Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Nguyên tắc và biện pháp tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở ở thành phố Hà Nội dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

3.1. Nguyên tắc tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân ở trường Trung học cơ sở

Để việc tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân ở trường Trung học cơ sở đạt hiệu quả, GV cần quán triệt các nguyên tắc chung của lí luận dạy học như đảm bảo tính khoa học, tính giáo dục, tính vừa sức, tính thực tiễn và yêu cầu chung của dạy học phát triển năng lực, lấy học sinh và hoạt động học làm trung tâm đồng thời cần thực hiện đúng các nguyên tắc mang tính đặc trưng của Dạy học trải nghiệm như:

3.1.1. Đảm bảo tổ chức Dạy học trải nghiệm phải phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở

Đây là nguyên tắc cơ bản và quan trọng hàng đầu trong quá trình tổ chức Dạy học trải nghiệm môn Giáo dục công dân. Bởi sự khác biệt căn bản giữa Dạy học trải nghiệm trong môn học và tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm là xuất phát từ mục tiêu của môn học. Chương trình môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở đã quy định các chủ đề học tập và mỗi chủ đề đều được mô tả chi tiết thông qua các Yêu cầu cần đạt. Như vậy, GV tổ chức Dạy học trải nghiệm tức là tổ chức các hoạt động học tập tăng cường tính trải nghiệm cho học sinh nhằm hướng tới đạt mục tiêu của môn học. Nguyên tắc này đòi hỏi việc tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân phải xuất phát từ mục tiêu môn học. Mục tiêu phải được xác định toàn diện, bao gồm: “bảo đảm các kiến thức, rèn luyện các kỹ năng, định hướng thái độ, tư tưởng, tình cảm; từ đó phát triển các năng lực và phẩm chất cho người học”. Để bảo đảm yêu cầu này, người GV đứng lớp cần “xác định được mục tiêu của từng lớp, từng mạch nội dung và từng chủ đề/bài học cụ thể; từ đó lựa chọn các hình thức, biện pháp và nội dung Giáo dục công dân tổ chức Hoạt động trải nghiệm phù hợp. GV phải là người định hướng, tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm sao cho HS không chỉ lĩnh hội được kiến thức mà phải học tập được phương pháp để tự đi tới kiến thức đó. Đôi khi, trong tổ chức Dạy học trải nghiệm, vì tính hấp dẫn của một số hình thức tổ chức, GV và HS rất dễ lệch ra khỏi mục tiêu dạy học môn học” [34]. Vì thế, GV cần xuất phát từ Yêu cầu cần đạt của chương trình môn học, từ mục tiêu bài học để xác định các hoạt động học tập sẽ tổ chức cho HS. Cần phân biệt rõ những Hoạt động trải nghiệm được thiết kế để dạy học môn học chứ không phải Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp. GV cũng cần quán triệt điều này để khi thiết kế kế hoạch Dạy học trải nghiệm trong môn học sẽ thể hiện được đặc trưng của môn học, tránh bị trùng lặp hay chồng chéo với các môn học khác nhất là hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp trong chương trình. GV cũng lưu ý dựa vào mục tiêu của môn học kết hợp với các môn học khác để tổ chức các hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp liên môn để vừa đạt hiệu quả cao mà lại có thể giảm thiểu chi phí, áp lực học tập cho HS. Ví dụ thiết kế một hoạt động trải nghiệm tham quan học tập “Hành trình di sản văn hóa Hà Nội” có thể đạt mục tiêu học tập ở môn Giáo dục công dân, môn lịch sử, địa lí…Như vậy, HS tham gia một hoạt động trải nghiệm học tập mà có thể học được kiến thức của nhiều môn học.

3.1.2. Đảm bảo học sinh được trực tiếp tham gia vào quá trình trải nghiệm và đúc kết kinh nghiệm Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Một trong những đặc trưng và yêu cầu của Dạy học trải nghiệm là huy động sự tham gia của HS và bản thân HS phải được trực tiếp thực hiện, đó là đảm bảo yếu tố “trải”, vì khi trực tiếp tham gia thì mới huy động được kinh nghiệm, cảm xúc trong học tập. Thực tế cho thấy, các giờ học hiệu quả nhấn mạnh đến sự phát triển trí tuệ bao gồm cả trí tuệ IQ và EQ. Vì thế, việc HS được trực tiếp tham gia trải nghiệm sẽ giúp các em có cảm xúc sau học tập trải nghiệm và rút ra được kinh nghiệm cho bản thân.

Để huy động được sự tham gia của đa số HS trong lớp, tạo cơ hội cho tất cả HS đều được trải nghiệm thì GV phải xây dựng được kế hoạch Dạy học trải nghiệm phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của HS. Muốn làm được điều đó, trước hết GV phải tìm hiểu để nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lí của HS Trung học cơ sở nói chung và những tâm tư, nguyện vọng, cảm xúc của HS lớp sẽ tổ chức Dạy học trải nghiệm nói riêng. Ở giai đoạn này, HS đang có nhiều thay đổi cả về thể chất và tâm lí. HS thường bị ảnh hưởng nhiều bởi cảm xúc và các yếu tố xung quanh tác động. Nắm bắt điều này để GV xác định nhu cầu, tâm lý của các em. Học tập trải nghiệm sẽ mang lại hiệu quả cao nếu phù hợp với nhu cầu, với mong muốn và cảm xúc của HS. Do đó, bản thân GV phải tự tìm hiểu, tự học, tự bồi dưỡng để “trang bị cho mình những kiến thức về tâm lí học lứa tuổi, tâm lí học giao tiếp, những kiến thức về giới tính… từ đó có thể nhận xét đúng khả năng của HS; hiểu được tâm tư, tình cảm, nhu cầu hoạt động của các em. Bên cạnh sự phát triển của thể chất thì ở độ tuổi này các năng lực cá nhân của mỗi HS cũng ngày càng được hoàn thiện như các năng lực: tư duy đánh giá, phân tích, phát hiện và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo…” [34]. Bên cạnh đó, khả năng tự chủ, tự học, tư duy và làm việc độc lập, phối hợp nhóm trong công việc hay giải quyết các nhiệm vụ đặt ra trong thực tiễn cuộc sống hàng ngày cũng ngày càng hoàn thiện hơn. Hơn nữa, trong mỗi khối lớp, mỗi lớp thì trình độ của HS lại không đồng đều.

