Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trên thị trường chứng khoán dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến Khả năng thanh khoản của NH. Phương pháp định tính dùng để xây dựng cơ sở lý thuyết và lựa chọn biến nghiên cứu thông qua tổng hợp tài liệu. Trong khi đó, phương pháp định lượng áp dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng nhằm kiểm định tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô, đảm bảo kết quả khách quan và tin cậy. Chương này trình bày quy trình thu thập dữ liệu, mô hình kinh tế lượng và các bước phân tích được sử dụng trong nghiên cứu.

3.1 Cách tiếp cận nghiên cứu

Trong nghiên cứu này, tác giả kết hợp phương pháp định tính và định lượng để đảm bảo cách tiếp cận toàn diện và khách quan trong việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Ở bước đầu, phương pháp định tính được sử dụng nhằm xây dựng nền tảng lý thuyết và khung mô hình nghiên cứu thông qua việc phân tích, tổng hợp các công trình trước đó. Cách tiếp cận này giúp nhận diện các yếu tố trọng yếu tác động đến TK và định hướng cho việc thiết kế mô hình phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Song song đó, phương pháp định lượng được áp dụng để kiểm định mối quan hệ giữa các yếu tố nội tại và kinh tế vĩ mô với Khả năng thanh khoản của NH. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2014–2024, kết hợp với các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Tác giả sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng để đo lường mức độ tác động của từng biến và thực hiện các kiểm định thống kê như phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và lựa chọn mô hình tối ưu, nhằm đảm bảo tính chính xác, hợp lý và độ tin cậy cao cho kết quả nghiên cứu.

3.2 Quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu được thực hiện theo các bước sau:

• Bước 1: Xác định vấn đề nghiên cứu

Tác giả nhận diện tầm quan trọng của việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến Khả năng thanh khoản của NH, từ đó hình thành các câu hỏi nghiên cứu và xây dựng hệ thống giả thuyết cần được kiểm định.

• Bước 2: Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu trước đây

Ở giai đoạn này, tác giả thu thập và phân tích những lý thuyết nền tảng liên quan đến Thanh khoản ngân hàng, bao gồm mô hình quản lý tài sản – nợ, dự trữ TK, cung – cầu TK và rủi ro TK. Đồng thời, các công trình thực nghiệm trong và ngoài nước được tổng hợp, so sánh để nhận diện những yếu tố đã được chứng minh có tác động đến Khả năng thanh khoản, qua đó hình thành cơ sở lý luận cho mô hình nghiên cứu. Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

• Bước 3: Xây dựng mô hình nghiên cứu và giả thuyết

Dựa trên cơ sở lý thuyết và các kết quả thực nghiệm, tác giả lựa chọn biến phụ thuộc là Khả năng thanh khoản (LIQ) và xác định các biến độc lập phản ánh đặc điểm nội tại của NH (như tỷ lệ nợ xấu, dự phòng rủi ro tín dụng, quy mô, khả năng sinh lời) cũng như các yếu tố kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, cung tiền, lạm phát, tỷ giá). Mô hình hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để kiểm định mối quan hệ giữa các biến, đồng thời xây dựng các giả thuyết cụ thể cho từng yếu tố.

• Bước 4: Thu thập dữ liệu

Xác định phạm vi và thời gian nghiên cứu phù hợp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam và các nguồn thống kê chính thức như Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước và NH Thế giới.

• Bước 5: Xử lý và phân tích dữ liệu

Tiến hành thống kê mô tả, kiểm tra đặc tính của dữ liệu (đa cộng tuyến, tự tương quan, phương sai thay đổi) để bảo đảm tính tin cậy của mô hình. Sau đó, ước lượng mô hình hồi quy và kiểm định các giả thuyết đã đề xuất.

• Bước 6: Thảo luận kết quả nghiên cứu

Phân tích ý nghĩa của các kết quả ước lượng, so sánh với kết quả của các nghiên cứu trước để rút ra nhận định về tác động của từng yếu tố đến Khả năng thanh khoản của NH.

• Bước 7: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp kết quả nghiên cứu, đưa ra khuyến nghị đối với các ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý nhằm nâng cao Khả năng thanh khoản và bảo đảm sự ổn định cho hệ thống NH Việt Nam.

