểm của Đảng và nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; kế thừa và phát triển những ưu điểm của các chương trình giáo dục phổ thông đã có của Việt Nam, đồng thời tiếp thu những thành tựu nghiên cứu về khoa học giáo dục và kinh nghiệm xây dựng chương trình theo mô hình phát triển năng lực của những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới [4].

Chương trình giáo dục phổ thông 2024, đảm bảo phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kĩ năng cơ bản, thiết thực, hiện đại; hài hòa đức, trí, thể, mĩ; chú trong thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống [4].

Chương trình giáo dục phổ thông giúp hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu như: Yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Đồng thời, hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi đó là, những năng lực chung, gồm: năng lực tự học và tự chủ, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; những năng lực đặc thù, gồm: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mĩ, năng lực thể chất.

Chương trình giáo dục phổ thông 2024, được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thức, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kỳ vọng. Với mục tiêu của giáo dục được cụ thể hóa thành những phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi cần thiết cho tất cả mọi người. Những năng lực cơ bản, thiết yếu đó mà bất kỳ ai cũng cần phải có để tồn tại, học tập và làm việc hiệu quả.

1.2.3. Phát triển Chương trình giáo dục nhà trường và Chương trình môn học của trường Trung học phổ thông Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Phát triển Chương trình giáo dục nhà trường và Chương trình môn học là một điểm mới trong triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2024. Trong đó, dạy học theo tiếp cận năng lực là hướng tiếp cận tập trung vào đầu ra của quá trình dạy học, trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được năng lực như thế nào sau khi hoàn thành một chương trình giáo dục. Nói cách khác, dạy học theo tiếp cận năng lực, vai trò quan trọng nhất là chất lượng đầu ra. Điều đó có nghĩa là, để chương trình dạy học theo tiếp cận năng lực có hiệu quả, cần khởi đầu với bức tranh về năng lực mà người học cần phải đạt được; sau đó là xây dựng và phát triển chương trình dạy học phù hợp với đối tượng, vùng miền nhằm đảm bảo rằng mục đích của quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực đạt được mục tiêu đề ra. Có thể thấy, xây dựng được các tiêu chuẩn đầu ra rõ ràng, thể hiện rõ mục tiêu của giáo dục là yếu tố quan trọng, bên cạnh đó phải thiết lập được các điều kiện và cơ hội tạo động lực cho người học có thể đạt được các mực tiêu đề ra. Điều này có nghĩa là, các năng lực cần phải rõ ràng và cụ thể. Chương trình dạy học sẽ được phân thành các chủ đề, các modul, trong đó tập trung phát triển theo từng năng lực cụ thể của người học theo mục tiêu đề ra. Phải khẳng định rằng, chương trình này ở mỗi nhà trường có thể khác nhau tùy thuộc vào đối tượng học sinh của nhà trường đó. Như vậy, người học bỏ qua những chủ đề, modul rèn luyện về năng lực mà người học đã thành thục thông qua các kết quả đánh, đánh giá ban đầu hoặc đánh giá trong quá trình học.

