Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học FPT TP. HCM của sinh viên dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

TÓM TẮT

Tiêu đề: Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn Trường Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh của sinh viên.

Tóm tắt: Trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam chuyển mạnh sang cơ chế tự chủ và cạnh tranh tuyển sinh ngày càng gay gắt, việc thấu hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của người học trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở đào tạo, đặc biệt là khối trường ngoài công lập có mức học phí cao như Trường Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh (TP. HCM). Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn Trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên, đo lường mức độ tác động của từng yếu tố và đề xuất hàm ý quản trị cho công tác tuyển sinh của nhà trường trên cơ sở khung phân tích tích hợp giữa mô hình Chapman (1981) và Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) của Ajzen (1991). Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, trong đó định lượng là chủ đạo: sau bước nghiên cứu định tính hiệu chỉnh thang đo, dữ liệu được thu thập từ 350 sinh viên năm ba và năm tư đang theo học tại Trường bằng bảng hỏi trực tuyến, và được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 qua các bước kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan và hồi quy tuyến tính. Kết quả cho thấy cả năm yếu tố đều tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến quyết định chọn trường, theo thứ tự giảm dần: chuẩn chủ quan (β = 0,342), cơ hội về công việc (β = 0,320), nỗ lực giao tiếp – quảng bá thông tin (β = 0,309), đặc điểm cá nhân (β = 0,261) và đặc điểm của trường đại học (β = 0,215); mô hình giải thích được 53% sự biến thiên của biến phụ thuộc. Vai trò ảnh hưởng mạnh của chuẩn chủ quan bổ sung bằng chứng cho TPB trong bối cảnh văn hóa Á Đông; theo đó, nhà trường nên ưu tiên xây dựng niềm tin nơi các nhóm tham chiếu, minh bạch thông tin đầu ra nghề nghiệp và đẩy mạnh truyền thông đa kênh.

Từ khóa: quyết định chọn trường đại học; chuẩn chủ quan; sinh viên; Trường ĐH FPT TP. HCM; Thuyết Hành vi Hoạch định.

ABSTRACT

Title: Factors affecting students’ decision to choose FPT University Ho Chi Minh City.

Abstract: In the context of Vietnamese higher education shifting strongly toward institutional autonomy and increasingly fierce enrollment competition, understanding the factors that shape students’ university choice has become essential for higher education institutions, particularly non-public, high-tuition universities such as FPT University Ho Chi Minh City (FPTU HCMC). This study aims to identify the factors affecting students’ decision to choose FPTU HCMC, measure the magnitude of each factor’s effect, and propose managerial implications for the university’s enrollment strategy. The study tests an integrated framework combining Chapman’s (1981) college choice model with Ajzen’s (1991) Theory of Planned Behavior (TPB). A mixed-methods design was adopted with the quantitative phase as the core: after a qualitative phase to refine the measurement scales, data were collected from 350 third- and fourth-year students via an online questionnaire and analyzed with SPSS 20.0 using Cronbach’s Alpha reliability testing, exploratory factor analysis (EFA), correlation analysis, and multiple linear regression. The results show that all five factors have positive and statistically significant effects on the choice decision, in descending order: subjective norms (β = 0.342), job opportunities (β = 0.320), university communication efforts (β = 0.309), individual characteristics (β = 0.261), and university characteristics (β = 0.215); the model explains 53% of the variance of the dependent variable. The dominant role of subjective norms provides additional empirical evidence for TPB in an East Asian cultural context and suggests that the university should prioritize building trust among reference groups, transparently communicating career outcomes, and deploying omni-channel communication in its enrollment strategy. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Keywords: university choice decision; subjective norms; students; FPT University HCMC; Theory of Planned Behavior.

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Giới thiệu

1.1.1 Đặt vấn đề

Chọn trường đại học là một quyết định quan trọng, tạo ra chuỗi hệ quả lâu dài như định hướng môi trường học tập, cơ hội nghề nghiệp và mạng lưới quan hệ xã hội của người học trong tương lai, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng phát triển, cạnh tranh của trường ĐH. Theo mô hình của Chapman (1981), quyết định này chịu tác động bởi nhiều yếu tố như đặc điểm cá nhân, ảnh hưởng xã hội và các hoạt động truyền thông từ phía nhà trường. Ở Việt Nam, Trần Văn Quí và Cao Hào Thi (2009) đề cập đến các yếu tố như cơ hội việc làm, thông tin sẵn có và đặc điểm cố định của trường.

Tại TP. HCM, Trường ĐH FPT TP. HCM được biết đến với khả năng thu hút từ 3.000 – 5.000 tân SV mỗi năm. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trường đại học, việc xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quyết định chọn trường là vô cùng cần thiết nhằm tối ưu hóa chiến lược đào tạo, truyền thông, marketing, tuyển sinh và hướng nghiệp.

Từ đó, đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên” được triển khai nhằm làm rõ những yếu tố có liên quan đến quyết định lựa chọn của SV, xem xét mức độ tác động của từng yếu tố trên cơ sở dữ liệu thực nghiệm, đồng thời bổ sung thêm bằng chứng cho hướng nghiên cứu về hành vi chọn trường đại học tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu được kỳ vọng có thể cung cấp thêm cơ sở tham khảo cho nhà trường trong quá trình hoàn thiện hoạt động tuyển sinh, truyền thông và đào tạo, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả thu hút người học.

1.1.2 Tính cấp thiết của đề tài

Những năm gần đây, các trường ĐH Việt Nam đã có sự chuyển đổi mô hình sang cơ chế tự chủ, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng số lượng các trường ngoài công lập và sự đa dạng về chương trình đào tạo, đặc biệt là tại TP. HCM – khu vực kinh tế và công nghệ trọng tâm của cả nước. Người học đứng trước hàng trăm lựa chọn giữa các trường công lập, ngoài công lập, liên kết quốc tế và du học… Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Theo Nguyễn Duy Thọc và Lê Ngọc Minh Khuê (2021), dù số lượng trường ngoài công lập tăng mạnh, nguồn tuyển sinh lại giảm do các bạn trẻ có xu hướng chọn du học, học nghề, hoặc tham gia thị trường lao động. Số liệu từ (VietNamNet News, 2024) cho thấy, trong 673.586 thí sinh trúng tuyển đại học đợt 1, khoảng 122.000 em (18%) không xác nhận nhập học, gây áp lực lớn cho công tác tuyển sinh. Ở TP. HCM, các trường ngoài công lập đối diện với tình trạng SV bỏ học, chuyển trường khá cao do thiếu định hướng đúng đắn ban đầu (Nguyễn Duy Thọc và Lê Ngọc Minh Khuê, 2021). Theo Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT, tỷ lệ SV thôi học không được vượt quá 10% mỗi năm (riêng năm nhất không vượt quá 15%), đây là ngưỡng mà nhiều trường khó đáp ứng (Giáo dục Việt Nam, 2024) dẫn đến thất thoát học phí và ảnh hưởng đến xếp hạng kiểm định chất lượng giáo dục.

Trước đây các nghiên cứu như Trà Thanh Trúc và Cao Thị Việt Hương (2025) tại Trường Đại học Bình Dương, sử dụng phương pháp định lượng (Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, hồi quy tuyến tính) với 297 SV, xác định các yếu tố như hỗ trợ tài chính và môi trường học tập ảnh hưởng mạnh đến quyết định chọn trường. Nguyễn Duy Thọc và cộng sự (2021) áp dụng EFA và hồi quy trên 500 học sinh THPT tại Hà Nội, chỉ ra rằng danh tiếng và nỗ lực truyền thông là yếu tố quan trọng. Lê Thị Thanh Giao và cộng sự (2023) tại ĐH Huế cũng sử dụng phương pháp tương tự, nhấn mạnh vai trò của chương trình đào tạo và cơ hội việc làm.

Trường ĐH FPT TP. HCM thuộc Trường ĐH FPT, hiện có 5 cơ sở tại Hà Nội, Đà Nẵng, Bình Định, TP. HCM và Cần Thơ, nổi bật với mô hình đào tạo “doanh nghiệp – SV – nhà trường”. Năm 2025, Trường được xếp hạng 301-400 THE Impact Rankings, đặc biệt đứng thứ 80 toàn cầu ở tiêu chí “Việc làm tốt và Tăng trưởng kinh tế”. Các đặc điểm nổi bật của Trường ĐH FPT như: (1) thương hiệu công nghệ và đổi mới sáng tạo, với thứ hạng quốc tế tăng đều qua các năm (từ nhóm 801-1000 năm 2022 lên 301-400 năm 2025); (2) chương trình đào tạo có tính quốc tế (giáo trình 100% tiếng Anh, học kỳ tiếng Anh, học kỳ trao đổi, học kỳ chuyên ngành và kỳ thực tập ở nước ngoài, yêu cầu đầu ra năm nhất tương đương IELTS 6.0+); (3) học phí cao hơn mặt bằng chung nhưng đi kèm chính sách học bổng (lên đến 100%+) và chương trình “Học trước – Trả sau”; (4) chiến dịch truyền thông số mạnh mẽ, tận dụng mạng xã hội, website, và campus tour; (5) tỷ lệ thực tập 100% tại doanh nghiệp từ năm ba và tỷ lệ việc làm sau tốt nghiệp 97% (Trường ĐH FPT, 2023). Dù có nhiều lợi thế cạnh tranh riêng biệt, trường vẫn phải đối mặt với áp lực từ xu hướng gia tăng nhu cầu du học, cạnh tranh từ các chương trình liên kết quốc tế của trường công lập, cũng như áp lực từ các chiến dịch tuyển sinh mạnh mẽ của những trường ngoài công lập mới nổi.