3.3 Mô hình nghiên cứu và giả thuyết Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

3.3.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất

Luận văn sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng để phân tích tác động của các yếu tố nội tại và yếu tố kinh tế vĩ mô đến Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu. Mô hình này được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây, với dạng tổng quát như sau:

Trong đó:  là biến phụ thuộc; X là các biến giải thích;  là hạng ngẫu nhiên; i là số quan sát thứ i trong tổng thể; t là thời điểm t của tổng thể.

Kế thừa nghiên cứu của các tác giả Ahamed (2021); Morina & Qarri (2021); Adenuga & ctg (2021); Jasman & Murwaningsari (2022); Al-Homaidi & ctg (2019); Bunda & Desquilbet (2008); Nguyễn Thị Vân Hạnh & Võ Văn Dựt (2021); Nguyễn Hoàng Chung (2022); Lê Thanh Tâm & Nguyễn Anh Tú (2017); Trầm Thị Xuân Hương & Trần Thị Thanh Nga (2018), tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu như sau: LIQit = β0 + β1NPLit + β2LDRit + β3LLPit + β4ROAit + β5CAPit + β6SIZEit + β7 GDPt + β8INFt + β9M2t + β10FXt + εit

Trong đó:

• LIQ là biến phụ thuộc, đại diện cho Khả năng thanh khoản của
• Các biến kiểm soát: NPL (Tỷ lệ nợ xấu): Đo lường bằng tỷ lệ tổng nợ xấu nhóm 3, 4, 5 trên cho vay khách hàng; LDR (Tỷ lệ dư nợ trên tổng tiền gửi): Đo lường bằng tỷ lệ tổng dư nợ trên tổng vốn huy động; LLP (Dự phòng rủi ro tín dụng): Đo lường bằng tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng cho vay khách hàng; ROA (Tỷ số lợi nhuận trên tài sản): Đo lường bằng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản; CAP (Tỷ số vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản): Đo lường bằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản; SIZE (Quy mô NH): Đo lường bằng logarithm tổng tài sản.
• Các biến vĩ mô GDP (Tốc độ tăng trưởng kinh tế), INF (Tỷ lệ lạm phát), M2 (Cung tiền M2), FX (Tỷ giá VND/USD) được thu thập số liệu từ Tổng cục Thống kê.

Bảng 3.1: Tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu

3.3.2 Giả thuyết nghiên cứu Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

Tỷ lệ nợ xấu (NPL): NPL là chỉ tiêu quan trọng phản ánh mức độ rủi ro tín dụng mà NH phải đối mặt trong quá trình hoạt động. Khi NPL tăng, NH buộc phải trích lập dự phòng rủi ro tín dụng từ lợi nhuận hiện có để bù đắp cho các khoản vay khó thu hồi. Việc trích lập này làm giảm lợi nhuận hiện tại và thu hẹp nguồn vốn khả dụng, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì TK (Vũ Cẩm Nhung và cộng sự, 2023). Bên cạnh đó, sự gia tăng nợ xấu khiến NH phải điều chỉnh chính sách tín dụng, chẳng hạn như thắt chặt điều kiện cho vay, tăng lãi suất hoặc giảm hạn mức tín dụng, nhằm hạn chế rủi ro phát sinh thêm. Những biện pháp này có thể làm giảm lượng tiền cho vay mới, khiến dòng tiền hoạt động bị co hẹp. Đồng thời, uy tín và mức độ tin cậy của NH trên thị trường cũng có thể bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng huy động vốn từ các tổ chức tài chính và khách hàng. Tổng thể, khi tỷ lệ nợ xấu gia tăng, NH không chỉ đối mặt với áp lực tài chính nội tại mà còn mất dần khả năng tiếp cận nguồn vốn bên ngoài, dẫn đến suy giảm tính TK và gia tăng nguy cơ mất ổn định trong hoạt động.