Tóm lại, bước đầu tiên trong xây dựng chương trình giáo dục của nhà trường, chương trình môn học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh là xác định các năng lực cơ bản của học sinh khi kết thúc một chương trình. Tuy nhiên chỉ xác định một số năng lực cơ bản, cần thiết nhất, phản ánh cơ bản nhất mục tiêu của chương trình giáo dục. Tiếp theo là, phát triển các năng lực thành phần của các năng lực cơ bản, phù hợp với mục tiêu của chương trình. Các năng lực thành phần này phải được nêu ra một cách rõ ràng, có thể đo lường được, và phải mô tả chính xác người học có thể làm được gì sau khi học xong chương trình đó. Một số đặc tính cần lưu ý khi xây dựng chương trình giáo dục của nhà trường, các phương pháp và phương tiện dạy học phải đa dạng; các tư liệu, tài liệu, thiết bị dạy học phải đầy đủ đáp ứng được yêu cầu của chương trình dạy học; trước khi thực hiện chương trình, người học phải được thông báo trước về các năng lực cần đạt được và liên tục được phản hồi về sự tiến bộ trong học tập để nhà giáo dục và người học có những hành động phù hợp để cải tiến hoặc nâng cao chất lượng học tập của người học. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Ở góc độ khác, để đạt được những năng lực đề ra với người học, khi xây dựng chương trình dạy học của nhà trường, nhà giáo dục cần dựa vào chuẩn hoặc xây dựng chuẩn môn học (nếu cấp trên chưa ban hành). Phát triển chương trình dạy học dựa vào chuẩn như là xu thế tất yếu và toàn cầu trong nhà trường. Chương trình giáo dục dựa vào chuẩn, với triết lý là niềm tin rằng tất cả người học kể cả thiểu năng đều có thể đạt được các trình độ cao hơn hoặc đạt đến mức độ cao nhất mà người học có thể, nếu: Chuẩn được xác định rõ ràng; việc dạy học được thiết kế và được cung cấp để hỗ trợ cho thành công của mọi người học; và nhà trường tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá một cách chặt chẽ để người học đạt và thể hiện năng lực của mình.

Phát triển chuẩn theo tiếp cận năng lực đòi hỏi phải mang đến sự tương thích lớn hơn với nhu cầu của người học, bên cạnh đó nó đòi hỏi phải nâng cao sự linh hoạt cần thiết về thời gian và về tiến độ nội dung chương trình học. Tính linh hoạt còn được thể hiện ở chỗ bộ chuẩn theo năng lực đảm bảo cho giáo viên được linh hoạt, chủ động trong việc sử dụng tư liệu, phương pháp dạy học nhằm giúp người học đạt các mục tiêu năng lực cũng như đảm bảo cơ sở thông tin cụ thể, dễ ràng cho việc đánh giá kết quả học tập.

1.2.4. Các thành tố của quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữa các thành tố của quá trình, cụ thể là tổ chức, hoạt động dạy của thầy với hoạt động học của trò, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này, trong đó nhấn mạnh sau khi kết thúc một quá trình (một giai đoạn) dạy học người học cần đạt được các mức năng lực như thế nào.

Yếu tố quan trọng của quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực được hình thành thông qua từng môn môn học, với các mức độ từ thấp đến cao, các tiêu chí thực hiện, minh chứng được mô tả rõ ràng, thiết lập các điều kiện, cơ hội để động viên, khích lệ người học đạt được các năng lực đề ra. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Như vậy, quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh phải nhằm đạt được mục tiêu phát triển năng lực của người học, với kết quả đầu ra của quá trình dạy học là mục tiêu xuyên suốt, trên cơ sở hướng đến phát triển toàn diện nhân cách, phẩm chất, chú trọng năng lực vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế, trang bị cho người học năng lực giải quyết các tình huống của nghề nghiệp và cuộc sống, người học với vai trò là chủ thể của quá trình dạy học.

• Quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh bao gồm các thành tố sau:

Mục tiêu dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh: Phải xác định được các mức phát triển của năng lực trong quá trình dạy học; kết quả học tập cần đạt được của học sinh phải mô tả chi tiết và có thể quan sát được; thể hiện được mức độ tiến bộ của học sinh một cách liên tục.

Nội dung dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh: Định hướng dạy học theo khả năng của học sinh; lập kế hoạch dạy học đảm bảo giúp học sinh phát triển; lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn; chương trình chỉ quy định những nội dung chính, không quy định chi tiết.

Phương pháp dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh: Các hoạt động học tập được tổ chức liên tiếp, từ đó giúp học sinh khám phá những tri thức chưa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn. Theo cách hiểu này, giáo viên là người tổ chức và hướng dẫn học sinh tiến hành các hoạt động học tập như tái hiện lại kiến thức cũ, tìm tòi, phát hiện kiến thức mới; vận dụng linh hoạt, sáng tạo kiến thức đã biết vào giải quyết các tình huống thực tiễn hoặc tình huống học tập, v.v…

• Chủ động sử dụng các quan điểm, kỹ thuật và phương pháp dạy học tích cực; các phương pháp dạy thực hành, thí nghiệm.

