Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Những yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

Chương 1 giới thiệu bối cảnh và ý nghĩa nghiên cứu, nhấn mạnh vai trò của tỷ lệ an toàn vốn (CAR) trong việc duy trì sự ổn định và an toàn của hệ thống ngân hàng. Trong quá trình hội nhập tài chính quốc tế, các Ngân hàng thương mại Việt Nam phải vừa đáp ứng chuẩn mực Basel III, vừa thích ứng với biến động kinh tế trong nước. Việc duy trì CAR hợp lý không chỉ bảo vệ người gửi tiền và nhà đầu tư mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững. Chương này đồng thời chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về các yếu tố nội tại ảnh hưởng đến CAR tại Việt Nam, làm cơ sở xác định mục tiêu, câu hỏi và phạm vi nghiên cứu của luận văn.

1.1 Đặt vấn đề

Trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu, các Ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định tài chính và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia. Một trong những chỉ tiêu phản ánh năng lực tài chính cốt lõi của ngân hàng là tỷ lệ an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio – CAR), thể hiện mối quan hệ giữa vốn tự có và tài sản có rủi ro, đồng thời cho biết khả năng chống chịu của ngân hàng trước các cú sốc tài chính. Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) và các chuẩn mực Basel, việc duy trì CAR tối thiểu là yêu cầu cần thiết nhằm bảo vệ người gửi tiền, nhà đầu tư và đảm bảo an toàn cho toàn hệ thống ngân hàng (Nguyễn Hoàng Chung, 2025).

Sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam chịu áp lực lớn trong việc tuân thủ các quy định về an toàn vốn. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành nhiều văn bản như Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Thông tư 22/2019/TT-NHNN, quy định mức CAR tối thiểu dao động từ 8% đến 9% tùy theo phương pháp tính toán. Bên cạnh đó, Chiến lược phát triển ngành ngân hàng giai đoạn 2021–2025 hướng tới nâng CAR bình quân lên 11–12%, và ổn định quanh 12% vào năm 2030 (The Investor, 2024).

Tính đến quý I/2024, nhóm ngân hàng áp dụng Thông tư 41 (Basel II) đạt CAR trung bình 12,01%, trong đó Ngân hàng thương mại nhà nước đạt 9,87%, Ngân hàng thương mại cổ phần đạt 12,06% và ngân hàng 100% vốn nước ngoài đạt tới 21,84%. Nhóm ngân hàng áp dụng Thông tư 22/2019 có CAR trung bình thấp hơn, chỉ khoảng 8,11% (NHNN Việt Nam, 2024). Một số ngân hàng dẫn đầu như Techcombank có CAR hợp nhất 15,40% và CAR riêng lẻ 13,54% vào cuối năm 2024 (Techcombank, 2024).

So với các quốc gia trong khu vực, CAR bình quân của Việt Nam vẫn ở mức khiêm tốn. Đến giữa năm 2023, CAR toàn ngành Việt Nam chỉ đạt khoảng 11,4%, thấp hơn đáng kể so với Indonesia (25,2%), Malaysia (18,9%), Philippines (16,2%) và Campuchia (22,9%) (AMRO, 2025). Điều này cho thấy dư địa để cải thiện CAR ở Việt Nam vẫn còn lớn, đặc biệt trong bối cảnh các chuẩn mực Basel III đang dần được áp dụng.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến CAR của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Thứ nhất là yếu tố pháp lý và chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là việc áp dụng Basel II/III cùng các bộ đệm vốn, buộc ngân hàng phải gia tăng vốn tự có hoặc cơ cấu lại danh mục tài sản để đáp ứng yêu cầu (Nguyễn Hoàng Chung, 2025). Thứ hai là quy mô và loại hình ngân hàng, khi ngân hàng nước ngoài thường có CAR cao hơn hẳn (trên 20%) so với ngân hàng nội địa do có lợi thế về vốn hóa, chất lượng tài sản và hệ thống quản trị rủi ro (DNSE, 2024). Bên cạnh đó, khả năng sinh lời (ROA, ROE) và mức trích lập dự phòng rủi ro tín dụng cũng có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR). Các ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu (NPL) cao hoặc tập trung cho vay vào những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như bất động sản hay trái phiếu doanh nghiệp thường phải tăng trích lập dự phòng, dẫn đến suy giảm vốn tự có và kéo theo CAR giảm (Nguyễn Trung Kiên, 2025).

Ngoài ra, yếu tố kinh tế vĩ mô cũng đóng vai trò quan trọng. Các biến động về lạm phát, lãi suất, tăng trưởng GDP hay dòng vốn quốc tế có thể tác động gián tiếp đến CAR thông qua lợi nhuận, chi phí vốn và rủi ro tín dụng của ngân hàng. Khi lãi suất tăng hoặc kinh tế suy thoái, áp lực duy trì tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng càng trở nên lớn hơn.

1.2 Tính cấp thiết của đề tài Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) là chỉ tiêu trọng yếu phản ánh năng lực tài chính và khả năng chống chịu của ngân hàng trước những biến động kinh tế – tài chính. Chỉ số này thể hiện mối quan hệ giữa vốn tự có và tài sản có rủi ro, qua đó đánh giá mức độ an toàn của ngân hàng, bảo vệ người gửi tiền, nhà đầu tư và củng cố niềm tin vào hệ thống tài chính. Trong lý thuyết tài chính – ngân hàng, CAR được xem như “lá chắn” đầu tiên giúp ngân hàng ứng phó với các cú sốc bên ngoài, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và những biến động vĩ mô như lãi suất, chính sách tiền tệ hay suy giảm tăng trưởng kinh tế (Basel Committee on Banking Supervision, 2010).