Bên cạnh đó, từ phương diện thực tiễn, Trường ĐH FPT nói chung và phân hiệu Trường ĐH FPT tại TP. HCM nói riêng đang mở rộng quy mô tuyển sinh với tham vọng cạnh tranh với các trường ĐH công lập và các trường ĐH có yếu tố quốc tế tại khu vực. Trước thực tiễn đó, Trường ĐH FPT TP. HCM cần những bằng chứng thực nghiệm và dữ liệu cập nhật về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định chọn trường của SV. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định chọn trường sẽ giúp tối ưu hóa chiến lược tuyển sinh, đào tạo, truyền thông, củng cố lợi thế cạnh tranh. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Xét về phương diện lý thuyết, các khung phân tích nền tảng của hướng nghiên cứu này cũng đặt ra nhu cầu kiểm định trong bối cảnh mới. Mô hình chọn trường của Chapman (1981) được xây dựng trong bối cảnh giáo dục đại học Hoa Kỳ trước thời kỳ truyền thông số và mang tính khái quát lý thuyết, chưa được kiểm định thực nghiệm đầy đủ; Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) của Ajzen (1991) là lý thuyết tổng quát về hành vi, đòi hỏi phải được cụ thể hóa và kiểm chứng trong từng bối cảnh ra quyết định cụ thể. Tại Việt Nam, phần lớn các nghiên cứu vận dụng những khung lý thuyết này được thực hiện tại các trường công lập và trong giai đoạn hệ thống giáo dục đại học chưa chuyển mạnh sang cơ chế tự chủ tài chính. Việc tích hợp mô hình Chapman với TPB để giải thích quyết định chọn trường tại một trường đại học ngoài công lập định hướng công nghệ, có mức học phí cao và gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp như Trường ĐH FPT TP. HCM vẫn chưa được kiểm định một cách hệ thống. Do đó, đề tài xuất phát từ nhu cầu học thuật: bổ sung bằng chứng thực nghiệm nhằm kiểm chứng khả năng vận dụng và mức độ phù hợp của các khung lý thuyết nêu trên trong một bối cảnh mới của giáo dục đại học Việt Nam.

Trên cơ sở những phân tích về lý luận và thực tiễn, đề tài được chọn để nghiên cứu là “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn Trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên”. Kết quả nghiên cứu kỳ vọng cung cấp dữ liệu thực nghiệm, hỗ trợ nhà trường trong chiến lược tuyển sinh, hướng nghiệp, và truyền thông hiệu quả, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố thương hiệu.

1.2 Mục tiêu đề tài Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu các yếu tố cũng như mức độ ảnh hưởng của chúng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên; qua đó đề xuất một số hàm ý quản trị thúc đẩy quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của học sinh THPT và sinh viên đang theo học nhằm giúp Trường ĐH FPT TP. HCM nâng cao hiệu quả thu hút và giữ chân người học trên địa bàn TP. HCM.

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên.
Xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên.
Xác định một số hàm ý quản trị nhằm thúc đẩy quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên.

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên?
Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đó đến quyết định chọn trường ĐH FPT HCM của sinh viên như thế nào?
Những hàm ý quản trị nào có thể nâng cao hiệu quả tuyển sinh của Trường ĐH FPT TP. HCM?

1.4 Đối tượng – Phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên.

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Khảo sát SV năm 3, năm 4 tại Trường ĐH FPT HCM.
Phạm vi thời gian: Tháng 09 năm 2025 đến tháng 03 năm
Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2025–2026 nhằm phục vụ việc phân tích các nội dung liên quan đến đề tài.
Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp từ SV Trường ĐH FPT TP. HCM qua bảng khảo sát câu hỏi.

1.5 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện dựa trên quyết định phối hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng như sau: Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

1.5.1 Nghiên cứu định tính:

Được sử dụng để khám phá và hiệu chỉnh mô hình nghiên cứu cùng thang đo sơ bộ. Trên cơ sở tổng quan cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước, đề tài đề xuất mô hình nghiên cứu và thang đo nháp; sau đó tiến hành thảo luận nhóm, phỏng vấn chuyên gia của Trường và SV nhằm kiểm tra giá trị nội dung của thang đo, mức độ phù hợp với bối cảnh Trường ĐH FPT TP. HCM và tính rõ ràng của bảng hỏi. Quy trình thực hiện, tiêu chí lựa chọn chuyên gia và kết quả của bước nghiên cứu định tính được trình bày chi tiết trong Chương 3.

1.5.2 Nghiên cứu định lượng:

Đây là phương pháp được dùng chủ yếu trong đề tài nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV và đo lường mức độ tác động của từng yếu tố. Sau khi thu thập, dữ liệu được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0. Quy trình phân tích bao gồm các bước: kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha; phân tích EFA để đánh giá giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của các biến quan sát; phân tích tương quan; phân tích hồi quy nhằm kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và mức độ phù hợp của mô hình lý thuyết.

Về chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất theo kiểu thuận tiện, với đối tượng khảo sát là SV năm ba và năm tư đang theo học tại Trường ĐH FPT TP. HCM – nhóm đã hoàn tất quyết định chọn trường và có đủ trải nghiệm để hồi tưởng, đánh giá các yếu tố đã ảnh hưởng đến lựa chọn của mình.

Cơ sở xác định cỡ mẫu, kỹ thuật lấy mẫu, cách thu thập dữ liệu, lý do lựa chọn nhóm đối tượng khảo sát và đặc điểm mẫu được trình bày cụ thể trong Chương 3.

1.6 Đóng góp của đề tài Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Nghiên cứu này có thể đóng góp để tham khảo về phương diện học thuật và phương diện ứng dụng.

1.6.1 Về phương diện lý thuyết:

Đề tài được thực hiện dựa trên việc tiếp nối các thành tựu nghiên cứu đi trước, kết hợp cùng những học thuyết chuyên ngành để thiết lập một khung phân tích cụ thể về hành vi chọn trường của người học. Mô hình thực nghiệm bao gồm một nhóm năm biến độc lập và một biến phụ thuộc. Qua đó, đề tài làm sáng tỏ các phương diện lý giải cách thức SV đưa ra quyết định chọn trường, đồng thời bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm cho Trường ĐH FPT TP. HCM. Những phát hiện này có thể trở thành nền tảng gợi ý cho các dự án nghiên cứu cùng chủ đề hiện nay.

1.6.2 Về phương diện thực tiễn:

Dựa trên những phân tích định lượng cụ thể, nghiên cứu làm rõ vai trò của các yếu tố như: nội lực của đơn vị đào tạo, công tác truyền thông, triển vọng nghề nghiệp và áp lực từ các mối quan hệ xã hội đối với sự lựa chọn của SV. Từ những kết quả này, đề tài mang lại những giá trị ứng dụng sau:

Định vị các yếu tố then chốt: Xác định các lý do thúc đẩy SV chọn trường ĐH FPT TP. HCM, đồng thời phân cấp mức độ quan trọng của từng yếu tố trong tổng thể mô hình.
Thấu hiểu nhu cầu người học: Làm rõ sự chuyển dịch trong ưu tiên và kỳ vọng của người học đối với dịch vụ giáo dục, tạo tiền đề để nhà trường điều chỉnh chiến lược thu hút SV một cách hiệu quả hơn.
Bổ sung chiến lược vận hành: Đề xuất các phương án cải tiến có tính thực chứng nhằm tối ưu hóa quy trình tư vấn hướng nghiệp, quảng bá hình ảnh và nâng cao chất lượng đào tạo.
Dự báo và so sánh: Cung cấp nguồn dữ liệu đầu vào hữu ích cho các phân tích tương tự tại các chi nhánh khác của Trường ĐH FPT, giúp ban lãnh đạo có cái nhìn đa chiều về thị hiếu của người học giữa môi trường cạnh tranh tuyển sinh gay gắt. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

1.7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 5 chương với nội dung được tóm tắt như sau:

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu: Chương này trình bày bối cảnh hình thành đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa của đề tài và kết cấu luận văn.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết: Chương này tập trung trình bày các định nghĩa, khái niệm có liên quan, nền tảng lý thuyết và các nghiên cứu trước đây làm cơ sở cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu của đề tài.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu: Mô tả phương pháp nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu được đề xuất. Tập trung vào giới thiệu quy trình nghiên cứu, các thông tin về thiết kế thang đo, mẫu, phương pháp chọn mẫu và phân tích dữ liệu.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận: Trình bày và bàn luận kết quả của các phương pháp đối với phân tích dữ liệu mà nghiên cứu sử dụng.