3.1.3. Đảm bảo sự phù hợp và khai thác tối đa điều kiện kinh tế – văn hóa – xã hội của địa phương và nhà trường

Học tập trải nghiệm sẽ thực sự mang lại hiệu quả cao nếu nó phù hợp với điều kiện thực tiễn. Một kế hoạch tổ chức Dạy học trải nghiệm có thể rất hay, rất hoàn hảo nhưng sẽ trở nên vô nghĩa nếu không phù hợp với điều kiện của địa phương, của nhà trường. Bởi vậy, khi xây dựng kế hoạch Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở, ngoài việc phân tích kĩ chương trình môn học để xác định xem những nội dung nào có thể tổ chức trải nghiệm thì điều không kém phần quan trọng là GV cần xác định các điều kiện của địa phương để đưa thực tiễn vào trong bài học và mang kiến thức của bài học ra thực tiễn. Sự hòa quyện giữa bài học và thực tiễn là một trong những yêu cầu căn bản để làm nên sự thành công của việc Dạy học trải nghiệm. VD: Khi phân tích chương trình môn học lớp 7 với chủ đề “Bảo vệ di sản văn hóa”, GV sẽ nhận thấy đây là chủ đề rất phù hợp với việc thiết kế Dạy học trải nghiệm. GV cũng xác định rằng, việc dạy học nội dung nầy sẽ mang lại hiệu quả cao nếu GV tổ chức dưới hình thức trải nghiệm tham quan thực tế. Tuy nhiên, việc đưa học sinh đi tham quan học tập tại một số di sản văn hóa không phải là điều dễ làm vì còn phụ thuộc vào thời gian, nguồn lực kinh tế và điều kiện an toàn cho HS. Vì vậy, sẽ hiệu quả nếu GV có thể tận dụng điều kiện thực tế của địa phương, cho HS trải nghiệm ngay chính ở những di sản quanh Hà Nội, gần địa điểm trường của HS sẽ giảm thiểu về thời gian, chi phí và đảm bảo an toàn. Chẳng hạn như GV trường Trung học cơ sở Lý Thường Kiệt, Cát Linh, Nguyễn Tri Phương có thể đưa HS trải nghiệm tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, di tích Hoàng thành Thăng Long, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

3.1.4. Đảm bảo huy động được sự tham gia phối hợp của phụ huynh học sinh và cộng đồng trong tổ chức Dạy học trải nghiệm

Yêu cầu của Dạy học trải nghiệm là gắn nội dung dạy học với thực tiễn, giúp HS vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Vì vậy, có những hoạt động học tập trải nghiệm HS thực hiện ngay trên lớp học nhưng cũng có những trải nghiệm HS thực hiện ở ngoài lớp học, ở nhà. Chính vì thế, tổ chức Dạy học trải nghiệm rất cần sự tham gia phối hợp của phụ huynh học sinh và cộng đồng để tổ chức. Sự phối hợp của phụ huynh HS và cộng đồng có thể ở nhiều góc độ khác nhau, ủng hộ các hoạt động hoặc trực tiếp tham gia vào các hoạt động. Thực tế cho thấy việc dạy học môn Giáo dục công dân theo chương trình Giáo dục phổ thông mới năm 2020 có rất nhiều Yêu cầu cần đạt cần đến sự phối hợp của gia đình để thực hiện. Ví dụ với bài học “Siêng năng, kiên trì” để đánh giá được HS siêng năng kiên trì như thế nào trong học tập, trong cuộc sống hằng ngày GV có thể giao cho HS lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch tập luyện thể dục buổi sáng, đọc sách hàng ngày hay trồng và chăm sóc một cái cây…, điều đó rất cần sự phối hợp của gia đình trong việc nhắc nhở, kiểm soát HS thực hiện kế hoạch đó. Ngược lại, nếu thiếu sự phối hợp từ phía gia đình hay các lực lượng xã hội khác sẽ ảnh hưởng lớp tới hiệu quả Dạy học trải nghiệm thậm chí có những nội dung Dạy học trải nghiệm sẽ không thể tổ chức được. Ví dụ những Hoạt động trải nghiệm dưới hình thức tham quan thực tế rất cần phải có kinh phí nếu không có sự ủng hộ của gia đình thì khó để thực hiện.

3.2. Biện pháp tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân ở trường Trung học cơ sở trên địa bàn Hà Nội Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

GDCD ở cấp Trung học cơ sở là môn học phù hợp với việc tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm, tăng cường vai trò tham gia trực tiếp của học sinh vào các hoạt động học tập để kiến tạo tri thức và vận dụng tri thức một cách hiệu quả trong điều kiện thực tiễn. Tuy nhiên trên thực tế việc tổ chức Dạy học trải nghiệm trong dạy học Giáo dục công dân tại các trường Trung học cơ sở trên địa bàn Hà Nội chưa được thực hiện thường xuyên, đồng bộ, GV còn khó khăn, lúng túng khi tiến hành Dạy học trải nghiệm. Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng việc Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân ở trường Trung học cơ sở trên địa bàn Hà Nội, tác giả đề xuất các biện pháp từ việc định hướng lựa chọn các phương pháp, hình thức Dạy học trải nghiệm phù hợp với nội dung môn học đến việc xây dựng kế hoạch Dạy học trải nghiệm trong môn học, đến tổ chức Dạy học trải nghiệm và tiến hành kiểm tra, đánh giá nhằm giúp đội ngũ GV Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở tổ chức tốt việc Dạy học trải nghiệm trong môn học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn học.