• Giả thuyết H1: Tỷ lệ nợ xấu có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tỷ lệ dư nợ trên tổng tiền gửi (LDR): Tỷ lệ LDR phản ánh mức độ NH sử dụng nguồn tiền gửi của khách hàng để cấp tín dụng, từ đó cho thấy khả năng quản lý và cân đối giữa huy động vốn và cho vay. Một tỷ lệ LDR hợp lý cho thấy ngân  hàng đang phân bổ nguồn vốn huy động hiệu quả, vừa tạo ra lợi nhuận từ hoạt động cho vay, vừa duy trì TK cần thiết. Theo Vũ Cẩm Nhung và cộng sự (2023), khi tỷ lệ LDR ổn định, dòng tiền thu hồi từ các khoản vay giúp NH duy trì thu nhập lãi ổn định, qua đó củng cố TK và tăng khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Tuy nhiên, nếu tỷ lệ LDR quá cao, NH sẽ thiếu nguồn vốn dự trữ ngắn hạn, khi phần lớn tiền gửi đã được chuyển thành các khoản vay dài hạn. Điều này có thể gây khó khăn khi NH cần thanh toán hoặc đối mặt với yêu cầu rút tiền đột xuất. Trong trường hợp biến động thị trường hoặc khách hàng rút tiền hàng loạt, dẫn đến rủi ro nghiêm trọng về mặt TK với NH. Vì vậy, duy trì tỷ lệ LDR cân đối và linh hoạt là rất quan trọng, giúp NH tối ưu hóa lợi nhuận mà vẫn đảm bảo an toàn tài chính và khả năng thanh toán trong ngắn hạn.

• Giả thuyết H2: Tỷ lệ dư nợ trên tổng tiền gửi có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLP): Tỷ lệ LLP phản ánh mức độ chủ động của NH trong việc đối phó với rủi ro tín dụng và xử lý nợ xấu. Một tỷ lệ LLP cao cho thấy NH có chính sách trích lập dự phòng rủi ro hợp lý, giúp bảo vệ an toàn tài chính và giảm thiểu tác động tiêu cực của các khoản vay không thu hồi được. Theo Nguyễn Hoàng Chung (2022), các NH duy trì tỷ lệ LLP cao thường có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động thị trường, đồng thời giữ vững được tính TK trong cả điều kiện bình thường và khủng hoảng. Cụ thể, khi có khoản vay bị mất khả năng thanh toán, NH có thể sử dụng nguồn dự phòng này để bù đắp thiệt hại, thay vì phải thanh lý tài sản hoặc vay mượn vốn ngắn hạn từ các tổ chức khác. Việc này giúp NH hạn chế tình trạng căng thẳng TK, giảm rủi ro mất cân đối tài chính và duy trì hoạt động ổn định. Như vậy, một chính sách trích lập dự phòng phù hợp không chỉ là công cụ quản trị rủi ro tín dụng, mà còn là yếu tố quan trọng góp phần duy trì Khả năng thanh khoản bền vững cho NH. Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

• Giả thuyết H3: Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có tác động cùng chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA): ROA là chỉ số phản ánh mức độ hiệu quả thông qua sử dụng tổng tài sản để sinh lời của NH. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Vân Hạnh và Võ Văn Dựt (2021), một tỷ lệ ROA cao thường cho thấy NH hoạt động hiệu quả và có khả năng sinh lời tốt. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc theo đuổi lợi nhuận quá mức có thể khiến NH giảm tỷ lệ tài sản TK để ưu tiên đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao nhưng kém linh hoạt, như tín dụng dài hạn hoặc chứng khoán đầu tư. Hệ quả là nguồn dự trữ TK sẽ bị thu hẹp, làm tăng nguy cơ căng thẳng TK khi có nhu cầu rút tiền lớn từ khách hàng hoặc khi thị trường tài chính biến động bất ngờ. Do đó, một NH có ROA cao nhưng không duy trì mức dự trữ TK phù hợp vẫn có thể đối mặt với rủi ro mất khả năng thanh toán tạm thời, dù hiệu quả hoạt động vẫn tốt. Vì vậy, việc duy trì sự cân bằng giữa mục tiêu sinh lời và an toàn TK là yếu tố then chốt trong quản trị NH, giúp đảm bảo sự phát triển bền vững và khả năng chống chịu trước các biến động tài chính.