Chương 5: Hàm ý quản trị: Nội dung chương này gồm ba phần: (1) kết luận nhằm tóm tắt kết quả nghiên cứu để có câu trả lời cho các câu hỏi đã đặt ra, (2) đề xuất các hàm ý quản trị tổng quát và hàm ý quản trị cụ thể (3) các hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.

Tóm tắt chương 1

Chương 1 trình bày sơ bộ về đề tài nghiên cứu gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và nêu lên ý nghĩa của đề tài. Đồng thời, nêu ra kết cấu của đề tài gồm 5 chương.

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Các khái niệm

2.1.1 Khái niệm về quyết định

Trong khoa học hành vi và quản trị, quyết định được xem là một quá trình trung tâm chi phối hành vi của con người, đặc biệt trong những bối cảnh có giá trị cao, mức độ rủi ro lớn và hệ quả dài hạn, như lựa chọn nghề nghiệp, đầu tư tài chính hay chọn trường ĐH. Nghiên cứu mô hình quyết định không chỉ nhằm mô tả hành vi đã xảy ra, mà còn hướng đến việc giải thích cơ chế tâm lý – xã hội dẫn đến hành vi, từ đó tạo nền tảng cho việc dự báo hành vi tương lai và thiết kế các chiến lược can thiệp phù hợp. Trong lĩnh vực giáo dục đại học, việc hiểu rõ quá trình ra quyết định của người học giúp các cơ sở đào tạo tối ưu hóa chiến lược tuyển sinh, truyền thông và hỗ trợ SV, đồng thời giảm thiểu các rủi ro như tỷ lệ thôi học hoặc chuyển trường (Hossler et al., 1989; Kotler et al., 2005). Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Về mặt khái niệm, quyết định thường được hiểu là một quá trình có chủ đích, trong đó cá nhân nhận thức vấn đề, đánh giá các phương án và lựa chọn một hành động cụ thể nhằm đạt được mục tiêu hoặc thỏa mãn nhu cầu nhất định. Theo Kotler và cộng sự (2005), quyết định bao gồm một chuỗi hoạt động liên tiếp: (1) nhận diện nhu cầu hoặc vấn đề; (2) tìm kiếm thông tin từ các nguồn liên quan; (3) đánh giá các lựa chọn thay thế dựa trên các tiêu chí nhất định; (4) lựa chọn phương án và thực hiện hành động; và (5) đánh giá sau quyết định. Cách tiếp cận này nhấn mạnh bản chất quá trình và động của quyết định, thay vì xem quyết định như một hành vi đơn lẻ tại một thời điểm, và đặc biệt phù hợp với các quyết định mang tính đầu tư dài hạn.

Trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là việc chọn trường ở bậc đại học, quá trình đưa ra quyết định thường diễn ra theo cách phức tạp hơn và đa giai đoạn. Hossler, Braxton và Coopersmith (1989) cho rằng quyết định chọn trường không diễn ra tức thời mà là kết quả của một tiến trình kéo dài, trong đó cá nhân lần lượt trải qua các giai đoạn chính: (1) hình thành khuynh hướng học đại học, (2) tìm kiếm và sàng lọc thông tin để xây dựng tập lựa chọn, và (3) đưa ra lựa chọn cuối cùng và cam kết nhập học. Mỗi giai đoạn chịu sự ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau như thông tin thị trường giáo dục, năng lực học tập, điều kiện tài chính, kỳ vọng nghề nghiệp và ảnh hưởng xã hội từ gia đình, bạn bè hoặc các kênh truyền thông.

Từ khía cạnh tâm lý học động cơ, Glasser (1998), thông qua Thuyết Lựa chọn, cho rằng mọi quyết định của con người đều xuất phát từ mục đích cá nhân, nhằm thỏa mãn các nhu cầu nội tại cơ bản như an toàn, thành tựu, sự thuộc về và giá trị bản thân. Theo cách tiếp cận này, quyết định không đơn thuần là phản ứng trước các yếu tố bên ngoài, mà là kết quả của sự tương tác giữa nhu cầu nội tại và nhận thức của cá nhân về khả năng kiểm soát hoàn cảnh, lý thuyết này phù hợp khi phân tích các quyết định mang tính đầu tư dài hạn như chọn trường ở bậc đại học, nơi cá nhân phải cân nhắc giữa lợi ích kỳ vọng ở tương lai và những rủi ro hoặc chi phí hiện tại.

Bên cạnh yếu tố tâm lý, các nghiên cứu trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển cho thấy quyết định cá nhân thường bị giới hạn bởi nguồn lực khan hiếm. Nguyễn Thị Kim Chi (2018) chỉ ra rằng tại Việt Nam, các quyết định giáo dục của SV và gia đình chịu ảnh hưởng mạnh từ điều kiện tài chính, khả năng tiếp cận thông tin và triển vọng việc làm sau tốt nghiệp. Do đó, quyết định trong thực tế không phải lúc nào cũng phản ánh lựa chọn “tối ưu tuyệt đối”, mà thường là sự cân bằng giữa mong muốn cá nhân và khả năng thực tế. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Các cách tiếp cận trên khái quát một số đặc điểm cốt lõi của quyết định trong bối cảnh nghiên cứu như sau. Thứ nhất, quyết định là một quá trình mang tính nhận thức, bao gồm niềm tin, đánh giá và so sánh giữa các lựa chọn. Thứ hai, quyết định mang tính chủ đích và định hướng mục tiêu, song có thể tồn tại khoảng cách giữa ý định ban đầu và hành vi thực tế. Thứ ba, quyết định chịu ảnh hưởng đồng thời của yếu tố nội tại (nhu cầu, thái độ, động cơ cá nhân) và yếu tố ngoại cảnh (chuẩn mực xã hội, nguồn lực và rào cản môi trường). Thứ tư, trong các quyết định có giá trị cao như chọn trường ở bậc đại học, quyết định thường đa giai đoạn và có độ trễ, đòi hỏi mô hình lý thuyết phải tích hợp cả mức độ kiểm soát thực tế và ý định hành vi để có khả năng giải thích và dự báo chính xác.

Chính vì quyết định là một quá trình phức hợp chịu tác động đồng thời của các yếu tố tâm lý và bối cảnh, việc nghiên cứu quyết định đòi hỏi một mô hình lý thuyết có khả năng lượng hóa các cấu phần ảnh hưởng nhằm giải thích cơ chế hình thành hành vi một cách có hệ thống. Từ cơ sở đó, trong đề tài này, “quyết định chọn trường đại học” được hiểu là quá trình tư duy và hành động của SV nhằm lựa chọn và cam kết nhập học tại Trường ĐH FPT TP. HCM, phản ánh sự tương tác giữa kỳ vọng cá nhân (chất lượng đào tạo, môi trường học, cơ hội về công việc), ảnh hưởng xã hội (gia đình, thầy cô, bạn bè, truyền thông) và khả năng kiểm soát thực tế (tài chính, điều kiện đầu vào, khả năng thích nghi). Cách định nghĩa này tạo nền tảng lý thuyết trực tiếp cho việc vận dụng Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) trong phần tiếp theo để lý giải các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định chọn trường của SV.

2.1.2 Khái niệm về chọn trường Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Chọn trường ở bậc đại học là kết quả từ quá trình quyết định, trong đó SV (hoặc học sinh THPT vừa tốt nghiệp) lựa chọn một trường ĐH cụ thể, như Trường ĐH FPT TP. HCM, dựa trên việc đánh giá các tiêu chí liên quan đến chương trình học, cơ hội về công việc, môi trường học, và nguồn lực cá nhân. Theo Chapman (1981), quá trình này là một chuỗi các bước theo thời gian, từ hình thành kỳ vọng, tìm kiếm thông tin, đến hành động nộp đơn và đăng ký. Kotler và cộng sự (2005) mô tả chọn trường ở bậc đại học tương tự hành vi mua sắm giá trị cao, bao gồm nhận thức nhu cầu học đại học, thông tin từ các kênh (truyền thông, gia đình), so sánh các lựa chọn, và đánh giá sau khi nhập học. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh Hương (2021) tại Việt Nam nhấn mạnh rằng chọn trường là kết quả của việc sàng lọc thông tin đa nguồn để tìm cơ sở đáp ứng tốt nhất yêu cầu học tập và trải nghiệm sống. Trong bối cảnh TP. HCM, chọn trường ĐH, đặc biệt là Trường ĐH FPT TP. HCM, phản ánh sự ưu tiên cho các yếu tố như uy tín trong công nghệ thông tin, cơ hội việc làm (tỷ lệ 97%), học phí ổn định, và sự ủng hộ từ gia đình, bạn bè – yếu tố được Trần Văn Quý và Cao Hào Thi (2009) ghi nhận. Do đó, “chọn trường đại học” được hiểu là hành vi cuối cùng của SV khi cam kết theo học, dựa trên sự phù hợp giữa kỳ vọng cá nhân và các đặc điểm thực tế của trường.