3.2.1. Xác định nội dung trong môn học phù hợp để tổ chức Dạy học trải nghiệm

Môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở được xây dựng dựa trên 4 mạch nội dung cơ bản gồm: “giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật, giáo dục kĩ năng sống và giáo dục kinh tế. Các mạch nội dung này được triển khai theo các chủ đề dạy học trong chương trình môn học và thể hiện tính đồng tâm, phát triển từ lớp 6 đến lớp 9. Nội dung môn học xây dựng trên cơ sở tiếp nối chương trình môn Đạo đức ở cấp Tiểu học và là căn cứ để phát triển đối với chương trình môn GD kinh tế và pháp luật ở cấp Trung học phổ thông. Mạch nội dung giáo dục đạo đức được xây dựng dựa trên 5 phẩm chất chủ yếu: yêu nước; nhân ái; chăm chỉ; trung thực; trách nhiệm, đây là những phẩm chất đạo đức gắn liền với mỗi HS và cần được rèn luyện thường xuyên và liên tục. Trong chương trình các phẩm chất này được xây dựng và cụ thể hóa thông qua các chủ đề trong môn học ở từng lớp. Mạch nội dung giáo dục pháp luật là những kiến thức về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Mạch giáo dục kinh tế tập trung vào các kiến thức về hoạt động tiêu dùng. Mạch giáo dục kĩ năng sống rèn luyện cho HS dựa trên 2 nhóm kĩ năng gồm: Kĩ năng nhận thức, quản lí bản thân và kĩ năng tự bảo vệ” [13]. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Để xác định tổ chức Dạy học trải nghiệm ở nội dung giáo dục nào và tổ chức Dạy học trải nghiệm như thế nào với nội dung đó, GV cần phân tích thật kĩ chương trình môn học ở các lớp, căn cứ vào đối tượng học sinh, điều kiện dạy học cụ thể để xác định các nội dung giáo dục có thể tổ chức Dạy học trải nghiệm. Khi thực hiện việc phân tích đó sẽ giúp GV xác định được sẽ tổ chức Dạy học trải nghiệm ở mạch nội dung nào, chủ đề nào và thậm chí cụ thể là Yêu cầu cần đạt nào trong từng chủ đề đó.

GV có thể xác định các nội dung giáo dục dự kiến sẽ tổ chức Dạy học trải nghiệm theo 3 cách cụ thể như sau:

Cách 1: Dạy học trải nghiệm ở một pha hoạt động nào đó trong chuỗi các hoạt động của bài học (Mở đầu/ Hình thành kiến thức mới/ Luyện tập/Vận dụng). Với cách xác định này thông thường GV sẽ căn cứ vào Yêu cầu cần đạt cụ thể của từng chủ đề. Các Yêu cầu cần đạt trong chương trình môn học được xây dựng từ thấp đến cao theo hướng phát triển năng lực cho học sinh, nhấn mạnh khả năng thực hiện, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. Ví dụ: Với chủ đề “Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ” ở lớp 6 gồm các Yêu cầu cần đạt: “1- Nêu được một số truyền thống của gia đình, dòng họ; 2- Giải thích được một cách đơn giản ý nghĩa của truyền thống gia đình, dòng họ; 3- Biết giữ gìn, phát huy truyền thống gia đình, dòng họ bằng những việc làm cụ thể, phù hợp”. Như vậy các yêu cầu này được nâng dần từ mức nhớ, hiểu và vận dụng. Những Yêu cầu cần đạt hướng đến khả năng vận dụng của HS thì nên được ưu tiên thực hiện qua các Hoạt động trải nghiệm. Với cách xác định này cho thấy các chủ đề môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở đều có khả năng để thực hiện dạy học thông qua các Hoạt động trải nghiệm và ngược lại để có thể thực hiện tốt các Yêu cầu cần đạt này đòi hỏi GV phải thiết kế các Hoạt động trải nghiệm cho HS được học tập trải nghiệm. Cụ thể ở các lớp:

Bảng 3.1. Các Yêu cầu cần đạt có thể tổ chức Dạy học trải nghiệm trong CT môn Giáo dục công dân lớp 6
Bảng 3.2. Các Yêu cầu cần đạt có thể tổ chức Dạy học trải nghiệm trong CT môn Giáo dục công dân lớp 7
Bảng 3.3. Các Yêu cầu cần đạt có thể tổ chức Dạy học trải nghiệm trong CT môn Giáo dục công dân lớp 8
Bảng 3.4. Các Yêu cầu cần đạt có thể tổ chức Dạy học trải nghiệm trong CT môn Giáo dục công dân lớp 9

Lưu ý: Với các Yêu cầu cần đạt ở mức độ vận dụng này, GV thiết kế các hoạt động học tập để HS có cơ hội vận dụng kiến thức vào thực tiễn là hình thức trải nghiệm ở mức độ cao nhất. Tuy nhiên, việc tổ chức các Hoạt động trải nghiệm như thế nào để đạt được các Yêu cầu cần đạt đó thì còn phụ thuộc vào điều kiện học tập, đối tượng HS và thời gian tổ chức dạy học. Vì vậy, không phải nội dung nào trong các Yêu cầu cần đạt ở tất cả các chủ đề trên GV đều có thể thiết kế và Dạy học trải nghiệm thực tiễn được. Vì vậy, GV nên cân nhắc sẽ tổ chức các chủ đề nào để phù hợp vào đạt hiệu quả cao nhất.

Cách 2: Dạy học trải nghiệm đối với một chủ đề trong chương trình (hoặc một bài học trong sách giáo khoa). Đối với cách xác định này, GV sẽ căn cứ vào đặc thù của từng bài học kết hợp với các điều kiện dạy học cụ thể để thực hiện Dạy học trải nghiệm ở nhiều hoạt động trong bài học từ mở đầu, hình thành kiến thức mới, luyện tập và vận dụng. Với các chủ đề có nội dung gần gũi, phù hợp với tâm sinh lí học sinh, gắn với các điều kiện thực tiễn thì GV có thể tổ chức Dạy học trải nghiệm đối với cả bài học. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Cách 3: Dạy học trải nghiệm thông qua tổ chức Hoạt động trải nghiệm liên chủ đề, liên môn

Trong chương trình môn học, GV có thể lựa chọn để tổ chức cho HS trải nghiệm bằng cách xây dựng chủ đề dạy học sau khi đã học xong một số chủ đề có liên quan đến nhau. VD, ở lớp 6 GV có thể thiết kế chủ đề trải nghiệm sau khi HS đã học chủ đề Yêu thương con người và chủ đề Tiết kiệm. Với cách làm này GV sẽ có thể tổ chức Hoạt động trải nghiệm với quy mô lớn hơn (cho một khối lớp) và gắn với thực tiễn để HS có nhiều cơ hội trải nghiệm phong phú hơn.