Hình thức tổ chức dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh: Đa dạng các hình thức tổ chức học tập; chú ý các hoạt động xã hội, nghiên cứu kha học, ngoại khóa, các hoạt động trải nghiệm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học.

Kết quả dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh: Coi trọng đánh giá kết quả học tập của học sinh theo năng lực đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong suốt quá trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập. Chú trọng khả năng vận dụng của học sinh trong các tình huống thực tiễn.

Điều kiện để tổ chức quá trình dạy học và hướng nghiệp theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh: Tăng cường phối hợp học tập hợp tác với học tập cá nhân theo hướng tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, thảo luận nhiều hơn và làm nhiều hơn. Điều đó có nghĩa, các học sinh vừa hợp tác chặt chẽ với nhau vừa cố gắng tự lực trong quá trình tiếp cận, tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Lớp học khi đó trở thành môi trường giao tiếp giữa thầy và trò, giữa trò với trò nhằm vận dụng sự hiểu biết, kinh nghiệm của tập thể, của từng cá nhân trong giải quyết các nhiệm vụ chung.

1.3. Quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

1.3.1. Khái niệm

• Khái niệm Quản lý

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể) nhằm thực hiện mục tiêu dự kiến” [22].

Tác giả Nguyễn Minh Đạo cho rằng: “Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý về các mặt văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển đối tượng” [dẫn theo 11] [8].

Có thể có những cách hiểu về quản lý khác nhau, nhưng có tựu chung lại như sau: Quản lý là những tác động có chủ đích, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý trong tổ chức nhằm làm cho quá trình vận hành và đạt được mục đích của tổ chức đó.

• Khái niệm Quản lý giáo dục

Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, là quá trình thực hiện có định hướng và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục đã đề ra [17].

Quan niệm về quản lý giáo dục có những cách diễn đạt khác nhau, song trong mỗi cách đề cập đến các yếu tố cơ bản: Chủ thể quản lý, khách thể quản lý, mục tiêu quản lý, ngoài ra còn phải kể tới cách thức và công cụ quản lý.

Tóm lại, quản lý giáo dục là quá trình tác động của các cơ quan quản lý thông qua các kế hoạch, các cách thức tổ chức tới các thành tố của quá trình dạy học nhằm làm cho hệ thống giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục đề ra.

• Khái niệm quản lý quá trình dạy học Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Quản lý quá trình dạy học là quản lý tất cả các nhân tố cấu trúc của quá trình dạy học như: Mục đích, mục tiêu của quá trình dạy học; nội dung dạy học; phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; phương tiện dạy học; nhà giáo dục (người giáo viên hay nhà sư phạm) và hoạt động dạy học; người học (học sinh hay tập thể học sinh) và hoạt động học; môi trường giáo dục; kết quả giáo dục.

Bản chất của Quá trình dạy học là quá trình lãnh đạo, tổ chức và điều khiển hoạt động nhận thức của người học (là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới vai trò chủ đạo của người giáo viên).

Như vậy, đề tài quan niệm: Quản lý quá trình dạy học là những tác động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) vào quá trình dạy học thông qua đối tượng quản lý (tổ chuyên môn, giáo viên và học sinh) trong môi trường sư phạm, với sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội để tạo ra các tình huống dạy học đa dạng nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục của nhà trường.

• Khái niệm quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh:

Quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh là quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của nhà quản lý (hiệu trưởng) tới đối tượng quản lý (giáo viên, học sinh) để người học tự giác, tích cực, chủ động, biết tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức học tập của mình nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập đặt ra trong môn học, cũng như vận dụng kiến thức môn học cùng kiến thức khác và kinh nghiệm cá nhân để lý giải, giải quyết các tình huống đa dạng của cuộc sống, nhờ vậy phát triển năng lực cho bản thân.

Chủ thể quản lý là Hiệu trưởng: Hiệu trưởng phải có năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm; phải có năng lực quản lý nhà trường và một số kỹ năng cần thiết khác; Đặc biệt là phải nắm vững chu trình trong quá trình quản lý, được thể hiện qua các chức năng: Kế hoạch hóa, quản lý nhân sự, quản lý CSVC và thiết bị dạy học, quản lý tài chính….