2.1.3 Tầm quan trọng của quyết định chọn trường ở bậc đại học

Tầm quan trọng của quyết định chọn trường ở bậc đại học được định nghĩa là mức độ ảnh hưởng lâu dài của lựa chọn này đối với sự phát triển cá nhân, cơ hội nghề nghiệp, và định hướng cuộc sống của SV, đồng thời phản ánh vai trò chiến lược của cơ sở giáo dục trong việc thu hút và giữ chân người học. Theo Chapman (1981), quyết định chọn trường ở bậc đại học không phải là một hành động đơn lẻ mà là một quyết định mang tính chiến lược, tác động đến môi trường học tập, mạng lưới quan hệ xã hội, và triển vọng nghề nghiệp trong tương lai, từ đó định hình hành vi và thành công lâu dài của SV. Nghiên cứu của Hossler và cộng sự (1989) nhấn mạnh rằng quyết định này có tầm quan trọng cao do nó ảnh hưởng đến tỷ lệ tốt nghiệp, mức độ hài lòng, và mức độ cạnh tranh trên thị trường lao động, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục ngày càng cạnh tranh.

Tại Việt Nam, Nguyễn Duy Thọc và Lê Ngọc Minh Khuê (2021) chỉ ra rằng quyết định chọn trường ở bậc đại học là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến xu hướng bỏ học hoặc chuyển trường, đặc biệt tại các thành phố lớn như TP. HCM, nơi áp lực cạnh tranh tuyển sinh và chất lượng giáo dục ngày càng gia tăng. Nghiên cứu của Trần Văn Quý và Cao Hào Thi (2009) bổ sung rằng tầm quan trọng này còn nằm ở việc chọn được trường phù hợp giúp tối ưu hóa các nguồn lực như tài chính và thời gian của gia đình, đồng thời đáp ứng kỳ vọng xã hội từ gia đình và cộng đồng. Hơn nữa, theo Lê Thị Thanh Giao và cộng sự (2023), quyết định này có ý nghĩa chiến lược đối với các trường ĐH, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến danh tiếng, tỷ lệ tuyển sinh, và khả năng cạnh tranh trong bối cảnh tự chủ giáo dục. Do đó, trong bối cảnh đề tài, tầm quan trọng của quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM được hiểu là yếu tố then chốt cho sự phát triển cá nhân của SV (về học thuật và nghề nghiệp) và đóng góp cho chiến lược phát triển của trường trong môi trường giáo dục cạnh tranh tại TP. HCM.

2.2 Các lý thuyết ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

2.2.1 Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB)

Lý Thuyết Hành vi Hoạch định (Theory of Planned Behavior – TPB) do Ajzen (1991) phát triển, kế thừa và mở rộng Lý thuyết Hành động Hợp lý (Theory of Reasoned Action – TRA), là một trong những khung lý thuyết nền tảng trong nghiên cứu hành vi có kế hoạch. TPB đặc biệt phù hợp để phân tích quyết định chọn trường ở bậc đại học, bởi đây là một hành vi không hoàn toàn tự nguyện, chịu ảnh hưởng đồng thời của động cơ cá nhân, áp lực xã hội và các rào cản thực tế như tài chính, điều kiện đầu vào hay khả năng tiếp cận thông tin.

Theo TPB, hành vi của con người được dự báo trực tiếp bởi ý định hành vi, phản ánh mức độ thấy cần thiết và sẵn sàng nỗ lực để thực hiện hành vi đó. Ý định hành vi được hình thành từ ba cấu phần cốt lõi: thái độ đối với hành vi, chuẩn chủ quan, và kiểm soát hành vi nhận thức.

Thái độ đối với hành vi cho thấy đánh giá với sắc thái tích cực hoặc tiêu cực của mỗi người về kết quả mong đợi khi thực hiện hành vi. Khi chọn trường ở bậc đại học, thái độ được hình thành từ nhận thức về lợi ích và chi phí của việc theo học tại một trường cụ thể, chẳng hạn như chất lượng chương trình, môi trường học, định hướng quốc tế hoặc triển vọng nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Chuẩn chủ quan thể hiện mức độ cá nhân cảm nhận được áp lực hoặc kỳ vọng xã hội từ những người có sức ảnh hưởng đối với họ, như người thân, giáo viên, bạn bè. Trong nhiều bối cảnh văn hóa Á Đông, trong đó có Việt Nam, chuẩn chủ quan chiếm vai trò đáng kể khi gia đình thường tham gia sâu vào quá trình chọn trường ở bậc ĐH.

Kiểm soát hành vi nhận thức phản ánh cảm nhận của cá nhân về nguồn lực, khả năng để thực hiện hành vi, bao gồm năng lực học tập, điều kiện tài chính, thời gian, cũng như các rào cản môi trường. Việc bổ sung cấu phần này giúp TPB vượt trội hơn TRA trong dự đoán các hành vi phức tạp, nơi cá nhân dù có ý định mạnh mẽ nhưng vẫn có khả năng không thực hiện được hành vi do hạn chế về nguồn lực.

Quy trình ra quyết định theo TPB bắt đầu từ niềm tin nền của cá nhân về lợi ích và rủi ro của hành vi, chuẩn mực xã hội và khả năng kiểm soát. Các niềm tin này kết tinh thành thái độ, chuẩn chủ quan, kiểm soát hành vi nhận thức, từ đó chuyển hóa nên ý định hành vi – yếu tố dự báo trực tiếp và gần nhất đối với hành vi thực tế. Ý định chỉ được chuyển hóa thành hành vi khi mức độ kiểm soát thực tế cho phép; trong một số trường hợp, kiểm soát hành vi nhận thức còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi, giúp giải thích khoảng cách giữa ý định và quyết định thực tế (Ajzen, 1991).

Với hơn 4.200 nghiên cứu thực nghiệm tính đến năm 2020, TPB đã chứng minh khả năng giải thích trung bình khoảng 27% biến thiên trong hành vi thực tế và 39% trong ý định hành vi (Godin & Kok, 1996; Ajzen, 1991). Tại Việt Nam, TPB được áp dụng nhiều trong các nghiên cứu đối với hành vi tiêu dùng và hành vi chọn trường đại học, cho thấy tính linh hoạt, thích ứng cao của mô hình trong bối cảnh văn hóa – xã hội địa phương.

Hình 2.1. Mô hình Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB)

Trong nghiên cứu này, TPB đóng vai trò cơ sở lý thuyết nền tảng, giúp xác định các chiều tác động cốt lõi mà bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng đến quyết định cũng phải đi qua. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Thứ nhất, thái độ đối với hành vi trong TPB hàm ý rằng quyết định chọn trường được hình thành từ đánh giá của SV về lợi ích và chi phí của việc theo học tại một trường cụ thể. Trên cơ sở này, các biến phản ánh giá trị mà SV kỳ vọng nhận được từ trường ĐH – như biến Đặc điểm của trường và Cơ hội về công việc. Các biến này đại diện cho nội dung cụ thể của niềm tin hành vi, vốn là nền tảng hình thành thái độ theo TPB.

Thứ hai, chuẩn chủ quan trong TPB trực tiếp đặt nền tảng lý thuyết cho biến Chuẩn chủ quan trong mô hình nghiên cứu. Cấu phần này phản ánh áp lực và kỳ vọng xã hội từ gia đình, bạn bè và những người có ảnh hưởng, vốn đặc biệt quan trọng trong các quyết định giáo dục. Do đó, việc đưa biến Chuẩn chủ quan vào mô hình là sự kế thừa trực tiếp từ TPB, đồng thời bảo đảm tính đầy đủ của khung hành vi.

Thứ ba, kiểm soát hành vi nhận thức giải thích vì sao cá nhân dù có thái độ tích cực và được xã hội ủng hộ vẫn có thể không thực hiện được quyết định. Trong bối cảnh chọn trường đại học, kiểm soát hành vi nhận thức được hình thành từ năng lực học tập, điều kiện tài chính và mức độ phù hợp cá nhân. Điều này tạo cơ sở lý thuyết để hình thành biến Đặc điểm cá nhân, phản ánh cảm nhận của SV về khả năng đáp ứng yêu cầu đầu vào và duy trì việc học.

Như vậy, TPB đóng vai trò khung cơ chế, giúp xác định rằng các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu phải đại diện cho: nguồn hình thành thái độ, ảnh hưởng xã hội, và khả năng kiểm soát hành vi.

Bên cạnh ba thành phần cốt lõi nêu trên, biến Nỗ lực giao tiếp – quảng bá thông tin tuy không phải là một cấu phần nguyên gốc của TPB nhưng giữ vai trò kép trong khung hành vi này: một mặt, thông tin do nhà trường chủ động cung cấp là đầu vào hình thành niềm tin hành vi, qua đó tác động đến thái độ của người học; mặt khác, mức độ đầy đủ, minh bạch và dễ tiếp cận của thông tin làm giảm rào cản nhận thức trong quá trình tìm hiểu và ra quyết định, tức làm tăng kiểm soát hành vi nhận thức. Sự tương ứng giữa các thành phần của TPB với năm biến nghiên cứu như trên đồng thời là căn cứ để hệ thống thang đo tại Chương 3 (mục 3.3) được kế thừa và hiệu chỉnh từ các nghiên cứu đã được kiểm định trên nền tảng TPB và mô hình Chapman, bảo đảm tính nhất quán xuyên suốt giữa lý thuyết nền, mô hình nghiên cứu và công cụ đo lường.