Các nghiên cứu quốc tế khẳng định rằng duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức hợp lý không chỉ giúp ngân hàng đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh. Theo quy định của Basel III, mức CAR tối thiểu được khuyến nghị là 8%, cộng thêm các bộ đệm vốn (capital buffers), có thể nâng tổng yêu cầu lên khoảng 10,5–12%, tùy theo đặc thù từng quốc gia và giai đoạn áp dụng (BIS, 2017). Tuy nhiên, tại các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, CAR trung bình vẫn chưa đạt mức tối ưu này, khi các ngân hàng vừa phải mở rộng tín dụng, vừa đảm bảo an toàn vốn theo chuẩn mực ngày càng chặt chẽ.

Thực tế, Báo cáo Chỉ số an toàn tài chính quý I/2024 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho thấy nhóm ngân hàng áp dụng Thông tư 41/2016 (Basel II) có CAR trung bình 12,01%, trong khi nhóm Ngân hàng thương mại nhà nước chỉ đạt 9,87%, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng khuyến nghị của Basel III. Đối với nhóm ngân hàng tuân thủ Thông tư 22/2019/TT-NHNN, chủ yếu là các ngân hàng nhỏ, CAR trung bình chỉ khoảng 8,11% (NHNN, 2024). Những con số này phản ánh rằng một bộ phận đáng kể trong hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn chưa đảm bảo mức an toàn vốn bền vững, đặc biệt trong bối cảnh nợ xấu gia tăng, áp lực tăng trưởng tín dụng và biến động thị trường tài chính.

Từ góc độ học thuật, các nghiên cứu trong nước về yếu tố tác động đến CAR tuy đã có tiến triển nhưng vẫn thiếu tính hệ thống. Phần lớn mới tập trung vào các yếu tố riêng lẻ như rủi ro tín dụng hoặc biến động vĩ mô, trong khi các yếu tố nội tại quan trọng như quy mô, khả năng sinh lời, hiệu quả sử dụng tài sản, cấu trúc nguồn vốn và năng lực quản trị rủi ro chưa được xem xét đầy đủ và nhất quán. Chính vì vậy, cần có một nghiên cứu toàn diện hơn, kết hợp yếu tố vi mô (đặc điểm nội tại ngân hàng) và yếu tố vĩ mô (môi trường kinh tế – tài chính), để làm rõ ảnh hưởng đến CAR trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam.

Từ góc độ thực tiễn, việc duy trì CAR ổn định và ở mức an toàn là thách thức lớn đối với các ngân hàng Việt Nam. Một mặt, các ngân hàng phải mở rộng hoạt động kinh doanh và đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng của nền kinh tế; mặt khác, họ phải tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực an toàn vốn, đặc biệt khi Việt Nam đang trong lộ trình áp dụng Basel III. Điều này càng trở nên cấp bách khi nền kinh tế đối mặt với những rủi ro như biến động tỷ giá, lãi suất tăng, hoặc khủng hoảng thanh khoản ở một số phân khúc thị trường. Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Từ cả yêu cầu lý luận và thực tiễn, luận văn được thực hiện nhằm phân tích toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn gần đây. Kết quả nghiên cứu kỳ vọng sẽ bổ sung khoảng trống học thuật, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm hỗ trợ các nhà quản lý ngân hàng, cơ quan giám sát và nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng giải pháp phù hợp. Nghiên cứu không chỉ giúp các ngân hàng duy trì CAR ở mức bền vững, mà còn góp phần tăng cường sức chống chịu của hệ thống ngân hàng, bảo vệ người gửi tiền và đảm bảo an toàn tài chính quốc gia.

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

1.3.1 Mục tiêu tổng quát

Luận văn làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2015 – 2024.

1.3.2 Mục tiêu cụ thể

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu tổng quát, luận văn đặt ra các mục tiêu cụ thể nhằm làm rõ và lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Cụ thể như sau:

• Xác định nhưng yếu tố nội tại có tác động đến tỷ lệ
• Đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố.
• Đề xuất các khuyến nghị chính sách giúp các NHMT duy trì tỷ lệ CAR ổn định và tăng cường khả năng phòng ngừa rủi ro tài chính.

1.4 Câu hỏi nghiên cứu

Dựa trên mục tiêu nghiên cứu tổng quát và các mục tiêu cụ thể, luận văn xây dựng hệ thống câu hỏi nghiên cứu nhằm định hướng quá trình thu thập, phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết. Cụ thể, nghiên cứu tập trung giải đáp các vấn đề sau:

• Những yếu tố nội tại nào tác động đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các Ngân hàng thương mại Việt Nam?
• Mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tỷ lệ CAR được thể hiện ra sao?
• Các khuyến nghị chính sách nào có thể giúp các Ngân hàng thương mại duy trì CAR ổn định và tăng cường năng lực phòng ngừa rủi ro tài chính?

1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

1.5.1 Đối tượng nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam.

1.5.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung phân tích các Ngân hàng thương mại đang hoạt động hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam, với đối tượng nghiên cứu là những ngân hàng niêm yết trên Thị trường chứng khoán Việt Nam và có đầy đủ báo cáo tài chính công khai, liên tục trong toàn bộ giai đoạn phân tích. Việc giới hạn phạm vi không gian trong các Ngân hàng thương mại niêm yết xuất phát từ hai lý do chính. Thứ nhất, các ngân hàng niêm yết có yêu cầu minh bạch thông tin cao hơn, đảm bảo nguồn dữ liệu đầy đủ, chính xác và có thể so sánh. Thứ hai, nhóm ngân hàng này đại diện cho những tổ chức tài chính quy mô lớn, có tầm ảnh hưởng đáng kể tới hệ thống ngân hàng và thị trường vốn, do đó việc nghiên cứu sẽ có ý nghĩa thực tiễn và giá trị tham khảo cao.