• Giả thuyết H4: Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP): Tỷ lệ CAP phản ánh mức độ an toàn và ổn định tài chính của NH, được tính bằng tỷ lệ giữa vốn chủ sở hữu và tổng tài sản. Theo Vũ Cẩm Nhung và cộng sự (2023), một tỷ lệ CAP cao cho thấy NH có nền tảng tài chính vững mạnh, khả năng chống chịu tốt hơn trước các rủi ro và ít phụ thuộc vào nguồn vốn vay bên ngoài. Điều này giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn trong dài hạn. Tuy nhiên, nếu NH quá chú trọng vào việc gia tăng vốn chủ sở hữu mà không duy trì đủ lượng tài sản TK, khả năng đáp ứng nghĩa vụ ngắn hạn có thể bị ảnh hưởng. Khi lợi nhuận chủ yếu được giữ lại để củng cố vốn thay vì được phân bổ cho dự trữ tiền mặt hoặc đầu tư vào tài sản dễ TK, NH có thể gặp khó khăn trong việc chi trả các nghĩa vụ tài chính trong các tình huống khẩn cấp. Vì vậy, mặc dù tỷ lệ CAP cao là dấu hiệu của sự ổn định tài chính, việc duy trì sự cân đối hợp lý giữa vốn chủ sở hữu và tài sản TK là cần thiết để đảm bảo tính linh hoạt và TK bền vững của NH.

• Giả thuyết H5: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Quy mô NH (SIZE): Các NH có quy mô lớn thường tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, giúp giảm chi phí hoạt động bình quân, nâng cao hiệu quả kinh doanh và cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường. Với quy mô tài sản lớn, các NH này có thể đa dạng hóa danh mục đầu tư, mở rộng mạng lưới huy động vốn và tận dụng uy tín thương hiệu để tiết kiệm chi phí tiếp cận. Tuy nhiên, như Vũ Cẩm Nhung và cộng sự (2023) chỉ ra, quy mô lớn không đồng nghĩa với TK cao. Các NH lớn thường ưu tiên đầu tư vào các tài sản sinh lời dài hạn như cho vay doanh nghiệp, trái phiếu hay chứng khoán dài hạn để tối đa hóa lợi nhuận. Ví dụ, một NH quy mô lớn có thể phân bổ phần lớn vốn vào tín dụng dài hạn thay vì duy trì dự trữ TK cao. Điều này giúp tối đa hóa lợi nhuận trong điều kiện thị trường ổn định nhưng lại giảm khả năng ứng phó linh hoạt khi có biến động. Khi thị trường tài chính gặp cú sốc hoặc khách hàng rút tiền hàng loạt, NH quy mô lớn có thể phải đối mặt với áp lực huy động vốn ngắn hạn để đáp ứng nghĩa vụ thanh toán, vì phần lớn tài sản đã bị “khóa” trong các khoản đầu tư dài hạn. Vì vậy, mặc dù quy mô mang lại lợi thế cạnh tranh, việc duy trì sự cân đối giữa mở rộng đầu tư và dự trữ TK là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính và khả năng chống chịu rủi ro của NH. Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

• Giả thuyết H6: Quy mô NH có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP): Theo Morina và Qarri (2021), trong giai đoạn nền kinh tế tăng trưởng mạnh, các NH thường mở rộng tín dụng để tận dụng cơ hội gia tăng lợi nhuận từ lãi suất cho vay và đầu tư. Tuy nhiên, việc mở rộng tín dụng quá nhanh, đặc biệt là khi NH phân bổ vốn vào các lĩnh vực rủi ro cao, có thể làm gia tăng rủi ro tín dụng và giảm chất lượng tài sản. Khi nền kinh tế suy thoái, khả năng trả nợ của khách hàng giảm, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng. Trong trường hợp này, các NH phải trích lập dự phòng rủi ro tín dụng cao hơn để bù đắp cho các khoản vay không thu hồi được. Việc này làm giảm lợi nhuận hiện tại và thu hẹp nguồn vốn khả dụng, khiến NH gặp khó khăn trong việc đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán ngắn hạn. Hệ quả là Khả năng thanh khoản giảm và rủi ro mất cân đối tài chính gia tăng trong hệ thống. Vì vậy, nghiên cứu nhấn mạnh rằng trong giai đoạn tăng trưởng, các NH cần kiểm soát tốc độ mở rộng tín dụng hợp lý, đồng thời duy trì mức dự phòng rủi ro phù hợp để đảm bảo TK và ổn định tài chính trong các chu kỳ kinh tế biến động.