Đối tượng quản lý: Giáo viên là người tổ chức, định hướng các hoạt động học tập của học sinh; là người hướng dẫn học sinh cách tự đọc, tự học, tự khai thác, xử lý thông tin; là người tạo sự hứng thú học tập của học sinh thông qua các Phương pháp dạy học tích cực . Học sinh là người trực tiếp tham gia vào các hoạt động học tập, tự khám phá và tìm tòi kiến thức, tự rèn luyện các kỹ năng bản thân. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Kết quả của quản lý : Là những kiến thức, kỹ năng đạt được của học sinh; là những kết quả của hoạt động dạy của giáo viên; là những kỹ năng, năng lực bản thân được hình thành cho học sinh theo những mục tiêu bài học.

1.3.2 Phân cấp quản lý giữa Hiệu trưởng và Tổ trưởng chuyên môn trong quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông

• Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

Luật giáo dục, khoản 1, điều 54 ghi rõ: “Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận” [23].

Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng, bao gồm:[2]

• Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;
• Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tại khoản 3 Điều 20 của Điều lệ này;
• Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch nhiệm vụ năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;
• Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; đề xuất các thành viên của Hội đồng trường trình cấp có thẩm quyền quyết định;
• Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên, nhân viên; thực hiện việc tuyển dụng giáo viên, nhân viên; ký hợp đồng lao động; tiếp nhận, điều động giáo viên, nhân viên theo quy định của Nhà nước;
• Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh tiểu học (nếu có) của trường phổ thông có nhiều cấp học và quyết định khen thưởng, kỷ luật học sinh;
• Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường; Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.
• Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường; thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục của nhà trường;
• Chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động của ngành; thực hiện công khai đối với nhà trường;

Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật.

• Tổ trưởng chuyên môn

Tổ trưởng chuyên môn là một giáo viên, một cán bộ quản lý, được hưởng phụ cấp chức vụ theo các quy định hiện hành; tổ trưởng chuyên môn là người đứng đầu tập thể tổ chuyên môn, do hiệu trưởng bổ nhiệm và chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về phân công nhiệm vụ nguồn lực của tổ; hướng dẫn, điều hành việc thực hiện nhiệm vụ tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành [2], góp phần cùng tập thể nhà trường đạt mục tiêu đã đề ra. Tổ trưởng chuyên môn là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy của giáo viên trong phạm vi các môn học của tổ chuyên môn được phân công.

Nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn: Quản lí giảng dạy của giáo viên, như: kế hoạch cá nhân giáo viên, giáo án, thực hiện phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng, kế hoạch học dạy tự chọn, thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm, sử dụng đồ dùng dạy học, xây dựng đề kiểm tra thường xuyên, định kỳ, ứng dụng công nghệ thông tin, dự giờ, thao giảng của giáo viên, thực hiện đổi mới dạy học.v.v…; quản lí học tập của học sinh; quản lí cơ sở vật chất tổ chuyên môn; quản lí hồ sơ của tổ chuyên môn; các hoạt động khác do Hiệu trưởng giao.

Có thể khái quát, tổ trưởng chuyên môn là cầu nối giữa hiệu trưởng và các thành viên trong tổ qua các thông tin hai chiều nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục. Hiệu trưởng có thông tin để đánh giá đội ngũ về tư tưởng chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ của họ; từ đó đề ra phương án phân công vị trí việc làm hợp lỹ và đạt hiệu quả. Tổ trưởng chuyên môn là người truyền tải các chỉ đạo chuyên môn của hiệu trưởng tới các thành viên trong tổ; là người tổ chức thực hiện những chỉ đạo tổ chuyên môn của hiệu trưởng về các hoạt động giáo dục, dạy học.

