Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trường dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, yếu tố con người trở nên rất quan trọng và có vai trò quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Nguồn nhân lực có trí tuệ và kỹ năng cao trở thành lợi thế cạnh tranh không nhỏ.

Trên cơ sở nhận thức rõ vị trí vai trò và tầm quan trọng của GD&ĐT, Đảng và nhà nước luôn coi trọng việc phát triển GD&ĐT. Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2023 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, đổi mới căn bản và toàn diện về GD&ĐT đã nêu rõ: “GD&ĐT là quốc sách, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội”.

Với mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh theo phương thức kết hợp giữa giáo dục thông qua chương trình các môn học trên lớp và các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoặc có thể ngoài nhà trường gọi chung là Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, để học sinh được tham gia vào các hoạt động thực tiễn, được trải nghiệm và có những hoạt động sáng tạo trong học tập cũng như trong cuộc sống. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là con đường quan trọng để phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh. Khi tham gia vào đời sống học đường, học sinh tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau, tất cả các hoạt động này đều gắn liền với học sinh nói chung và học sinh của các trường Dân tộc nội trú nói riêng, các hoạt động phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, phù hợp phong tục tập quán, phát huy được bản sắc dân tộc, khắc phục những hủ tục của đồng bào dân tộc thiểu số, tạo cơ hội để các em hòa đồng và phát triển năng lực cá nhân.

Trường Dân tộc nội trú cấp huyện là một loại hình trường chuyên biệt nằm trong hệ thống trường phổ thông, đào tạo học sinh cấp Trung học cơ sở. Học sinh trường Dân tộc nội trú được nuôi, dạy và đảm bảo các điều kiện để phát triển toàn diện, các em phải ăn ở tại trường. Ngoài thời gian học tập trên lớp theo chương trình giáo dục chung, thời gian còn lại là thời gian ngoài giờ lên lớp, thời lượng này chiếm khá lớn trong tổng số thời gian các em ở trường. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động được thực hiện ngoài giờ học chính khóa ở trường Dân tộc nội trú góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh dân tộc thiểu số về đức, trí, thể, mỹ, đây cũng là cơ hội để giáo dục văn hóa dân tộc thông qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh Dân tộc nội trú. Đó là điều kiện để các em được giao lưu, hòa nhập hiểu biết văn hóa và lối sống của các dân tộc khác nhau, từ đó biết tự điều chỉnh, tiếp thu những giá trị văn hóa tích cực xây dựng ngôi nhà chung thắm tình yêu thương, đoàn kết, thân thiện giữa bạn bè, thầy cô. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tạo môi trường tốt cho mối đoàn kết các dân tộc anh em.

Thực tiễn trong thời gian qua, cùng với việc đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục, việc tổ chức quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn cũng đã và đang được thực hiện với một số biện pháp quản lý, song hiệu quả chất lượng hoạt động còn chưa cao, chưa khoa học, công tác quản lý chỉ đạo Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chưa được xem là một trong những nội dung quản lý của nhà trường, nên chưa nâng cao được hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh, đặc biệt học sinh chưa có được trải nghiệm thực tế nhiều và có những sáng tạo trong học tập, đời sống tập thể thông qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Và chưa có tác giả nào nghiên cứu về vấn đề này để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh của trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, hướng tới đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, đổi mới sách giáo khoa trong thời gian tới.

Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trường dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay” được tác giả lựa chọn nghiên cứu.

2. Mục đích nghiên cứu Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, đáp ứng mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh của trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ.

3. Nhiệm vụ nghiên cứu

• Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bậc Trung học cơ sở
• Khảo sát đánh giá thực trạng Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ.
• Đề xuất và khảo nghiệm một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ.

4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu

Quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học cơ sở

• Đối tượng nghiên cứu

Quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ.

5. Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu các biện pháp quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, từ năm học 2022- 2023 cho đến năm học 2024- 2025

6. Câu hỏi nghiên cứu Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

• Hiện trạng quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn như thế nào?
• Những biện pháp quản lý nào giúp cho Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ có hiệu quả và phù hợp với đối tượng là học sinh dân tộc thiểu số bậc Trung học cơ sở?

7. Giả thuyết khoa học

Việc quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của hiệu trưởng trường Dân tộc nội trú Tân Sơn thời gian qua chưa khoa học, chưa hiệu quả nên chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Nếu nghiên cứu và xác định rõ cơ sở lý luận và đánh giá đúng thực trạng Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn thì có thể tìm ra và đề xuất các biện pháp quản lý tốt Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ.

8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

• Ý nghĩa lý luận

Góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận liên quan đến quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với cấp Trung học cơ sở.

• Ý nghĩa thực tiễn

Đề xuất những biện pháp quản lý phù hợp với thực tế và có tính khả thi, giúp nâng cao chất lượng Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn nói riêng và có thể nhân rộng kinh nghiệm QL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS các trường Dân tộc nội trú cấp huyện trong tỉnh Phú Thọ nói chung.

9. Phương pháp nghiên cứu

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các nguồn tài liệu về lý luận và thực tiễn có liên quan đến công tác quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh.

• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
  • Phương pháp quan sát

Quan sát việc tổ chức và quản lý các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ để bổ sung cho vấn đề nghiên cứu. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

• Phương pháp điều tra

Xây dựng phiếu khảo sát để tìm hiểu thực trạng nhận thức về vai trò quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh và các đối tượng khác

• Phương pháp bổ trợ khác

10. Cấu trúc của luận văn.

Ngoài phần mở đầu; phần kết luận; khuyến nghị; tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3 chương:

• Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học cơ sở.
• Chương 2: Thực trạng công tác quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay.
• Chương 3: Biện pháp tăng cường quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay.

Chương 1 Cơ sơ lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học cơ sở

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề.

1.1.1. Trên thế giới.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khóa là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới. Vì vậy tầm quan trọng của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được nhiều nhà giáo dục trên thế giới quan tâm, coi các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống, các hoạt động này có ý nghĩa quan trọng trong công tác giáo dục thế hệ trẻ. Vì vậy quản lý các hoạt động này trong nhà trường phổ thông được xem là rất quan trọng. Điều đó được thể hiện ở nhiều công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục như:

Thomas More (1478-1535) Nhà giáo dục không tưởng đầu thế kỷ XVI đã đánh giá cao vai trò của lao động đối với con người và đối với xã hội nên giáo dục con người cần phải kết hợp giáo dục nhà trường và giáo dục ngoài nhà trường, trong lao động và hoạt động xã hội. [27] Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

J.A.Kômenxki (1592-1670) người đặt nền móng cho sự ra đời của nhà trường hiện nay, ông đặc biệt quan tâm đến việc kết hợp học tập ở trên lớp và hoạt động ngoài lớp nhằm giải phóng hình thức học tập “Giam hãm trong bốn bức tường” của hệ thống nhà trường giáo hội thời trung cổ. Ông khẳng định “Học tập không phải chỉ lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà còn lĩnh hội kiến thức từ bầu trời mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ”. [27]

Robert Oven (1771-1858) một nhà giáo dục lớn đầu thế kỷ thư 19 muốn cải tạo xã hội bằng con đường giáo dục đi từ cuộc thực nghiệm giáo dục mới mẻ trong công xưởng của ông ở nước Anh và ông đã đưa ra một phương thức bất hủ là “giáo dục kết hợp với lao động sản xuất” và “ kết hợp giáo dục trong trường lớp với giáo dục trong lao động và hoạt động xã hội”. [27]

C.Mác (1818- 1883) cùng F.Ănghen (1820-1895) người sáng lập ra học thuyết cách mạng Xã hội chủ nghĩa là người khai sáng nền giáo dục hiện đại, xác định mục đích của nền giáo dục Xã hội chủ nghĩa là tạo ra: “con người phát triển toàn diện”. Muốn vậy, phải quản lý được phương thức giáo dục hiện đại: “phương thức giáo dục kết hợp với lao động sản xuất”. [27]

T.A.Ilina, nhà giáo dục Xô viết của thế kỷ XX cho rằng: Quản lý hoạt động ngoài giờ học với mục đích bổ sung và làm sâu hơn công tác nội khóa; trước tiên, nó là phương tiện để phát hiện đầy đủ năng lực học sinh, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của các em đối với hoạt động nào đó và cũng là hình thức tổ chức giải trí cho các em, là cơ sở để quản lý việc thực tập hành vi đạo đức để xây dựng kinh nghiệm của hành vi này. [16]

Ngày nay hệ thống giáo dục ở các nước trên thế giới, quản lý các hoạt động giáo dục nằm ngoài chương trình chính khóa có các tên gọi như: Hoạt động ngoại khóa, Hoạt động sau giờ học hoặc bên ngoài lớp học, Cuộc sống bên ngoài lớp học.