• Giả thuyết H7: Tốc độ tăng trưởng kinh tế có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tỷ lệ lạm phát (INF): Theo Vũ Cẩm Nhung và cộng sự (2023), lạm phát gia tăng tác động tiêu cực đến Khả năng thanh khoản của NH thông qua nhiều kênh khác nhau. Trước hết, khi lạm phát tăng cao, chi phí hoạt động của NH cũng tăng theo, bao gồm chi phí huy động vốn, chi phí nhân sự và chi phí vận hành hệ thống. Việc lãi suất huy động tăng để giữ chân người gửi tiền khiến chi phí vốn đầu vào tăng lên, làm giảm lượng vốn sẵn có cho hoạt động TK. Bên cạnh đó, lạm phát cao thường kéo theo chính sách tiền tệ thắt chặt từ phía Ngân hàng Nhà nước nhằm kiềm chế giá cả. Chính sách này làm giảm cung tiền, tăng lãi suất thị trường và khiến NH khó tiếp cận nguồn vốn ngắn hạn để duy trì mức TK an toàn. Trong bối cảnh đó, NH có thể đối mặt với áp lực chi trả cao hơn và khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán ngắn hạn suy giảm. Tóm lại, lạm phát không chỉ làm xói mòn giá trị thực của tài sản mà còn tác động trực tiếp đến dòng tiền và cấu trúc vốn của NH, từ đó làm gia tăng rủi ro TK nếu không có các biện pháp điều chỉnh kịp thời. Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

• Giả thuyết H8: Tỷ lệ lạm phát có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Cung tiền M2: Theo Holmström & Tirole (1998), cung tiền mở rộng giúp NH huy động vốn dễ dàng hơn. Tuy nhiên, khi cung tiền quá dồi dào, NH có thể chủ quan và giảm mức dự trữ TK. Điều này khiến họ dễ bị tổn thương khi chính sách tiền tệ thay đổi theo hướng thắt chặt.

• Giả thuyết H9: Cung tiền M2 có tác động ngược chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

Tỷ giá hối đoái (FX): Theo Bunda & Desquilbet (2008), sự ổn định của tỷ giá hối đoái giúp NH tăng thu nhập từ các giao dịch quốc tế, từ đó hỗ trợ TK. Nếu tỷ giá biến động mạnh, NH có thể đối mặt với rủi ro ngoại hối, làm suy giảm Khả năng thanh khoản.

• Giả thuyết H10: Tỷ giá hối đoái có tác động cùng chiều đến Thanh khoản ngân hàng.

3.4 Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu nghiên cứu trong luận văn được thu thập từ Báo cáo tài chính đã kiểm toán của 24 ngân hàng thương mại niêm yết trên Thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2014 – 2024. Trong quá trình thu thập, tác giả loại trừ các NH không công bố đầy đủ báo cáo tài chính trong suốt giai đoạn nghiên cứu hoặc đang nằm trong diện kiểm soát đặc biệt. Các NH bị loại trừ bao gồm: NH TMCP Sài Gòn (SCB), NH TMCP Đông Á (DAB), NH TMCP Bảo Việt (BaovietBank), NH TMCP Bắc Á (BAB), NH TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank), NH TMCP Việt Á (VAB) và NH TMCP Việt Nam Thương Tín (VBB). Việc lựa chọn mẫu nghiên cứu này giúp đảm bảo tính nhất quán, minh bạch và độ tin cậy của dữ liệu, đồng thời phản ánh chính xác hiệu quả hoạt động và Khả năng thanh khoản của các NH đang hoạt động ổn định trong hệ thống tài chính Việt Nam.