Phạm vi thời gian nghiên cứu của luận văn được xác định từ năm 2015 đến năm 2024. Khoảng thời gian này được lựa chọn vì nhiều lý do quan trọng. Thứ nhất, đây là giai đoạn Ngân hàng Nhà nước Việt Nam triển khai lộ trình áp dụng Basel II, bắt đầu với Thông tư 41/2016/TT-NHNN và yêu cầu các ngân hàng đủ điều kiện phải áp dụng từ năm 2020, đồng thời một số ngân hàng tiên phong đã chuẩn bị bước sang Basel III. Thứ hai, đây là giai đoạn kinh tế Việt Nam trải qua nhiều biến động lớn, bao gồm ảnh hưởng kéo dài của khủng hoảng tài chính toàn cầu, biến động thương mại quốc tế, đại dịch COVID-19 (2020 – 2021) và giai đoạn phục hồi từ năm 2022 đến 2024. Những yếu tố này đã tác động trực tiếp đến cơ cấu tài sản, nguồn vốn và chiến lược quản trị rủi ro của các Ngân hàng thương mại.

Giai đoạn 2015 – 2024 được lựa chọn vì đủ dài để hình thành bộ dữ liệu chuỗi thời gian ổn định, qua đó cho phép quan sát xu hướng biến động của tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố nội tại như quy mô ngân hàng, khả năng sinh lời, chất lượng tài sản và cơ cấu nguồn vốn với chỉ số này. Việc nghiên cứu trong giai đoạn này không chỉ phản ánh thực trạng an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại niêm yết trong bối cảnh hội nhập và chịu tác động từ các cú sốc kinh tế, mà còn tạo cơ sở khoa học cho việc đề xuất chính sách nâng cao sức chống chịu của hệ thống ngân hàng.

1.6 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố nội tại và tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu áp dụng bốn mô hình chính gồm: Pooled OLS, FEM (Fixed Effects Model), REM (Random Effects Model) và FGLS (Feasible Generalized Least Squares).

Trong đó, Pooled OLS xem toàn bộ mẫu như một tập hợp đồng nhất, không xét đến sự khác biệt giữa các ngân hàng. FEM và REM được sử dụng nhằm kiểm soát các yếu tố không quan sát được – với FEM giả định chúng cố định theo từng ngân hàng, còn REM xem chúng là ngẫu nhiên. Cuối cùng, FGLS được áp dụng để xử lý phương sai sai số không đồng nhất và hiện tượng tự tương quan, giúp ước lượng các hệ số chính xác hơn. Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Các mô hình sẽ được so sánh và lựa chọn dựa trên kiểm định Hausman, từ đó xác định mô hình phù hợp nhất, đảm bảo kết quả phân tích đáng tin cậy và phản ánh chính xác các yếu tố ảnh hưởng đến CAR trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.

1.7 Nội dung nghiên cứu

Luận văn tập trung xác định và đánh giá toàn diện các yếu tố nội tại ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio – CAR) của các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2015 – 2024. Đối tượng nghiên cứu là các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán, do nhóm này có quy mô lớn, tác động đáng kể đến hệ thống ngân hàng và công bố dữ liệu tài chính minh bạch, đầy đủ, phù hợp cho việc phân tích định lượng.

Cụ thể, nghiên cứu xem xét mối quan hệ giữa tỷ lệ CAR và các biến phản ánh đặc điểm hoạt động, năng lực tài chính cũng như khả năng quản trị rủi ro của ngân hàng. Các biến bao gồm quy mô tài sản (SIZE) – thể hiện sức mạnh về quy mô hoạt động; tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) – phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản để tạo ra lợi nhuận; thu nhập lãi thuần (NIM) – thể hiện hiệu quả của hoạt động huy động và cho vay; tỷ lệ nợ xấu (NPL) – cho biết chất lượng tín dụng và mức độ rủi ro; tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOA) – phản ánh mức độ tập trung vào hoạt động cho vay; quy mô vốn chủ sở hữu (CAP) – cho thấy khả năng tài chính và sức mạnh vốn; cùng tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) – thể hiện năng lực dự phòng trước các khoản nợ có khả năng mất vốn. Về phương pháp nghiên cứu, luận văn sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (panel data regression) với ba kỹ thuật chính là Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM). Sau khi thực hiện các mô hình này, kiểm định Hausman sẽ được áp dụng để xác định mô hình cơ sở phù hợp nhất với dữ liệu. Tuy nhiên, do dữ liệu tài chính ngân hàng thường tồn tại hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, nghiên cứu tiếp tục sử dụng Feasible Generalized Least Squares (FGLS) nhằm khắc phục các khuyết tật mô hình, từ đó đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy cao hơn của kết quả ước lượng.

Phương pháp tiếp cận này giúp làm rõ mức độ tác động của từng yếu tố nội tại đến tỷ lệ CAR, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm có giá trị cho công tác quản trị vốn, kiểm soát rủi ro và hoạch định chính sách tài chính – ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn hội nhập và phát triển hiện nay.

Bên cạnh việc định lượng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nội tại đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR), luận văn còn hướng tới đề xuất các hàm ý thực tiễn và khuyến nghị chính sách nhằm hỗ trợ hệ thống ngân hàng Việt Nam nâng cao hiệu quả quản trị vốn. Các khuyến nghị tập trung vào việc duy trì CAR ở mức ổn định, tối ưu hóa cấu trúc vốn, cải thiện hiệu quả hoạt động, và tăng cường khả năng phòng ngừa rủi ro tài chính. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng mang lại giá trị tham khảo cho cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách giám sát, quản lý vốn, góp phần củng cố sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống tài chính quốc gia.

1.8 Bố cục của luận văn Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

• Chương 1: Giới thiệu về nghiên cứu

Chương này trình bày tổng quan đề tài, bao gồm lý do lựa chọn, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi, phương pháp cùng đóng góp của luận văn, nhằm định hướng toàn bộ nội dung nghiên cứu.

• Chương 2: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng hợp các lý thuyết nền tảng và kết quả nghiên cứu trước đây liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và các yếu tố ảnh hưởng đến CAR của Ngân hàng thương mại. Phần này bao gồm cả nghiên cứu quốc tế và trong nước, tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho mô hình nghiên cứu đề xuất.

• Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết phương pháp và mô hình nghiên cứu, bao gồm các mô hình hồi quy dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS), các biến độc lập và biến phụ thuộc, cách đo lường, cùng quy trình thu thập, xử lý và kiểm định dữ liệu.

• Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày kết quả thực nghiệm, phân tích mức độ tác động của các yếu tố nội tại đến CAR của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Các mô hình định lượng và kiểm định giả thuyết được áp dụng, đồng thời thảo luận ý nghĩa của kết quả trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay.

• Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối cùng tổng hợp những phát hiện chính của nghiên cứu, rút ra kết luận về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn, đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách và giải pháp thực tiễn nhằm giúp ngân hàng duy trì CAR ổn định, nâng cao năng lực quản trị rủi ro, và góp phần đảm bảo an toàn hệ thống tài chính Việt Nam.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 đã xác định rõ cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam, đồng thời chỉ ra tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh quốc tế. Qua việc khái quát bối cảnh, khoảng trống nghiên cứu, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu và phạm vi thực hiện, chương này đã tạo nền tảng cho các phần tiếp theo của luận văn. Những nội dung tiếp theo sẽ tập trung phân tích cơ sở lý thuyết, tổng quan các nghiên cứu trước đây, xây dựng mô hình nghiên cứu và phương pháp phân tích dữ liệu để trả lời các câu hỏi đã đặt ra, qua đó cung cấp các bằng chứng thực nghiệm và khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao tỷ lệ CAR, tăng cường năng lực quản trị rủi ro và đảm bảo sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM

Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các Ngân hàng thương mại, đặc biệt là nhóm ngân hàng niêm yết tại Việt Nam. Nội dung chương gồm bốn phần chính: phần đầu giới thiệu cơ sở lý luận về CAR, vai trò của chỉ tiêu này trong quản trị ngân hàng và các khung lý thuyết nền tảng cho mô hình nghiên cứu; phần hai tổng hợp các yếu tố nội tại ảnh hưởng đến CAR từ góc độ lý thuyết và thực nghiệm; phần ba phân tích kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế, làm rõ xu hướng và phát hiện chính; phần cuối cùng xác định khoảng trống nghiên cứu, từ đó đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu cho các chương tiếp theo.

2.1 Cơ sở lý thuyết

2.1.1 Khái niệm về Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Tỷ lệ an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio – CAR) là chỉ số đo lường khả năng của ngân hàng trong việc duy trì vốn tự có đủ để bù đắp cho các rủi ro từ tài sản có rủi ro (Risk-Weighted Assets – RWA). Theo chuẩn mực Basel III do Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision – BCBS) ban hành, CAR được tính như sau:

Vốn tự có bao gồm:

• Vốn cấp 1 (Tier 1 Capital): Vốn lõi, bao gồm vốn cổ phần phổ thông, lợi nhuận giữ lại, các quỹ dự trữ.
• Vốn cấp 2 (Tier 2 Capital): Vốn bổ sung, bao gồm nợ thứ cấp, dự phòng chung.

Theo Basel II, mức CAR tối thiểu được khuyến nghị là 8%, trong khi Basel III yêu cầu CAR tối thiểu khoảng 10,5% (bao gồm cả vốn đệm bảo toàn – capital conservation buffer) và có thể lên tới 12% với các ngân hàng quan trọng mang tính hệ thống (BIS, 2017).

Tại Việt Nam, Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định mức CAR tối thiểu là 8% theo chuẩn Basel II, áp dụng từ năm 2020 đối với các ngân hàng đủ điều kiện. Tuy nhiên, theo lộ trình hội nhập, Ngân hàng Nhà nước đặt mục tiêu tiến tới tiệm cận Basel III trong những năm tới (NHNN, 2023).

2.1.2 Vai trò của CAR trong quản trị ngân hàng Bảo đảm khả năng chống chịu rủi ro

Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) được xem như “lá chắn tài chính” giúp ngân hàng bảo vệ mình trước những biến động kinh tế và cú sốc tài chính. Khi CAR duy trì ở mức cao, ngân hàng có đủ vốn tự có để bù đắp các khoản lỗ tiềm ẩn phát sinh từ nhiều loại rủi ro khác nhau. Cụ thể, rủi ro tín dụng xảy ra khi các khoản vay không được hoàn trả đúng hạn hoặc mất khả năng thanh toán; rủi ro thị trường xuất hiện do biến động bất lợi của tỷ giá, lãi suất hoặc giá chứng khoán; trong khi rủi ro hoạt động bắt nguồn từ sai sót nội bộ, gian lận hoặc sự cố hệ thống.

Nhờ đó, CAR đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng thanh toán, bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, và đảm bảo sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng.

Khi toàn cầu đối mặt với giai đoạn khủng hoảng kinh tế từ năm 2008 đến 2009, các ngân hàng có CAR cao thường duy trì khả năng thanh khoản và tiếp tục hoạt động ổn định, trong khi những ngân hàng có CAR thấp dễ rơi vào tình trạng mất vốn và phải nhận cứu trợ (Berger & Bouwman, 2013). Tại Việt Nam, CAR đóng vai trò quan trọng khi hệ thống ngân hàng đối mặt với giai đoạn nợ xấu tăng cao giai đoạn 2012 – 2015, giúp một số ngân hàng có vốn mạnh vượt qua được áp lực trích lập dự phòng lớn.

• Nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Một tỷ lệ CAR ổn định, đáp ứng hoặc vượt chuẩn mực Basel II/III, tạo dựng niềm tin vững chắc với nhà đầu tư, cổ đông, và khách hàng gửi tiền. Khi ngân hàng duy trì CAR cao:

• Nhà đầu tư đánh giá đây là tổ chức tài chính có năng lực quản trị rủi ro tốt, ít khả năng mất vốn, từ đó sẵn sàng đầu tư dài hạn.
• Khách hàng cảm thấy an tâm khi gửi tiền hoặc giao dịch, bởi khả năng chi trả và bảo vệ vốn của ngân hàng được đảm bảo.