2.2.2 Mô hình chọn trường ở bậc đại học của Chapman Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Mô hình chọn trường ở bậc đại học của Chapman (1981), được công bố trong The Journal of Higher Education, là một khung lý thuyết tổng quát về hành vi chọn trường ở bậc đại học của SV, dựa trên phân tích thống kê mô tả từ các nghiên cứu trước đó.

Mô hình chia các yếu tố tác động thành hai nhóm chính: yếu tố bên ngoài và yếu tố cá nhân. Yếu tố bên ngoài bao gồm ảnh hưởng từ những nhóm cá nhân quan trọng như gia đình, bạn bè, và cố vấn học đường; đặc điểm cố định của trường như chi phí, chương trình đào tạo, danh tiếng, nỗ lực thông tin giao tiếp của trường qua tài liệu tuyển sinh, tham quan khuôn viên, và quảng cáo. Yếu tố cá nhân tập trung vào trạng thái kinh tế – xã hội, khả năng học tập, và kỳ vọng giáo dục, nhấn mạnh rằng SV thường lý tưởng hóa cuộc sống đại học (freshman myth theo Stern, 1970), dẫn đến quyết định dựa trên kỳ vọng cá nhân. Mô hình mang tính theo chiều dọc thời gian, xem xét quá trình ra quyết định từ giai đoạn hình thành kỳ vọng đến nộp đơn và đăng ký.

Chapman xây dựng mô hình dựa trên kết quả thống kê từ các nghiên cứu trước, khẳng định rằng đặc điểm gia đình và cá nhân SV là nhóm yếu tố ảnh hưởng lớn nhất, trong khi yếu tố bên ngoài như nỗ lực truyền thông của trường có thể điều chỉnh nhận thức của SV.

Mô hình đã được mở rộng bởi các tác giả sau như Cabrera và La Nasa (2000), bổ sung giai đoạn chọn trường theo ba bước (aspiration, search, và choice), và nhấn mạnh kỳ vọng về công việc tương lai. Tại châu Á, các nghiên cứu như của Sidin (2003) tại Malaysia đã áp dụng mô hình này để phân tích chọn trường đại học, chứng minh tính áp dụng rộng rãi của nó trong các ngữ cảnh văn hóa khác nhau. Mô hình nhấn mạnh rằng tài liệu in ấn và tham quan trường là các kênh quan trọng để trường ảnh hưởng tới quyết định SV, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng tiếp cận và phù hợp với kỳ vọng cá nhân.

Hình 2.2. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng quyết định chọn trường ĐH của Chapman

Mô hình Chapman cung cấp nội dung cụ thể của các yếu tố ảnh hưởng trong bối cảnh chọn trường đại học. Chapman chỉ ra rằng quyết định chọn trường chịu tác động từ hai nhóm yếu tố chính: yếu tố bên ngoài liên quan đến nhà trường và yếu tố cá nhân của SV. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Trong nghiên cứu này, nhóm đặc điểm cố định của trường của mô hình Chapman là cơ sở trực tiếp để hình thành biến Đặc điểm của trường đại học. Các yếu tố như chương trình đào tạo, danh tiếng, cơ sở vật chất và học phí được xem là những thuộc tính cốt lõi mà SV sử dụng để so sánh và đánh giá các chọn trường, qua đó tác động đến quyết định cuối cùng.

Nhóm nỗ lực giao tiếp của trường trong Chapman là cơ sở lý thuyết hình thành biến Nỗ lực giao tiếp, quảng bá thông tin. Chapman cho rằng thông tin tuyển sinh, quảng cáo và hoạt động tư vấn đóng vai trò điều chỉnh nhận thức và kỳ vọng của SV, đặc biệt trong giai đoạn tìm kiếm và sàng lọc lựa chọn.

Chapman cũng nhấn mạnh đặc điểm cá nhân của SV như năng lực học tập, điều kiện kinh tế – xã hội và kỳ vọng giáo dục. Nhóm yếu tố này được kế thừa để hình thành biến Đặc điểm cá nhân, đồng thời tương thích với cấu phần kiểm soát hành vi nhận thức trong TPB.

Bên cạnh đó, nhóm significant persons trong mô hình Chapman – bao gồm gia đình, bạn bè và giáo viên – cung cấp nền tảng bối cảnh cho biến Chuẩn chủ quan, củng cố ý nghĩa tương ứng trong TPB bằng các bằng chứng thực nghiệm trong lĩnh vực giáo dục.

Các nghiên cứu mở rộng từ Chapman (như Cabrera & La Nasa, 2000) nhấn mạnh vai trò của kỳ vọng nghề nghiệp và cơ hội việc làm, tạo cơ sở để tách biến Cơ hội về công việc thành một yếu tố độc lập.

2.3 Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

2.3.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Cho đến nay, ở phạm vi quốc tế, đã có nhiều nghiên cứu về tác động của các yếu tố tới quyết định chọn trường ĐH. Các nghiên cứu quốc tế về quyết định chọn trường ở bậc đại học cho thấy hành vi lựa chọn của SV thể hiện sự tác động từ đặc điểm của cơ sở đào tạo, nỗ lực truyền thông của nhà trường, kỳ vọng nghề nghiệp trong tương lai, đặc điểm cá nhân và ảnh hưởng xã hội.

Nghiên cứu của David W. Chapman (1981) – “A Model of Student College Choice” – The Journal of Higher Education, Vol. 52(5), tr. 490–505 (1981)

Công trình này đề xuất mô hình lý thuyết nền tảng về chọn trường đại học, nhấn mạnh đồng thời các đặc điểm cá nhân của người học, các thuộc tính cố định của cơ sở đào tạo (vị trí, chương trình, danh tiếng, chi phí) và nỗ lực giao tiếp, tuyển sinh của nhà trường. Tác giả lập luận rằng quyết định chọn trường là kết quả của sự tương tác giữa thuộc tính nội tại của cơ sở đào tạo và các hoạt động tiếp cận thí sinh như truyền thông, học bổng hay tham quan khuôn viên. Nghiên cứu mang tính lý thuyết khái quát, chưa trình bày dữ liệu thực nghiệm cụ thể. Điểm mạnh là tính kinh điển, năng lực khái quát cao và đặt nền cho nhiều thang đo, mô hình sau này; hạn chế nằm ở việc thiếu kiểm định thực nghiệm và bối cảnh Hoa Kỳ trước thời kỳ truyền thông số.

Nghiên cứu của Eunjong Ra (2011) – “Understanding the Role of Economic, Cultural, and Social Capital and Habitus in Student College Choice” – luận án Tiến sĩ, University of Michigan

Tác giả tích hợp góc nhìn kinh tế và xã hội học, đồng thời kiểm định trên tập dữ liệu quy mô quốc gia tại Hoa Kỳ. Mẫu nghiên cứu khoảng 11.800 học sinh lớp 12; phương pháp phân tích gồm hồi quy logistic, hồi quy logistic đa thức, hồi quy bình phương nhỏ nhất thông thường và phân tích tương tác. Kết quả cho thấy vốn kinh tế và vốn xã hội làm tăng xác suất nhập học và lựa chọn các trường có chọn lọc; tác động của vốn văn hóa không ổn định và phụ thuộc nhóm nhân khẩu học. Điểm mạnh là cỡ mẫu lớn, độ tin cậy cao và phương pháp chặt chẽ; hạn chế là đo lường habitus bằng biến thay thế và phạm vi bối cảnh Hoa Kỳ.

Nghiên cứu của Samsinar Md. Sidin và cộng sự (2003) – “An Exploratory Study of Factors Influencing the College Choice Decision of Undergraduate Students in Malaysia” – Asia Pacific Management Review, 8(3), tr. 259–280 (2003)

Nghiên cứu thăm dò tại Malaysia chỉ ra những tiêu chí ảnh hưởng tới chọn trường và vai trò của các nguồn thông tin đối với SV năm nhất. Mẫu gồm 210 SV thuộc bốn trường ở khu vực Klang Valley; phương pháp mô tả, phân tích EFA và kiểm định giả thuyết bằng phần mềm thống kê. Kết quả nêu bật ảnh hưởng của chất lượng học thuật, cơ sở vật chất, môi trường – cảnh quan và đặc điểm cá nhân; thu nhập gia đình phân hóa lựa chọn giữa trường công lập và tư thục. Điểm mạnh là bối cảnh Đông Nam Á và bộ tiêu chí hữu ích cho tuyển sinh; hạn chế nằm ở cỡ mẫu vừa phải, thiên đô thị và chưa lượng hóa quan hệ nhân quả.

Nghiên cứu của Joseph Sia Kee Ming (2010) – “Institutional Factors Influencing Students’ College Choice Decision in Malaysia: A Conceptual Framework” – International Journal of Business and Social Science, 1(3)

Bài báo đề xuất khung khái niệm về các yếu tố tổ chức ảnh hưởng đến chọn trường, gồm địa điểm, chương trình, danh tiếng, cơ sở vật chất, chi phí, hỗ trợ tài chính, cơ hội việc làm, quảng cáo, đại diện tuyển sinh và tham quan khuôn viên. Đóng góp chính là phân tách hai nhóm lớn “thuộc tính cố định” và “nỗ lực truyền thông” của cơ sở đào tạo, từ đó gợi ý cấu trúc thang đo và định hướng khảo sát kiểm định. Công trình mang tính tổng thuật, chưa có kiểm định thực nghiệm; do đó cần được thử nghiệm trong nhiều bối cảnh.