3.5 Phương pháp phân tích số liệu Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

3.5.1 Phương pháp thống kê mô tả

Phương pháp thống kê mô tả giúp hiểu rõ hơn về phân phối và sự biến thiên của các biến trong nghiên cứu. Trong luận văn này, các chỉ số mô tả như giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị tối đa (max) và giá trị tối thiểu (min) của các biến độc lập và phụ thuộc sẽ được tính toán. Các chỉ số này cung cấp cái nhìn tổng quan về đặc điểm của dữ liệu, giúp phát hiện các bất thường hoặc đặc điểm nổi bật trong dữ liệu, chẳng hạn như sự chênh lệch lớn giữa các giá trị, hoặc sự lệch phân phối của dữ liệu.

3.5.2 Kiểm định tính chất dữ liệu

• Kiểm định ma trận tương quan

Ma trận tương quan giữa các biến độc lập được sử dụng để đánh giá mức độ quan hệ tuyến tính giữa các biến trong mô hình. Kiểm tra này giúp phát hiện hiện tượng đa cộng tuyến, tức là khi hai hoặc nhiều biến độc lập có mối tương quan quá cao, gây khó khăn trong việc ước lượng và giải thích chính xác ảnh hưởng của từng biến đến biến phụ thuộc. Thông thường, khi hệ số tương quan giữa hai biến độc lập vượt quá 0,8 (hoặc nhỏ hơn -0,8), mô hình có thể gặp phải vấn đề đa cộng tuyến, làm sai lệch ước lượng hệ số hồi quy và giảm độ tin cậy của kết quả phân tích. Để khắc phục tình trạng này, tác giả có thể loại bỏ hoặc nhóm các biến có tương quan cao lại với nhau, hoặc áp dụng các kỹ thuật thống kê tiên tiến như phân tích thành phần chính để giảm sự phụ thuộc giữa các biến độc lập, đồng thời duy trì thông tin cần thiết cho mô hình hồi quy.

• Kiểm định đa cộng tuyến (VIF – Variance Inflation Factor)

Đa cộng tuyến xuất hiện khi các biến độc lập có mối tương quan tuyến tính mạnh với nhau, ảnh hưởng đến tính ổn định và độ tin cậy của các ước lượng hồi quy. Khi có đa cộng tuyến, các hệ số hồi quy có thể bị sai lệch, phương sai của ước lượng tăng cao, làm giảm ý nghĩa của các kiểm định thống kê và khiến mô hình khó giải thích chính xác. Để phát hiện hiện tượng này, nghiên cứu sử dụng kiểm định VIF (Variance Inflation Factor), một chỉ số đo lường mức độ “làm phồng” phương sai của hệ số hồi quy do sự tương quan giữa các biến độc lập. Nếu giá trị VIF vượt quá 10, đây thường là dấu hiệu của đa cộng tuyến nghiêm trọng, cho thấy các biến trong mô hình có sự liên kết mạnh mẽ và có thể cần được loại bỏ hoặc điều chỉnh để đảm bảo tính ổn định và độ chính xác của mô hình hồi quy.

3.5.3 Phương pháp ước lượng mô hình Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

• Mô hình FEM (Fixed Effects Model)

Mô hình FEM giả định rằng mỗi nhóm quan sát (ví dụ như từng NH trong nghiên cứu) có một yếu tố cố định riêng biệt tác động đến biến phụ thuộc. Những yếu tố này có thể là các đặc điểm nội tại như quy trình quản lý, cấu trúc tổ chức, hay chiến lược kinh doanh, và chúng không thay đổi theo thời gian. Ưu điểm của mô hình FEM là khả năng kiểm soát sự khác biệt không quan sát được giữa các nhóm, giúp tăng tính chính xác và độ tin cậy của kết quả. Mô hình này đặc biệt phù hợp khi các yếu tố đặc thù của từng nhóm thay đổi giữa các đơn vị nhưng ổn định theo thời gian, ví dụ như văn hóa doanh nghiệp hoặc phong cách quản trị. Khi sử dụng FEM, sẽ loại bỏ các biến không thay đổi theo thời gian, giúp phân tích tập trung vào sự biến động nội tại của từng nhóm qua thời gian.