Nghiên cứu của Bitar, Pukthuanthong & Walker (2018) chỉ ra rằng các ngân hàng có CAR cao thường được xếp hạng tín nhiệm tốt hơn và có chi phí huy động vốn thấp hơn. Tại Việt Nam, nhiều ngân hàng niêm yết duy trì CAR cao đã được Fitch Ratings hoặc Moody’s nâng hạng, qua đó dễ dàng tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí hợp lý.

• Yêu cầu pháp lý bắt buộc

CAR không chỉ là một chỉ tiêu quản trị nội bộ mà còn là yêu cầu pháp lý tối thiểu được quy định bởi Ngân hàng Nhà nước và các chuẩn mực quốc tế.

• Theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, các Ngân hàng thương mại Việt Nam phải duy trì CAR tối thiểu 8% theo chuẩn Basel II kể từ năm 2020.
• Việc vi phạm tỷ lệ này có thể dẫn tới các biện pháp xử lý như: hạn chế tăng trưởng tín dụng, yêu cầu bổ sung vốn ngay lập tức, hoặc tạm dừng một số hoạt động kinh doanh.
• Đối với các ngân hàng niêm yết, việc không đảm bảo CAR còn gây tác động tiêu cực tới giá cổ phiếu, uy tín thương hiệu, và khả năng huy động vốn trên Thị trường chứng khoán.

Hơn nữa, trong lộ trình hội nhập tài chính, Ngân hàng Nhà nước định hướng áp dụng các tiêu chuẩn Basel III – vốn yêu cầu CAR cao hơn và bổ sung các bộ đệm vốn (capital buffers). Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải liên tục củng cố vốn tự có để duy trì vị thế cạnh tranh và khả năng phòng ngừa rủi ro tài chính trong dài hạn (NHNN Việt Nam, 2023).

2.1.3 Các khung lý thuyết nền tảng Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

• Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory)

Lý thuyết đánh đổi, được phát triển từ nghiên cứu của Modigliani & Miller (1963), cho rằng doanh nghiệp, bao gồm ngân hàng, sẽ tối ưu hóa cấu trúc vốn bằng cách cân nhắc giữa lợi ích từ việc sử dụng nợ vay (chủ yếu là lợi ích lá chắn thuế từ chi phí lãi vay) và chi phí tiềm ẩn của rủi ro phá sản. Đối với Ngân hàng thương mại, nợ vay chủ yếu đến từ tiền gửi của khách hàng và các khoản vay liên ngân hàng. Mặc dù tăng tỷ trọng nợ vay có thể giúp tối đa hóa lợi nhuận nhờ tận dụng lá chắn thuế, nhưng điều này đồng thời làm tăng rủi ro tài chính và yêu cầu vốn chủ sở hữu cao hơn để đáp ứng các chuẩn mực CAR.

Khi rủi ro tín dụng tăng cao, các ngân hàng buộc phải tăng mức trích lập dự phòng, dẫn đến suy giảm vốn tự có. Để duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức tối thiểu theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và chuẩn Basel II/III, ngân hàng có thể lựa chọn tăng vốn chủ sở hữu thông qua việc phát hành cổ phiếu hoặc giữ lại lợi nhuận, hoặc giảm tài sản có rủi ro (RWA) nhằm cân đối lại cấu trúc vốn. Trong bối cảnh Việt Nam, giai đoạn 2012 – 2015 là minh chứng rõ ràng khi nợ xấu gia tăng, nhiều ngân hàng lớn như VietinBank và BIDV đã phải tăng vốn điều lệ để cải thiện CAR, qua đó thể hiện tính thực tiễn của lý thuyết đánh đổi trong quản trị an toàn vốn.

• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory)

Donaldson (1961) và Myers & Majluf (1984) cho rằng các doanh nghiệp có xu hướng ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ (lợi nhuận giữ lại) trước khi tìm đến các nguồn vốn bên ngoài như phát hành nợ hoặc cổ phiếu. Điều này bắt nguồn từ vấn đề thông tin bất cân xứng, khi các nhà đầu tư bên ngoài có thể yêu cầu tỷ suất sinh lợi cao hơn để bù đắp rủi ro thông tin.

Đối với ngân hàng, các chỉ tiêu sinh lời như ROA (Return on Assets) và NIM (Net Interest Margin) đóng vai trò quyết định khả năng duy trì CAR. Ngân hàng có khả năng sinh lời cao sẽ tích lũy được lợi nhuận giữ lại lớn hơn, tăng vốn cấp 1 (Tier 1 Capital) và do đó cải thiện CAR mà không cần phụ thuộc vào nguồn vốn huy động bên ngoài. Ví dụ, Techcombank và ACB, những ngân hàng có ROA và NIM cao nhất hệ thống trong nhiều năm liền thường duy trì CAR ở mức vượt chuẩn Basel II mà không cần tăng vốn từ cổ đông quá thường xuyên. Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

• Lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory)

Spence (1973) phát triển lý thuyết tín hiệu, cho rằng doanh nghiệp gửi các “tín hiệu” ra thị trường thông qua các chỉ số tài chính để truyền tải thông tin về sức khỏe và triển vọng của mình tới nhà đầu tư. Trong lĩnh vực ngân hàng, CAR cao được coi là một tín hiệu tích cực, phản ánh năng lực tài chính mạnh mẽ, khả năng chống chịu rủi ro tốt và mức độ tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

Ngân hàng có CAR cao thường được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế đánh giá tích cực hơn, từ đó giảm chi phí huy động vốn và dễ dàng thu hút vốn đầu tư. Thực tế tại Việt Nam, Vietcombank là ngân hàng duy trì CAR cao nhất nhóm Big4 đã nhiều lần được Moody’s nâng hạng tín nhiệm, qua đó phát hành thành công trái phiếu quốc tế với chi phí vốn thấp hơn so với các ngân hàng có CAR thấp.