Nghiên cứu của Adelina Proboyo và Ricky Soedarsono (2015) – “Influential Factors in Choosing Higher Education Institution: A Case Study of a Private University in Surabaya” – Jurnal Manajemen Pemasaran

Tác giả khảo sát 426 HS THPT tại Surabaya để xác định ưu tiên khi chọn trường tư thục, tách bạch nhóm yếu tố cá nhân và thuộc tính tổ chức nhằm phục vụ định vị cạnh tranh. Phương pháp định lượng mô tả, chưa sử dụng hồi quy hay mô hình phương trình cấu trúc. Kết quả cho thấy sở thích cá nhân, khả năng theo học, lời khuyên từ cha mẹ cùng với danh tiếng, giá trị và thành công của cựu SV là các yếu tố nổi bật. Điểm mạnh là cỡ mẫu lớn và kết quả trực quan cho truyền thông; hạn chế là chỉ một thành phố, một trường tư thục và thiếu ước lượng mức tác động.

2.3.2 Các nghiên cứu trong nước Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Tại Việt Nam, đã có nhiều nghiên cứu tập trung lý giải các yếu tố tác động tới quyết định lựa chọn trường ĐH trong những khía cạnh khác nhau.

Nghiên cứu của Lê Thị Thanh Giao và cộng sự (2023) – “Các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn trường ở bậc đại học của SV Trường Du lịch – Đại học Huế” – Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Khoa học Xã hội và Nhân văn

Nghiên cứu nhận diện các yếu tố chi phối lựa chọn của SV khối Du lịch trong bối cảnh sau đại dịch, xây dựng thang đo phù hợp đặc thù ngành. Mẫu gồm 150 SV; quy trình phân tích bao gồm độ tin cậy Cronbach, phân tích EFA và thống kê mô tả. Kết quả xác định năm nhóm yếu tố: điều kiện học tập; danh tiếng và cơ hội việc làm; truyền thông; học phí; yếu tố chủ quan. Nhóm danh tiếng và cơ hội việc làm có tác động mạnh nhất. Điểm mạnh là mô hình rõ ràng và hàm ý quản trị cụ thể; hạn chế là cỡ mẫu nhỏ, một trường duy nhất và chưa sử dụng mô hình phương trình cấu trúc.

Nghiên cứu của Trần Ngọc Mai và cộng sự (2018) – “Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn chương trình cử nhân Học viện Ngân hàng của người học” – Tạp chí Khoa học và Đào tạo Ngân hàng

Tác giả áp dụng khung của Chapman để xếp hạng mức ảnh hưởng trong bối cảnh Học viện Ngân hàng, đồng thời gợi ý ưu tiên truyền thông. Mẫu 186 SV năm nhất và năm hai; phương pháp gồm phân tích EFA và hồi quy tuyến tính bội. Kết quả cho thấy tác động giảm dần theo thứ tự: thuộc tính cố định của trường; nỗ lực giao tiếp; yếu tố cá nhân; đặc điểm bản thân. Điểm mạnh là xếp hạng tác động rõ ràng; hạn chế là phạm vi một trường, mẫu thuận tiện và chưa có phân tích yếu tố khẳng định.

Nghiên cứu của Nguyễn Duy Thọc và Lê Ngọc Minh Khuê (2021) – “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ở bậc đại học tư thục của SV” – Tạp chí Kinh tế và Dự báo Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Bài viết phân tích riêng khối trường tư thục tại Thành phố HCM, làm rõ vai trò của điều kiện học tập, danh tiếng, học phí, chuẩn chủ quan và truyền thông đối với lựa chọn. Quy trình gồm độ tin cậy Cronbach, phân tích EFA và hồi quy bình phương nhỏ nhất thông thường. Kết quả cho thấy các yếu tố trên đều tác động cùng chiều đến quyết định chọn trường tư thục. Điểm mạnh là bao quát nhiều trường và hàm ý thực tiễn rõ ràng; hạn chế là mẫu thuận tiện, thiếu báo cáo thứ bậc hệ số và giới hạn khu vực.

Nghiên cứu của Trần Văn Quí và Cao Hào Thi (2009) – “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ở bậc đại học của học sinh phổ thông trung học” – Science and Technology Development (ĐHQG TP. HCM)

Công trình sớm trên đối tượng học sinh lớp mười hai, đề xuất mô hình năm nhóm yếu tố và đưa ra gợi ý hướng nghiệp. Mẫu 227 học sinh từ năm trường trung học phổ thông của tỉnh Quảng Ngãi; phương pháp gồm độ tin cậy Cronbach, phân tích EFA và hồi quy bội. Kết quả xác định năm nhóm: cơ hội việc làm; đặc điểm trường; bản thân học sinh; cá nhân ảnh hưởng; thông tin có sẵn, tất cả đều có ý nghĩa thống kê ở mức năm phần trăm. Điểm mạnh là tập trung vào tiền tuyển sinh và quy trình phân tích đầy đủ; hạn chế là dữ liệu cũ, một tỉnh và mẫu thuận tiện.

Nghiên cứu của Bùi Cẩm Vân và Hà Ngọc Thắng (2024) – “Các yếu tố tác động đến quyết định chọn trường ở bậc đại học của SV các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội” – VJE – Tạp chí Giáo dục

Bài viết cập nhật bối cảnh đa trường tại Hà Nội, nhấn mạnh góc nhìn người học và vai trò của các hoạt động hỗ trợ. Mẫu 218 SV năm nhất ở nhiều trường; phương pháp định lượng qua khảo sát và hồi quy so sánh. Kết quả cho thấy đặc điểm trường, lời khuyên từ người thân – bạn bè, năng lực bản thân, danh tiếng, nỗ lực quảng bá và hoạt động hỗ trợ đều có ảnh hưởng. Điểm mạnh là dữ liệu mới và hàm ý quản trị rõ ràng; hạn chế là độ sâu kiểm định kỹ thuật còn hạn chế và chưa báo cáo thứ bậc hệ số chuẩn hóa.

Nghiên cứu của Trương Trí Thông & Phan Thành Đạt (2023) “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường Cao đẳng Kiên Giang của SV”, Tạp chí Khoa học ĐH Đồng Tháp

Khảo sát 481 SV Trường Cao đẳng Kiên Giang; phân tích độ tin cậy thang đo, EFA và hồi quy tuyến tính bội cho thấy các yếu tố ảnh hưởng: danh tiếng nhà trường, chương trình đào tạo, chính sách hỗ trợ & cơ hội liên thông, cơ hội việc làm, cơ sở vật chất, truyền thông, hoạt động ngoại khóa, và chi phí.

Bảng 2.1: Tổng hợp tần suất biến nghiên cứu xuất hiện trong các nghiên cứu trong, ngoài nước trước đây

2.4 Thảo luận khoảng trống nghiên cứu Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu đối với các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định chọn trường ở bậc ĐH của SV đã được thực hiện ở nhiều nơi như Hà Nội, Đà Nẵng, Kiên Giang, Tiền Giang… Tại TP. HCM, các nghiên cứu hiện có tập trung khảo sát các trường như Trường ĐH Mở, Trường ĐH Bình Dương, Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu, Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn và một số trường ĐH khác. Những nghiên cứu này đã cung cấp các kết quả hữu ích cho công tác quản trị tuyển sinh và hoạch định chính sách đào tạo trong từng bối cảnh cụ thể. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào tiến hành phân tích chuyên sâu riêng cho trường hợp Trường ĐH FPT TP. HCM.

Ngoài ra, khi đặt các nghiên cứu trên trong tình hình chính sách và môi trường giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn gần đây, có thể nhận thấy vẫn tồn tại một số khoảng trống nghiên cứu. Một trong những bối cảnh có tác động đến hành vi chọn trường gần đây là xu hướng tăng cường tự chủ tài chính tại các trường ĐH, bắt đầu từ giai đoạn 2024-2025 đến nay. Theo Luật Giáo dục ĐH sửa đổi (Luật số 34) và các văn bản hướng dẫn liên quan, nhiều trường đại học công lập đang từng bước chuyển sang tự chủ, trong đó có tự chủ về tài chính. Việc giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước kéo theo sự điều chỉnh về mức học phí và yêu cầu các trường phải chú trọng hơn đến hiệu quả hoạt động, chất lượng đào tạo và khả năng thu hút người học. Trong bối cảnh đó, quyết định chọn trường của SV và gia đình có xu hướng được xem xét dưới góc độ đầu tư giáo dục dài hạn, thay vì chỉ dựa trên tiêu chí chi phí thấp như trong giai đoạn trước. Khi mức học phí giữa các trường công lập tự chủ và các trường ngoài công lập không còn chênh lệch quá lớn, các yếu tố như giá trị cảm nhận từ đặc điểm trường ĐH, uy tín thương hiệu, môi trường học tập và triển vọng việc làm sau tốt nghiệp ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Tuy nhiên, đa phần các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam được thực hiện trong bối cảnh các trường đại học chưa tự chủ tài chính hoàn toàn, do đó chưa phản ánh đầy đủ sự thay đổi trong tâm thế và hành vi chọn trường của người học trong tình hình cạnh tranh hiện nay.