Ngoài ra, GV có thể căn cứ vào điều kiện cụ thể để tổ chức các chủ đề trải nghiệm liên môn với các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường nhằm đạt mục tiêu của môn học và mục tiêu giáo dục chung của nhà trường. VD: GV có thể căn cứ vào chương trình ở từng khối lớp, kết hợp với các môn học như Lịch sử và địa lí, Mĩ thuật, Âm nhạc, Ngữ văn, Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp để tổ chức các dự án tham quan học tập, các cuộc thi hoặc các sự kiện trong nhà trường như Dự án “Bảo tồn di sản văn hóa”; Dự án “Về nguồn”; Sự kiện “Ngày hội văn hóa giữa các dân tộc”; Cuộc thi “Tìm hiểu kiến thức pháp luật”, Diễn đàn “Lí tưởng sống của thanh niên hiện nay…”.

3.2.2. Lựa chọn hình thức, phương pháp Dạy học trải nghiệm phù hợp với đặc trưng của từng mạch nội dung trong môn học

Hiệu quả của Dạy học trải nghiệm sẽ phụ thuộc một phần lớn vào việc GV lựa chọn các hình thức và phương pháp tổ chức Hoạt động trải nghiệm có phù hợp hay không. Để lựa chọn hình thức và phương pháp Dạy học trải nghiệm cần căn cứ vào nhiều yếu tố như mục tiêu, nội dung chương trình, đối tượng HS, trình độ của GV và điều kiện dạy học trong đó quan trọng hơn cả là phù hợp với nội dung giáo dục của môn học. Môn Giáo dục công dân được xây dựng dựa trên 4 mạch nội dung bao gồm: “Giáo dục đạo đức; Giáo dục kĩ năng sống; Giáo dục kinh tế và Giáo dục pháp luật”. Các mạch nội dung này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong việc thực hiện mục tiêu của môn học, tuy nhiên mỗi mạch nội dung giáo dục cũng có những đặc trưng riêng nhất định. Vì vậy, GV cần căn cứ vào đặc thù của từng mạch nội dung giáo dục để lựa chọn các hình thức và phương pháp tổ chức Dạy học trải nghiệm phù hợp thì sẽ mang lại hiệu quả cao.

Đối với mạch nội dung giáo dục đạo đức Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Mạch nội dung giáo dục đạo đức được xây dựng dựa trên các phẩm chất chủ yếu cần hình thành và phát triển cho HS bao gồm: “yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm”. Mục tiêu của mạch nội dung này là giáo dục cho HS về tri thức đạo đức, giáo dục hành vi đạo đức để hình thành thói quen tích cực phù hợp với những chuẩn mực đạo đức xã hội. Như vậy, mục tiêu chính không dừng lại ở việc HS học được kiến thức đạo đức nào mà quan trọng là HS vận dụng các kiến thức đó để điều chỉnh hành vi theo hướng tích cực như thế nào. Hiệu quả điều chỉnh hành vi sẽ bắt nguồn từ việc HS có cảm xúc đạo đức, hình thành tri thức đạo đức và hành vi đạo đức.

Vì vậy, “để việc dạy học các bài học này được hiệu quả, GV chú trọng việc khai thác các câu chuyện, thông tin, tình huống thực tiễn gần gũi với HS trung học cơ sở, tiêu biểu, điển hình để giáo dục cho HS giá trị đạo đức của bài học thông qua các hoạt động tương tác, giao tiếp đa chiều. GV nên đi theo một quy trình của quá trình nhận thức: từ những trường hợp cụ thể (riêng) để đến những giá trị tổng thể (chung); từ thông tin, tình huống trong SGK để đến với đời sống thực tế của HS qua các hoạt động liên hệ. Bằng cách đó, GV giúp HS có thể kết nối cuộc sống với bài học, đưa bài học vào cuộc sống một cách thật tự nhiên” [140]. GV cần quan tâm việc phát triển thái độ, cảm xúc và hành vi cho HS, gắn liền với giá trị đạo đức nào đó.

Đối với mạch nội dung này GV nên lựa chọn cho HS trải nghiệm trên lớp thông qua phương pháp đóng vai, tổ chức trò chơi, quan sát tranh, ảnh, xem video, nghe hát để khơi gợi cảm xúc đạo đức cho HS hoặc tổ chức cho HS trải nghiệm thực hành ngay tại lớp học những hành vi, việc làm thể hiện tình cảm đạo đức.

VD: Khi dạy chủ đề “Yêu thương con người” giáo viên có thể cho HS trải nghiệm cảm xúc thông qua xem video, hoặc câu chuyện thực tế về những tấm gương có những hành vi, việc làm tốt, đáng trân trọng để khơi gợi cảm xúc tích cực ở HS và thôi thúc HS học tập, làm theo những tấm gương đó. Hoặc GV cho HS cả lớp cùng trải nghiệm cảm xúc khi thực hiện một hành động yêu thương hoặc nói lời yêu thương với người bạn trong lớp của mình.

Hình 3.1. Học sinh trường Trần Duy Hưng quận Cầu Giấy trong hoạt động trải nghiệm bài Yêu thương con người lớp 6

Ngoài ra, GV có thể tổ chức cho HS trải nghiệm thông qua các dự án thiện nguyện, dự án bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, hoặc tổ chức cho HS tham quan học tập trải nghiệm tại các khu di tích lịch sử, văn hóa.

VD1: Khi dạy chủ đề “Tự hào về truyền thống gia đình” ở lớp 6, GV có thể tổ chức cho học sinh tham quan học tập tại làng nghề truyền thống làm gốm Bát tràng để hiểu biết về một truyền thống làng nghề và cách người dân giữ gìn và phát huy nghề truyền thống như thế nào, từ đó rút ra bài học cho bản thân. (Xem phụ lục 2.1)

VD2: Khi dạy chủ đề “Bảo tồn di sản văn hóa” ở lớp 7, GV có thể tổ chức cho học sinh trải nghiệm thông qua thực hiện dự án để tìm hiểu và thực hiện các sản phẩm tuyên truyền giới thiệu về di sản văn hóa của địa phương và các hoạt động bảo tồn di sản văn hóa. (Xem phụ lục 2.2) Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Đối với mạch nội dung giáo dục kĩ năng sống

Khác với mạch giáo dục đạo đức “vốn tập trung vào việc phát triển các giá trị đạo đức và thái độ sống phù hợp với HS, bài học giáo dục kĩ năng sống lại thiên về tính thực hành – một đặc trưng cơ bản của các bài học giáo dục kĩ năng sống. Khi dạy các chủ đề thuộc mạch nội dung này, GV cần thiết kế, tổ chức nhiều hoạt động thực hành gần gũi với các việc làm của HS khi ở nhà, ở trường để các em có cơ hội được rèn luyện và phát triển, từ đó dần dần tạo nên những kĩ năng và thói quen sống tích cực” [140]. Phương pháp trải nghiệm trong mạch nội dung này là tổ chức cho HS thực hành kĩ năng.