• Lý thuyết quản trị rủi ro (Risk Management Theory)

Theo Smithson và Simkins (2008), quản trị rủi ro hiệu quả là yếu tố cốt lõi giúp ngân hàng duy trì sự ổn định tài chính và tối ưu hóa các chỉ tiêu an toàn, trong đó có tỷ lệ an toàn vốn (CAR). Trong hoạt động ngân hàng, quản trị rủi ro tác động đến CAR thông qua ba khía cạnh chính.

Thứ nhất, kiểm soát nợ xấu (NPL) đóng vai trò quan trọng, bởi khi NPL tăng, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) nhiều hơn, làm giảm vốn tự có và kéo theo sự suy giảm của CAR. Thứ hai, duy trì mức dự phòng hợp lý (LLR) giúp đảm bảo an toàn vốn nhưng đồng thời tránh việc đóng băng quá nhiều vốn vào các khoản dự phòng không cần thiết, qua đó tối ưu hiệu quả sử dụng vốn. Thứ ba, quản lý tỷ lệ cho vay (LOA) và tài sản có rủi ro (RWA) cũng có ảnh hưởng trực tiếp, vì tỷ lệ cho vay cao làm tăng RWA, gây áp lực giảm CAR nếu vốn tự có không được bổ sung tương ứng.

Tại Việt Nam, sau khi triển khai Basel II, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng áp dụng mô hình quản trị rủi ro tiên tiến, bao gồm hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, phân loại nợ theo IFRS 9, và quản trị rủi ro tập trung. Những biện pháp này góp phần kiểm soát tài sản có rủi ro và nâng cao khả năng duy trì CAR, hướng tới một hệ thống ngân hàng an toàn và bền vững hơn.

2.2 Các yếu tố tác động đến CAR Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Quy mô tài sản (SIZE) phản ánh năng lực tài chính, phạm vi hoạt động và vị thế cạnh tranh của ngân hàng. Các ngân hàng có tổng tài sản lớn thường có lợi thế trong việc đa dạng hóa rủi ro, huy động vốn với chi phí thấp và tận dụng hiệu quả kinh tế theo quy mô. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng có thể tạo áp lực mở rộng tín dụng hoặc đầu tư vào tài sản rủi ro cao, làm tăng tài sản có trọng số rủi ro (RWA) và khiến CAR suy giảm nếu vốn tự có không tăng tương ứng. Nghiên cứu của Bitar và cộng sự (2018) cho thấy SIZE có thể ảnh hưởng tiêu cực đến CAR trong bối cảnh các ngân hàng mở rộng tín dụng nhanh, trong khi Abba và cộng sự (2018) lại tìm thấy tác động tích cực tại các thị trường mới nổi có chính sách kiểm soát tín dụng chặt chẽ.

Khả năng sinh lời trên tài sản (ROA) đo lường khả năng tạo lợi nhuận trên mỗi đơn vị tài sản. ROA cao cho thấy hiệu quả hoạt động kinh doanh tốt, giúp ngân hàng có nguồn lợi nhuận giữ lại để tăng vốn tự có cấp 1 (Tier 1 Capital), từ đó cải thiện CAR. Các nghiên cứu của Bitar và cộng sự (2018), Lê Hồng Thái (2021) và Lê Thị Thanh Lộc và cộng sự (2022) đều khẳng định ROA có tác động dương và có ý nghĩa thống kê đến CAR, đặc biệt đối với các ngân hàng có chính sách phân phối lợi nhuận linh hoạt.

Biên lãi ròng (NIM) thể hiện chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi so với tổng tài sản sinh lãi, qua đó phản ánh hiệu quả hoạt động cốt lõi của ngân hàng. NIM cao cho thấy ngân hàng có khả năng định giá lãi suất và kiểm soát chi phí vốn tốt, tạo nguồn thu nhập ổn định để bổ sung vào vốn chủ sở hữu và duy trì CAR ở mức an toàn. Theo Mawardi & Jaya (2024), NIM có mối quan hệ tích cực với CAR tại các ngân hàng châu Á. Tại Việt Nam, các ngân hàng tập trung mảng bán lẻ như VPBank và VIB thường duy trì NIM cao cùng CAR ổn định.

Tỷ lệ nợ xấu (NPL) phản ánh chất lượng tín dụng và là thước đo quan trọng trong quản trị rủi ro tín dụng. Khi NPL tăng, ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng rủi ro, làm giảm vốn tự có và kéo CAR giảm (Bitar và cộng sự, 2019). Lê Hồng Thái (2021) cũng ghi nhận mối quan hệ âm rõ rệt giữa NPL và CAR, đặc biệt trong giai đoạn kinh tế suy thoái khi nợ xấu gia tăng nhanh.

Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOA) phản ánh mức độ ngân hàng tập trung vốn vào hoạt động cho vay. LOA cao cho thấy ngân hàng dành phần lớn tài sản cho các khoản vay có trọng số rủi ro cao, khiến RWA tăng và CAR giảm nếu vốn tự có không được bổ sung tương ứng (Abba và cộng sự, 2018). Ở Việt Nam, nhiều ngân hàng có LOA vượt 70% buộc phải tăng vốn điều lệ để đáp ứng yêu cầu của Basel II và III.

Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP), được đo bằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến CAR. CAP cao đồng nghĩa với bộ đệm vốn vững chắc hơn, giúp ngân hàng duy trì CAR ở mức an toàn ngay cả khi RWA tăng. Các nghiên cứu của Abba và cộng sự (2018) và Lê Thị Thanh Lộc và cộng sự (2022) đều cho thấy CAP có tác động tích cực đáng kể đến CAR.

Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) phản ánh mức dự phòng tổn thất tín dụng mà ngân hàng đã trích lập so với tổng dư nợ. LLR ở mức hợp lý giúp hấp thụ tổn thất tín dụng tiềm ẩn mà không làm giảm đáng kể vốn tự có, qua đó hỗ trợ duy trì CAR. Tuy nhiên, LLR quá cao (thường do nợ xấu tăng mạnh) có thể làm giảm lợi nhuận và hao hụt vốn chủ sở hữu, gây tác động tiêu cực đến CAR (Lê Hồng Thái, 2021).

2.3 Các nghiên cứu thực nghiệm Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

2.3.1 Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài

Keqa (2021) đã phân tích tác động của thanh khoản, khả năng sinh lời, quy mô, danh mục cho vay và cấu trúc vốn đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng tại khu vực Tây Balkan, sử dụng dữ liệu hàng năm của 103 Ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2010 – 2018. Nghiên cứu áp dụng mô hình hiệu ứng cố định (FEM) trên bộ dữ liệu bảng gồm 51 quan sát. Kết quả thực nghiệm cho thấy khả năng sinh lời (ROA) là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến CAR so với các chỉ tiêu tài chính khác. Bên cạnh đó, thanh khoản và quy mô ngân hàng cũng có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến CAR, trong khi đòn bẩy tài chính lại có ảnh hưởng tiêu cực. Từ những phát hiện trên, nghiên cứu đề xuất rằng để duy trì và đáp ứng yêu cầu về an toàn vốn, các ngân hàng trong khu vực cần chú trọng nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường quản lý thanh khoản và mở rộng quy mô hợp lý, qua đó củng cố khả năng chống chịu tài chính và đảm bảo sự ổn định hệ thống ngân hàng.

Kablay và Gumbo (2021) tiến hành nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của chín Ngân hàng thương mại tại Botswana trong giai đoạn 2015 – 2019, sử dụng phân tích hồi quy tuyến tính đa biến với CAR làm biến phụ thuộc và 13 tỷ số tài chính làm biến độc lập. Kết quả thực nghiệm cho thấy chỉ có bốn yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến CAR gồm tỷ lệ tài sản trên vốn chủ sở hữu (A/E), lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ chi phí trên thu nhập (C/I). Trong đó, A/E được xác định là yếu tố có tác động mạnh nhất, nhấn mạnh vai trò của việc duy trì cấu trúc vốn hợp lý để nâng cao khả năng chống chịu rủi ro. Ngược lại, NPL là yếu tố có tác động yếu nhất đến CAR. Nghiên cứu này cho thấy sự ổn định tài chính của ngân hàng phụ thuộc đáng kể vào hiệu quả quản lý vốn, khả năng sinh lời và chất lượng tài sản, đồng thời gợi ý rằng việc duy trì tỷ lệ vốn hợp lý là cần thiết để đảm bảo mức độ an toàn vốn tối ưu.

Usman (2021) tập trung phân tích các yếu tố quyết định tỷ lệ an toàn vốn của 12 ngân hàng tiền gửi niêm yết tại Nigeria trong giai đoạn 2012 – 2019, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ BCTC đã kiểm toán và mô hình hồi quy đa biến trên 96 quan sát. Bốn biến độc lập được đưa vào mô hình gồm thanh khoản, dự phòng tổn thất cho vay, lợi nhuận trên tài sản (ROA) và quy mô ngân hàng. Kết quả cho thấy thanh khoản và dự phòng tổn thất cho vay có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, trong khi ROA và quy mô không có ảnh hưởng đáng kể đến CAR. Nghiên cứu kết luận rằng khả năng thanh khoản và quản lý rủi ro tín dụng là hai yếu tố quan trọng giúp duy trì mức an toàn vốn vững chắc, đồng thời khuyến nghị các ngân hàng Nigeria cần tăng cường chính sách quản lý thanh khoản và dự phòng tín dụng để củng cố CAR.

Ünvan (2020) nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến CAR của các Ngân hàng thương mại tại Ghana trong giai đoạn 2008 – 2017, áp dụng phương pháp GMM hệ thống (System-GMM) để giải quyết hiện tượng nội sinh trong mô hình dữ liệu bảng. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, đòn bẩy tài chính và cung tiền rộng có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ an toàn vốn, trong khi lợi nhuận ngân hàng dù có tác động tích cực nhưng không có ý nghĩa thống kê. Dựa trên kết quả đó, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều chỉnh đòn bẩy tài chính, quản lý tăng trưởng quy mô hợp lý và kiểm soát cung tiền nhằm cải thiện mức độ an toàn vốn và củng cố sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng.

2.3.2 Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Lê Thị Hồng Thúy, Nguyễn Thị Hồng Nhâm và Phùng Thế Đông (2021) tiến hành nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của 21 Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2019, áp dụng phương pháp ước lượng GMM để xử lý hiện tượng nội sinh trong mô hình. Kết quả cho thấy không chỉ các yếu tố đặc thù của ngân hàng như quy mô, tỷ lệ đòn bẩy, tỷ lệ cho vay, tỷ lệ tiền gửi và khả năng sinh lời có ảnh hưởng đáng kể đến CAR, mà các yếu tố kinh tế vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP, áp lực từ quy định và tiến trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu khẳng định mối quan hệ hai chiều giữa yếu tố vi mô và vĩ mô trong việc hình thành mức an toàn vốn, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho Ngân hàng Nhà nước trong việc điều chỉnh chính sách giám sát và quy định an toàn vốn phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động ngân hàng tại Việt Nam.

Nguyễn Thị Như Quỳnh và Nguyễn Đức Trung (2023) tiếp tục mở rộng nghiên cứu với 21 Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2021, sử dụng phương pháp hồi quy Bayesian nhằm xác định tác động của cả yếu tố nội tại và yếu tố vĩ mô đến CAR. Kết quả cho thấy các biến tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, tỷ lệ tiền gửi, tỷ lệ thanh khoản và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có tác động tích cực đáng kể, trong khi quy mô ngân hàng, tỷ suất lợi nhuận và đại dịch COVID-19 lại có ảnh hưởng tiêu cực mạnh. Một số yếu tố khác như tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, tăng trưởng tín dụng và CPI có tác động yếu hơn đến CAR. Trên cơ sở đó, nhóm tác giả đề xuất tăng cường quản lý vốn và thanh khoản, kiểm soát rủi ro tín dụng, qua đó nâng cao khả năng duy trì an toàn vốn và ổn định hệ thống ngân hàng trong dài hạn.