Bên cạnh bối cảnh chung về tự chủ tài chính, khoảng trống nghiên cứu còn nằm ở tính đặc thù của đối tượng nghiên cứu. Trường ĐH FPT TP. HCM là một trường ĐH ngoài công lập, vận hành theo mô hình gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, SV và doanh nghiệp, với định hướng đào tạo nhấn mạnh ứng dụng công nghệ và nhu cầu thực tế từ thị trường lao động. Nhà trường triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ trải nghiệm cộng đồng và thực hành nghề nghiệp cho SV, đồng thời chú trọng đến truyền thông tuyển sinh và xây dựng thương hiệu trong môi trường số. Ngoài ra, Trường ĐH FPT áp dụng mức học phí cao hơn mặt bằng chung của nhiều cơ sở đào tạo khác, đi kèm với các chính sách học bổng và hỗ trợ tài chính nhằm mở rộng khả năng tiếp cận của người học. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Những đặc điểm này tạo nên bối cảnh ra quyết định chọn trường khác biệt so với các trường đại học công lập truyền thống hoặc các trường ngoài công lập có mức độ tự chủ và định vị thị trường khác hơn. Do đó, việc suy diễn trực tiếp kết quả từ các nghiên cứu đã thực hiện tại các trường đại học khác sang bối cảnh của Trường ĐH FPT TP. HCM là chưa có đủ cơ sở khoa học và có thể dẫn đến sai lệch trong việc hiểu đúng hành vi chọn trường của SV.

Theo đó có thể nhận thấy, các nghiên cứu hiện có chưa tập trung phân tích một cách chuyên sâu quyết định chọn trường trong bối cảnh tự chủ tài chính cao, đặc biệt đối với các trường ĐH ngoài công lập với định hướng công nghệ và gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Khoảng trống này không chỉ liên quan đến phạm vi địa lý hay đối tượng nghiên cứu cụ thể, mà còn phản ánh sự thay đổi của bối cảnh chính sách và thị trường giáo dục đại học, đòi hỏi các nghiên cứu cập nhật để phản ánh đúng thực tiễn.

Bên cạnh khoảng trống về bối cảnh và đối tượng nghiên cứu, còn có thể nhận diện khoảng trống ở khía cạnh lý thuyết và mô hình nghiên cứu. Phần lớn các nghiên cứu trong nước hiện có chủ yếu vận dụng mô hình của Chapman (1981) hoặc xây dựng danh mục yếu tố theo hướng thực nghiệm, mà chưa tích hợp một cách có hệ thống mô hình này với một lý thuyết hành vi tổng quát như Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB). Trong khi đó, việc tích hợp hai khung lý thuyết cho phép vừa kế thừa các nhóm yếu tố cụ thể, giàu tính bối cảnh của Chapman, vừa giải thích được cơ chế tâm lý – xã hội dẫn đến quyết định thông qua ba thành phần thái độ, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi của TPB.

Thêm vào đó, như tổng hợp tại Bảng 2.1, các biến nghiên cứu xuất hiện với tần suất khác nhau và hiếm khi được kiểm định đồng thời trong cùng một mô hình: một số nghiên cứu tập trung vào đặc điểm trường và truyền thông nhưng không xem xét chuẩn chủ quan hoặc đặc điểm cá nhân, và ngược lại. Tổ hợp năm biến gồm đặc điểm của trường đại học, nỗ lực giao tiếp – quảng bá thông tin, cơ hội về công việc, đặc điểm cá nhân và chuẩn chủ quan, được kiểm định đồng thời trên cùng một mẫu tại một trường ngoài công lập định hướng công nghệ, vì vậy vẫn là một khoảng trống về mô hình cần được lấp đầy. Việc kiểm định tổ hợp này không chỉ cho phép so sánh tầm quan trọng tương đối của từng nhóm yếu tố, mà còn cung cấp bằng chứng về khả năng vận dụng khung lý thuyết tích hợp Chapman – TPB trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam hiện nay.

Xuất phát từ những khoảng trống nêu trên, việc thực hiện một nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV là cần thiết cả về mặt học thuật và thực tiễn. Nghiên cứu này kỳ vọng sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp làm rõ hành vi chọn trường của SV Trường ĐH FPT TP. HCM trong bối cảnh tự chủ tài chính và cạnh tranh giáo dục ngày càng gia tăng, đồng thời bổ sung thêm dữ liệu cho các nghiên cứu về hành vi chọn trường ở bậc đại học tại Việt Nam.

Đây là cơ sở để tác giả chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của sinh viên” làm luận văn nghiên cứu. Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

2.5 Giả thuyết và mô hình nghiên cứu

Giả thuyết nghiên cứu

Việc lựa chọn mô hình và các biến trong mô hình được thực hiện dựa trên ba căn cứ. Một là căn cứ thực nghiệm: theo Bảng 2.1, năm nhóm yếu tố gồm đặc điểm của trường đại học, nỗ lực giao tiếp – quảng bá thông tin, cơ hội về công việc, đặc điểm cá nhân và chuẩn chủ quan là những biến xuất hiện lặp lại nhiều nhất trong các nghiên cứu trong và ngoài nước, cho thấy đây là những yếu tố cốt lõi, có độ tin cậy thực nghiệm cao trong việc giải thích hành vi chọn trường. Hai là căn cứ lý thuyết: như đã phân tích tại mục 2.2, năm biến này bao phủ đầy đủ ba thành phần của TPB (thái độ, chuẩn chủ quan, nhận thức kiểm soát hành vi), đồng thời tương thích với các nhóm nhân tố trong mô hình Chapman (đặc điểm cá nhân, ảnh hưởng của những người quan trọng, đặc điểm cố định và nỗ lực giao tiếp của nhà trường), bảo đảm mô hình đề xuất có nền tảng lý thuyết nhất quán thay vì chỉ là tập hợp các biến rời rạc. Ba là căn cứ bối cảnh: các biến được lựa chọn phản ánh sát những đặc trưng cạnh tranh của Trường ĐH FPT TP. HCM, nơi thương hiệu công nghệ, truyền thông số, liên kết doanh nghiệp và chính sách học phí – học bổng là các điểm khác biệt chủ yếu. Một số yếu tố từng xuất hiện trong các nghiên cứu trước nhưng có nội hàm trùng lặp với các biến đã chọn (như danh tiếng, học phí, cơ sở vật chất – đã được bao hàm trong đặc điểm của trường đại học) sẽ không được tách thành biến độc lập riêng nhằm tránh chồng lấn khái niệm.

Dựa trên tổng quan các nghiên cứu đi trước, đặc biệt là Mô hình chọn trường ở bậc đại học của Chapman (1981), Mô hình của Ming (2010), các nghiên cứu của Trần Ngọc Mai và cộng sự (2018), Lê Thị Mỹ Linh và cộng sự (2020), Nguyễn Duy Thọc và cộng sự (2021), Lê Thị Thanh Giao và cộng sự (2023), đề tài nghiên cứu kế thừa và phát triển các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học. Những nghiên cứu này chỉ ra rằng quyết định này chịu tác động từ các yếu tố như đặc điểm của trường (chương trình đào tạo, danh tiếng, cơ sở vật chất, học phí, hỗ trợ tài chính, cơ hội việc làm), nỗ lực giao tiếp và quảng bá thông tin (truyền thông, quảng cáo, tổ chức sự kiện), cũng như ảnh hưởng từ người thân, bạn bè, và giáo viên – yếu tố được Chapman (1981) nhấn mạnh như một động lực xã hội quan trọng. Kết hợp với Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) của Ajzen (1991), mô hình đề xuất các yếu tố này phản ánh thái độ (nhận thức về lợi ích từ đặc điểm trường và cơ hội việc làm), chuẩn chủ quan (áp lực xã hội), và kiểm soát hành vi nhận thức (khả năng thực hiện qua nỗ lực giao tiếp và đặc điểm cá nhân), tạo cơ sở lý thuyết để xây dựng năm biến độc lập: Đặc điểm của trường đại học, Nỗ lực giao tiếp – quảng bá thông tin, Cơ hội về công việc, Đặc điểm cá nhân, và Chuẩn chủ quan. Các giả thuyết sau đây được đề xuất để kiểm định mối quan hệ cùng chiều với quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM: Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Mối quan hệ giữa đặc điểm của trường ĐH và quyết định chọn trường