• Mô hình REM (Random Effects Model)

Mô hình REM giả định rằng các yếu tố không quan sát được trong mỗi nhóm là ngẫu nhiên và không có tương quan với các biến độc lập trong mô hình. Những khác biệt giữa các nhóm được coi là ngẫu nhiên và phân phối độc lập với các yếu tố giải thích trong mô hình. Phương pháp này phù hợp khi sự khác biệt giữa các nhóm là ngẫu nhiên và không thể kiểm soát bằng mô hình FEM. REM cho phép khai thác cả sự biến động trong từng nhóm (theo thời gian) và giữa các nhóm, từ đó tăng hiệu quả ước lượng và sử dụng đầy đủ thông tin trong dữ liệu. Tuy nhiên, nếu giả định về tính độc lập giữa yếu tố ngẫu nhiên và các biến độc lập bị vi phạm, mô hình REM có thể dẫn đến kết quả ước lượng sai lệch, lúc này mô hình FEM sẽ là lựa chọn phù hợp hơn.

• Lựa chọn mô hình phù hợp Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

Để lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp nhất, tác giả sử dụng kiểm định Hausman, một công cụ phổ biến trong phân tích dữ liệu bảng. Kiểm định này giúp xác định liệu các yếu tố không quan sát được có tương quan với các biến độc lập trong mô hình hay không. Nếu kiểm định cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các hệ số ước lượng của FEM và REM (p-value < 0,05), điều này chỉ ra rằng giả định của REM bị vi phạm, và mô hình FEM sẽ được lựa chọn vì mang lại kết quả chính xác hơn. Ngược lại, nếu p-value > 0,05, các yếu tố ngẫu nhiên không có tương quan với các biến độc lập, và mô hình REM sẽ được ưu tiên vì hiệu quả ước lượng cao hơn.

• Kiểm định phương sai thay đổi

Phương sai thay đổi xảy ra khi phương sai của sai số không đồng nhất giữa các quan sát, gây sai lệch trong ước lượng hồi quy. Kiểm định Breusch and Pagan Lagrangian Multiplier (LM) được sử dụng để kiểm tra hiện tượng này trong mô hình dữ liệu bảng. Kiểm định này giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng của phương sai thay đổi đến tính ổn định và độ chính xác của mô hình.

• Kiểm định tương quan chuỗi

Tự tương quan xảy ra khi các sai số của mô hình hồi quy có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau theo thời gian, tức là sai số ở giai đoạn này ảnh hưởng đến sai số của giai đoạn trước. Điều này vi phạm giả định độc lập của phần dư, làm sai lệch ước lượng hệ số và phương sai, từ đó làm giảm độ tin cậy của kết quả kiểm định thống kê.

Để phát hiện hiện tượng này trong dữ liệu bảng, luận văn sử dụng kiểm định Wooldridge, một công cụ phổ biến để kiểm tra tự tương quan bậc nhất. Nếu kết quả kiểm định cho thấy có tự tương quan có ý nghĩa thống kê, mô hình sẽ cần được hiệu chỉnh bằng các phương pháp phù hợp (ví dụ: FGLS) để giảm sai lệch và đảm bảo độ tin cậy của ước lượng.

• Mô hình FGLS (Feasible Generalized Least Squares) Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

Mô hình FGLS được sử dụng để giải quyết các vấn đề tự tương quan và phương sai thay đổi trong mô hình hồi quy. FGLS tối ưu hóa các ước lượng khi tồn tại heteroscedasticity và tự tương quan trong sai số.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính để xây dựng cơ sở lý thuyết và khung phân tích, cùng phương pháp định lượng thông qua mô hình hồi quy dữ liệu bảng để kiểm định các giả thuyết.

Dữ liệu được thu thập từ Báo cáo tài chính kiểm toán của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2014–2024, cùng các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Các biến nghiên cứu gồm nhóm nội tại (NPL, LDR, LLP, ROA, CAP, SIZE) và nhóm vĩ mô (GDP, INF, M2, FX). Luận văn: PPNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH.

Để đảm bảo độ tin cậy, nghiên cứu thực hiện các kiểm định Hausman, phương sai thay đổi, tự tương quan, và áp dụng mô hình FGLS khi cần thiết, giúp nâng cao tính chính xác và giá trị khoa học của kết quả.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: KQNC Ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NH