1.3.3. Nội dung quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

• Nội dung quản lý của Hiệu trưởng:
• Xác định mục tiêu và chiến lược phát triển của nhà trường về dạy và học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Quản lí mục tiêu và chiến lược phát triển theo tiếp cận năng lực nhằm đảm bảo hoạt động dạy học luôn hướng tới người học việc hình thành và phát triển các năng lực. Mục tiêu dạy học là các nhiệm vụ được hình thành và phát triển ở người học, và cần dược rà soát, bổ sung, điều chỉnh thường xuyên sao cho phù hợp với định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực theo chương trình quy định.

• Chỉ đạo các Tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch dạy học môn học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Tổ chuyên môn cần xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học môn học, chuẩn kiến thức, kỹ năng của môn học làm căn cứ để đề ra các biện pháp thực hiện nhiệm vụ đó; kế hoạch dạy học bộ môn cần phân tích cụ thể các căn cứ, như hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng, đặc điểm học sinh, năng lực bản thân của giáo viên, điều kiện cơ sở vật chất, những chỉ đạo của cấp trên để phân công giáo viên cho hợp lý và sử dụng các phương pháp phù hợp với đối tượng học sinh; dù là phương pháp nào hay phân công đội ngũ ra sao thì quan trọng nhất là phải hướng đến đối tượng học sinh.

Kế hoạch dạy học bộ môn cần thống nhất giữa dạy và học, giữa dạy học và giáo dục, phải có phương án thích hợp với các đối tượng khác nhau, và phải dự kiến được các tình huống sư phạm có thể xảy ra và cách xử lí.

• Chỉ đạo các Tổ chuyên môn thiết kế bài dạy theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Một bài dạy thành công cần đảm bảo các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, tuy nhiên khi thiết kế bài dạy theo hướng phát triển năng lực, người giáo viên cần phải kết hợp các hình thức tố chức với xây dựng môi trường lớp học (cả môi trường vật chất và môi trường tinh thần) tạo thuận lợi cho việc áp dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học phát huy được tính tích cực học tập của học sinh. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Với mỗi loại bài dạy khác nhau, tổ chuyên môn cần thống nhất cách thức xây dựng các hoạt động phù hợp, nhưng cần khẳng định rằng để có một giờ dạy tốt rất cần qua tâm đến đối tượng học sinh về trình độ nhận thức, phong cách học tập, đặc điểm cá nhân, kỹ năng và thái độ học tập của học sinh.

• Chỉ đạo các Tổ chuyên môn triển khai dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Để đảm bảo trong thiết kế bài học theo tiếp cận phát triển năng lực dạy học, hiệu trưởng cần chỉ đạo các tổ chuyên môn một số nội dung sau: thực hiện chương trình phải phù hợp với yêu cầu, theo định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực và đặc biệt là phù hợp với đối tượng học sinh; vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau, kết hợp giữa các hình thức dạy học trên lớp (dạy học nhóm, dạy học theo dự án, .v.v…) với hình thức dạy học ngoài lớp (thăm quan trải nghiệm, tự nghiên cứu ở nhà.v.v…).

• Chỉ đạo các Tổ chuyên môn thực hiện sinh hoạt chuyên môn theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Việc sử dụng tiềm năng của mỗi giáo viên được thể hiện tốt nhất qua việc sinh hoạt chuyên môn. Trong nhà trường, sinh hoạt chuyên môn là hoạt động chuyên môn không thể thiếu; đây là dịp để các giáo viên trao đổi chuyên môn góp phần nâng cao chất lượng dạy và học; qua trao đổi của giáo viên sẽ xuất hiện nhiều ý tưởng góp phần hoàn thiện bản thân. Nội dung sinh hoạt phải phong phú, đa dạng và phải có chuẩn bị trước về nội dung, cách thức thực hiện. Để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực chuyên môn, nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học là quan trọng và cần thiết.