VD1: Khi dạy chủ đề “Ứng phó với tình huống nguy hiểm” lớp 6, GV có thể tổ chức cho HS thực hành trải nghiệm mặc áo phao để ứng phó khi gặp lũ lụt.

VD2: Khi dạy chủ đề “Ứng phó với tâm lí căng thẳng” lớp 7 GV tổ chức cho HS thực hành cách ứng phó với tâm lí căng thẳng thông qua bài tập Yoga cười HS nghiên cứu các bước thực hiện bài tập Yoga cười thông qua video hướng dẫn tập bài tập Yoga cười hoặc thông qua làm mẫu của giáo viên, đặt các câu hỏi nếu chưa rõ cách thực hiện.

HS thực hiện các bước của bài tập Yoga cười, thực hành bài tập Yoga cười.

Bước 2: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm: GV bật âm nhạc phù hợp với bài tập để tăng không khí tươi vui cho phần luyện tập, mời 1 – 3 HS thực hiện các bước của bài tập Yoga cười trước cả lớp. HS cả lớp cùng GV thực hiện bài tập Yoga cười theo hướng dẫn.
Bước 3: Thảo luận, phân tích kết quả trải nghiệm: GV mời 3 – 5 HS chia sẻ cảm nhận, cảm xúc của HS khi tham gia bài tập Yoga cười. GV tập trung khai thác cảm xúc của HS khi thực hiện hoạt động này, để HS nhận ra được bài tập làm cho HS cảm thấy vui vẻ, đỡ căng thẳng hơn.
Bước 4: Nhận xét, đánh giá và định hướng vận dụng trong bối cảnh mới : GV nêu vấn đề: Nếu không cảm thấy bài tập này phù hợp với bản thân để giải tỏa bớt căng thẳng, HS có thể có những cách nào khác? HS trao đổi cặp đôi và đưa ra câu trả lời. GV mời đại diện 3 – 5 cặp đôi chia sẻ. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

GV nhận xét không khí của lớp học khi thực hiện Yoga cười, kết luận: Thể dục thể thao, giải trí là một cách dễ dàng để chúng ta giải tỏa căng thẳng hàng ngày. Mỗi một người nên lựa chọn một môn thể thao phù hợp với điều kiện, sức khỏe và sở thích để luyện tập thường xuyên.

VD3: Khi dạy chủ đề “Phòng ngừa tai nạn vũ khí cháy nổ và các chất độc hại” lớp 8, GV tổ chức cho HS thực hành cách sử dụng bình cứu hỏa để ứng phó với tình huống khi có hỏa hoạn xảy ra. Với hoạt động này, GV có thể cho HS thực hành thao tác từng bước khi GV làm mẫu hoặc cũng có thể mời một chú cảnh sát phòng cháy chữa cháy đến hướng dẫn HS thao tác.

Hình 3.2. Hình ảnh một Hoạt động trải nghiệm môn Giáo dục công dân lớp 8 tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi quận Thanh Xuân

Đối với mạch nội dung giáo dục pháp luật

Giáo dục pháp luật là mạch nội dung rất quan trọng nhằm giáo dục ý thức pháp luật cho HS hướng tới điều chỉnh hành vi của bản thân theo đúng quy định của pháp luật. Ở cấp Trung học cơ sở, mạch nội dung này khai thác dưới góc độ các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong các mối quan hệ và trong những lĩnh vực cơ bản của đời sống hằng ngày. Để dạy học nội dung này một cách hấp dẫn và hiệu quả, GV cần khai thác các tình huống từ thực tiễn cuộc sống, cập nhật các thông tin gần gũi với HS sẽ có giá trị giáo dục điều chỉnh hành vi cao hơn. Vì vậy, Dạy học trải nghiệm với nội dung này yêu cầu GV cần gắn kiến thức bài học với hơi thở thực tiễn, tạo ra các bối cảnh thực hoặc giả định để HS thể hiện cách ứng xử của mình trong môi trường an toàn đó là lớp học. Phương pháp học tập trải nghiệm đặc trưng đối với mạch nội dung này là trải nghiệm thông qua nghiên cứu tình huống thực tiễn, đóng vai hoặc thông qua tổ chức cuộc thi tuyên truyền về pháp luật, thực hành thiết kế các sản phẩm tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ công dân, việc thực hiện pháp luật của công dân như vẽ tranh tuyên truyền, thiết kế khẩu hiệu tuyên truyền.

VD1: Khi dạy chủ đề “Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí” trong môn Giáo dục công dân lớp 9, GV có thể tổ chức cho HS trải nghiệm hoạt động đóng vai, mô phỏng phiên tòa xét xử vụ án Tấm Cám. Cụ thể như sau:

Mục tiêu: Học sinh huy động được kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân để bước đầu nhận biết được một số vấn đề về vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Nội dung:

Học sinh đóng vai thực hiện 1 phiên tòa giả định để lật ngược lại vụ án Tấm cám đã xảy ra nhiều năm về trước.

Sản phẩm:

Xét xử và luận tội được tội danh của 3 mẹ con Tấm, Cám dựa trên những hiểu biết của HS (HS nhận diện được vấn đề/nhiệm vụ mà mình cần phải thực hiện; dùng ngôn ngữ để trao đổi, thảo luận, viết kịch bản và diễn đạt trong phiên tòa giả định; biết lập luận để bảo vệ nhân vật mà mình đóng vai, bảo vệ thân chủ của mình, bảo vệ tính chính xác nghiêm minh của pháp luật; biết lắng nghe, chia sẻ với các thành viên trong nhóm; thể hiện sự sáng tạo, xây dựng các ý tưởng mới khi lật lại vụ án năm xưa; phân chia công việc; quản lý thời gian trong khi thực hiện nhiệm vụ; tự tin thể hiện quan điểm, ý kiến của mình trước phiên tòa)

Tổ chức thực hiện:

GV giao nhiệm vụ cho các nhóm từ tiết trước:

Nhóm 1: Đóng vai Tấm và luật sư bào chữa cho Tấm.
Nhóm 2: Đóng vai Cám và luật sư bào chữa cho Cám.
Nhóm 3: Đóng vai bà mẹ ghẻ và luật sư bào chữa cho bà mẹ ghẻ.
Nhóm 4: Đóng vai Thẩm phán và hội thẩm nhân dân xét xử luận tội 3 mẹ con Tấm, Cám dựa trên các dấu hiệu vi phạm pháp luật.