1.1.2. Trong nước Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Từ những năm 60, khi xây dựng chương trình giáo dục, Bộ Giáo dục đã xác định rõ trong cuốn Giải thích chương trình quốc văn 1961- 1962: Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong các môn học đạt kết quả đầy đủ thì ở nhà trường cần tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Từ lúc hòa bình được lặp lại vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện lẻ tẻ. Trong chương trình mới hay chương trình ngoại khóa trở thành một phần quan trọng. Công tác ngoại khóa không hề mâu thuẫn gì với nội dung giáo dục, giáo dưỡng của nhà trường Xã hội chủ nghĩa mà trái lại bổ sung và nâng cao chất lượng của nội khóa lên một bước.

Trong bối cảnh hiện nay giáo dục các nước đã và đang có những định hướng cơ bản nhằm đào tạo một thế hệ năng động, sáng tạo, có những năng lực chủ yếu như: năng lực thích ứng, năng lực tự hoàn thiện, năng lực hợp tác, năng lực hoạt động xã hội… nên việc ra đời chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong thời kỳ đổi mới và tìm những biện pháp có hiệu quả, khả thi để chương trình này trở nên thiết thực hơn là một việc làm cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Tác giả Nguyễn Thị Thành với luận án tiến sĩ đã nghiên cứu: “Các biện pháp tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trường phổ thông” [24]

Tác giả Đinh Xuân Huy với luận văn thạc sĩ QLGD: “Các biện pháp quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người Hiệu trưởng trong trường Dân tộc nội trú, tỉnh Lai Châu” [13] đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường Dân tộc nội trú.

Tác giả Nguyễn Thị Thu Huyền với nghiên cứu “ Phát triển giáo dục dân tộc gắn với đổi mới giáo dục” đã nhận định: Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh dân tộc, chú trọng giáo dục đạo đức lối sống, bản sắc văn hóa như ngày lễ tết truyền thống các dân tộc thiểu số; hội thi văn hóa – thể thao các trường Dân tộc nội trú, sưu tầm văn hóa dân gian và từng bước đưa vào trong trường học. Đối với trường Dân tộc nội trú việc tổ chức các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp mang đặc trưng riêng của vùng miền, tâm lý của học sinh dân tộc mang lại hiệu quả cho giáo dục toàn diện học sinh. [15]

Như vậy đã có không ít các tác giả trên thế giới và trong nước đã đề cao vai trò, khẳng định tính cần thiết của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Các công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau, song về góc độ quản lý đối với Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, các công trình nghiên cứu chưa chỉ ra cách thức cho các nhà quản lý tổ chức hướng dẫn các tổ chuyên môn đưa Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp vào kế hoạch năm học. Làm thế nào để Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong nhà trường, đặc biệt là trường chuyên biệt cấp Trung học cơ sở, thực sự là một hoạt động thường xuyên và hiệu quả tốt? điều này làm cho không ít cán bộ quản lý, giáo viên cảm thấy Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn là việc làm có tính hình thức, bắt buộc.

1.2. Khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

1.2.1. Quản lý

Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý và tùy thuộc vào các cách tiếp cận, góc độ nghiên cứu và hoàn cảnh xã hội, kinh tế, chính trị.

F.W.Taylor (1856-1915), người được mệnh danh là cha đẻ của thuyết quản lý khoa học, đã cho rằng quản lý là: “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hóa và phải quản lý chặt chẽ”. “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất”[08]

Henri Fayol (1841- 1925), cha đẻ của thuyết hành chính thì lại coi quản lý là một loại công việc đặc thù, khác các loại công việc khác của xí nghiệp và trở thành một hệ thống độc lập, phát huy tác dụng riêng của nó mà các hệ thống khác của xí nghiệp không thể nào thay thế được. Ông nói về nội hàm của khái niệm quản lý như sau: “Quản lý tức là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra”. [08]

Nghiên cứu về khoa học quản lý, các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra”. [06]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động, nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến. [20]

Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp cận, nhưng các định nghĩa đều đề cập đến bản chất của khái niệm quản lý đó là:

• Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định.
• Là sự tác động tương hỗ, biện chứng giữa chủ thể và khách thể quản lý.
• Xét cho đến cùng, bao giờ cũng là quản lý con người.
• Là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan.

1.2.2. Quản lý giáo dục Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Quản lý giáo dục được nhiều nhà giáo dục và quản lý giáo dục đưa ra các định nghĩa dưới các góc độ tiếp cận khác nhau. Trong luận văn này tác giả chỉ đề cập tới khái niệm quản lý giáo dục trong phạm vi một hệ thống giáo dục mà hạt nhân của hệ thống là các cơ sở trường học.

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là điều hành phối hợp các lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển của xã hội. Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục thường xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi người. Cho nên quản lý giáo dục được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân. [02]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Quản lý nhà trường hay nói rộng ra là quản lý giáo dục là quản lý hoạt động dạy học nhằm đưa nhà trường từ trạng thái này sang trạng thái khác và dần đạt tới mục tiêu giáo dục đã xác định. [09]

Những khái niệm về quản lý giáo dục có thể có những cách diễn đạt khác nhau, nhưng nhìn chung nó đều là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý ở các cấp lên đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục của từng cơ sở và của toàn hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu đã định.

Trong quản lý giáo dục chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy quản lý giáo dục từ trung ương đến địa phương, còn đối tượng quản lý chính là nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, kỹ thuật và các hoạt động thực hiện chức năng giáo dục đào tạo.

Như vậy, có thể hiểu: quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý, nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt kết quả mong muốn một cách hiệu quả nhất.

1.2.3. Quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường là một bộ phận của quản lý giáo dục. Quản lý nhà trường là việc Hiệu trưởng xây dựng mục tiêu, kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá các kết quả đạt được so với yêu cầu và chuẩn mực đề ra trong chương trình giáo dục và nhiệm vụ năm học. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Quản lý nhà trường ở Việt Nam là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo với thế hệ trẻ và với từng học sinh. [09]

Như vậy, quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá trình lao động sư phạm của thầy, hoạt động học tập của học sinh diễn ra trong quá trình dạy học – giáo dục. Có thể nói rằng, quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá trình dạy học – giáo dục.

Quản lý nhà trường là sự tác động có định hướng có kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực, nhằm đẩy mạnh các hoạt động của nhà trường tiến tới mục tiêu giáo dục, trọng tâm là đưa hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục tiến lên trạng thái mới.

1.2.4. Quản lý trường phổ thông dân tộc nội trú

• Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú

Theo điều 5 của quyết định số 49/QĐ-BGD&ĐT ngày 25/8/2018 ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông dân tộc nội trú của BGD&ĐT [05] đã ban hành Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú bao gồm:

Trường phổ thông dân tộc nội trú cấp huyện đào tạo cấp Trung học cơ sở được thành lập tại các huyện miền núi, hải đảo, vùng dân tộc;

Trường phổ thông dân tộc nội trú cấp tỉnh đào tạo cấp Trung học phổ thông được thành lập tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Để đào tạo nguồn cán bộ là con em dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, Ủy ban nhân dân Tỉnh có thể giao cho trường phổ thông dân tộc nội trú cấp huyện đào tạo cả cấp Trung học phổ thông; Bộ chủ quản có thể giao cho trường phổ thông dân tộc nội trú thuộc bộ đào tạo dự bị đại học và cấp Trung học cơ sở.

• Công tác quản lý trường Dân tộc nội trú Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Hệ thống trường Dân tộc nội trú thuộc hệ thống trường phổ thông công lập, vì thế nên việc quản lý nhà trường Dân tộc nội trú được thực hiện theo sự phân cấp quản lý như sau:

• Trường Dân tộc nội trú cấp huyện do phòng GD&ĐT quản lý.
• Trường Dân tộc nội trú cấp tỉnh và trường Dân tộc nội trú cấp huyện có mở cấp Trung học phổ thông do Sở GD&ĐT quản lý.
• Trường Dân tộc nội trú trực thuộc Bộ do Bộ chủ quản quản lý.

Quản lý các trường Dân tộc nội trú nhằm tổ chức và điều khiển các hoạt động của nhà trường theo đúng kế hoạch và đạt được kết quả tốt nhất, cụ thể:

• Mục tiêu: Nhằm tổ chức và điều khiển các hoạt động của nhà trường theo đúng kế hoạch và đạt được kết quả cao nhất, đặc biệt là các hoạt động giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
• Nội dung:
• Thực hiện chương trình của trường phổ thông;

Tổ chức hoạt động nội trú: Hoạt động lao động, văn hóa, thể thao. Cụ thể: Lao động công ích, sinh hoạt văn nghệ, thể dục thể thao, các hoạt động theo chủ đề, chủ điểm, tham quan du lịch, lễ hội, tết dân tộc, giao lưu văn hóa và các hoạt động xã hội khác nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, xóa bỏ các tập tục lạc hậu, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh;

Nuôi dưỡng học sinh nội trú: bao gồm tổ chức bếp ăn tập thể đảm bảo dinh dưỡng theo đúng chế độ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, chăm sóc sức khỏe học sinh. Hoạt động nuôi dưỡng thực hiện công khai dân chủ, tôn trọng phong tục tập quán tiến bộ của các dân tộc.

1.2.5. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp, là sự tiếp nối bổ sung, hỗ trợ hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tin đúng đắn ở học sinh. [11, 12, 13]

Điều 26, điều lệ trường phổ thông ghi: “Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khóa về khoa học, văn học, thể dục thể thao, An toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, pháp luật, hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển năng lực toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu, các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hóa, các hoạt động giáo dục môi trường, các hoạt động xã hội, các hoạt động từ thiện phù hợp với đặc điểm sinh lý lứa tuổi học sinh”. [04]

Như vậy, có thể nói: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động có tổ chức, có mục đích theo kế hoạch của nhà trường, hoạt động nối tiếp và thống nhất hữu cơ với hoạt động học tập trên lớp nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo, đáp ứng yêu cầu xã hội.

Trong đổi mới giáo dục hiện nay, Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động bắt buộc, diễn ra trong suốt năm học và cả thời gian nghỉ hè để khép kín quá trình giáo dục. Đây là hoạt động giáo dục cơ bản được tổ chức thực hiện theo kế hoạch của trường, tiếp nối và thống nhất với hoạt động dạy và học nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo.

1.2.6. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động nằm trong nội dung của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Là hoạt động vận dụng những những kiến thức đã học trên trên lớp vào việc giải quyết các tình huống thực tiễn, để đảm bảo “Học đi đôi với hành”.

Trong bài nói chuyện về công tác “huấn luyện” và “ học tập” tháng 5 năm 1950, khi nói về việc huấn luyện Hồ chủ tịch nói: “Phải gắn lý luận với thực tế ”, khi nó về vấn đề phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học thì Người nói: “Học để hành, học với hành phải đi đôi. Học mà không hành thì học cũng vô ích; hành mà không học thì hành không trôi chảy”

Như vậy Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học.

Qua một số nghiên cứu đã khẳng định: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức được thực hiện trong hoặc ngoài nhà trường nhằm phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng của bản thân học sinh, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, đồng thời quan tâm, chia sẻ tới những người xung quanh. Thông qua việc tham gia vào các Hoạt động trải nghiệm sáng tạo, học sinh được phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân. Các em được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân. Các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè… Từ đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực cần thiết. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kỹ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội.

1.2.7. Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một quá trình quản lý bộ phận của quản lý trường học, bao gồm hàng loạt các hoạt động lựa chọn tổ chức, khai thác và thực hiện các nguồn lực, các tác động của giáo viên, ban giám hiệu và các lực lượng khác trong và ngoài nhà trường theo kế hoạch.

Quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là quá trình người cán bộ quản lý hoạch định, tổ chức, điều khiển, kiểm tra Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của nhà trường nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra. Quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thực chất là quản lý về mục tiêu giáo dục, là quản lý về kế hoạch, đội ngũ, các điều kiện, công tác kiểm tra đánh giá, công tác phối hợp các lực lượng giáo dục thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là quá trình tác động của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh được tiến hành ngoài giờ lên lớp theo chương trình kế hoạch nhằm đạt mục tiêu giáo dục học sinh một cách toàn diện. Cụ thể là quản lý nội dung chương trình của nhiều loại hình hoạt động khác nhau liên quan đến mặt giáo dục như giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thể chất, hoạt động lao động công, hoạt động vui chơi giải trí…

1.2.8. Mối quan hệ giữa Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và hoạt động dạy học

Từ phân tích cơ sở lý luận có thể thấy rằng Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và hoạt động dạy học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại và hỗ trợ cho nhau. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp sẽ giúp học sinh khắc sâu thêm kiến thức đã được lĩnh hội trên lớp, đồng thời giúp học sinh gắn được lý thuyết với thực hành. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động chính tồn tại song song với hoạt động dạy học

1.3. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

1.3.1. Mục tiêu của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

• Về kiến thức

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp góp phần củng cố, mở rộng khắc sâu những kiến thức đã học trong giờ học của các môn văn hóa và nâng cao hiểu biết về các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Những tri thức tiếp thu được ở trên lớp mới chỉ là một phần kho tàng tri thức của loài người. Muốn bổ sung và làm sâu sắc thêm tri thức ấy thì cần phải thông qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp học sinh biết vận dụng các tri thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống đặt ra, tạo cơ hội kiểm nghiệm những tri thứ đó và làm cho nó đi vào tiềm thức của học sinh một cách chắc chắn và lâu bền, kích thích sự phát triển tư duy của các em.

• Về rèn luyện kỹ năng

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp rèn cho các em có các kỹ năng cơ bản theo mục tiêu giáo dục của cấp học, góp phần hình thành năng lực chủ yếu như: năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, ứng xử… Có lối sống phù hợp với các giá trị xã hội.

Về giáo dục thái độ

• Giúp cho học sinh có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; có ý thức lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.
• Tạo cho học sinh hứng thú và nhu cầu tham gia vào các hoạt động chung
• Có tình cảm đạo đức trong sáng, biết trân trọng cái tốt, cái đẹp.
• Bồi dưỡng tính tích cực chủ động và linh hoạt trong các hoạt động tập thể
• Góp phần giáo dục cho học sinh tình đoàn kết hữu nghị với các bạn bè thiếu nhi quốc tế, với các dân tộc khác trên thế giới

1.3.2. Vị trí của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Có thể nhận thấy, Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một bộ phận cấu thành quan trọng của chương trình giáo dục, nhằm mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh.

• Hình 1.1.Vị trí của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong giáo dục toàn diện ở cấp học Trung học cơ sở

Kết quả giáo dục cuối cùng của học sinh được đánh giá qua kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. Nếu chỉ qua việc việc học tập các bộ môn ở trên lớp thì việc hình thành hành vi, rèn luyện các kỹ năng sẽ gặp nhiều khó khăn, vì với thời gian quy định cho một tiết học học sinh khó có thời gian thể nghiệm những tri thức thu nhận được qua các bài học. Vì thế việc tổ chức các hoạt động khác nhau vào thời gian ngoài giờ lên lớp là điều kiện quan trọng để rèn luyện, hành vi kỹ năng cho học sinh.

Như vậy tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thực sự là hết sức cần thiết là một đòi hỏi tất yếu của một quá trình giáo dục không gì có thể thay thế được.

1.3.3. Vai trò Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở cấp Trung học cơ sở

Từ vị trí quan trọng nêu trên có thể thấy rõ vai trò của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trường Trung học cơ sở như sau:

• Hình 1.2. Vai trò của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong giáo dục toàn diện ở cấp học Trung học cơ sở

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là dịp để học sinh củng cố hoạt động học tập trên lớp biến tri thức thành kỹ năng. Thông qua các hình thức hoạt động cụ thể học sinh có thể đối chiếu, kiểm nghiệm tri thức đã học, bổ xung, cập nhật thông tin làm cho tri thứ đó thành của các em.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp vừa củng cố, vừa phát triển quan hệ giao tiếp giữa các học sinh trong trường với cộng đồng xã hội, góp phần giáo dục tinh thần hợp tác vì mục tiêu chung. Để thực hiện tốt các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, đòi hỏi tập thể học sinh phải có sự hợp tác đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau hoàn thành nhiệm vụ và phải có sự tương tác giữa các thành viên. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thu hút và phát huy được tiềm năng của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để nâng cáo hiệu quả giáo dục học sinh. Đồng thời cũng giúp các nhà giáo dục phát hiện được năng khiểu của học sinh, giúp các em phát triển năng khiếu, sở thích của bản thân trong học tập và trong cuộc sống.

1.3.4. Nội dung Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Các nội dung Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được quy định trong điều lệ trường phổ thông: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các họat động ngoại khóa về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống các tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan du lịch, giao lưu văn hóa, giáo dục môi trường, các hoạt động xã hội, từ thiện phù hợp với đặc điểm sinh lý lứa tuổi học sinh. [04]

Theo quy định trên và thực tế chương trình giáo dục phổ thông Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp [03] của học sinh Trung học cơ sở hiện nay có những nội dung cơ bản sau:

Hoạt động chính trị – xã hội: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp mang tính định hướng xã hội cao nên các nội dung giáo dục trong hoạt động chứa đựng ý nghĩa xã hội rất lớn. Đó là những hoạt động có liên quan đến những kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc; các hoạt động nhân đạo, đền ơn đáp nghĩa, các hoạt động từ thiện, các hoạt động tuyên truyền cổ động về nội quy nhà trường, những quy định về pháp luật (như Luật giao thông, trật tự công cộng…), những chính sách lớn của nhà nước (như dân số, bảo vệ môi sinh, môi trường, phòng chống các tệ nạn xã hội…).

Hoạt động văn hoá, nghệ thuật: là những hoạt động như ca hát, vui chơi, xem biểu diễn nghệ thuật… giúp các em sảng khoái về tinh thần, bớt được những căng thẳng vốn có trong việc học của các em. Hoạt động văn hoá nghệ thuật giáo dục học sinh biết cách cảm xúc với nghệ thuật, với cái hay, cái đẹp của con người, của cuộc sống, của tự nhiên, tạo nên ở các em những tình cảm thẩm mỹ; giúp học sinh có những hiểu biết, những tình cảm chân thành đối với con người, với tổ quốc, với thiên nhiên và với chính mình.

Hoạt động thể dục thể thao: hoạt động thể dục thể thao chiếm vị trí đáng kể trong nhà trường, là bộ phận quan trọng của giáo dục nói chung. Tham gia các hoạt động thể dục thể thao các em sẽ có điều kiện để rèn luyện thể lực, tăng cường thể lực, tăng cường sức khoẻ, hình thành nhiều phẩm chất tốt. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Hoạt động lao động, khoa học, kỹ thuật, hướng nghiệp: đây là một loại hình hoạt động có trong chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Nội dung của loại hình hoạt động này nhằm đáp ứng những hứng thú và niềm say mê tìm tòi cái mới trong học tập, ứng dụng kiến thức của học sinh vào trong thực tế.

Hoạt động vui chơi giải trí: vui chơi giải trí góp phần tăng cường sức khoẻ, giúp học sinh cân bằng trạng thái tâm lý và phát triển trí tuệ, thúc đẩy khả năng học tập của các em. Tổ chức hoạt động vui chơi có mục đích giáo dục rõ ràng là một “sân chơi” rất tốt để rèn luyện cho học sinh các kỹ năng rất cơ bản như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tổ chức, kỹ năng điều khiển, kỹ năng cùng tham gia…

Hoạt động lao động công ích: là hoạt động trong đó học sinh tham gia giữ gìn và bảo vệ môi trường cảnh quan của nhà trường, địa phương bằng những việc làm hữu ích, thiết thực, phù hợp với khả năng của học

Nội dung cụ thể của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cấp Trung học cơ sở được triển khai trong năm học theo các chủ đề hoạt động như sau:

Tháng 9: “Truyền thống nhà trường” nhằm giáo dục cho học sinh về truyền thông nhà trường, tình cảm với thầy cô, bạn bè; quyền và trách nhiệm cuả học sinh trong việc phát huy truyền thống nhà trường. Ngày cao điểm là 5/9, ngày khai giảng năm học mới.

Tháng 10: “Chăm ngoan học giỏi” nhằm giáo dục ý thức học tập cho học sinh, giúp các em hiểu và thực hiện quyền được học tập của trẻ em. Ngày cao điểm là 16/10, ngày Bác Hồ gửi bức thư cuối cùng cho ngành giáo dục.

Tháng 11: “Tôn sư trọng đạo” nhằm giáo dục truyền thống “ tôn sư trọng đạo” của dân tộc. Ngày cao điểm là ngày 20/11, ngày nhà giáo Việt Nam.

Tháng 12: “Uống nước nhớ nguồn” nhằm giáo dục học sinh về truyền thống cách mạng của dân tộc, tạo điều kiện cho các em được tham gia các hoạt động phát huy truyền thống đó. Ngày cao điểm là ngày 22/12, ngày Quốc phòng toàn dân.

Tháng 1 và tháng 2: “Mừng Đảng mừng xuân” nhằm giáo dục cho học sinh ý thức với Đảng, với Bác Hồ, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc, giúp cho các em quyền tham gia mừng Đảng, mừng xuân. Ngày cao điểm là 3/2, ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Tháng 3: “Tiến bước lên Đoàn” nhằm giáo dục cho học sinh ý thức với Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, quyền được trao đổi thông tin để nâng cao hiểu biết về Đoàn. Ngày cao điểm là 26/3, ngày thành lập Đoàn.

Tháng 4: “Hòa bình hữu nghị” nhằm giáo dục cho học sinh về hòa bình, tình đoàn kêt, hữu nghị giữa các dân tộc, các quốc gia; tạo điều kiện cho các em tham gia các hoạt động về hòa bình, hữu nghị. Ngày cao điểm là 30/4, ngày giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước.

Tháng 5: “Bác Hồ Kính yêu” nhằm giáo dục học sinh hiểu biết về công lao của Bác Hồ đối với dân tộc, ý thức đối với Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh.

Tháng 6+7+8: “Hè vui khỏe và bổ ích” nhằm tạo điều kiện để học sinh thực hiện quyền nghỉ ngơi, vui chơi giải trí, ôn tập văn hóa, tham gia vào các hoạt động thực tiễn ở địa phương.

Như vậy, nội dung chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là nhằm phản ánh cuộc sống học tập, sinh hoạt và rèn luyện của học sinh trong nhà trường, gia đình và xã hội. Nội dung chương trình của các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm cập nhật những thông tin trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, đồng thời tạo cơ hội cho các em phát triển các khả năng của mình trong các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

1.3.5. Hình thức tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Hình thức tổ chức cơ bản của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học cơ sở theo tiến độ thời gian được thực hiện xen kẽ với chương trình học tập trên lớp:

• Ở trường: Truy bài đầu giờ, đọc báo, vui chơi giải trí, văn nghệ
• Ở nhà: Tự học, học nhóm, học tổ; giúp đỡ công việc cho gia đình.
• Hàng tuần: tiết chào cờ, sinh hoạt lớp, tiết Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động văn hóa, văn nghệ, câu lạc bộ, thể dục thể thao, trực tuần, sinh hoạt nhóm cán sự học tập, giáo dục lịch sử truyền thống nhà trường theo lịch đã duyệt, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu – kém.
• Hàng tháng: Hoạt động theo chủ điểm, chủ đề
• Hoạt động hè: Hoạt động hè ở địa phương, nghỉ hè, sinh hoạt câu lạc bộ, sinh hoạt hè với địa phương, ôn thi lại, ôn tập chuẩn bị năm học mới…
• Hoạt động đáp ứng yêu cầu xã hội: Hoạt động chính trị xã hội, hoạt động công ích, hoạt động văn nghệ, thể thao, thăm quan du lịch, hoạt động từ thiện đền ơn đáp nghĩa, hoạt động nhân đạo, bảo vệ môi trường, hoạt động bảo vệ trật tự trị an, giữ gìn pháp luật, phòng chống bệnh tật, tệ nạn xã hội…

Tất cả các hình thức tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp kể trên, ở mức độ nào đó đã được cụ thể hoá thành các chủ đề Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở từng tháng trong năm học ở bậc Trung học cơ sở và được định hướng rõ ràng về phương pháp tổ chức hoạt động, đồng thời có mục tiêu, yêu cầu cần đạt được có sự khác nhau giữa các khối lớp trong trường.

1.3.6. Phương pháp tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Yêu cầu về phương pháp giáo dục phổ thông theo điều 28 mục 2 Luật Giáo dục có nêu: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế; tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho học sinh”. [20]

Phương pháp tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp phải phù hợp với khả năng của học sinh nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh. Tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp phải phù hợp với đặc điểm, điều kiện của của nhà trường, của địa phương, đáp ứng được những yêu cầu của thực tiễn đặt ra. Vì vậy, phương thức tổ chức hoạt động phải rất linh hoạt, cần điều chỉnh và thay đổi nội dung và hình thức hoạt động sao cho thích hợp được với học sinh với điều kiện cho phép. Phương pháp tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp rất đa dạng phong phú gồm các phương pháp sau:

• Phương pháp giải quyết vấn đề theo nhóm Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Là phương pháp Giáo viên chủ nhiệm định hướng để học sinh tự chia lớp ra thành các nhóm. Trong mỗi nhóm học sinh có mối quan hệ tương tác với nhau cùng giải quyết một vấn đề để đạt tới một sự hiểu biết nhất định. Phương pháp giải quyết theo nhóm có tác dụng phát huy tính tích cực của học sinh trong quá trình hoạt động, rèn luyện, đồng thời còn phát huy trí tuệ tập thể của học sinh trong hoạt động. Thông qua thảo luận nhóm giúp học sinh hình thành kỹ năng hợp tác, giáo dục tinh thần, ý thức tập thể cho học sinh, giáo dục tinh thần đoàn kết, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm giữa các học sinh với nhau. Phương pháp này được sử dung khi tổ chức thi theo chủ đề, thi giải quyết tình huống, tạo cơ hội cho học sinh có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến cuộc sống tập thể của các em…

• Phương pháp độc lập giải quyết vấn đề

Là phương pháp thực hành của học sinh trong một số tình huống ứng xử cụ thể dựa trên trí tưởng tượng, dựa trên kinh nghiệm sống và ý nghĩ sáng tạo của các em. Phương pháp này giúp học sinh phát huy tính chủ động, độc lập, sáng tạo, thông minh, hình thành và rèn luyện kỹ năng giao tiếp, phương pháp độc lập giải quyết vấn đề là cơ hội để học sinh có thể rèn luyện và thể nghiệm.

• Phương pháp giao nhiệm vụ

Giáo viên có thể giao nhiệm vụ trực tiếp hoặc có thể giao nhiệm vụ gián tiếp, có thể giao nhiệm vụ cho cá nhân hay giao nhiệm vụ cho tập thể. Khi giao nhiệm vụ phải giao cụ thể, phù hợp với khả năng của các em, tránh giao nhiệm vụ chung chung, phải xác định rõ mục đích, yêu cầu của những công việc được giao, phân công trách nhiệm rõ ràng và phải hướng dẫn cho các em các biện pháp thực hiện.

• Phương pháp diễn đàn

Là hình thức tổ chức hoạt động để học sinh được bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình, được tranh luận về những vấn đề có liên quan đến lứa tuổi các em. Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo cơ hội cho nhiều học sinh có thể tự do nêu lên những suy nghĩ của mình, được tranh luận một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè.

1.3.7. Quy trình tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

• Một số nguyên tắc tổ chức hoạt động cần lưu ý

Tạo điều kiện cho học sinh làm quen đàn và biết tự quản toàn bộ quá trình hoạt động.

Nội dung hoạt động phải bám sát mục tiêu của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, gắn với các yêu cầu giáo dục của nhà trường, địa phương và xã hội ở từng thời điểm cụ thể. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Luôn đổi mới và đa dạng hóa các hình thức hoạt động cho phù hợp với nhu cầu và hứng thú của học sinh sao cho phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của các em trong tổ chức hoạt động.

Quy trình tổ chức hoạt động

• Bước 1: Xác định yêu cầu giáo dục của hoạt động.
• Bước 2: Xác định nội dung và hình thức hoạt động.
• Bước 3: Chuẩn bị cho hoạt động.
• Bước 4: Tiến hành và kết thúc hoạt động.
• Bước 5: Đánh giá kết quả hoạt động và rút kinh nghiệm.

1.3.8. Các lực lượng tham gia Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Để tổ chức tốt Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, nhà trường cần phối hợp với các tổ chức đoàn thể của nhà trường và địa phương, huy động sự tham gia của cộng đồng để tiến hành Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

• Các lực lượng trong nhà trường gồm: Ban Giám hiệu nhà trường, Cán bộ Đoàn – Đội, tổng phụ trách đội, đội ngũ Giáo viên chủ nhiệm, ngoài ra còn có các giáo viên bộ môn và các nhân viên trong trường.
• Các lực lượng ngoài trường gồm: Ban đại diện cha mẹ học sinh, các đoàn thể, và các tổ chức chính trị xã hội khác…

1.4. Các vấn đề chủ yếu về quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học cơ sở

1.4.1. Chủ thể quản lý:

Hiệu trưởng là người quản lý chung về Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp từ việc xây dựng kế hoạch, thực hiện nội dung cho đến khâu kiểm tra đánh giá Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Phân công cụ thể nhiệm vụ cho các lực lượng tham gia Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

1.4.2. Xây dựng kế hoạch Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Kế hoạch là bảng thông kê dự kiến các công việc cụ thể cho một thời gian nhất định như: Tuần, tháng, kỳ học, năm học, thời gian hè. Kế hoạch Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là trình tự những nội dung dự kiến hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt động được bố trí sắp xếp theo thứ tự thời gian của cả năm học. Cụ thể:

• Kế hoạch hàng ngày: Thời gian tiến hành, nội quy, nền nếp học tập, sinh hoạt, chú ý nhất tới nền nếp học tập, đó là những quy định chung có tính bắt buộc được duy trì đều đặn, thường xuyên theo kỷ luật nhất định.
• Kế hoạch hàng tuần: Chào cờ đầu tuần là hình thức sinh hoạt nghi lễ, để nghe phổ biến kết quả đánh giá tuần học trước và nội dung hoạt động tuần học mới, các hoạt động thể dục thể thao, vui chơi, sinh hoạt…
• Kế hoạch hàng tháng theo chủ điểm cụ thể.

Ví dụ: Chủ điểm chào mừng ngày nhà giáo việt nam (20/11), chào mừng ngày quân đội nhân dân và ngày hội quốc phòng toàn dân (22/12), chào mừng ngày thành lập Đảng (3/2), chào mừng ngày quốc tế phụ nữ (8/3), ngày thành lập đoàn thanh niên CSHCM (26/3), ngày giải phóng miền Nam (30/4), ngày quốc tế lao động (1/5), ngày thành lập Đội (15/5), ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5)…

Kế hoạch năm học: được tiến hành với các nội dung, mỗi nội dung thực chất là loại hình như: Hoạt động chính trị – xã hội; hoạt động văn hoá, nghệ thuật; hoạt động tìm hiểu khoa học phục vụ học tập; hoạt động tham quan du lịch, thể thao, quốc phòng; hoạt động công ích xã hội…

1.4.3. Tổ chức các nội dung Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Để quản lý tốt Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp người quản lý cần xây dựng kế hoạch hoạt động cho từng tháng, với những chủ điểm nội dung theo quy định của phân phối chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Cụ thể:

• Chủ điểm tháng 9: Truyền thống nhà trường:
• Chuẩn bị cho Lễ khai giảng năm học mới (tập đội hình, đội ngũ, văn nghệ, lễ đón học sinh khối 6…)
• Tổ chức Lễ khai giảng;
• Ổn định tổ chức các lớp (đại hội chi đội, bầu Ban cán sự lớp);
• Phát huy truyền thống tốt đẹp của nhà trường;
• Tuyền truyền giáo dục học sinh về an toàn giao thông và hưởng ứng tháng an toàn giao thông;
• Hoạt động vệ sinh sạch sẽ trường lớp và chăm sóc công trình măng
• Chủ điểm tháng 10: Chăm ngoan, học giỏi

Tổ chức: Lễ giao ước thi đua học tập tốt; Rèn đạo đức tốt;

• Vệ sinh trường, lớp, khuôn viên sạch đẹp;
• Chăm sóc công trình măng
• Chủ điểm tháng 11: Tôn sư trọng đạo
• Phát động các tuần lễ học tập;
• Hoạt động văn hóa, văn nghệ chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20/11;
• Làm báo tường, chuẩn bị các tiết mục văn nghệ, kể chuyện, diễn kịch…
• Hội diễn văn nghệ;
• Tổ chức lễ kỷ niệm ngày nhà giáo Việt Nam;
• Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường.
• Chủ điểm tháng 12: Uống nước nhớ nguồn

Tổ chức tìm hiểu về đất nước, con người Việt Nam:

• Tìm hiểu về những anh hùng của quê hương, đất nước;
• Cảnh đẹp, những di tích lịch sử, văn hóa của quê hương, đất nước
• Hoạt động chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, thăm hỏi những bà mẹ Việt Nam anh hùng, gia đình có công với cách mạng.
• Tổ chức các cuộc thi, hội thi, các trò chơi dân
• Văn nghệ ca ngợi anh bộ độ cụ Hồ. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.
• Kỷ niệm ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam, ngày hội Quốc phòng toàn dân; mời CB lão thành cách mạng nói chuyện trong buổi mít tinh.

Chủ điểm tháng 1+ 2: Mừng Đảng – Mừng Xuân

• Tìm hiểu về truyền thống văn hóa của quê hương, phong tục tập quán của dân tộc:
• Tìm hiểu về tết cổ truyền của Việt Nam.
• Hoạt động tìm hiểu truyền thống của quê hương, các trò chơi dân gian của dân tộc.
• Tuyên truyền măng non về truyền thống của Đảng;
• Tuyên truyền về phòng chống cháy nổ, đốt pháo; An toàn giao thông trong dịp tết;
• Văn nghệ ca ngợi quê hương, đất nước, Đảng, Bác Hồ.
• Chủ điểm tháng 3: Tiến bước lên Đoàn.
• Tổ chức liên hoan văn nghệ hát về mẹ và cô;
• Hội vui học tập, câu lạc bộ khoa học, nghệ thuật;
• Tổ chức Hội trại, văn hóa, văn nghệ, thi tìm hiểu về ngày quốc tế phụ nữ 8/3; ngày thành lập Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh;
• Tổ chức mít tinh kỷ niệm 8/3, và ngày 26/3.
• Giáo dục pháp luật, an toàn giao thông.
• Chủ điểm tháng 4: Hòa bình và hữu nghị
• Tổ chức cho học sinh sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về cuộc sống của thiếu nhi các nước trên thế giới;
• Giáo dục về giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, Công ước quốc tế về quyền trẻ em;
• Văn nghệ chào mừng ngày giải phóng miền Nam 30/4 và ngày quốc tế 1/5; giao lưu về quyền và bổn phận của trẻ em.
• Chủ điểm tháng 5: Bác Hồ kính yêu

Thi đua học tập tốt, rèn luyện tốt lập thành tích chào mừng ngày thành lập Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, kỷ niệm ngày sinh nhật Bác;

• Tìm hiểu về Bác Hồ kính yêu;
• Lên kế hoạch hoạt động hè;
• Tổ chức bàn giao học sinh về địa phương cư trú sinh hoạt hè.
• Chủ điểm tháng 6, 7, 8: Hè vui khỏe, có ích.
• Tuyên truyền phòng chống tai nạn, thương tích, đuối nước;
• Tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao do địa phương tổ chức.
• Tránh xa các tệ nạn xã hội.
• Tổ chức cho học sinh nội trú đi thăm quan thực tế hè theo kế hoạch năm học.

1.4.4. Chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Bước 1: Xác định yêu cầu giáo dục của hoạt động.

• Yêu cầu giáo dục về nhận thức: hoạt động nhằm cung cấp cho học sinh những hiểu biết, những thông tin gì? hoặc giúp các em củng cố hay nâng cao những kiến thức gì?
• Yêu cầu giáo dục về thái độ: giáo dục cho học sinh về mặt tình cảm, thái độ gì? (yêu, ghét, đồng tình hay phản đối, tích cực hăng hái…).
• Yêu cầu giáo dục về kỹ năng: qua hoạt động thực tế, cần bồi dưỡng, hình thành cho học sinh những kỹ năng gì? (kỹ năng điều khiển tập thể, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự quản, xử lý tình huống, ứng xử…).

Bước 2: Xác định nội dung và hình thức hoạt động.

• Cần liệt kê đầy đủ các nội dung hoạt động và lựa chọn các hình thức hoạt động tương ứng. Có thể căn cứ vào khả năng, nhu cầu của học sinh mà lựa chọn hình thức cho phù hợp.

Bước 3: Chuẩn bị hoạt động

• Lên chương trình.
• Chuẩn bị cơ sở vật chất
• Dự kiến các tình huống xảy tra trong quá trình tiến hành hoạt động và cách ứng xử, giải quyết.
• Tranh thủ sự phối hợp, giúp đỡ của các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường.
• Đôn đốc, kiểm tra và hoàn tất giai đoạn chuẩn bị.

Tóm lại, quá trình chuẩn bị cho hoạt động nên mở rộng, phát huy tính dân chủ, khuyến khích học sinh cùng tham gia bàn bạc, trao đổi, sáng tạo tìm ra những hình thức sinh động, bổ sung hoặc điều chỉnh nội dung, hoạt động cho phù hợp với điều kiện, khả năng của lớp, trường.

Bước 4: Tiến hành và kết thúc hoạt động Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Đối với các hoạt động quy mô lớp, hoàn toàn do học sinh tự quản theo chương trình đã được chuẩn bị. Giáo viên chủ nhiệm dự như một thành viên của tập thể lớp và chỉ hướng dẫn các các em khi thật cần thiết để giúp học sinh giải quyết những tình huống bất ngờ mà các em xử lý lúng túng hoặc không xử lý kịp. Kết thúc hoạt động, học sinh điều khiển chính lên nhận xét về tiết sinh hoạt, về kỷ luật trật tự, ý thức thái độ tham gia của các bạn trong lớp.

Đối với những hoạt động quy mô cấp trường, nên tạo điều kiện để học sinh điều khiển chương trình nhiều hơn. Cần đề cao vai trò của Đoàn trong các hoạt động toàn trường vì nó có ý nghĩa giáo dục rất lớn. Kết thúc hoạt động, Bí thư Đoàn trường phải nhận xét.

• Bước 5: Rút kinh nghiệm và đánh giá kết quả hoạt động.

Tổ chức rút kinh nghiệm sau mỗi hoạt động để những lần tiếp theo tổ chức tốt hơn, thành công hơn. Tuỳ theo yêu cầu giáo dục, điều kiện, hoàn cảnh cụ thể trong từng trường, lớp mà có thể vận dụng một cách sáng tạo, phong phú, đa dạng các hình thức.

1.4.5. Quản lý đội ngũ thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

• Quản lý đội ngũ Giáo viên chủ nhiệm thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

GVCN là người thiết kế tổ chức thực hiện các hoạt động thường xuyên theo chủ điểm hàng tháng ở lớp mình phụ trách cả phần bắt buộc và phần tự chọn. Ngoài ra, Giáo viên chủ nhiệm còn tổ chức cho học sinh của lớp mình tham gia các hoạt động của trường, của địa phương. Quản lý đội ngũ Giáo viên chủ nhiệm trong việc thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm: Việc chuẩn bị của Giáo viên chủ nhiệm theo chủ điểm giáo dục, các hoạt động tự chọn; việc triển khai các sinh hoạt lớp, trong tiết chào cờ đầu tuần; việc kết hợp của Giáo viên chủ nhiệm lớp với các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường như cán bộ Đoàn, giáo viên bộ môn, hội cha mẹ học sinh, việc đánh giá xếp loại học sinh; việc rút kinh nghiệm tổ chức các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Các hoạt động tự chọn được bố trí trong chương trình giúp nhà trường có thêm có hình thức hoạt động mang tính sáng tạo, tính địa phương, tính thời sự gây hứng thú học tập cho học sinh. Các hoạt động này có thể được tổ chức theo câu lạc bộ về khoa học tự nhiên, xã hội; các hoạt động thể thao; các hoạt động lao động công ích… Trong việc xây dựng kế hoạch tuần, kế hoạch tháng, Hiệu trưởng yêu cầu Giáo viên chủ nhiệm đưa nội dung hoạt động này vào các lớp chủ nhiệm. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Quản lý việc triển khai Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp: Dưới góc độ quản lý, người Hiệu trưởng phải nắm được hoạt động này diễn ra ở các lớp học như thế nào? vai trò của Giáo viên chủ nhiệm ra sao? thời gian, hình thức, nội dung thực hiện có đúng theo quy định không? việc sắp xếp, bố trí đội ngũ cán sự lớp điều hành có đáp ứng được yêu cầu phát huy tính tích cực của học sinh không? trong các buổi chào cờ, sinh hoạt lớp, các hoạt động quy mô toàn trường phong trào tự quản ra sao?…

• Quản lý việc phối hợp các lực lượng khác:

Để tổ chức có hiệu quả các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thì Cán bộ Đoàn – Đội, Giáo viên chủ nhiệm cần biết tiếp cận và huy động các lực lượng giáo dục tham gia. Giáo viên chủ nhiệm với tư cách là người tham mưu, người tổ chức để các lưc lượng này cùng tham gia vào quá trình hoạt động của học sinh. Trong việc phối hợp, Giáo viên chủ nhiệm chủ động đề xuất nội dung và cách thức phối hợp, hình thức đánh giá hiệu quả của sự phối hợp. Bên cạnh đó, việc phối hợp với Đoàn thanh niên với các tổ chức xã hội khác để hướng vào việc tổ chức các hoạt động học tập, vui chơi, rèn luyện…

• Quản lý Tổng phụ trách Đội trong việc thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Với vai trò là người trực tiếp điều hành Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cuả trường, người giáo viên Tổng phụ trách Đội có vai trò rất quan trọng trong việc chỉ đạo Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Vì vậy, việc quản lý được thể hiện ở những nội dung sau:

• Quản lý việc xây dựng kế hoạch tuần, tháng, năm;
• Quản lý sự đôn đốc đối với Giáo viên chủ nhiệm;
• Quản lý sự chỉ đạo đối với các chi đội;
• Quản lý sự theo dõi đối với các hoạt động bắt buộc, thực hiện các hoạt động tự chọn;
• Quản lý việc phối hợp các lực lượng giáo dục khác.

1.4.6. Quản lý cơ sơ vật chất và các điều kiện thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Để đáp ứng mục tiêu của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thì mỗi trường học phải có môi trường tương ứng, bao gồm các yếu tố có tác dụng giáo dục trực tiếp đến học sinh.

Về trang thiết bị: Cũng như trong dạy học các môn, hoạt động rất cần có CSVC, kỹ thuật để hoạt động đạt được hiệu quả giáo dục mong muốn. Điều kiện tổ chức, phương tiện sẽ làm tăng tính hấp dẫn của hoạt động. Thiết bị tối thiểu cho tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cần có: hệ thống âm thanh, loa máy, đầu video, đàn, micro, dụng cụ thể thao, sân chơi, bãi tập nhà tập thể dục thể thao, để giáo dục thẩm mỹ trường sở phải có khung cảnh xanh- sạch – đẹp… và kinh phí cũng là yếu tố quan trọng. Trong khi kinh phí dành cho hoạt động không nhiều thì việc giáo viên cần có những ý tưởng sáng tạo, tìm tòi các phương tiện tự tạo phù hợp với điều kiện của lớp, trường mình là rất cần thiết.

Về tài liệu: Tài liệu Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là cẩm nang dành cho Giáo viên chủ nhiệm, Ban Giám hiệu, Cán bộ Đoàn – Đội những lực lượng nòng cốt thực hiện chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Tài liệu ở sách, Internet… Trong thư viện nhà trường cần phải có đầy đủ các loại sách tham khảo bổ trợ các môn học, sách giáo dục đạo đức, pháp luật, sổ tay học tập… để giáo viên lựa chọn nội dung cho các hoạt động, đặc biệt là các hội thi tìm hiểu, hệ thống mạng để đảm bảo giáo viên cập nhập thông tin kịp thời.

1.4.7. Quản lý quá trình phối hợp thực hiện các lực lượng giáo dục tham gia vào Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Việc giáo dục học sinh không chỉ có nhà trường và gia đình mà phải là sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường cùng tham gia phối hợp. Mỗi lực lượng giáo dục đều có thế mạnh riêng vì vậy phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để tổ chức tốt Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chính là thực hiện xã hội hóa giáo dục, tạo nên môi trường giáo dục tốt nhất cho học sinh.

Các lực lượng trong nhà trường: Là toàn thể cán bộ giáo viên trong nhà trường đều có trách nhiệm thực hiện Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Ban chấp hành Đoàn trường, chi đoàn học sinh, Ban chấp hành Đoàn là tổ chức đại diện của học sinh có nhiệm vụ tổ chức mọi hoạt động của học sinh dưới sự hướng dẫn của nhà trường mà trực tiếp là Ban chỉ đạo Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và Đoàn thanh niên. Các Giáo viên chủ nhiệm cần biết rõ kế hoạch để phối hợp và tham gia quản lý.

Các lực lượng ngoài nhà trường: Nhà trường cần tranh thủ sự lãnh đạo của cấp uỷ Đảng và chính quyền địa phương, các tổ chức quần chúng vào các hoạt động trên của học sinh. Các tổ chức này có thể giúp đỡ cơ sở vật chất, hỗ trợ nhà trường đôn đốc Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, đặc biệt là hoạt động ngoài nhà trường nhất là thời gian nghỉ hè. Việc phối hợp với các ngành địa phương: Phòng thông tin văn hoá để tuyên truyền, cổ động; Phòng thương binh xã hội làm công tác từ thiện, tri ân các anh hùng liệt sĩ; Phòng y tế chăm sóc sức khoẻ, Chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên; Chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm; Công an huyện: Tuyên truyền pháp luật, bảo vệ trật tự trị an, phòng chống tệ nạn xã hội. Các xã, bản để học sinh gắn với đời sống, thâm nhập thực tế và phát huy vai trò “Xã hội hoá giáo dục”, “Nhà trường là trung tâm văn hoá”. Gia đình vừa là một tế bào của xã hội, vừa là một thành tố trong cộng đồng giáo dục nhà trường – gia đình – xã hội.

1.4.8. Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Việc đánh giá học sinh qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp sẽ góp phần đánh giá chất lượng giáo dục nói chung. Qua đó học sinh nhìn thấy rõ hơn mặt mạnh, mặt yếu của bản thân để từ đó vươn lên. Kết quả đánh giá phản ánh sự trưởng thành của học sinh và giúp giáo viên tự đánh giá khả năng tổ chức hoạt động của mình. Đối với Giáo viên chủ nhiệm cũng thấy được hoạt động của các lớp khác trong trường để điều chỉnh công tác chủ nhiệm của mình tốt hơn. Đối với Ban Giám hiệu việc đánh giá học sinh qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là biện pháp để đánh giá kết quả giáo dục toàn diện. Đó là cơ sở để các nhà quản lý xây dựng chiến lược giáo dục về mục tiêu, nội dung, đội ngũ, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động.

Để việc đánh giá đạt được mục tiêu đề ra, cần phải bám sát vào những nội dung đánh giá, các mức đánh giá, sử dụng các hình thức đánh giá phù hợp và tuân theo một quy trình đánh giá khoa học.

1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

1.5.1. Nhận thức của các lực lượng giáo dục

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được diễn ra trong và ngoài nhà trường, các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng tới công tác quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đó là:

• Lực lượng giáo dục ngoài nhà trường: Hội cha mẹ học sinh, chính quyền các cấp ở địa phương, công an, y tế, Đoàn cấp trên…
• Lực lượng giáo dục trong nhà trường: Ban Giám hiệu, Hội đồng sư phạm các đoàn thể; cán bộ nhân viên trong trường và học sinh. Các lực lượng tham gia tổ chức có những vị trí khác nhau song đều phải có những hiểu biết về chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, năng lực tổ chức, có kinh nghiệm uy tín đối với tập thể giáo dục.

Học sinh là chủ thể hoạt động và các hoạt động có vai trò quyết định đến hiệu quả tổ chức các hoạt động giáo dục Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Học sinh có khả năng tự ý thức cao, nghị lực vượt qua khó khăn để đạt được mục tiêu. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp phát huy được tính tích cực của mỗi học sinh từ đó các em được phát triển về kiến thức, kỹ năng thái độ và được trưởng thành.

Mối quan hệ giữa chủ thể Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và người tổ chức là mối quan hệ hợp tác. Người tổ chức là người có uy tín trong các mặt sau; trách nhiệm, năng lực tổ chức điều hành. Các lực lượng giáo dục tham gia tổ chức ở các vị trí khác nhau nhưng nhất thiết là phải hiểu được chương trình, mục tiêu Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Nhận thức của các lực lượng giáo dục về Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tạo nên sự đồng thuận trong việc tổ chức các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và sẽ nâng cao được chất lượng giáo dục toàn diện. Qua hoạt động này gắn kết được các lực lượng giáo dục tạo điều kiện cho cho các lực lượng này tham gia công tác giáo dục như vậy công tác xã hội hóa giáo dục được phát triển. Để quản lý tốt các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cần thiết phải có sự hợp tác, sự đồng thuận của tất cả các lực lượng tham gia tổ chức. Nhận thức của các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý các Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

1.5.2. Năng lực của người tổ chức và quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có nội dung, hình thức tổ chức phong phú đa dạng luôn ở trạng thái động do đó đòi hỏi người quản lý cũng như người tổ chức phải có năng lực để đáp ứng yêu cầu. Năng lực được thể hiện ở nhiều lĩnh vực như năng lực thu thập thông tin, khả năng diễn đạt, luôn tìm tòi phát hiện cái mới… Với đặc điểm rất riêng của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là “lồng ghép” là hoạt động trong không gian rộng cho nên người quản lý cũng như người tổ chức hoạt động là yếu tố quan trọng để hoạt động có hiệu quả.

Năng lực của người tổ chức là yếu tố quan trọng, quyết định cho thành công của mỗi công việc.

Với đặc trưng của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là các hoạt động đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung thực hiện, vì vậy năng lực, kinh nghiệm, uy tín của người tổ chức là yếu tố quan trọng để lôi cuốn học sinh tham gia tích cực và đạt hiệu quả.

1.5.3. Hoàn cảnh xã hội

Nước ta đang bước vào giai đoạn CNH, HĐH với mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam từ nước nông nghiệp, cơ bản sẽ trở thành nước công nghiệp, hội nhập cộng đồng quốc. Từ hoàn cảnh kinh tế xã hội đòi hỏi cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, do đó việc giáo dục toàn diện học sinh và vấn đề cần thiết và đang được đưa vào chương trình giáo dục tổng thể của đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Việc giáo dục toàn diện học sinh sẽ được thực hiện hiệu quả hơn thông qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp vì đây là hoạt động giúp cho các em được trải nghiệm thực tế, vận dụng những kiến thức đã học trên lớp vào tình huống thực tiễn của cuộc sống để từ đó có những ý tưởng sáng tạo mới. Điều đó đòi hỏi nhà trường cần quan tâm hơn nữa đến việc phối hợp dạy học và giáo dục thông qua Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

1.5.4. Các điều kiện tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

• Điều kiện về con người: Cần được đào tạo bồi dưỡng, nâng cao trình độ, nâng cao nhận thức và các kỹ năng tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
• Điều kiện về cơ sơ vật chất: Trang thiết bị phục vụ cho Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cần phải bám sát mục tiêu, yêu cầu của từng hoạt động với các hoạt động chính khóa phải đảm bảo thẩm mỹ, an toàn, vệ sinh được sử dụng tối đa thường xuyên, bố trí các khu vui chơi, bãi tập hợp lý, thuận tiện.
• Điều kiện kinh phí: Kinh phí cho Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cần được huy động ở nhiều nguồn như Ngân sách nhà nước, phụ huynh, các doanh nghiệp… Huy động sức mạnh của các lực lượng giáo dục sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động có kết quả tốt. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

1.5.5. Đánh giá Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Việc đánh giá Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cần thực hiện sau mỗi chủ điểm giáo dục hay sau mỗi đợt sinh hoạt chuyên đề, đánh giá kết quả hoạt động của từng học sinh ở các mức độ và khía cạnh khác nhau. Kết quả đánh giá là một căn cứ để xếp loại hạnh kiểm của học sinh ở mỗi tháng, mỗi học kỳ và cuối năm học. Để việc đánh giá của giáo viên được khách quan, thì phải dựa vào thang chuẩn đánh giá, theo một quy trình chặt chẽ và khoa học, đánh giá qua nhiều kênh như: học sinh tự đánh giá, tổ đánh giá, lớp đánh giá… Việc đánh giá kết quả hoạt động của học sinh tập trung vào ba yêu cầu: nâng cao nhận thức, rèn luyện các kỹ năng cơ bản của học sinh Trung học cơ sở, bồi dưỡng thái độ, hứng thú, nhu cầu hoạt động. Khi đánh giá, Giáo viên chủ nhiệm phải đánh giá một cách toàn diện, tránh quan điểm khắt khe, động viên và khích lệ là chính, nhìn nhận theo quan điểm động và chiều hướng phát triển. Thực hiện tốt công tác đánh giá Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp sẽ động viên khích lệ học sinh, thực hiện không tốt sẽ dẫn tới hoạt động không hiệu quả.

1.6. Một số đặc điểm tâm sinh lý cơ bản của học sinh Trung học cơ sở

1.6.1. Đặc điểm của học sinh Trung học cơ sở.

Đối tượng của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở bậc Trung học cơ sở là các em học sinh trong độ tuổi từ 11- 15 tuổi, hiểu rõ về tâm lý lứa tuổi của học sinh Trung học cơ sở sẽ giúp cho chúng ta làm tốt vai trò của mình trong công tác giáo dục học sinh

Ở lứa tuổi này có một vị trí đặc biệt quan trọng trong thời kỳ phát triển của trẻ em vì nó là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau: “Thời kỳ quá độ”, “tuổi khó bảo”; “tuổi khủng hoảng”… Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt về thể chất và tinh thần, các em đang tách dần tuổi thơ để bước sang tuổi trưởng thành tạo nên nội dung cơ bản và sự khác biệt trong mọi mặt phát triển: thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức của thời kỳ này.

Tuổi học sinh Trung học cơ sở có sự tồn tại song song: “vừa tính trẻ con, vừa tính người lớn”, điều này phụ thuộc vào sự phát triển mạnh mẽ của cơ thể, sự phát dục, điều kiện sống, hoạt động… của các em. Mặt khác, ở những em cùng độ tuổi lại có sự khác biệt về mức độ phát triển các khía cạnh khác nhau của tính người lớn, điều này do hoàn cảnh sống, hoạt động khác nhau của các em tạo nên. Hoàn cảnh đó có hai mặt: Những điểm yếu của hoàn cảnh kìm hãm sự phát triển tính người lớn (chỉ bận vào việc học tập không có những nghĩa vụ khác). Những yếu tố thúc đẩy sự phát triển tính người lớn: sự gia tăng về thể chất, về giáo dục, gia đình gặp khó khăn trong đời sống, đòi hỏi trẻ phải lao động nhiều để sinh sống, điều đó đưa đến trẻ có tính độc lập, tự chủ hơn.

Việc phát triển tính người lớn ở lứa tuổi này có thể xảy ra theo các hướng sau: Đối với một số trẻ em tri thức sách vở làm cho các em hiểu biết nhiều, nhưng còn nhiều mặt trong cuộc sống các em còn hiểu biết ít, có những em ít quan tâm đến việc học tập ở trường mà chỉ quan tâm đến vấn đề làm thế nào để hợp mốt thời trang, coi trọng việc giao tiếp với người lớn, với bạn lớn tuổi để bàn bạc trao đổi các vấn đề trong cuộc sống, để tỏ ra mình như người lớn. Một số em khác không biểu hiện tính người lớn ra bên ngoài, nhưng thực tế đang cố gắng rèn luyện mình có những đức tính của người lớn: dũng cảm, tự chủ, độc lập…

Trong những giai đoạn phát triển của con người, lứa tuổi thiếu niên có những vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đây là thời kỳ phát triển phức tạp nhất, và cũng là thời kỳ chuẩn bị quan trọng nhất cho những trưởng thành sau này, chúng sẽ được phát triển trong tuổi thanh niên.

Hiểu vị trí và ý nghĩa của giai đoạn phát triển tâm lý thiếu niên sẽ giúp chúng ta có cách đối xử đúng đắn và giáo dục cho các em phát triển nhân cách toàn diện.

1.6.2. Đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Học sinh DTTS có đầy đủ các đặc điểm lứa tuổi của HSTHCS nêu trên, ngoài còn có một số đặc điểm tâm lý đặc thù khác:

Về tình cảm: Học sinh dân tộc có tình cảm chân thực mộc mạc, yêu ghét rạch ròi, biểu hiện thầm kín ít bộc lộ. Các em gắn bó với gia đình bản làng và người thân. Coi trọng tình cảm và giải quyết các vấn đề bằng tình cảm.

Về lối sống: Hồn nhiên, giản dị, chất phác, thật thà. Có lòng tự trọng cao, có trách nhiệm với công việc nhưng còn bảo thủ tự ty, khó khăn khi thích nghi với hoàn cảnh mới, môi trường mới.

Về đặc điểm tư duy: Điểm nổi bật của học sinh dân tộc là khả năng tư duy bằng trực quan – hình ảnh. Các em ưa tư duy với sự vật hình ảnh, hình ảnh cụ thể gần gũi với đời sống của mình. Tuy nhiên các em dễ thừa nhận điều người khác nói, ít đi sâu tìm hiểu nguyên nhân, diễn biến hoặc hậu quả của sự vật, hiện tượng. Sự linh hoạt trong tư duy, thay đổi dự kiến còn chậm, năng lực phân tích tổng hợp, khái quát hóa còn hạn chế, thiếu toàn diện.

Về khả năng ngôn ngữ: Tiếng Việt đối với các em là ngôn ngữ thứ hai cho nên các em còn gặp nhiều khó khăn, các em thường trả lời những câu hỏi đơn giản, tường minh theo thói quen diễn đạt của ngôn ngữ mẹ đẻ.

Với đặc điểm thẳng thắn và thật thà cộng với khả năng diễn đạt tiếng phổ thông còn hạn chế. Các em có lòng tự trọng cao nếu gặp phải sự phê bình nặng nề, thiếu tế nhị hoặc kết quả học tập kém, thua kém bạn bè về điều gì đó trong sinh hoạt các em dễ xa lánh thầy cô và bạn bè, bỏ bê việc học dẫn tới bỏ học hoặc có những hành động tiêu cực. Học sinh dân tộc có niềm tin sâu sắc vào giáo viên và thực tiễn, các em dễ nghe theo những người mà mình đã tin cậy, đặc biệt là Giáo viên chủ nhiệm. Khi các em tin vào giáo viên các em rất quyết tâm thực hiện những công việc giáo viên giao.

Trong quá trình học tập và Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có những nội dung liên quan đến bản thân, đến các phong tục tập quán của dân tộc mình các em học tập và tham gia hoạt động rất sôi nổi. Các em thường ít nói, e dè và hay xấu hổ, các em thường thiếu ước mơ cần thiết. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

Tiểu kết chương 1

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đóng một vị trí quan trọng của quá trình giáo dục trong nhà trường, là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người Việt Nam phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu xã hội thực hiện mục tiêu CNH, HĐH đất nước.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: Yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông; nhận thức của các lực lượng giáo dục; năng lực người tổ chức; nội dung chương trình; hình thức; quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện chương trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và các điều kiện để tổ chức. Trong đó cần quan tâm đến việc quản lý xây dựng kế hoạch; Tổ chức cụ thể hóa nội dung kế hoạch; Chỉ đạo tiến trình thực hiện nội dung, Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Căn cứ vào những vấn đề lý luận nêu trên, tác giả đã có cơ sở phân tích thực trạng quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn trong giai đoạn hiện nay, để đề xuất một số biện pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng quản lý Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở trường Dân tộc nội trú huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ đáp ứng định hướng thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay. Luận văn: Quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HS trường nội trú.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: Thực trạng giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường nội trú