Đặc điểm của trường ĐH gồm địa điểm học tập thuận tiện, học phí ổn định, cơ sở vật chất đồng bộ đáp ứng yêu cầu, đội ngũ giảng viên danh tiếng có chuyên môn cao, chính sách ưu đãi và hỗ trợ SV, uy tín trong ngành giáo dục, cùng điểm tuyển sinh phù hợp với học lực. Những yếu tố này được đánh giá qua các tiêu chí như khoảng cách địa lý, mức học phí minh bạch, trang thiết bị hiện đại, chất lượng giảng dạy, hỗ trợ tài chính (học bổng 100+%), danh tiếng trên thị trường lao động, và ngưỡng đầu vào linh hoạt (Chapman, 1981; Ming, 2010). Trong TPB, các đặc điểm này hình thành thái độ tích cực bằng cách nâng cao nhận thức về lợi ích (môi trường học tập chất lượng), đồng thời tăng kiểm soát hành vi nhận thức qua chính sách hỗ trợ tài chính và điểm tuyển sinh phù hợp. Mô hình Chapman xác định đây là đặc điểm cố định bên ngoài, ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ vọng cá nhân của SV. Nghiên cứu của Yusof (2008) tại Malaysia và Nguyễn Duy Thọc (2021) tại Việt Nam nhấn mạnh vai trò của cơ sở vật chất và uy tín trường. Với Trường ĐH FPT TP. HCM, các đặc điểm này được thể hiện qua vị trí nằm trong trung tâm công nghệ tại TP. HCM, học phí hợp lý với chương trình “Học trước – Trả sau”, cơ sở vật chất tiên tiến, đội ngũ giảng viên chuyên nghiệp, dịch vụ hỗ trợ SV, uy tín trong công nghệ thông tin. Giả thuyết H1 đề xuất rằng các đặc điểm này càng nổi bật và phù hợp sẽ càng tăng khả năng chọn trường. Do đó, giả thuyết đề xuất:

Giả thuyết H1: Đặc điểm của trường ĐH tác động cùng chiều đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV.

Mối quan hệ giữa nỗ lực giao tiếp, quảng bá thông tin và quyết định chọn trường

Nỗ lực giao tiếp, quảng bá thông tin là các hoạt động chủ động của nhà trường để truyền tải thông tin đến SV tiềm năng, bao gồm quảng cáo, hội thảo tuyển sinh, tham quan khuôn viên (campus tour), tư vấn 1:1, và truyền thông trên website, mạng xã hội. Các hoạt động này được đo lường qua tần suất và hiệu quả của các kênh truyền thông như website, mạng xã hội, sự kiện (Hossler et al., 1990). Trong TPB, chúng định hình thái độ bằng cách cung cấp thông tin về lợi ích trường học, đồng thời tăng kiểm soát hành vi nhận thức qua tư vấn cá nhân hóa. Mô hình Chapman xác định đây là nỗ lực giao tiếp bên ngoài, giúp điều chỉnh nhận thức SV, được Ming (2010) và Lê Thị Thanh Giao và cộng sự (2023) nhấn mạnh qua các chiến dịch quảng bá như học bổng hoặc campus tour. Nghiên cứu của Nguyễn Phương Toàn (2011) tại Tiền Giang, Trần Ngọc Mai và cộng sự (2018) khẳng định nỗ lực giao tiếp ảnh hưởng lớn đến chọn trường. Với Trường ĐH FPT TP. HCM, nỗ lực này bao gồm truyền thông đa kênh online (mạng xã hội, website) và offline (hội thảo tuyển sinh, sự kiện hướng nghiệp, campus tour), tư vấn 1:1 giúp định hình nhận thức về trường. Giả thuyết H2 đề xuất rằng nỗ lực giao tiếp càng hiệu quả sẽ càng tăng khả năng chọn trường. Do đó, giả thuyết đề xuất: Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Giả thuyết H2: Nỗ lực giao tiếp, quảng bá thông tin tác động cùng chiều đến quyết định chọn trường đại học

Mối quan hệ giữa cơ hội về công việc và quyết định chọn trường

Cơ hội về công việc đề cập đến thu nhập cao sau ra trường, việc làm đảm bảo sau tốt nghiệp, và cơ hội có địa vị cao trong xã hội. Những yếu tố này được đo lường qua tỷ lệ việc làm, mức lương khởi điểm, và nhận thức về thăng tiến nghề nghiệp (Hossler et al., 1990; Ming, 2010). Trong TPB, chúng hình thành thái độ tích cực bằng cách nâng cao niềm tin về lợi ích dài hạn, đồng thời tăng kiểm soát hành vi nhận thức qua mạng lưới việc làm thực tế. Mô hình Chapman coi đây là kỳ vọng giáo dục cá nhân, được hỗ trợ bởi đặc điểm trường và nỗ lực truyền thông. Nghiên cứu của Sidin và cộng sự (2003) tại Malaysia khẳng định cơ hội việc làm là yếu tố then chốt. Với Trường ĐH FPT TP. HCM, cơ hội này thể hiện qua tỷ lệ việc làm 97%, thu nhập cạnh tranh trong công nghệ thông tin, và vị trí cao tại doanh nghiệp nhờ hợp tác với các công ty công nghệ hàng đầu, được Lê Thị Mỹ Linh (2020) ghi nhận qua mối quan hệ trường-doanh nghiệp. Giả thuyết H3 đề xuất rằng cơ hội về công việc càng hấp dẫn sẽ càng tăng khả năng chọn trường. Do đó, giả thuyết đề xuất:

Giả thuyết H3: Cơ hội về công việc tác động cùng chiều đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV.

Mối quan hệ giữa đặc điểm cá nhân và quyết định chọn trường

Đặc điểm cá nhân gồm các yếu tố về học lực, học phí phù hợp với kinh tế gia đình, và sự phù hợp của ngành học mà trường đào tạo với tính cách cá nhân. Những yếu tố này được đánh giá qua điểm số học tập, khả năng tài chính gia đình, và sở thích nghề nghiệp (Chapman, 1981; Litten, 1982). Trong TPB, chúng ảnh hưởng đến kiểm soát hành vi nhận thức bằng cách đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu trường, đồng thời hình thành thái độ qua sự phù hợp cá nhân. Mô hình Chapman nhấn mạnh đặc điểm cá nhân như yếu tố cốt lõi, định hình kỳ vọng giáo dục, được Nguyễn Duy Thọc (2021) và Tillery & Kildegaard (1973) xác nhận qua vai trò của điều kiện kinh tế và học lực. Với Trường ĐH FPT TP. HCM, đặc điểm này phản ánh qua ngưỡng đầu vào phù hợp học lực đa dạng, học phí linh hoạt (học bổng và tín dụng), và ngành học đa dạng như công nghệ thông tin phù hợp tính cách sáng tạo. Giả thuyết H4 đề xuất rằng đặc điểm cá nhân càng phù hợp sẽ càng tăng khả năng chọn trường. Do đó, giả thuyết đề xuất:

Giả thuyết H4: Đặc điểm cá nhân tác động cùng chiều đến quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV.

Mối quan hệ giữa chuẩn chủ quan và quyết định chọn trường

Chuẩn chủ quan theo Thuyết Hành động Hợp lý (Fishbein & Ajzen, 1975), đề cập đến ảnh hưởng xã hội từ những người quan trọng (gia đình, bạn bè, giáo viên) đối với ý định hành vi của cá nhân. Chapman (1981) và Litten (1982) nhấn mạnh rằng lời khuyên từ phụ huynh, bạn bè, hoặc giáo viên có tác động mạnh đến quyết định chọn trường đại học, được Trần Văn Quý và Cao Hào Thi (2009) tại Việt Nam và Lê Thị Thanh Giao (2023) củng cố qua vai trò của gia đình trong định hướng giáo dục. Với Trường ĐH FPT TP. HCM, ý kiến từ gia đình về danh tiếng và cơ hội việc làm của Trường có thể thúc đẩy học sinh lựa chọn. Giả thuyết H5 đề xuất rằng ảnh hưởng từ chuẩn chủ quan càng mạnh sẽ càng tăng khả năng học sinh chọn trường. Do đó, giả thuyết đề xuất: Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Giả thuyết H5: Chuẩn chủ quan tác động cùng chiều đến quyết định chọn trường đại học.

Trên cơ sở các mối quan hệ giả thuyết, đề tài đề xuất mô hình lý thuyết ở Hình 2.3.

Hình 2.3. Mô hình nghiên cứu lý thuyết

Trong đó:

H1: Đặc điểm của trường ĐH ảnh hưởng cùng chiều tới quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV
H2: Nỗ lực giao tiếp, quảng bá thông tin ảnh hưởng cùng chiều tới quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV
H3: Cơ hội về công việc ảnh hưởng cùng chiều tới quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV
H4: Đặc điểm cá nhân ảnh hưởng cùng chiều tới quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV
H5: Chuẩn chủ quan ảnh hưởng cùng chiều tới quyết định chọn trường ĐH FPT TP. HCM của SV

Tóm tắt chương 2 Luận văn: Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT.

Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết liên quan đến quyết định chọn trường đại học của SV. Từ đó, đề tài xây dựng mô hình nghiên cứu nhằm xem xét mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tới quyết định chọn Trường ĐH FPT TP. HCM. Sau đó đề xuất 5 giả thuyết nghiên cứu cùng mô hình nghiên cứu, trong đó biến phụ thuộc là quyết định chọn Trường ĐH FPT TP. HCM của SV.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: PPNC Yếu tố đến quyết định chọn trường đại học FPT

Luận Văn Thạc Sĩ, Quản Trị Kinh Doanh