HS làm việc theo nhóm để hoàn thiện kịch bản ở nhà.

Các nhóm đóng vai thực hiện phiên tòa trên lớp
GV nhận xét, góp ý và khẳng định: Để xem các Thẩm phán đã luận đúng tội cho 3 mẹ con Tấm, Cám hay chưa, chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài học ngày hôm

VD2: Khi dạy chủ đề “Quyền và nghĩa vụ của công dân trong gia đình” lớp 8, GV có thể tổ chức cho HS đóng vai tái hiện một tình huống thực tế diễn ra trong cuộc sống hằng ngày để HS khai thác về quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng.

Đối với mạch nội dung giáo dục kinh tế Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Giáo dục kinh tế là “mạch nội dung kiến thức rất gần với đời sống hàng ngày của HS. Ở cấp Trung học cơ sở, mạch nội dung này được thiết kế theo hướng đồng tâm và phát triển từ lớp 6 đến lớp 9 với các chủ đề: Lớp 6 là “Tiết kiệm”; lớp 7 là “Quản lí tiền”; lớp 8 là “Lập kế hoạch chi tiêu”; lớp 9 là “Tiêu dùng thông minh” phù hợp với lứa tuổi HS cấp Trung học cơ sở. Các nội dung này hướng đến HS biết vận dụng kiến thức về quản lí tài chính cá nhân, quản lí chi tiêu áp dụng ngay chính trong cuộc sống hàng ngày của bản thân mình. Bên cạnh đó biết lan tỏa những cách làm đúng và giúp đỡ bạn bè, những người xung quanh cùng thực hiện. Vì vậy, khi dạy nội dung này GV có thể tổ chức cho HS trải nghiệm thông qua các hoạt động điều tra, khảo sát thực tế ở địa phương hoặc lập kế hoạch thực hiện các dự án gắn với cuộc sống hằng ngày của học sinh hoặc cho HS thực hành để sáng tạo ra các sản phẩm cụ thể có ích cho cuộc sống”.

VD khi dạy chủ đề “Tiết kiệm” ở lớp 6, GV tổ chức cho HS học tập trải nghiệm qua dự án “Tiết kiệm nước” để khảo sát về nhu cầu sử dụng nước sạch của các hộ dân gần nơi ở, viết báo cáo điều tra và đưa ra những biện pháp tuyên truyền về việc sử dụng tiết kiệm nước sạch tại địa phương.

GV cũng có thể tổ chức cho HS thực hiện các sản phẩm theo nhóm để báo cáo về kế hoạch thực hành tiết kiệm như sáng tạo các sản phẩm tái chế, lập kế hoạch tiết kiệm thời gian…

Hình 3.3. Một số sản phẩm hoạt động tái chế đề dùng trong bài Tiết kiệm lớp 6 của HS trường Trung học cơ sở Cát Linh quận Đống Đa

3.2.3 Chuẩn bị đầy đủ các điều kiện, phương tiện cần thiết để tổ chức Dạy học trải nghiệm

Một trong những yêu cầu để tổ chức Dạy học trải nghiệm là cần đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện, học liệu cần thiết. Vì vậy, khi xác định được hình thức, phương pháp tổ chức dạy học thì GV cần chuẩn bị các điều kiện dạy học cụ thể dựa trên Hoạt động trải nghiệm sẽ tổ chức. Tuy nhiên, ở bước này, GV cũng có thể linh hoạt thực hiện dựa trên các điều kiện hiện có sau đó tiến hành lựa chọn sẽ tổ chức trải nghiệm bằng hình thức và phương pháp nào cho phù hợp

Đối với Dạy học trải nghiệm trên lớp học: tùy vào phương pháp và hình thức tổ chức có thể chuẩn bị các điều kiện cần thiết như phương tiện, học liệu cụ thể. VD với hoạt động đóng vai cần chuẩn bị kịch bản, đạo cụ đóng vai. Với trò chơi cần chuẩn bị các vận dụng cần thiết nhất là những trò chơi phức tạp. Với hoạt động thảo luận hoặc thực hành tạo ra sản phẩm cần chuẩn bị giấy A0, giấy màu, bút…

Đối với các Hoạt động trải nghiệm trong khuân viên trường: Quan tâm tới các điều kiện về sân chơi, bãi tập, hội trường, loa, mic…
Đối với các Hoạt động trải nghiệm thực tiễn khâu chuẩn bị sẽ phức tạp và chi tiết hơn. VD tổ chức cho HS tham quan học tập trải nghiệm thì cần chuẩn bị và lên kế hoạch trước đó về những điều kiện cần thiết.

Nối chung, để Dạy học trải nghiệm hiệu quả thì yếu tố tác động lớn đó là điều kiện tổ chức cho nên GV cần quan tâm và có kế hoạch chuẩn bị cẩn thận để mang lại hiệu quả cao.

3.2.4. Thiết kế các hoạt động Dạy học trải nghiệm cho học sinh theo chu trình: Trải nghiệm – Phân tích – Khái quát – Áp dụng Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Thiết kế các Hoạt động trải nghiệm cho HS theo chu trình: Trải nghiệm – Phân tích – Khái quát -Áp dụng. Ngoài ra khi thiết kế các Hoạt động trải nghiệm, GV cũng cần chú ý tới cách tổ chức của từng phương pháp sao cho phù hợp. Chu trình trải nghiệm này GV có thể linh hoạt trong quá trình thiết kế, tuy nhiên cần quan tâm tới việc vận dụng quy trình này vào Dạy học trải nghiệm một chủ đề hay một hoạt động trong chủ đề/ bài học sẽ dạy.

Với dạy học một chủ đề/ bài học bằng trải nghiệm, có thể tổ chức cả 4 pha trải nghiệm trong chu trình trên trong các hoạt động học của bài học. Sự tương ứng một cách tương đối giữa các pha trải nghiệm với các hoạt động học trong bài có thể xem xét như sau:

VD Dạy học trải nghiệm chủ đề “Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ” lớp 6 có thể thiết kế các pha trải nghiệm tương ứng với các hoạt động học như:

Với dạy học một hoạt động trong chủ đề/ bài học bằng trải nghiệm, các pha trải nghiệm có thể ứng với các bước thực hiện hoạt động học trên lớp cụ thể như

3.2.5. Tuân thủ các bước tổ chức hoạt động theo quy trình Dạy học trải nghiệm

Định hướng và chuyển giao nhiệm vụ học trải nghiệm

Ở bước này, để chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm cho HS một cách cụ thể, rõ ràng, GV cần tạo tâm thế học tập cho HS, giúp HS ý thức được nhiệm vụ học tập và hứng thú với hoạt động học tập trải nghiệm. GV có thể đưa ra các câu hỏi, tình huống để HS huy động kiến thức, kĩ năng có liên quan đến nội dung mà HS sẽ trải nghiệm. GV nên tạo tình huống học tập dựa trên việc huy động kiến thức, kinh nghiệm của bản thân học sinh có liên quan đến vấn đề mà học sinh sẽ trải nghiệm và mong muốn trải nghiệm. Sau đó, GV cung cấp thông tin về nhiệm vụ trải nghiệm, học sinh sẽ thực hiện tổ chức lớp học (phân công nhiệm vụ cho cá nhân hoặc nhóm, tổ chức không gian học tập) và cung cấp những phương tiện cần thiết để các em thực hiện.

Tổ chức cho học sinh tham gia trải nghiệm Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Học sinh trực tiếp tham gia vào Hoạt động trải nghiệm (đóng vai, thảo luận, trò chơi, thiết kế sản phẩm, thực hành kĩ năng…). Các em sẽ huy động những kinh nghiệm sẵn có để giải quyết các vấn đề, tình huống đặt ra; khơi gợi và bồi dưỡng tình cảm, cảm xúc cá nhân. Bản thân các em bồi dưỡng, củng có kinh nghiệm đã có và tự rút ra kiến thức, kĩ năng, tình cảm mới – kinh nghiệm mới.

Tổ chức cho học sinh chia sẻ, thảo luận về kết quả trải nghiệm

Tổ chức cho HS chia sẻ, báo cáo kết quả và thảo luận. HS chia sẻ cảm nhận về kết quả trải nghiệm. Phân tích kết quả trải nghiệm, đánh giá và cùng nhận xét kết quả trải nghiệm đó để rút ra được những kinh nghiệm mới, kiến thức, kĩ năng mới sau trải nghiệm. Những kinh nghiệm này được thực hiện dưới dạng phát biểu (trình bày, nhận xét, góp ý), thể hiện cảm xúc, hành vi, các sản phẩm học tập.

Nhận xét, tổng kết và định hướng cho HS vận dụng trải nghiệm vào bối cảnh mới

GV đánh giá và định hướng cho HS vận dụng kinh nghiệm trong bối cảnh mới. Căn cứ vào quá trình trải nghiệm và các sản phẩm trải nghiệm của HS, GV tổ chức phân tích, định hướng để HS tự chiêm nghiệm (Khẳng định kinh nghiệm đúng, phát hiện những sai sót, sai lầm (nếu có) từ đó khái quát hóa kinh nghiệm mới, hoàn thiện hơn kinh nghiệm đã có. Bên cạnh đó, GV có thể kết nối những nội dung đã học với những tình huống và kiến thức có liên quan trong thực tế để vừa đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học của học sinh, vừa chuẩn bị cho những trải nghiệm mới.

3.2.6. Kết hợp linh hoạt các hình thức đánh giá trong Dạy học trải nghiệm Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Song song với hoạt động dạy học, GV cần thiết kế công cụ đánh giá để đảm bảo thực hiện kiểm tra, đánh giá các mục tiêu đã đề ra và điều chỉnh kịp thời trong từng giai đoạn của quá trình. Khi thiết kế công cụ đánh giá, giáo viên cần lưu ý một số vấn đề như: Đánh giá cả quá trình và sản phẩm trải nghiệm của HS; Đánh giá nhóm và đánh giá cá nhân trong nhóm; Đánh giá khả năng vận dụng kiến thức lí thuyết vào thực tiễn. Có những công cụ phù hợp với từng hoạt động đánh giá. GV cần phân tích mục tiêu, chọn phương pháp đánh giá phù hợp và thiết kế công cụ đánh giá tương ứng. Tùy vào mục tiêu và hoàn cảnh dạy học mà GV có thể lựa chọn một hoặc một số phương pháp và hình thức đánh giá, không nhất thiết phải kết hợp các hình thức gây áp lực cho việc dạy học. Việc đánh giá thực hiện chủ yếu nhằm giúp học sinh tự xem xét lại kết quả trải nghiệm của bản thân và có phương hướng điều chỉnh cho phù hợp.

Tổ chức cho HS tự đánh giá

Trong Dạy học trải nghiệm, việc HS được tham gia vào quá trình đánh giá dưới hình thức tự đánh giá là rất quan trọng. Có thể hiểu: Tự đánh giá là quá trình học sinh tự nhận xét về mức độ đạt được và sự tiến bộ của bản thân so với mục tiêu, Yêu cầu cần đạt của bài học/chủ đề dựa trên các tiêu chí đánh giá cụ thể, trên cơ sở đó điều chỉnh để đạt kết quả cao hơn.

Các tiêu chí học sinh căn cứ để tự đánh giá trong mỗi bài học là những tiêu chí được xây dựng dựa trên chuẩn đánh giá của mỗi bài học/chủ đề. Các tiêu chí này có thể do giáo viên xây dựng để học sinh tự đánh giá hoặc giáo viên và học sinh cùng xây dựng tiêu chí cụ thể. Tuy nhiên nên khuyến khích việc học sinh cùng tham gia xây dựng các tiêu chí tự đánh giá bởi khi học sinh hiểu tiêu chí trước khi đánh giá sẽ có định hướng trong quá trình rèn luyện để đạt kết quả cao hơn.

Ưu điểm và hạn chế của tự đánh giá:

Ưu điểm: “Tự đánh giá giúp người học nhận thức sâu sắc hơn về những gì mình đã học, đã tiến bộ và những gì cần cố gắng, học sinh biết chịu trách nhiệm trước kết quả học tập của mình, tự tin hơn về những gì các em có thể làm được, rèn luyện được cách tự học cho học sinh”.