• Giám sát các Tổ chuyên môn và giáo viên triển khai dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Đối với dạy học theo hướng tiếp cận năng lực, giáo viên là người tổ chức, hỗ trợ học sinh tự học, tự nghiên cứu và tích cực lĩnh hội tri thức. Chú trọng đối với người học sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp, kĩ năng tự nghiên cứu, kĩ năng làm việc nhóm.v.v…Hiệu trưởng chỉ đạo các bộ phận giám sát các tổ chuyên môn thực hiện dạy học đổi mới phương pháp dạy học (phương pháp bàn tay nặn bột, khăn trải bàn, và các phương pháp dạy học tích cực khác); giám sát việc tổ chức và động viên học sinh tích cực tham gia cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩ thuật.v.v…

• Kiểm tra, đánh giá các Tổ chuyên môn và giáo viên thực hiện dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Tổ chuyên môn và giáo viên phải chú trọng công tác định hướng về đổi mới dạy học theo tiếp cận năng lực dựa trên đổi mới hình thức và phương pháp dạy học; tổ trưởng chuyên môn phải quán triệt đến từng giáo viên việc áp dụng các phương pháp dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

• Xây dựng văn hoá nhà trường và tạo động lực cho giáo viên thực hiện dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học

Hiệu trưởng có vai trò quan trọng trong xây dựng văn hóa nhà trường, với nhiều cách thức khác nhau như là người xác định tầm nhìn cho nhà trường, dẫn dắt đội ngũ để thực hiện tầm nhìn đó; Hiệu trưởng phải là người đầu tiên biết rõ bản chất, vai trò và những yếu tố cơ bản nhất của văn hóa nhà trường. Từ đó quyết định đến sự hình thành và phát triển diện mạo văn hóa nhà trường; chia sẻ quyền lực, trao quyền cho giáo viên về vai trò lãnh đạo hoạt động dạy và học; khuyến khích đội ngũ giáo viên tham gia học hỏi và chia sẻ các vấn đề về chuyên môn; dẫn dắt đội ngũ của mình tham gia vào các hoạt động của nhà trường. Hiệu trưởng phải thể hiện sự quan tâm, chia sẻ và đồng cảm với các thành viên trong nhà trường trong việc giải quyết các vấn đề chung; tác động vào suy nghĩ, hành vi của đội ngũ và học sinh để họ hoạt động theo mục tiêu của nhà trường; khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia vào hoạt động giáo dục của trường, làm cho cha mẹ học sinh hiểu rõ vai trò của họ.

• Nội dung quản lý của Tổ trưởng chuyên môn
• Cụ thể hoá chiến lược và kế hoạch dạy học của nhà trường thành kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn

Để đảm bảo việc thực hiện kế hoạch dạy học, tổ trưởng chuyên môn cần xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng bộ môn, từ việc thực hiện chương trình dạy học phải phù hợp với đặc trưng bộ môn, phù hợp với yêu cầu về phẩm chất và năng lực, kết hợp với việc thường xuyên kiểm tra việc thực hiện chương trình của các giáo viên; bên cạnh đó là việc vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau.

• Thống nhất và triển khai kế hoạch dạy học môn học theo tiếp cận phát triển năng lực cho học sinh

Triển khai kế hoạch dạy học môn học theo tiếp cận phát triển năng lực cho học sinh nhằm đảm bảo cho hoạt động dạy học hướng tới việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh. Kết quả cần đạt của hoạt động dạy học cần được mô tả chi tiết, có thể quan sát được, đánh giá được. Mục tiêu, nhiệm vụ của mỗi bộ môn là các năng lực, các năng lực đó cần phải được rà soát, bổ sung, điều chỉnh sao cho phù hợp với yêu cầu, định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực. Bên cạnh đó, cần phải so sánh, đối chiếu kết quả đạt được với mục tiêu để đánh giá lại hoạt động dạy học một cách toàn diện; từ đó tìm ra mặt mạnh, điểm yếu để có biện pháp nâng cao chất lượng dạy học bộ môn theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.

• Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên trong Tổ chuyên môn về dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực cho học sinh

Phát huy khả năng của mỗi giáo viên phải song song với công tác bồi dưỡng thường xuyên giáo viên. Công tác bồi dưỡng bao gồm: bồi dưỡng thường xuyên theo chương trình của Bộ GD&ĐT, tham gia các lớp bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên, bồi dưỡng trên chuẩn,….Để làm tốt điều này đòi hỏi người tổ trưởng phải khảo sát, đánh giá thực trạng nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ của mình nhằm đạt hiệu quả trong dạy học theo hướng tiếp cận năng lực; hình thức bồi dưỡng có thể thông qua tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn, tọa đàm, tập huấn về sử dụng các phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lực.