Lê Hồng Thái (2021) cũng tập trung đánh giá tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô đến CAR của 28 Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2019, sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với phương pháp GMM nhằm khắc phục các khuyết tật mô hình như phương sai thay đổi và tự tương quan. Kết quả chỉ ra rằng các biến tỷ lệ an toàn vốn kỳ trước (L.CAR), tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LAR), biên lãi ròng (NIM) và thanh khoản (FDR) có tác động cùng chiều với CAR, trong khi tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), quy mô ngân hàng (SIZE) và đòn bẩy tài chính (LEV) có ảnh hưởng ngược chiều. Ở cấp độ vĩ mô, lãi suất cho vay bình quân (LIR) có tác động tích cực, trong khi tăng trưởng GDP và tỷ giá hối đoái (EXC) không có ý nghĩa thống kê. Kết quả này nhấn mạnh rằng quản trị vốn, kiểm soát rủi ro tín dụng và duy trì thanh khoản hợp lý là các yếu tố trọng yếu giúp các ngân hàng Việt Nam đáp ứng yêu cầu Basel II/III trong bối cảnh biến động kinh tế.

• Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

2.4 Khoảng trống nghiên cứu và vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu

Qua tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong nước, có thể nhận thấy rằng các yếu tố tác động đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) đã được phân tích ở nhiều khía cạnh khác nhau, bao gồm cả yếu tố đặc thù ngân hàng (quy mô, khả năng sinh lời, tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ cho vay, quy mô vốn chủ sở hữu, dự phòng rủi ro tín dụng) và yếu tố vĩ mô (tăng trưởng GDP, lãi suất, lạm phát, khủng hoảng tài chính, COVID-19…). Tuy nhiên, các nghiên cứu này vẫn tồn tại một số khoảng trống:

Về bối cảnh nghiên cứu: Phần lớn nghiên cứu quốc tế tập trung vào các khu vực tài chính phát triển hoặc mới nổi, trong khi bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam, đặc biệt là nhóm Ngân hàng thương mại niêm yết trên Thị trường chứng khoán, vẫn chưa được khai thác chuyên sâu trong giai đoạn gần đây (2015 – 2024), khi hệ thống ngân hàng có nhiều thay đổi về chuẩn mực quản trị rủi ro (áp dụng Basel II/III) và chịu tác động từ các cú sốc kinh tế như COVID-19 hay biến động lãi suất toàn cầu. Các nghiên cứu trong nước thường gộp cả Ngân hàng thương mại niêm yết và chưa niêm yết, dẫn tới khả năng chưa phản ánh đầy đủ tác động của yếu tố thị trường vốn và yêu cầu minh bạch thông tin đến CAR.

Về phương pháp nghiên cứu: Nhiều nghiên cứu trước đây tại Việt Nam sử dụng các phương pháp hồi quy truyền thống (Pooled OLS, FEM, REM) hoặc GMM để xử lý nội sinh, nhưng ít áp dụng FGLS – phương pháp có khả năng xử lý đồng thời hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu bảng, vốn khá phổ biến trong dữ liệu tài chính ngân hàng dài hạn. Việc chưa khai thác FGLS có thể dẫn đến sai lệch ước lượng và làm giảm độ tin cậy của kết quả.

Về biến nghiên cứu: Một số nghiên cứu tập trung vào chỉ một hoặc vài biến đại diện cho khả năng sinh lời (thường là ROA), chưa đồng thời phân tích ROA và NIM để so sánh tác động của hai chỉ số này đến CAR. Các yếu tố như tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) và tỷ lệ cho vay (LOA) chưa được xem xét một cách hệ thống trong bối cảnh gắn với chuẩn mực Basel mới.

• Vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu:

Đánh giá toàn diện tác động của các yếu tố nội tại ngân hàng (SIZE, ROA, NIM, NPL, LOA, CAP, LLR) đến CAR trong bối cảnh các Ngân hàng thương mại niêm yết trên Thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2015 – 2024.

• Ứng dụng FGLS để nâng cao độ chính xác và tin cậy của ước lượng.
• Làm rõ sự khác biệt trong tác động của ROA và NIM đến CAR, từ đó đưa ra hàm ý chính sách phù hợp cho quản trị vốn và quản trị rủi ro. Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Chương 2 đã tổng hợp cơ sở lý luận và các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các Ngân hàng thương mại, qua đó làm rõ vai trò then chốt của chỉ tiêu này trong việc đảm bảo sự an toàn và ổn định của hệ thống tài chính – ngân hàng. Các khung lý thuyết nền tảng như Lý thuyết đánh đổi, Lý thuyết trật tự phân hạng, Lý thuyết tín hiệu và Lý thuyết quản trị rủi ro được trình bày nhằm giải thích mối quan hệ giữa CAR và các yếu tố nội tại của ngân hàng.

Kết quả tổng hợp các nghiên cứu trước cho thấy tác động của các yếu tố đến CAR còn chưa thống nhất, do sự khác biệt về bối cảnh kinh tế, đặc điểm hệ thống ngân hàng và phương pháp phân tích. Trên cơ sở đó, luận văn xác định khoảng trống nghiên cứu nằm ở việc thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về nhóm ngân hàng niêm yết trên Thị trường chứng khoán Việt Nam, cũng như ít công trình sử dụng phương pháp FGLS để xử lý các khuyết tật của mô hình dữ liệu bảng. Những nhận định này tạo nền tảng cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu và giả thuyết được trình bày trong Chương 3. Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: PPNC yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng