Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Theo Chương trình giáo dục phổ thông mới được ban hành, Hoạt động trải nghiệm (cấp tiểu học) và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông) là hoạt động giáo dục được thực hiện bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12. Hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho HS huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học và lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống gia đình, nhà trường và xã hội. Hoạt động trải nghiệm giúp nội dung giáo dục không bị bó hẹp trong sách vở mà gắn liền với thực tiễn đời sống xã hội, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phần phát triển phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống, niềm tin đúng đắn ở HS, hình thành năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại, là con đường để phát triển toàn diện nhân cách HS, đáp ứng các mục tiêu giáo dục.

Ở bậc Tiểu học mục tiêu của Hoạt động trải nghiệm nhằm giúp HS hình thành các kĩ năng sống cơ bản, thói quen sinh hoạt tích cực trong cuộc sống hằng ngày, nền nếp học tập ở nhà cũng như ở trường; biết tuân thủ các nội quy, quy định; bắt đầu có định hướng tự đánh giá và tự điều chỉnh bản thân; hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức làm việc nhóm, ý thức tham gia hoạt động lao động, hoạt động xã hội, hoạt động phục vụ cộng đồng; bước đầu biết cách tổ chức một số hoạt động đơn giản, làm quen và hình thành hứng thú với một số nghề gần gũi với cuộc sống của HS. Để thực hiện được mục tiêu này đòi hỏi công tác tổ chức các Hoạt động trải nghiệm cho HS trường tiểu học phải được tổ chức theo kế hoạch bài bản, khoa học, phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường, với năng lực, trình độ của đội ngũ giáo viên, HS, cũng như phù hợp với điều kiện của địa phương. Theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông mới các trường tiểu học đã triển khai tổ chức các hoạt động giáo dục dưới hình thức hoạt đông trải nghiệm cho HS và đạt được những hiệu quả tốt, tuy nhiên bên cạnh đó ở nhiều trường tiểu học công tác tổ chức Hoạt động trải nghiệm cho HS vẫn còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng trong công tác quản lý, triển khai, thực hiện.

TN&XH là một môn học cung cấp cho HS những hiểu biết cơ bản ban đầu về các sự vật, sự kiện, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội với mối quan hệ trong đời sống thực tế của con người. Trong chương trình Tiểu học cùng với Toán, Tiếng Việt, TN&XH trang bị cho các em HS những kiến thức cơ bản của bậc học, góp phần bồi dưỡng phẩm chất, nhân cách toàn diện cho con người. Tuy nhiên thực tế dạy học các môn học ở Tiểu học hiện nay nói chung và môn TN&XH nói riêng, chúng ta còn thiên nhiều về lý thuyết, vẫn tập trung vào dạy cho HS học cách hiểu, ghi nhớ các khái niệm một cách máy móc. Như vậy là chúng ta đã làm hạn chế, làm mất đi khả năng tư duy sáng tạo của HS. Một nguyên tắc tâm lí của việc học là chúng ta luôn ghi nhớ tốt nhất những gì chúng ta tự làm. Do đó, HS cũng sẽ ghi nhớ lâu hơn những tri thức, nội dung bài học nếu các em được trực tiếp trải nghiệm. Giáo dục trải nghiệm là một lý thuyết dạy học mới có thể phát huy được vốn kinh nghiệm, vốn hiểu biết của Học sinh tiểu học ông qua các hoạt động khám phá để tiếp thu tri thức mới. Vận dụng lý thuyết giáo dục trải nghiệm trong dạy học TN&XH ở Tiểu học giúp HS tự giác, tích cực tìm kiếm, phát hiện những tri thức mới trong môi trường tự nhiên, môi trường xã hội. Từ đó HS có cái nhìn khác nhau về môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Hiện nay, trong bối cảnh đổi mới chương trình phổ thông công tác tổ chức Hoạt động trải nghiệm cho HS ở các trường tiểu học trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội cũng đã được quan tâm nhưng chưa thực sự đáp ứng được mục tiêu của Hoạt động trải nghiệm trong trường tiểu học đặt ra nói chung và môn TN&XH nói riêng. Các Hoạt động trải nghiệm chưa được tổ chức theo kế hoạch bài bản, chưa có nhiều đổi mới trong phương pháp cũng như hình thức tổ chức hoạt động dẫn đến hiệu quả của các hoạt động chưa đạt được mục tiêu mong muốn. Bên cạnh đó công tác quản lý tổ chức Hoạt động trải nghiệm cho HS của Hiệu trưởng các trường Tiểu học còn nhiều hạn chế, năng lực tổ chức Hoạt động trải nghiệm cho HS của giáo viên cũng cần phải được bồi dưỡng, nâng cao để đáp ứng được những yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường Tiểu học. Với mong muốn nâng cao hiệu quả quản lý công tác tổ chức hoạt động dạy trải nghiệm cho HS ở trường tiểu học nhằm đáp ứng được yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông mới nói chung và dạy học trải nghiệm đối với môn TN&XH nói riêng, bản thân tôi lựa chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu của mình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trải nghiệm được coi là phương pháp, xu hướng giáo dục được các nhà tâm lí giáo dục coi trọng từ xưa đến nay, có thể kế đến:

Nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mỹ, John Dewey, với tác phẩm Kinh nghiệm và Giáo dục (Experience and Education) đã chỉ ra hạn chế của giáo dục nhà trường và đưa ra quan điểm về vai trò của kinh nghiệm trong giáo dục. Với triết lý giáo dục đề cao vai trò của kinh nghiệm, Dewey cũng chỉ ra rằng, những kinh nghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng cao hiệu quả giáo dục bằng cách kết nối người học và những kiến thức được học với thực tiễn [44]. Các tác giả L.S Vygotsky, J. Piaget… cho rằng trải nghiệm làm nên sự phát triển của trẻ, hiểu biết được xây dựng thông qua sự tham gia tích cực của trẻ trong môi trường; khi tương tác với môi trường trẻ sẽ thay đổi kiến thức hiện có; kinh nghiệm quá khứ thường ảnh hưởng tới kinh nghiệm hiện tại và tương lai… Theo mục tiêu Deway [28] kinh nghiệm cá nhân bao gồm hai nhân tố: Hoạt động trải nghiệm và kết quả thu được qua trải nghiệm… Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Bước sang thế kỉ XXI, lí thuyết học tập trải nghiệm của Kolb vẫn được coi trọng và ghi nhận là phương thức học tập hiệu quả nhằm phát triển năng lực cho người học. Các phiên bản mới của học tập trải nghiệm thế kỉ XXI có thể nói tới như: Colin M. Beard, John Peter Wilson (2012); Melvin L. Silberman (2013); Scott D. Wurdinger (2011); Scott D. Wurdinger và Julie A. Carlson (2015)… được phát triển theo hướng vận dụng lí thuyết học tập trải nghiệm vào học tập, giảng dạy khác nhau [28].

Kolb (1984) cũng đưa ra một lý thuyết về học từ trải nghiệm (Experiential learning), theo đó, học là một quá trình trong đó kiến thức của người học được tạo ra qua việc chuyển hóa kinh nghiệm; nghĩa là, bản chất của hoạt động học là quá trình trải nghiệm [43]. Một số quan niệm khác của các học giả quốc tế cho rằng giáo dục trải nghiệm coi trọng và khuyến khích mối liên hệ giữa các bài học trừu tượng với các hoạt động giáo dục cụ thể để tối ưu hóa kết quả học tập (Sakofs, 1995); học từ trải nghiệm phải gắn kinh nghiệm của người học với hoạt động phản ánh và phân tích (Chapman, McPhee and Proudman, 1995); chỉ có kinh nghiệm thì chưa đủ để được gọi là trải nghiệm; chính quá trình phản ánh đã chuyển hóa kinh nghiệm thành trải nghiệm giáo dục (Joplin,1995).

Tại Việt Nam, Chương trình giáo dục phổ thông mới do Bộ GD&ĐT ban hành (2024), phân biệt rõ hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản (từ lớp 1 đến lớp 9) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (từ lớp 10 đến lớp 12). Chương trình giáo dục phổ thông mới chú ý hơn đến tính kết nối giữa chương trình của các lớp học, cấp học trong từng môn học và giữa chương trình của các môn học trong từng lớp học, cấp học. Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua Hoạt động trải nghiệm sáng tạo để tăng cường những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp HS hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kỳ vọng.

Theo tác giả Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn Thị Kim Dung (2020), quan niệm về Hoạt động trải nghiệm sáng tạo và một số hình thức tổ chức Hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho HS phổ thông. Kỉ yếu Hội thảo phát triển chương trình nhà trường: Những kinh nghiệm thực tiễn (Sơ kết một năm thực hiện đề án “Xây dựng trường phổ thông thực hành Nguyễn Tất Thành theo mô hình phát triển năng lực HS”), Hà Nội, tháng 8 năm 2020, tác giả coi Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động mang tính tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực giáo dục giúp phát triển sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể.

HĐTN sáng tạo – Hoạt động quan trọng trong Chương trình giáo dục phổ thông mới, do tác giả Đinh Thị Kim Thoa (2021), có đề cập đến sự khác biệt giữa học đi đôi với hành, học thông qua làm và học từ trải nghiệm: “Thực hành, trải nghiệm đều là những phương thức học hiệu quả, gắn với vận động, với thao tác vật chất, với đời sống thực [39]

Tác giả Đỗ Ngọc Thống (2021), Hoạt động trải nghiệm sáng tạo từ kinh nghiệm giáo dục quốc tế và vấn đề của Việt Nam, phân tích kinh nghiệm giáo dục Hoạt động trải nghiệm của một số nước cụ thể là Anh, Hàn Quốc và liên hệ đến Việt Nam. Theo tác giả, giáo dục sáng tạo là một yêu cầu quan trọng trong Chương trình giáo dục phổ thông của rất nhiều nước. Không có sáng tạo thì không thể có phát triển. Sáng tạo đòi hỏi mọi cá nhân phải nỗ lực, năng động, có tư duy độc lập. Trong chương trình giáo dục của mỗi nước, bên cạnh các hoạt động dạy và học qua các môn học còn có chương trình hoạt động ngoài các môn học [41].

Qua hệ thống nghiên cứu nói trên, cho thấy các tác giả đi sâu vào nghiên cứu cơ bản về trải nghiệm ở trường phổ thông, nghiên cứu thực nghiệm, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng quy trình tổ chức và đổi mới nội dung, phương pháp trải nghiệm, nhẳm nâng cao chất lượng giáo dục. Song đó mới chỉ là những kinh nghiệm thực tiễn ban đầu, có tính chất thử nghiệm nhỏ lẻ của một số cơ sở trường học. Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học nói chung rất ít. Qua tìm hiểu của tác giả, chưa có công trình, đề tài nào nghiên cứu về quản lý và các biện pháp quản lý dạy học theo hình thức trải nghiệm cho HS tại trường tiểu học. Chính vì vậy, trong điều kiện công tác của bản thân, tôi chọn vấn đề “Quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ của mình, với mong muốn đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học theo hình thức trải nghiệm của người Hiệu trưởng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong giai đoạn hiện nay.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm cho Học sinh tiểu học đối với môn TN&XH, tác giả đề xuất biện pháp quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH;
Khảo sát thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội;
Đề xuất một số biện pháp quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động quản lý dạy học ở các trường tiểu học.

4.2. Khách thể nghiên cứu

Quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

4.3. Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội theo tiếp cận chức năng quản lý có kết hợp nội dung của quá trình dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở trường tiểu học năm học 2025 – 2026.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Nghiên cứu được tiến hành dựa trên cơ sở một số nguyên tắc phương pháp luận của quản lý giáo dục. Cụ thể như sau:

Nguyên tắc hoạt động: Khi nghiên cứu quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội cần nghiên cứu các hoạt động dạy và học của giáo viên và HS tại trường, các hoạt động hỗ trợ của cán bộ nhà trường, các hoạt động chỉ đạo quản lý của BGH nhà trường về công tác này. Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học.

Nguyên tắc tiếp cận hệ thống: quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội bị ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Đề tài xem xét các mối quan hệ biện chứng của các thành tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, các nội dung quản lý và các điều kiện đảm bảo cho Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội. Nguyên tắc phát triển: Khi nghiên cứu về quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội phải nghiên cứu trong sự vận động, biến đổi, tương tác qua lại giữa toàn bộ các hoạt động trong quá trình quản lý và quá trình Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học. Thấy được sự vận động, phát triển, biến đổi của quản lý HĐDH trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học ở thời gian hiện tại, quá khứ và dự báo tương lai phát triển.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp

Mục đích của phương pháp: tổng hợp, phân tích tài liệu và văn bản có liên quan đến quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Nội dung và cách thức thực hiện: Phương pháp nghiên cứu được sử dụng nhằm xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu đề tài luận văn. Tác giả tìm đọc và tổng hợp các tài liệu, văn bản liên quan đến quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội và các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động này. Từ đó phân tích, tổng hợp, khái quát hoá vấn đề để xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu đề tài luận văn này.

5.2.2. Phương pháp điều tra bảng hỏi

Mục đích của phương pháp: Sử dụng phương pháp này nhằm mục đích thu thập kết quả nghiên cứu để phân tích thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội, tính cấp thiết, khả thi của các biện pháp đề xuất.

Nội dung của phương pháp: Đề tài luận văn được xây dựng 01 phiếu điều tra bằng bảng hỏi để nghiên cứu thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội, khảo nghiệm tính cấp thiết, khả thi của các biện pháp được đề xuất. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

5.2.3. Phương pháp phỏng vấn sâu

Mục đích của phương pháp: phỏng vấn sâu, tìm hiểu những quan điểm của lãnh đạo, cán bộ, giáo viên và phụ huynh về thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội cũng như các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động này.

Nội dung và cách thức thực hiện: Nội dung phương pháp phỏng vấn sâu giúp người nghiên cứu phân tích sâu hơn, chi tiết hơn các ý kiến và quan điểm của khách thể nghiên cứu nhằm lí giải rõ hơn kết quả nghiên cứu định lượng.

5.2.4. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Mục đích của phương pháp: Lấy ý kiến của các nhà quản lý, giáo viên có kinh nghiệm để xác định tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

Nội dung và cách thức thực hiện: Tìm hiểu, nghiên cứu, tổng kết quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội, rút ra bài học kinh nghiệm trong quản lý hoạt động này. Xem xét các báo cáo tổng kết đào tạo của Nhà trường, các những thành công, hạn chế của công tác quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học.

5.2.5. Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

Mục đích của phương pháp: tham khảo ý kiến của lãnh đạo và các chuyên gia về quản lý Hoạt động trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Nội dung và cách thức thực hiện: Thông qua lãnh đạo và chuyên gia có kinh nghiệm trong quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội để có thêm thông tin tin cậy đảm bảo tính khách quan cho các kết quả nghiên cứu. Đặc biệt xin ý kiến đóng góp cho những đề xuất các biện pháp, nhằm đề ra những biện pháp tối ưu cho công tác quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

5.2.6. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Mục đích của phương pháp: phương pháp này nhằm mục đích đánh giá trực tiếp các sản phẩm, các hoạt động thông qua quan sát thực tế các hoạt động trải nghiệm môn TN&XH ở các trường Tiểu học trên địa bàn quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Nội dung và cách thực hiện: Thông qua quá trình dạy học trải nghiệm môn TN&XH trong nhà trường, kết quả học tập của HS, nhật ký ghi chép của giáo viên… nhằm đánh giá hiệu quả quá trình thực hiện quản lý dạy học trải nghiệm môn TN&XH tại các trường tiểu học. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

5.2.7. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Mục đích của phương pháp: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả nghiên cứu đảm bảo chính xác và độ tin cậy cao.

Nội dung và cách thức thực hiện: Dùng các phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả khảo sát, định lượng kết quả nghiên cứu và các nhận xét, đánh giá khoa học. Trong luận văn này, chúng tôi sẽ chủ yếu sử dụng công thức toán học để tính tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1. Ý nghĩa lý luận

Đề tài đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ những lý luận cơ bản về quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học, qua đó bổ sung một số lý luận về vấn đề này vào khoa học quản lý giáo dục. Đồng thời, kết quả nghiên cứu này có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy những vấn đề có liên quan đến đề tài.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đã chỉ ra thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội. Trên cơ sở đó, đánh giá thành công, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong quản lý hoạt động này, đề xuất được các biện pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội. Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo cho những nhà quản lý giáo dục tiểu học, cho những giáo viên đang tìm tòi phương pháp và hình thức dạy học hiệu quả, nhất là đối với giáo viên tiểu học.

7. Kết cấu luận văn

Ngoài lời nói đầu và kết luận và khuyến nghị luận văn được kết cấu thành 3 chương cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về về quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở trường tiểu học;
Chương 2: Thực trạng quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội;
Chương 3: Biện pháp quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở các trường tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Chương 1: Cơ sở lý luận về về quản lý Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở trường tiểu học;

1.1. Các khái niệm cơ bản

1.1.1. Hoạt động dạy học

Giáo dục được thực hiện bằng nhiều con đường khác nhau, một trong những con đường hiệu quả nhất là tổ chức Hoạt động dạy học. Thông qua Hoạt động dạy học, nhằm cung cấp cho HS hệ thống kiến thức khoa học, bồi dưỡng phương pháp tư duy sáng tạo và kĩ năng thực tiễn, nhằm nâng cao trình độ học vấn, hình thành lối sống văn hóa. Mục đích cuối cùng là làm cho mỗi HS trở thành những người tự chủ, năng động sáng tạo [28, tr.11]. Như vậy, Hoạt động dạy học là con đường cơ bản nhất để đạt tới mục đích giáo dục tổng thể. Hoạt động dạy học là một hệ thống toàn vẹn bao gồm các thành tố cơ bản: mục tiêu, nội dung, phương tiện, hình thức tổ chức, phương pháp dạy, phương pháp học. Các thành tố cấu trúc của Hoạt động dạy học có mối quan hệ tương tác lẫn nhau, bổ sung cho nhau trong sự tác động của môi trường tự nhiên, xã hội. Nếu tác động tốt vào mối quan hệ đó, nó sẽ là cơ sở và là điều kiện để tăng thêm hiệu quả của Hoạt động dạy học, nâng cao chất lượng Giáo dục. Mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của Hoạt động dạy học được phản ánh trong quá trình dạy học, với vai trò điều khiển của thầy và hoạt động của trò [28, tr.18]. Hoạt động dạy học bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học, đó là hai mặt không thể tách rời, chúng luôn tác động lẫn nhau, quy định lẫn nhau trong một quá trình thống nhất. Quá trình dạy học thực chất là sự thể hiện toàn bộ hoạt động có chủ định, có kế hoạch của thầy và trò, làm cho trò nắm vững kiến thức về TN&XH một cách có hệ thống qua đó hình thành kĩ năng, kĩ xảo, thói quen, hành động. Về mặt sư phạm, Hoạt động dạy học chính là việc gây ảnh hưởng có chủ định đến hành vi học tập và quá trình học tập của HS, tạo ra môi trường và những điều kiện để HS duy trì việc học, cải thiện hiệu quả chất lượng học tập, kiểm soát quá trình và kết quả học tập của họ [36, tr.22].

Chính vì thế, sẽ hợp lý hơn nếu quan niệm rằng: Hoạt động dạy học là quá trình giáo viên tiến hành các thao tác có tổ chức, có định hướng và HS bằng hoạt động của bản thân, từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kĩ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các yêu cầu thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi HS.

1.1.2. Trải nghiệm, hoạt động trải nghiệm Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Trải nghiệm

Theo Từ điển Tiếng Việt “Trải có nghĩa là đã từng qua, từng biết, từng chịu đựng; còn nghiệm có nghĩa là kinh qua thực tế nhận thấy điều nào đó là đúng” [34]. Nhà triết học vĩ đại người Nga Solovyev V.S. quan niệm rằng trải nghiệm là kiến thức kinh nghiệm thực tế; là thể thống nhất bao gồm kiến thức và kỹ năng. Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác [14, tr.26]. Trải nghiệm là kiến thức hay sự thành thạo một sự kiện hoặc một chủ đề bằng cách tham gia hay chiếm lĩnh nó. Trong triết học, thuật ngữ “kiến thức qua thực nghiệm” chính là kiến thức có được dựa trên trải nghiệm. Một người trải nghiệm nhiều ở một lĩnh vực cụ thể nào đó có thể được coi như chuyên gia của lĩnh vực đó. Khái niệm “trải nghiệm” dùng để chỉ phương pháp làm ra kiến thức hay quy trình làm ra kiến thức chứ không phải là kiến thức thuần túy được đưa ra, là kiến thức dùng để đào tạo nghề nghiệp chứ không phải là kiến thức trong sách vở [19, tr.24].

Như vậy, có thể hiểu: Trải nghiệm là sự trải qua (kinh qua) thực tiễn của con người để kiểm nghiệm vốn hiểu biết của bản thân, đồng thời hình thành và phát triển những kiến thức, kỹ năng cần thiết.

Hoạt động trải nghiệm

Theo tác giả Đỗ Ngọc Thống thì “HĐTN là hoạt động giáo dục, trong đó HS dựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm kĩ năng khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình và tham gia hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động; năng lực thích ứng với sự biến động của nghề nghiệp và cuộc sống” [41].

Theo Chương trình giáo dục phổ thông mới của Bộ GD&ĐT thì Hoạt động trải nghiệm là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với Hoạt động dạy học trong nhà trường và là một bộ phận của quá trình giáo dục. Hoạt động trải nghiệm được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho Hoạt động dạy học [12]. Bản chất của giáo dục trải nghiệm là tổ chức cho HS tiến hành các hành động theo cá nhân hoặc nhóm đảm bảo: HS được trực tiếp hoạt động; Có sự liên kết, tương tác giữa kinh nghiệm đang có với kinh nghiệm tiếp thu được; Hình thành kinh nghiệm mới dưới các dạng kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị (năng lực); Sử dụng kinh nghiệm vào hoạt động mới, theo chu kì trải nghiệm mới.

Dựa vào quan niệm trên, chúng tôi xác định khái niệm “HĐTN” như sau: Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân HS được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống nhà trường, cũng như ngoài xã hội với tư cách chủ thể hoạt động, qua đó phát triển năng lực tâm lý – xã hội, năng lực thực hiện, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình.

1.1.3. Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm

HĐDH theo hình thức trải nghiệm “là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội” [19, tr.15].

HĐDH theo hình thức trải nghiệm còn được hiểu là “hoạt động giáo dục, trong đó, từng cá nhân HS được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực,… từ đó tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng năng sáng tạo của cá nhân mình” [41]. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Các khái niệm này đều khẳng định vai trò định hướng, hướng dẫn của nhà giáo dục (không phải là Hoạt động trải nghiệm tự phát). Nhà giáo dục không tổ chức, phân công HS một cách trực tiếp mà chỉ hỗ trợ, giám sát. HS được trực tiếp, chủ động tham gia các hoạt động. Phạm vi các chủ đề hay nội dung hoạt động và kết quả đầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất và tiềm năng sáng tạo; và hoạt động là phương thức cơ bản của sự hình thành và phát triển nhân cách con người. Dựa trên các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu: “HĐDH theo hình thức trải nghiệm là quá trình giáo viên dạy học thông qua hình thức trải nghiệm nhằm phát triển năng lực cho HS (hình thành tri thức, phát triển kỹ năng)”.

1.1.4. Quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm ở trường tiểu học

Theo tác giả Đặng Thị Vân: “Quản lý Hoạt động dạy học là những hoạt động có mục đích, có kế hoạch của hiệu trưởng đến tập thể giáo viên, HS và những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ tham gia, cộng tác, phối hợp trong các hoạt động của nhà trường giúp quá trình dạy học và giáo dục vận động tối ưu tới các mục tiêu dự kiến” [42, tr.19]. Quản lý hoạt động dạy – học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và HS, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách Học sinh tiểu họceo mục tiêu đào tạo của nhà trường.

Quản lý dạy học môn TN&XH theo hình thức trải nghiệm là hoạt động quan trọng, cần thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chung của nhà trường. Để có thể quản lý tốt hoạt động này thì hiệu trưởng phải thực hiện tốt các công việc sau: Quản lý mục tiêu, nội dung chương trình, quản lý hoạt động của giáo viên, HS, quản lý hình thức tổ chức hoạt động, các nguồn lực thực hiện, đánh giá kết quả hoạt động… Dựa trên phân tích trên chúng tôi quan niệm: Quản lý dạy học môn TN&XH theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra của Chủ thể quản lý (hiệu trưởng, hiệu phó và khối trưởng) đến khách thể quản lý (tập thể giáo viên, HS và quá trình dạy học) môn TN&XH theo hình thức trải nghiệm, cùng các lực lượng liên đới nhằm thực hiện mục tiêu phát triển năng lực của HS góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới Chương trình giáo dục phổ thông năm 2024.

1.2. Những vấn đề cơ bản về hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

1.2.1. Đặc điểm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

TN&XH là môn học bắt buộc ở lớp 1, lớp 2 và lớp 3, được xây dựng dựa trên nền tảng khoa học cơ bản, ban đầu về TN&XH. Môn học cung cấp cơ sở quan trọng cho việc học tập các môn Khoa học, Lịch sử và Địa lí ở lớp 4, lớp 5 của cấp tiểu học và các môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội ở các cấp học trên. Môn TN&XH hình thành và phát triển ở HS năng lực khoa học, bao gồm các thành phần: nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường TN&XH xung quanh, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học; đồng thời góp phần cùng các môn học và hoạt động giáo dục khác hình thành, phát triển ở HS tình yêu con người, thiên nhiên; đức tính chăm chỉ; ý thức bảo vệ sức khoẻ của bản thân, gia đình, cộng đồng; ý thức tiết kiệm, giữ gìn, bảo vệ tài sản; tinh thần trách nhiệm với môi trường sống và các năng lực chung (năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo).

Về nội dung giáo dục, Chương trình TN&XH bao gồm 6 chủ đề: Gia đình, Trường học, Cộng đồng địa phương, Thực vật và động vật, Con người và sức khoẻ, Trái Đất và bầu trời. So với chương trình hiện hành, chương trình môn TN&XH mới tinh giản một số nội dung khó hoặc sẽ được học ở ngay các lớp đầu của cấp trung học cơ sở, đồng thời cập nhật một số nội dung mới gần gũi và thiết thực hơn với HS. Nội dung chương trình môn TN&XH ở Tiểu học có vị trí quan trọng góp phần hình thành cho HS về nhân cách và sự phát triển, hiểu biết toàn diện về các mối quan hệ gia đình, xã hội và các kiến thức đơn giản về tự nhiên làm nền tảng cho các em học tốt các môn Khoa học, Lịch sử và Địa lí ở các lớp trên. Dựa vào đặc điểm học tập của HS ở các lớp đầu Tiểu học nói chung và HS lớp 3 nói riêng ta thấy rằng quá trình nhận thức của các em còn mang tính trực quan, cụ thể thường gắn liền với các hoạt động thực tiễn. Như vậy để tiếp thu được tri thức, nội dung bài học thì giáo viên cần phải tổ chức cho HS được thực hành, được hoạt động trực tiếp, sử dụng các giác quan để tri giác đối tượng đó là được nghe thấy, nhìn thấy, sờ thấy, nếm thử,… Đây chính là lúc năng lực cá nhân được bộc lộ và phát triển. Bởi mỗi cá nhân có cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau.

Như vậy căn cứ vào nội dung chương trình môn học và đặc điểm học tập của HS lớp 3 ta thấy lý thuyết giáo dục trải nghiệm có khả năng vận dụng tốt vào trong giảng dạy môn TN&XH lớp 3. Khi đó Học sinh tiểu học thực sự trở thành trung tâm của quá trình dạy học. Việc vận dụng lý thuyết giáo dục trải nghiệm trong giảng dạy môn TN&XH lớp 3 không chỉ giúp HS hứng thú học tập và có kết quả tốt hơn mà còn giúp giáo viên hứng thú dạy học, hiểu và gần gũi HS hơn. Trải nghiệm sẽ giúp cá nhân hoàn thiện mình hơn. Trong dạy học Tiểu học không phải chỉ trong môn TN&XH mà các môn học khác cũng rất cần sự trải nghiệm. Điều này khiến cả giáo viên và HS đều cảm thấy có giá trị trong giờ học và những giờ học sẽ thiết thực và đạt hiệu quả cao.

Chương trình môn TN&XH là chương trình mở. Trên cơ sở bảo đảm yêu cầu cần đạt đối với mỗi lớp học, cấp học, giáo viên có thể lựa chọn đối tượng học tập sẵn có ở địa phương để dạy học, thay đổi thứ tự các chủ đề học tập, đặt tiêu đề bài học trong mỗi chủ đề, xác định thời gian và điều chỉnh thời lượng học tập cho mỗi chủ đề cho phù hợp với thực tế địa phương, điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của nhà trường. Chương trình môn TN&XH xác định mục tiêu đánh giá kết quả giáo dục môn học là cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có giá trị về sự phát triển năng lực và sự tiến bộ của HS trên cơ sở yêu cầu cần đạt đã được quy định ở mỗi lớp; từ đó, giúp giáo viên, HS điều chỉnh phương pháp dạy, phương pháp học để đạt được kết quả tốt hơn; đồng thời tăng động cơ và hứng thú học tập môn học cho HS.

Môn TN&XH có những đặc điểm sau: Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Thứ nhất, chương trình được xây dựng theo tư tưởng tích hợp. Tùy theo trình độ nhận thức của HS ở từng giai đoạn mà chương trình có cấu trúc cho phù hợp, cụ thể: Chương trình môn TN&XH lớp 1, 2,3 cấu trúc thành 3 chủ đề lớn: con người và sức khỏe, xã hội, tự nhiên. Chương trình được cấu trúc đồng tâm và được mở rộng dần qua từng lớp.

Thứ hai, chương trình có cấu trúc đồng tâm và phát triển qua các lớp

Trong chương trình môn TN&XH, các kiến thức được trình bày từ gần đến xa, từ dễ đến khó nhằm phù hợp với đặc điểm nhận thức của HS. Chương trình chú trọng đến việc hình thành và phát triển kĩ năng trong học tập và kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Đặc điểm này giúp cho quá trình tương tác giữa giáo viên, HS, môi trường thuận lợi hơn. Cụ thể là giúp cho HS vận dụng kiến thức đã học, đã có tìm ra kiến thức một cách dễ dàng hơn, tạo động cơ, động lực HS học tập.

Thứ ba, kiến thức môn học gần gũi với cuộc sống xung quanh các em

Nội dung chương trình được lựa chọn thiết thực gần gũi và có ý nghĩa với HS giúp các em có thể áp dụng được các kiến thức khoa học vào cuộc sống hàng ngày.

Chương trình chú trọng đến việc hình thành và phát triển các kĩ năng trong học tập và kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Đối tượng học tập của môn học chính là các sự vật hiện tượng cụ thể, gần gũi với HS (với các môn học khác thì chúng chỉ là phương tiện). Các sự vật hiện tượng này các em đã được tiếp xúc từ trước khi tới trường từ nhiều nguồn khác nhau: gia đình, các phương tiện thông tin đại chúng, cộng đồng, bạn bè… Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên tạo tình huống trong dạy học nhằm gắn kiến thức với thực tiễn và liên hệ tới vốn sống của HS. Đồng thời tạo được bầu không khí học tập thân thiện, cởi mở trong lớp học giúp HS tích cực, chủ động hơn trong hoạt động học tập của mình.

1.2.2. Các thành tố trong hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Mục tiêu hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Theo Chương trình giáo dục phổ thông mới, dạy học theo hình thức trải nghiệm trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, các năng lực tâm lý – xã hội…; giúp HS tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này.

Ở bậc tiểu học, Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm nhằm hình thành những thói quen tự phục vụ, kỹ năng học tập, kỹ năng giao tiếp cơ bản; bắt đầu có các kỹ năng xã hội để tham gia các hoạt động xã hội. Dạy học theo hình thức trải nghiệm được xác định mục tiêu cơ bản là củng cố kiến thức, kỹ năng đã được học của HS, đồng thời chú trọng vào hình thành và phát triển những phẩm chất nhân cách, những tố chất, tiềm năng đặc biệt của người học, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, biết quan tâm, chia sẻ với những người xung quanh, phát triển ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết và những năng lực chung của một công dân thế kỷ 21, cần thiết cho con người trong xã hội hiện đại. Những mục tiêu cụ thể hơn phát triển con người toàn diện có sức khỏe: Dạy học theo hình thức trải nghiệm thông qua các Hoạt động trải nghiệm thể chất, HS được rèn luyện thân thể, phát triển sự dẻo dai cơ thể, nhanh nhẹn phản ứng, tự vệ trước những tình huống rủi ro trong cuộc sống.

Củng cố, khắc sâu và phát triển kiến thức, kinh nghiệm đã được học thông qua những chủ đề hoạt động gắn với nghiên cứu khoa học, tìm hiểu thực tiễn.

Hình thành và phát triển những năng lực hoạt động xã hội chung như: năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu một cách tích cực với vai trò là một thành viên của xã hội. Năng lực sáng tạo thông qua việc phát huy sở thích và những năng lực riêng đặc biệt của bản thân. Phát triển năng lực hợp tác, khả năng làm việc nhóm, đoàn kết trong học tập và xây dựng ý thức luôn tìm tòi, khám phá cái mới. Năng lực quản lý, định hướng phát triển nghề phù hợp với khả năng, nhu cầu của bản thân.

Hình thành và phát triển những phẩm chất, giá trị, tình cảm, đam mê, ý chí tích cực như: Thói quen bảo vệ môi trường, tình yêu thương đồng loại, biết quan tâm chia sẻ, giúp đỡ bạn bè, hàng xóm, mọi người xung

Chủ đề dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Chủ đề chương trình môn TN&XH được cấu trúc đồng tâm từ lớp 1 đến lớp 3 theo ba chủ đề lớn: Con người và sức khỏe, Xã hội và Tự nhiên. Các chủ đề này được mở rộng và nâng cao theo nguyên tắc từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp giúp HS có cách nhìn về con người, thiên nhiên và cuộc sống xung quanh dưới dạng tổng thể đơn giản. Phân phối chương trình từ lớp 1 đến lớp 3 như sau: Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Lớp 1: Chương trình môn TN&XH đã được thay đổi theo hướng tích cực cả nội dung của môn giáo dục sức khỏe từ năm 2002 – 2003. Chương trình gồm 35 bài (32 bài học và 3 bài ôn tập) được chia làm 3 chủ đề: Con người và sức khỏe; xã hội; tự nhiên. Khi học xong lớp 1 HS biết: Sơ lược về cơ thể người, cách vệ sinh cá nhân, các thành viên trong gia đình, lớp học, và quan sát một số cây cối, con vật, thời tiết… Thời lượng học tập được phân phối của lớp 1 là 1 tiết/ tuần, tổng số tiết là 35.

Lớp 2: Tiếp nối chương trình môn TN&XH lớp 1, môn TN&XH lớp 2 cũng được xây dựng theo hướng tích hợp nội dung kiến thức của môn giáo dục sức khỏe. Chương trình môn TN&XH lớp 2 gồm 35 tiết, trong đó có 31 tiết bài học mới và 4 bài ôn tập, được phân phối theo 3 chủ đề:

Con người và sức khỏe (10 bài): Cơ quan vận động: cơ xương và khớp xương; một số cử động vận động; phòng chống cong vẹo cột sống; tập thể dục và vận động thường xuyên để cơ và xương phát triển… Cơ quan tiêu hóa: nhận biết trên sơ đồ, vai trò của từng cơ quan trong hệ tiêu hóa; ăn sạch, uống sạch, phòng nhiễm giun.

Xã hội (13 bài): Gia đình: Công việc của các thành viên trong gia đình; cách bảo quản và sử dụng một số đồ dùng trong nhà; giữ vệ sạch môi trường xung quanh nhà ở và khu vệ sinh, an toàn khi ở nhà, phòng tránh ngộ độc; Trường học: Các thành viên trong nhà trường và công việc của họ; cơ sở vật chất, an toàn khi ở trường; Huyện hoặc Quận nơi đang sống: cảnh quan tự nhiên, nghề chính của nhân dân, các đường giao thông, phương tiện giao thông, một số biển báo giao thông, an toàn giao thông (quy tắc đi những phương tiện giao thông công cộng).

Tự nhiên (12 bài): Thực vật và động vật: Một số cây cối và một số con vật sống trên mặt đất, dưới nước, trên không; Bầu trời ban ngày và ban đêm: Mặt trời, cách tìm phương hướng bằng Mặt trời; Mặt trăng và các vì sao.

Thời lượng học tập được phân phối của lớp 2 là 1 tiết/ tuần, tổng số tiết là 35.

Lớp 3: Nội dung chương trình TN&XH lớp 3 có 3 chủ đề gồm 70 tiết của 35 tuần. Trong đó có 63 bài học mới và 7 bài ôn tập được phân phối:

Con người và sức khoẻ (18 bài): Cơ quan hô hấp (nhận biết trên sơ đồ ; tập thở sâu, thở không khí trong sạch; phòng một số bệnh lây qua đường hô hấp). Cơ quan tuần hoàn (nhận biết trên sơ đồ; hoạt động lao động và tập thể dục thể thao vừa sức; phòng bệnh tim mạch). Cơ quan bài tiết nước tiểu (nhận biết trên sơ đồ; biết giữ vệ sinh). Cơ quan thần kinh (nhận biết trên sơ đồ ; biết ngủ, nghỉ ngơi, học tập và làm việc điều độ).

Xã hội (21 bài): Gia đình: Mối quan hệ họ hàng nội, ngoại; quan hệ giữa sự gia tăng số người trong gia đình và số người trong cộng đồng; biết giữ an toàn khi ở nhà; Trường học: Một số hoạt động chính ở trường tiểu học, vai trò của giáo viên và HS trong các hoạt động đó, biết giữ an toàn khi ở trường; Tỉnh (thành phố) nơi đang sống: một số cơ sở hành chính, giáo dục, y tế,…, làng quê và đô thị; giữ vệ sinh nơi công cộng; an toàn giao thông.

Tự nhiên (31 bài): Thực vật và động vật: Đặc điểm bên ngoài của cây xanh và một số con vật (nhận biết một số đặc điểm chung và riêng của một số cây cối cà con vật); Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Mặt Trời và Trái Đất: Mặt Trời: nguồn sáng và nguồn nhiệt; vai trò của Mặt Trời đối với sự sống trên Trái Đất; Trái Đất trong hệ Mặt Trời; Mặt Trăng và Trái Đất: hình dạng, đặc điểm bề mặt và sự chuyển động của Trái Đất; ngày đêm, năm tháng, các mùa.

Phương pháp dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở các trường tiểu học

Phương pháp giải quyết vấn đề

Giải quyết vấn đề là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề của HS. Các em được đặt trong tình huống có vấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đề giúp HS lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp. Trong dạy học theo hình thức trải nghiệm môn TN&XH, phương pháp giải quyết vấn đề thường được vận dụng khi HS phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự việc nảy sinh trong quá trình hoạt động. Phương pháp giải quyết vấn đề có ý nghĩa quan trọng, phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS, giúp các em có cách nhìn toàn diện hơn trước các hiện tượng, sự việc nảy sinh trong hoạt động, cuộc sống hàng ngày. Để phương pháp này thành công thì vấn đề đưa ra phải sát với mục tiêu hoạt động, kích thích HS tích cực tìm tòi cách giải quyết. Đối với tập thể lớp, khi giải quyết vấn đề giáo viên phải coi trọng nguyên tắc tôn trọng, bình đẳng, tránh gây ra căng thẳng không có lợi khi giáo dục HS.

Phương pháp sắm vai

Sắm vai là phương pháp giáo dục giúp HS thực hành cách ứng xử, bày tỏ thái độ trong những tình huống giả định hoặc trên cơ sở óc tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo của các em. Sắm vai thường không có kịch bản cho trước mà HS tự xây dựng trong quá trình hoạt động. Đây là phương pháp giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào cách ứng xử cụ thể mà các em quan sát được. Việc “diễn” không phải là phần quan trọng nhất của phương pháp này mà là xử lí tình huống khi diễn và thảo luận sau phần diễn đó. Mục đích của phương pháp trên không phải chỉ ra cái cần làm mà bắt đầu cho một cuộc thảo luận. Để bắt đầu cho một cuộc thảo luận thú vị người sắm vai nên làm một cái gì đó sai, hoặc phải thực hiện nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Nếu người sắm vai làm đúng mọi chuyện thì chẳng có gì để thảo luận. Sắm vai có ý nghĩa rất lớn trong việc hình thành và phát triển các kỹ năng giao tiếp cho HS. Thông qua sắm vai, HS được rèn luyện, thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn, tạo điều kiện phát triển óc sáng tạo của các em, khích lệ thay đổi thái độ và hành vi theo hướng tích cực trước một vấn đề hay đối tượng nào đó.

Phương pháp trò chơi Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Trò chơi là tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề hay thực hiện những hành động, việc làm hoặc hình thành thái độ thông qua một trò chơi nào đó. Trò chơi là một hoạt động mang tính sáng tạo cao, thể hiện ở việc lựa chọn chủ đề chơi, phân vai tạo ra tình huống, hoàn cảnh chơi, sử dụng phương tiện thay thế trong các trò chơi sáng tạo, lựa chọn các phương thức hành động và phân chia tình huống chơi để giải quyết nhiệm vụ chơi trong những trò chơi có luật. Trò chơi là một phương thức giải trí tích cực, hiệu quả, mang lại niềm vui, sự hứng khởi, hồn nhiên, yêu đời cho HS,… để các em tiếp tục học tập và rèn luyện tốt hơn. Về mặt tâm lý học, trong quá trình diễn ra trò chơi tất cả các thành viên của nhóm đều tham gia hết mình và từ đó các em sẽ được trải nghiệm, bởi vì mỗi cá nhân cũng như cả nhóm đang sống trong một tình huống khác với những gì các em đã sống trong cuộc sống thực.

Phương pháp làm việc nhóm

Làm việc theo nhóm nhỏ là phương pháp tổ chức dạy học – giáo dục, trong đó, giáo viên sắp xếp HS thành những nhóm nhỏ theo hướng tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa các thành viên, từ đó HS trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùng nhau phối hợp làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm. Làm việc nhóm có ý nghĩa rất lớn trong việc: Phát huy cao độ vai trò chủ thể, tính tự giác, tích cực, sáng tạo, năng động, tinh thần trách nhiệm của HS, tạo cơ hội cho các em tự thể hiện, tự khẳng định khả năng, thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao; Giúp HS hình thành các kỹ năng xã hội và phẩm chất nhân cách cần thiết như: kỹ năng tổ chức, quản lí, giải quyết vấn đề, hợp tác, có trách nhiệm cao, tinh thần đồng đội, sự quan tâm và mối quan hệ khăng khít, sự ủng hộ cá nhân và khuyến khích tinh thần học hỏi lẫn nhau, xác định giá trị của sự đa dạng và tính gắn kết; Thể hiện mối quan hệ bình đẳng, dân chủ và nhân văn: tạo cơ hội bình đẳng cho mỗi cá nhân người học được khẳng định và phát triển. Nhóm làm việc sẽ khuyến khích HS giao tiếp với nhau và như vậy sẽ giúp cho những em nhút nhát, thiếu tự tin có nhiều cơ hội hòa nhập với lớp học,…

Hình thức dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở các trường tiểu học

Hình thức thực hành

Hình thức thực hành là hình thức dạy học dựa trên cơ sở sự quan sát giáo viên làm mẫu và thực hiện tự lực của HS dưới sự hướng dẫn của giáo viên nhằm hoàn thành các bài tập, từ đó hình thành các kỹ năng, kỹ xảo cho HS. Thêm vào đó, hình thức dạy học thực hành còn giúp học củng cố tri, xay dung pham chat và phát triển năng lực tu duy để có đủ khả nang xử lí các tình huống trong thuc te cuộc song. Thong thường một quá trình dạy học thực hành trải qua 3 giai đoaṇ: giai đoạn chuẩn bi,̣ giai đoạn thuc hiện và giai đoạn kết thúc. Hình thức dạy học thực hành chủ yếu đuợc xay dung dua theo quan điểm của thuyet hành vi, lấy việc lặp đi lặp lại nhiều lần các động tác kết hợp quá trình tu duy để hoàn thiện dần các động tác, từ đó hình thành kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực, phát triển tri thức cho HS.

Hình thức thí nghiệm Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Hình thức dạy học thí nghiệm là hình thức mà giáo viên tổ chức cho HS sử dụng các dụng cụ thí nghiệm tái tạo lại những hiện tượng xảy ra trong thực tế để tìm hiểu và rút ra kết luận khoa học. Thí nghiệm là nền tảng của dạy học. Thí nghiệm giúp HS chuyển từ tư duy cụ thể sang tư duy trừu tượng và ngược lại. Khi làm thí nghiệm HS rút ra được các khái niệm, định luật. Thí nghiệm được sử dụng theo đúng mục đích sẽ là nguồn HS khai thác, tìm tòi, phát hiện kiến thức, giúp HS phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực nhận thức tư duy khoa học.

Hình thức tham quan dã ngoại

Dạy học theo hình thức tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với HS. Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em HS được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy… ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em. Từ đó tăng kiến thức thực tế cho HS.

Hình thức sản xuất thử

Hình thức sản xuất thử là hình thức mà dưới dạng công cụ, thiết bị dạy học, các thành tố của hoạt động sản xuất, giúp cho quá trình học tập của HS trở nên hấp dẫn hơn, HS hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lập sáng tạo, giúp HS được trải nghiệm thực tiễn cuộc sống và sản xuất, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn cuộc sống, góp phần hình thành một số phẩm chất và năng lực của HS; góp phần thực hiện giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cung cấp nhân lực trực tiếp cho địa phương. Quan điểm đổi mới chất lượng dạy học là trang bị cho HS các năng lực thực hiện nhiều hơn những tri thức có tính tái hiện lại. Để thực hiện được định hướng đổi mới này phải cần đến các phương thức đào tạo có tính hoạt động và có tính giải quyết vấn đề. Người học cần được trang bị một lượng tri thức cơ bản đồng thời liên kết và định hướng tới các năng lực. Bản chất của hình thức dạy học sản xuất thử là người học phải hoạt động cả tay chân và trí óc để tạo ra một sản phẩm cụ thể.

Hình thức tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với HS nói riêng. Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi”. Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho HS; giúp HS dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn,…

Hình thức học theo dự án Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Hình thức học theo dự án là hình thức duới sự huớng dẫn của giáo vien, nguời học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ nang thong qua viẹc giải quyết mọt bài tạp tình huống (dự án) có thật trong đời sống, theo sát chuong trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể. Nguời học là trung tam của dạy học dự án, nguời học khong hoạt đọng đọc lạp mà làm viẹc theo nhóm, đóng vai là những nguời thuọc các lĩnh vực khác nhau, có nhiẹm vụ hoàn thành vai trò của mình theo mục tieu đã đề ra. Trong dạy học dự án nguời học cần hoàn thành dự án với những sản phẩm cụ thể có ý nghĩa và giá trị nhất định đối với bản than và xã họi. Trong suốt quá trình dạy học, vai trò của giáo vien là định huớng, tổ chức, tu vấn, giám sát, giúp đỡ, tạo điều kiẹn thuạn lợi cho nguời học thực hiẹn dự án và thong qua đó phát triển các nang lực của bản thân.

Người giáo viên trong hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Giáo viên trong Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở trường tiểu học là người có vị trí quan trọng, hướng dẫn HS tham gia các hoạt động học tập. Giáo viên trong môn TN&XH là những người có lòng yêu nghề, có kiến thức chuyên môn truyền thụ nội dung kiến thức cho HS và là người có tâm huyết với nghề. Qua thực tế tìm hiểu, kết hợp trao đổi với giáo viên trong các trường học tôi thấy trình độ giáo viên ở các trường tiểu học hiện nay đều đạt chuẩn và trên chuẩn, đây là một yếu tố rất thuận lợi để nâng cao chất lượng giáo viên. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về trình độ đào tạo cũng như năng lực giảng dạy, hiện nay trong các trường tiểu học giáo viên đã theo học các lớp đào tạo để nâng cao trình độ hiểu biết của mình. Các trường Tiểu học hiện nay đều tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho các thầy cô được học tập nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên trong nhà trường. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng ảnh hưởng đến nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của cấp Tiểu học hiện nay và ảnh hưởng đến phương pháp dạy học của giáo viên. Có trình độ cao giáo viên mới nắm vững được tri thức, phương pháp dạy học phù hợp đạt hiệu quả cao. Từ đó giúp giáo viên yêu nghề và có tâm huyết với nghề hơn. Tất cả các giáo viên trong các trường Tiểu học đều thấy được rằng tầm quan trọng của môn TN&XH. Đây là một nhận thức đúng đắn, vì chúng ta biết môn TN&XH trong nhà trường Tiểu học có nhiệm vụ cung cấp những tri thức cơ bản ban đầu về các sự vật hiện tượng trong tự nhiên xã hội và các mối quan hệ trong đời sống thực tế của con người xảy ra xung quanh các em. Chính vì vậy mà Hoạt động dạy học trải nghiệm môn TN&XH ở trường tiểu học cho HS rất quan trọng góp phần hình thành nhân cách, hiểu biết về thế giới xung quanh của các em sau này.

Người học sinh trong hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

HSTH là một giai đoạn phát triển, đây là giai đoạn đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của các giai đoạn tiếp theo. Trong giai đoạn hiện nay lứa tuổi Học sinh tiểu học từ 6-11 tuổi là một giai đoạn phát triển có những đặc trưng riêng với hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Đặc điểm cơ bản của sự chú ý của Học sinh tiểu học là chú ý không chủ định, khả năng điều khiển chú ý còn hạn chế. Sự chú ý của Học sinh tiểu học vẫn còn gắn với một động cơ ngắn chẳng hạn: chăm phát biểu để được cô giáo khen, được điểm 10 để bố mẹ thưởng, chỉ chú ý trong những giờ học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều hình ảnh…Đặc điểm chú ý ở lứa tuổi này chưa bền vững do quá trình ức chế còn yếu. Ở Học sinh tiểu học việc đánh giá còn nặng về cảm tính chứ chưa đi sâu vào tiêu chuẩn hiện thực. Với các em thầy cô giáo là thần tượng, lời thầy cô là chân lý, việc làm của thầy cô là chuẩn mực. Vì vậy trong quá trình dạy học cần giúp các em biết đánh giá và tự đánh giá là hết sức quan trọng bởi nó sẽ là sức mạnh tinh thần để giúp các em cố gắng tự mình vượt lên mọi khó khăn trong học tập và cuộc sống.

Tư duy của Học sinh tiểu học đặc biệt là HS đầu cấp còn mang tính trực quan, cụ thể hoạt động phân tích, tổng hợp còn mang nhiều dấu vết của tư duy trẻ mẫu giáo như khi đọc bài các em hay đọc to, lên lớp 3 – 4 trẻ có thể đọc bài mà không cần đọc to thành tiếng. Trong hoạt động khái quát hoá HS lớp 1, 2 thường căn cứ vào dấu hiệu bên ngoài cụ thể: trực quan để phân loại và khái quát. HS lớp 4, 5 tư duy trừu tượng phát triển hơn, trẻ đã biết căn cứ vào các dấu hiệu bản chất bên trong, những dấu hiệu chung của hàng loạt sự vật, hiện tượng để khái quát thành khái niệm.

Đánh giá kết quả hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Phương pháp đánh giá là kết hợp đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết; kết hợp nhiều hình thức đánh giá (quan sát, vấn đáp, trắc nghiệm khách quan, tự luận, thực hành, các dự án/sản phẩm học tập…), nhiều lực lượng tham gia đánh giá (đánh giá của giáo viên, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng của HS…). Năng lực của HS được đánh giá thông qua các mặt sau: Khả năng nhận thức ban đầu về một số sự vật, hiện tượng, mối quan hệ thường gặp trong môi trường TN&XH xung quanh, như: một số vấn đề liên quan đến sức khoẻ và sự an toàn trong cuộc sống; mối quan hệ của HS với gia đình, nhà trường, cộng đồng và thế giới tự nhiên; khả năng so sánh, phân loại các sự vật, hiện tượng đơn giản trong TN&XH theo một số tiêu chí; Khả năng tìm hiểu môi trường TN&XH xung quanh, bao gồm: kĩ năng đặt câu hỏi; kĩ năng quan sát, thực hành đơn giản; kĩ năng thu thập và ghi lại các dữ liệu đơn giản từ quan sát, thực hành; kĩ năng nhận xét so sánh sự giống và khác nhau giữa các sự vật, hiện tượng xung quanh và sự thay đổi của chúng theo thời gian,… Khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải thích được ở mức độ đơn giản một số sự vật, hiện tượng, mối quan hệ trong TN&XH xung quanh; phân tích được tình huống liên quan đến vấn đề an toàn, sức khoẻ của bản thân, người khác và môi trường sống xung quanh; giải quyết được vấn đề, đưa ra được cách ứng xử phù hợp trong các tình huống có liên quan (ở mức độ đơn giản).

1.2.3. Điều kiện tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Môi trường dạy học môn TN&XH là toàn bộ các yếu tố, các điều kiện xung quanh ảnh hưởng đến Học sinh tiểu học. Môi trường dạy học bao gồm môi trường bên trong và môi trường bên ngoài. Môi trường bên ngoài như: phòng học, bàn ghế, ánh sáng, âm thanh… phải phù hợp với Học sinh tiểu học về chiều cao của bàn ghế, độ sáng của phòng học. Nếu môi trường học tập thoáng mát, không gian rộng, điều kiện vật chất đầy đủ trang thiết bị sẽ tạo cho HS sự hứng thú trong quá trình tham gia môn học.

Môi trường bên trong: Chỉ các mối quan hệ nội tại bên trong của Học sinh tiểu học và giáo viên như: tiềm năng trí tuệ, những xúc cảm, những giá trị của cá nhân, vốn sống, giá trị đạo đức, phong cách dạy và học, nhân cách… Môi trường bên trong chính là động lực giúp học sinh hứng thú, ham học hỏi. Nó cũng giúp cho HS có thái độ tích cực, tự giác phát huy tính tích cực của bản thân. Để có được động lực đó một phần phụ thuộc vào khả năng thích khám phá , tìm hiểu của HS đối với các sự vật , hiện tượng xung quanh, một phần cũng phụ thuộc vào khả năng tác động của giáo viên , gia đình để giúp học sinh yêu thích môn học.

1.3. Quản lý hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

1.3.1. Lập kế hoạch hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Xây dựng kế hoạch Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm phải trên cơ sở kế hoạch chung và có sự phối hợp với kế hoạch của các bộ phận trong nhà trường như: Kế hoạch dạy học, kế hoạch hoạt động bộ môn, kế hoạch cơ sở vật chất… đáp ứng trọng tâm của từng năm học. Xây dựng kế hoạch dạy học theo hình thức trải nghiệm phải dựa trên sự chỉ đạo của phòng Giáo dục, chương trình môn học, nhiệm vụ chính trị, các chủ đề, chủ điểm sinh hoạt. Xây dựng kế hoạch dạy học theo hình thức trải nghiệm phải căn cứ kết quả điều tra cơ bản để xác định yêu cầu, nhiệm vụ, đề ra chỉ tiêu phấn đấu cho phù hợp với thực tại của trường. Kế hoạch dạy học theo hình thức trải nghiệm xây dựng phải phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường, đáp ứng nhiệm vụ trọng tâm của từng năm học nhiệm vụ chính trị của địa phương. Chú ý yếu tố thuận lợi và không thuận lợi khi xây dựng kế hoạch, xem xét khả năng của đội ngũ giáo viên, của các lực lượng phối hợp, tình hình HS, điều kiện cơ sở vật chất,…

Để xây dựng kế hoạch Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm, Hiệu trưởng cần chỉ đạo cán bộ, giáo viên thực hiện các yêu cầu sau: Chọn nội dung hoạt động có mục đích rõ ràng, dự kiến trước thời gian chuẩn bị, thời gian tiến hành, không trùng lặp hoạt động khác của trường. Xây dựng kế hoạch Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm cho giáo viên, cho HS, người cán bộ quản lý phải tiến hành những công việc cơ bản sau: Đánh giá được thực trạng của nhà trường liên quan đến Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm, làm rõ điều kiện nguồn lực đáp ứng cho Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm; xác định mục tiêu có tính khả thi; lựa chọn được những Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm cần tiến hành theo chủ đề của tuần, tháng, kỳ, năm học của từng bộ môn, và cách thức tiến hành, quan tâm đến nội dung Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm: Trải nghiệm nhận thức, trải nghiệm xã hội, trải nghiệm tình cảm, trải nghiệm mô phỏng thông qua máy tính, trò chơi,… Thiết kế lịch hoạt động cho toàn trường, cho từng khối lớp theo yêu cầu nội dung, hình thức hoạt động; lập dự trù kinh phí, điều kiện phương tiện và cơ sở vật chất cho hoạt động; chú ý kế hoạch hoạt động phải cân đối từ đầu năm đến cuối năm và trong hè, có lịch hoạt động tuần, lịch hoạt động tháng.

1.3.2. Tổ chức thực hiện hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học theo hình thức trải nghiệm là sự xếp đặt những hoạt động, những con người một cách khoa học, hợp lý, phối hợp các bộ phận để tạo ra tác động tích hợp. Hiệu trưởng phải thông báo kế hoạch, chương trình hành động đến các thành viên trong nhà trường sao cho mỗi thành viên hiểu và thực hiện đúng kế hoạch, phải quy định đúng chức năng, quyền hạn cho từng thành viên và phải tính đến năng lực, hiệu quả cho từng hoạt động, xác lập cơ chế phối hợp giữa các bộ phận và các thành viên liên quan. Tổ chức thực hiện kế hoạch Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm cho Học sinh tiểu học có liên quan mật thiết đến việc tổ chức hoạt động học tập văn hoá, rèn luyện đạo đức, kỹ năng sống cho HS trong nhà trường. Tổ chức thực hiện kế hoạch Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm gồm:

Thành lập Ban chỉ đạo là hình thành bộ máy triển khai hoạt động. Ban chỉ đạo thể hiện trình độ tổ chức, trình độ quản lý, khả năng sư phạm, và điều hành hoạt động của người Hiệu trưởng đứng đầu nhà trường. Ban chỉ đạo Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm bao gồm: Hiệu trưởng, các phó Hiệu trưởng, Đội thiếu niên, các khối trưởng chủ nhiệm, các tổ trưởng chuyên môn và các giáo viên phong trào… Thành lập Ban chỉ đạo để điều hành hoạt động, phối hợp, tổng hợp các điều kiện nhân lực – vật lực – tài lực cho hoạt động tiến hành thuận lợi. Ban chỉ đạo còn dự tính các tình huống nẩy sinh trong quá trình tổ chức các hoạt động, cùng nhau bàn bạc hoặc xử lý linh hoạt các vấn đề phát sinh.

Huy động các nguồn lực trong và ngoài nhà trường để tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm

Các nguồn lực phục vụ cho tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học bao gồm: Nguồn nhân lực; Vật lực; Tài lực; Nguồn lực thông tin về hoạt động giáo dục trải nghiệm ở trường tiểu học. Nguồn nhân lực tham gia các Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm trong nhà trường bao gồm toàn bộ nhân lực của trường: Đội thiếu niên, hay tổng phụ trách,… giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, Hội cha mẹ HS của Trường; tập thể HS,… Đây là tiềm năng sẵn có, phát huy được sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc triển khai các Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm đạt hiệu quả. Nguồn vật lực cơ sở vật chất và tài chính để tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học có thể huy động từ trong nhà trường và có thể huy động từ ngoài nhà trường đó là các nguồn lực do cha mẹ HS đóng góp, hoặc do các doanh nghiệp tài trợ, hoặc các tổ chức cá nhân trong nước, địa phương tài trợ.

Nguồn lực thông tin về Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học bao gồm: Sách tài liệu về hoạt động, thông tin giới thiệu, quảng cáo về hoạt động và các thông tin khác. Xây dựng cơ chế phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để tổ chức dạy học theo hình thức trải nghiệm. Nhà trường phải chủ động xây dựng cơ chế phối hợp các lực lượng để tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm cho HS.

1.3.3. Chỉ đạo thực hiện hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Chỉ đạo thực hiện kế hoạch tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm là sự can thiệp của Hiệu trưởng vào toàn bộ quá trình quản lý Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm để bảo đảm việc thực hiện được diễn ra đúng hướng, đúng kế hoạch, tập hợp và phối hợp các lực lượng giáo dục sao cho đạt hiệu quả mong muốn.

Việc chỉ đạo Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm sẽ đạt hiệu quả cao nếu trong quá trình chỉ đạo Hiệu trưởng biết kết hợp giữa sử dụng uy quyền và thuyết phục, động viên khích lệ, tôn trọng, tạo điều kiện cho người dưới quyền được phát huy năng lực và tính sáng tạo của họ. Cụ thể việc chỉ đạo thực hiện Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm trong trường tiểu học được tiến hành như sau: Chỉ đạo xây dựng và thực hiện nội dung chương trình Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học; chỉ đạo bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên về tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm; chỉ đạo đa dạng hóa các hình thức tổ chức Hoạt động dạy học trải nghiệm ở trường tiểu học; chỉ đạo đảm bảo các điều kiện hoạt động giáo dục; chỉ đạo phối hợp các lực lượng giáo dục để tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm.

1.3.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Kiểm tra, đánh giá là nhận định về kết quả của việc thực hiện kế hoạch Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm. Việc kiểm tra phải dựa vào chương trình, kế hoạch đã được quy định. Phải có tiêu chí, chuẩn mực cụ thể cho từng hoạt động, có thể định tính, định lượng hoặc được sự thừa nhận của tập thể, của xã hội trong những điều kiện hoàn cảnh cụ thể. Công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm giúp Hiệu trưởng kịp thời phát hiện và điều chỉnh những sai sót trong quá trình thực hiện kế hoạch từ đó đưa ra những uốn nắn, sửa chữa cần thiết. Để làm tốt công tác này hiệu trưởng cần: Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Xây dựng được các tiêu chí đánh giá kết quả Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm sát với mục đích yêu cầu của từng hoạt động, trong từng thời điểm. Xây dựng lực lượng đánh giá có uy tín đối với từng hoạt động, việc đánh giá phải được thực hiện thường xuyên, liên tục trực tiếp hoặc gián tiếp để kịp thời phát hiện và điều chỉnh những lệch lạc, sai sót trong quá trình thực hiện kế hoạch từ đó đưa ra những uốn nắn, sửa chữa cần thiết.

Sử dụng nhiều hình thức đánh giá như: Sử dụng phiếu khảo sát, quan sát thực tế, trao đổi trực tiếp, hỏi ý kiến giáo viên, HS hoặc chuyên Kiểm tra hoạt động học tập của HS về các nội dung trải nghiệm để biết được mức độ thu nhận và vận dụng kiến thức chung cũng như các kiến thức mà các em lĩnh hội được từ các Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm, cung cấp cho HS những phản hồi thông tin, giúp cho HS điều chỉnh hoạt động của mình.

Kiểm tra Hoạt động dạy học, giáo dục của giáo viên đối với việc thực hiện các mục tiêu giáo dục của tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm. Đồng thời Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra, xem xét việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên (thông qua việc kiểm tra bài soạn của giáo viên, dự giờ giảng của giáo viên ở những bài học có nội dung liên quan đến Hoạt động trải nghiệm…) để đảm bảo hiệu quả công việc đã đề ra, từng bước nâng cao chất lượng Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm trong nhà trường.

Kiểm tra đánh giá về tinh thần thái độ, ý thức tham gia Hoạt động trải nghiệm của HS và mức độ đạt được về kiến thức, kỹ năng hành vi của Sau khi kiểm tra đánh giá phải tổ chức rút kinh nghiệm, chỉ ra được những mặt đạt được và chưa được của hoạt động, qua đó công nhận những giá trị và những đóng góp của các tập thể và cá nhân đối với Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm. Do vậy việc kiểm tra, đánh giá Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm phải khách quan, chính xác, toàn diện, hệ thống, công khai, kịp thời, vừa sức và bám sát vào yêu cầu của chương trình, mục tiêu giáo dục cấp học. Trên cơ sở đó làm sáng tỏ thực trạng để điều chỉnh quá trình giáo dục, dạy học sao cho hợp lý và cuối cùng là thông tin kết quả này đến địa chỉ có nhu cầu.

1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý động hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

1.4.1. Chính sách, chủ trương đổi mới giáo dục liên quan đến hoạt động dạy học trải nghiệm

Nghị quyết của các Đại hội Đảng định hướng cho việc đổi mới giáo dục, các văn bản, Chỉ thị của ngành Giáo dục – đào tạo đã được các cấp quản lý cụ thể hóa và hướng dẫn thực. Việc quản lý Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm của Hiệu trưởng sẽ mang lại hiệu quả cao khi được sự quan tâm lãnh đạo của cấp trên với những chính sách và đường lối đúng đắn nhằm khuyến khích, động viên Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm trong nhà trường, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh. Ngày 26/12/2025 Bộ GD&ĐT (GDĐT) đã Ban hành Chương trình giáo dục phổ thông mới (GDPT) kèm theo Thông tư số 32/2024/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2024 (GDPT mới), Chương trình mới có hiệu lực từ ngày 15/2/2025. Theo tinh thần của của đổi mới giáo dục phổ thông năm 2024 thì hoạt động trải nghiệm bên cạnh được găn với các môn học như một hình thức học hiệu quả thì đã trở thành một môn học riêng biệt nhằm góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu theo các mức độ phù hợp với mỗi cấp học đã được quy định trong Chương trình tổng thể.

1.4.2. Các điều kiện tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Việc quản lý Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm của Hiệu trưởng sẽ mang có hiệu quả cao hơn nếu trường lớp được xây dựng khang trang, đạt chuẩn, điều kiện, phương tiện dạy học theo hình thức trải nghiệm hiện đại được trang bị đầy đủ và đồng bộ. Để có được như vậy cần có sự đầu tư kinh phí của nhà nước, sự quan tâm đầu tư của nhân dân, của các doanh nghiệp, nhà hảo tâm trong tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm…

1.4.3. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhận thức của HS Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Về trình độ, năng lực, phẩm chất của người Hiệu trưởng: Để có hiệu quả trong công tác quản lý, nâng cao chất lượng giáo dục trong Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm, người Hiệu trưởng phải hiểu rõ mục tiêu giáo dục, am hiểu sâu sắc nội dung giáo dục, nắm chắc các phương pháp giáo dục, các nguyên tắc giáo dục xã hội chủ nghĩa. Người Hiệu trưởng phải là nhà giáo có kinh nghiệm, có uy tín, là con chim đầu đàn của tập thể giáo viên, có trình độ tổ chức và năng lực triển khai Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm trong nhà trường một cách hiệu quả.

Về trình độ, năng lực, phẩm chất của đội ngũ giáo viên: Trong nhà trường, giáo viên là lực lượng chủ lực để thực hiện các nhiệm vụ đề ra, chất lượng đội ngũ giáo viên quyết định đến chất lượng giáo dục toàn diện HS. Đề cao vai trò của giáo viên, Nghị quyết TW2 khóa VIII khẳng định: “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh, giáo viên phải có đủ đức, tài”. Trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, phẩm chất đạo đức của người giáo viên ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học theo hình thức trải nghiệm, vì thế mà ảnh hưởng đến chất lượng quản lý Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm.

Về phẩm chất và năng lực của HS: Phẩm chất và năng lực HS có ảnh hưởng quan trọng đến quản lý Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm. HS ngoan, chăm học, có động cơ và ý chí học tập tốt, lại thông minh, sắc sảo và được lựa chọn qua kỳ thi nghiêm túc, điểm chuẩn vào trường cao thì cách tổ chức Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm của Hiệu trưởng phải khác các trường bình thường khác. Phẩm chất và năng lực HS phụ thuộc nhiều yếu tố: mặt sinh học, mặt xã hội, thành phần dân cư, bản sắc văn hóa địa phương… Vì vậy, Hiệu trưởng và giáo viên khảo sát nắm vững đối tượng xây dựng kế hoạch dạy học theo hình thức trải nghiệm cho đúng và sát với đối tượng HS.

1.4.4. Sự phối hợp giữa các bên liên quan trong tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

Phương châm giáo dục của Đảng và nhà nước ta rất coi trọng và đánh giá cao vai trò giáo dục của nhà trường. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu GD&ĐT Học sinh tiểu học cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cả ba môi trường giáo dục: nhà trường – gia đình – xã hội, trong đó nhà trường là nhân tố giữ vai trò chủ đạo. Đã có nhiều cuộc họp giữa nhà trường, hội cha mẹ HS với phụ huynh HS hoặc nhà trường với chính quyền đại phương nhưng xem ra mới chỉ chú trọng nhiều về vấn đề xây dựng cơ sở vật chất nhà trường, khuyến học – khuyến dạy… mà chưa chú trọng nhiều đến nội dung phối hợp cụ thể công việc gì và xây dựng cơ chế phối hợp như thế nào. Nên chăng, các nhà trường cần tổ chức những cuộc họp “tay ba” giữa Nhà trường với Chính quyền địa phương và Hội cha mẹ HS bàn bạc sâu về vấn đề này. Đại diện nhà trường là Hiệu trưởng; đại diện gia đình HS là cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi hoặc người được cha mẹ hợp pháp ủy quyền; đại diện địa phương là người đứng đầu hợp pháp của chính quyền địa phương. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

Gia đình HS có trách nhiệm chủ động, tích cực phối hợp cùng nhà trường và các tổ chức đoàn thể giáo dục con em; phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm của con em mình gây ra theo quy định của pháp luật. Cha mẹ HS có các quyền tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến về nội dung, chương trình phối hợp và phương pháp giáo dục HS của nhà trường. Yêu cầu nhà trường thường xuyên thông báo kết quả học tập và rèn luyện của con em mình; tham gia các hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường; yêu cầu nhà trường, cơ quan quản lý giáo dục giải quyết theo pháp luật những vấn đề có liên quan đến việc giáo dục con em…

Chính quyền địa phương có quyền yêu cầu nhà trường trên địa bàn thông báo định kỳ, hoặc đột xuất về kết quả thực hiện nhiệm vụ giáo dục của đơn vị; yêu cầu nhà trường trên địa bàn phối hợp để triển khai, thực hiện những chủ trương, nhiệm vụ có nội dung liên quan tới giáo dục cho HS…

Công tác phối hợp giữa ba môi trường giáo dục hiện nay ở Việt Nam chúng ta tuy đã có nhiều cố gắng nhưng vẫn còn không ít những bất cập về nội dung và cách thức, bởi chúng ta chưa tìm được tiếng nói chung, cách thức phối hợp chưa thật sự thống nhất và đồng bộ dẫn đến những hậu quả gây mất uy tín cho nhà trường, mỗi khi sự việc xảy ra thì đùn đẩy trách nhiệm cho nhau.

Kết luận chương 1

HĐTN là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân HS được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống nhà trường, cũng như ngoài xã hội với tư cách chủ thể hoạt động, qua đó phát triển năng lực tâm lý – xã hội, năng lực thực hiện, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình. Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm là quá trình giáo viên dạy học thông qua hình thức trải nghiệm nhằm tăng cường tri thức, kỹ năng, năng lực cho HS. Quản lý dạy học theo hình thức trải nghiệm ở trường tiểu học là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra của Hiệu trưởng đến tập thể giáo viên, HS và quá trình dạy học theo hình thức trải nghiệm, cùng các lực lượng liên đới nhằm thực hiện mục tiêu phát triển năng lực của HS đáp ứng yêu cầu xã hội. Dạy học theo hình thức trải nghiệm trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, các năng lực tâm lý – xã hội…; giúp HS tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này. Luận văn: Quản lý dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: Thực trạng dạy học trải nghiệm môn Tự nhiên và Xã hội

Luận Văn Thạc Sĩ, Quản lý giáo dục