• Chỉ đạo và giám sát đổi mới phương pháp dạy học, hình thức tổ chức xã hội theo tiếp cận phát triển năng lực cho học sinh

Đối với chương trình dạy học theo tiếp cận năng lực thì giáo viên chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ học sinh tự tìm tòi kiến thức và tích cực lĩnh hội tri thức mới; phương pháp cần chú trọng sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, kĩ năng tự nghiên cứu, kĩ năng tổng hợp, v.v…chú ý việc tổ chức dạy học phân hóa theo năng lực của học sinh.

• Thống nhất nội dung và triển khai kiểm tra đánh giá theo tiếp cận phát triển năng lực cho học sinh

Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá học sinh theo phát triển năng lực phải được thực hiện từ việc kiểm tra kết quả ghi nhớ kiến thức sang chú trọng kết hợp kết quả đánh giá phong cách học và năng lực vận dụng kiến thức trong quá trình dạy học để hướng tới phát triển năng lực cho học sinh. Đánh giá phải hướng tới sự phát triển phẩm chất, năng lực, thông qua mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ của học sinh. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Tổ trưởng chuyên môn cần nâng cao nhận thức cho giáo viên về triết lí kiểm tra, đánh giá, xếp loại học sinh, và trong đánh giá cần phải hướng tới hai mục tiêu là đánh giá quá trình học tập và đánh giá kết quả học tập của học sinh.

• Kịp thời hướng dẫn và tạo động lực cho giáo viên thực hiện dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Một nhà trường thành công cần đáp ứng được các tiêu chí cơ bản, đó là dạy học hướng đến học sinh, lấy học sinh làm trung tâm; giáo viên có phương pháp giảng dạy tích cực hóa người học, kích thích tự học ở giáo viên và được khuyến khích chia sẻ trao đổi kinh nghiệm với nhau. Từ đó tổ chuyên môn cần thúc đẩy, cổ vũ tinh thần hợp tác và kĩ năng làm việc nhóm của các giáo viên; đẩy mạnh bồi dưỡng, phát triển chuyên môn cho đội ngũ giáo viên; bên cạnh đó, cần nuôi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề một cách sáng tạo cho giáo viên và học sinh; xây dựng mối quan hệ hỗ trợ, thân thiện, gần gũi với cộng đồng.

1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý quá trình dạy học ở trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

1.4.1. Các yếu tố thuộc về BGH và Tổ trưởng chuyên môn

Năng lực chuyên môn là một yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến công tác chỉ đạo của BGH và tổ trưởng chuyên môn (gọi chung là Cán bộ quản lý). Bên cạnh năng lực chuyên môn, để quản lý tốt hoạt động giảng dạy thì Cán bộ quản lý phải có trình độ quản lý, có uy tín với đồng nghiệp, nắm vững lý luận dạy học; có phẩm chất chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức, tác phong làm việc và khả năng tập hợp, thuyết phục đội ngũ. Đó là những yếu tố cần thiết và tác động rất lớn đến việc nâng cao hiệu quả quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.

Năng lực chuyên môn của Cán bộ quản lý là yếu tố quan trọng. Cán bộ quản lý giỏi chuyên môn sẽ có những hiểu biết về các phương pháp dạy học tích cực, có khả năng phân tích, đánh giá năng lực hoạt động chuyên môn của giáo viên, và khả năng học tập của học sinh. Có năng lực chuyên môn, Cán bộ quản lý là người đi đầu trong đổi mới phương pháp dạy học; đổi mới kiểm tra, đánh giá và chỉ đạo đúng hướng hoạt động dạy học; nhận diện được tình huống có thể xảy ra trong dạy học, tham gia các hoạt động chuyên môn của giáo viên, từ đó chỉ đạo đúng yêu cầu giảng dạy trong từng giai đoạn đổi mới, nhất là đổi mới về chương trình, sách giáo khoa và Phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay.

1.4.2. Các yếu tố thuộc về giáo viên và học sinh Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Đối với đội ngũ giáo viên: nhìn chung có trình độ đào tạo đồng đều, đạt chuẩn theo yêu cầu bậc học, có ý chí vươn lên trở thành giáo viên giỏi, giáo viên có năng lực. Tuy nhiên, một bộ phận giáo viên không có mục tiêu phấn đấu điều này tạo ra một sự mất cân đối về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; số lượng và chất lượng, cơ cấu giáo viên cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động quản lý quá trình dạy học; sự phối hợp, hợp tác, đồng thuận giữa các thành viên cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quản lý. Đặc biệt, đến thời điểm hiện nay hầu như giáo viên được đào tạo dạy học theo hướng tiếp cận nội dung. Chưa được đào tạo, bồi dưỡng về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo tiếp cận năng lực.

Đối với học sinh: đây là thời kỳ các em nghĩ đến việc bước vào cuộc sống và lo chọn lựa nghề nghiệp cho sau này; đây là giai đoạn các em thích tìm cái mới trong học tập và lao động; giai đoạn đầy mơ ước, khát vọng, nhiệt tình, và đặc biệt sự phát triển rõ nét của tư duy sáng tạo.

Có thể nói học sinh ở lứa tuổi này, các em có đủ điều kiện về sức khỏe, trí tuệ, nghị lực để tiến hành hoạt động học tập. Tuy vậy, các em cũng cần sự hỗ trợ, động viên, tạo điều kiện giúp đỡ đúng lúc, đúng nội dung của người thầy và xã hội để các em chủ động chiếm lĩnh tri thức, phù hợp với lứa tuổi một cách tốt nhất.

1.4.3. Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý

• Môi trường tự nhiên: khuôn viên, sân trường, cây xanh, lớp học, CSVC có ảnh hưởng tới việc quản lý quá trình dạy học.
• Môi trường xã hội: phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, triển khai các phong trào thi đua; xây dựng văn hóa nhà trường; các mối quan hệ giữa nhà trường – gia đình – xã hội.

Mặt khác, chúng ta vừa mới tiếp cận chương trình, SGK mới nên còn nhiều lúng túng, những bất cập về kiến thức, thời gian, phương pháp và hình thức kiểm tra, đánh giá.v.v…tất cả những bất cập trên đã ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng giảng dạy của giáo viên, khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh và ảnh hưởng đến quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh.

Kết luận chương 1 Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Quản lý quá trình dạy học là những tác động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) vào quá trình dạy học thông qua đối tượng quản lý (tổ chuyên môn, giáo viên và học sinh) trong môi trường sư phạm, với sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội để tạo ra các tình huống dạy học đa dạng nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục của nhà trường.

Nội dung quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh bao gồm nội dung quản lý của Hiệu trưởng (08 nội dung) và nội dung quản lý của Tổ trưởng chuyên môn (06 nội dung). Hiệu trưởng có vai trò quan trọng từ xác định mục tiêu và chiến lược phát triển nhà trường đến xây dựng văn hóa nhà trường, với nhiều hoạt động, cách thức khác nhau. Tổ trưởng chuyên môn vừa là người cụ thể hoá chiến lược và mục tiêu phát triển nhà trường, vừa là người tổ chức, giám sát, kiểm tra quá trình dạy học của giáo viên trong tổ chuyên môn.

Các yếu tố ảnh hướng đến quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh bao gồm: nhận thức và năng lực quản lý và năng lực chuyên môn của BGH và tổ trưởng chuyên môn; các yếu tố thuộc về giáo viên và học sinh; các yếu tố thuộc về môi trường quản lý. Luận văn: Quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT.

Từ những cơ sở lý luận, cơ sở khoa học đã trình bày ở trên, đây sẽ là tiền đề cho việc tìm hiểu thực trạng quản lý quá trình dạy học tại trường Trung học phổ thông Lê Chân theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh được trình bày trong chương 2.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: Thực trạng quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://dichvuvietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: lamluanvan24h@gmail.com