Hạn chế: Khả năng thực hiện việc tự đánh giá của mỗi học sinh là khác nhau nên không phải học sinh nào cũng hiểu đúng yêu cầu và mục đích của tự đánh giá. Thông thường học sinh sẽ có xu hướng đánh giá cao bản thân mình nên kết quả đánh giá chưa thực sự đáng tin cậy.

Một số hình thức tổ chức cho học sinh tự đánh giá:

Tổ chức cho học sinh tự đánh giá kết quả học tập thông qua bài học cụ thể

Hình thức tự đánh giá này có thể đánh giá phẩm chất và năng lực đặc thù. Với hình thức tự đánh giá này, học sinh có thể tự nhận xét về mức độ đạt được của mình so với chuẩn đánh giá của chủ đề/bài học. Giáo viên cũng có thể cho học sinh bày tỏ suy nghĩ về những nội dung mình đã làm tốt, những nội dung hoạt động mình còn khó khăn trong bài học và đề xuất cách khắc phục. Hoặc GV có thể tổ chức cho HS tự đánh giá mức độ thực hiện các hành vi, việc làm theo các chuẩn mực đã được học. Hình thức tự đánh giá này, GV có thể xây dựng các loại công cụ đánh giá như: bảng kiểm, thang đo, bài viết,…

Ví dụ 1: Sau khi tổ chức một nội dung hoặc một bài học, giáo viên yêu cầu học sinh tự đánh giá bản thân mình bằng bài viết ngắn sau: Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Tổ chức cho học sinh tự đánh giá sản phẩm hoặc kĩ năng của bản thân trong các hoạt động học tập trải nghiệm

Hình thức tự đánh giá này có thể dùng để đánh giá năng lực chung hoặc năng lực đặc thù. Với hình thức đánh giá này, học sinh sẽ được tự đánh giá với những sản phẩm mình đã hoàn thiện thông qua một hoạt động học (sản phẩm có thể là tranh vẽ, sơ đồ tư duy, bài thuyết trình…) dựa trên các tiêu chí cụ thể được giáo viên và cả lớp cùng xây dựng và công bố trước. Bên cạnh đó, học sinh cũng có thể tự đánh giá kĩ năng thực hiện hoặc thao tác hành vi của bản thân khi thực hiện một kĩ năng nào đó (ví dụ, học sinh tự đánh giá kĩ năng thuyết trình trước đám đông của mình) để biết cách cải tiến đối với những điều chưa tốt. Hình thức tự đánh giá này, GV cần căn cứ vào chuẩn đánh giá để xây dựng các công cụ như: bảng kiểm, thang đo hoặc đánh giá theo tiêu chí,…

Ví dụ: Phiếu tự đánh giá kĩ năng thuyết trình trước đám đông (theo thang đo 4 mức: mức 1 là thấp nhất; mức 4 là cao nhất)
Ví dụ 2: Phiếu tự đánh giá kĩ năng trình bày (theo tiêu chí)

Ví dụ 3: Phiếu tự đánh giá sản phẩm học tập (sử dụng thang đo 5 mức: mức 1 là thấp nhất; mức 5 là cao nhất)

Tổ chức cho học sinh tự đánh giá mức độ tham gia, đóng góp của mình vào công việc chung của nhóm.

Hình thức tự đánh giá này nhằm mục đích đánh giá năng lực chung. Thông qua kết quả tự đánh giá này, học sinh tự ý thức được mình tham gia và đóng góp như thế nào với hoạt động của nhóm, mình có điểm mạnh và điểm yếu gì để phát huy và khắc phục. Cũng dựa trên kết quả tự đánh giá của học sinh, giáo viên có biện pháp để hỗ trợ từng học sinh tiến bộ cũng như ghi nhận sự tiến bộ của học sinh thông qua các lần hoạt động nhóm. Hình thức tự đánh giá này, GV có thể xây dựng các loại công cụ như: phiếu tự đánh giá theo tiêu chí (rubric), bảng kiểm, thang đo,…

Ví dụ 1: Phiếu tự đánh giá theo tiêu chí (rubric)

Tổ chức cho học sinh đánh giá đồng đẳng

“Đánh giá đồng đẳng trong học tập trải nghiệm là quá trình học sinh thu nhận thông tin thông qua các sản phẩm học tập của các bạn trong lớp để đưa ra những nhận xét về sự tiến bộ hoặc mức độ đạt được mục tiêu của các bạn dựa trên những tiêu chí cụ thể, trên cơ sở đó giúp cho các bạn có thể đưa ra những quyết định nhằm khắc phục điểm yếu, phát huy điểm mạnh và điều chỉnh để tiến bộ hơn trong học tập. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Đánh giá đồng đẳng là học sinh được tham gia vào việc đánh giá sản phẩm, công việc của những người cùng học khác. Họ phải nắm rõ những nội dung mà họ dự kiến sẽ đánh giá trong sản phẩm công việc của bạn học. Đây chính là quá trình từng học sinh trong lớp học cùng tham gia một hoạt động/chương trình học tập đánh giá lẫn nhau. Học sinh quan sát các bạn trong quá trình học tập, vì vậy, thông tin mà các em có về hoạt động của nhau mang tính chi tiết, cụ thể hơn là thông tin thầy cô thu được. Đánh giá đồng đẳng không tập trung vào đánh giá tổng kết cuối kì mà nhằm mục đích hỗ trợ học sinh trong suốt quá trình học tập của các em. Điều này có nghĩa là học sinh sẽ đánh giá lẫn nhau dựa trên các tiêu chí đã được định trước. Các tiêu chí này sẽ do giáo viên tự xác định hoặc do thầy và trò cùng thống nhất xác định và phải thực hiện bằng những ngôn từ cụ thể, phù họp với khả năng nhận thức của học sinh”.

Ưu điểm và hạn chế của đánh giá đồng đẳng:

Ưu điểm: Qua đánh giá hoạt động, sản phẩm học tập của bạn, học sinh có thể học hỏi những điểm tốt hoặc rút kinh nghiệm từ những chưa tốt của bạn; hình thành khả năng tự chịu trách nhiệm với những nhận xét, đánh giá của mình về bạn học; thông qua việc đánh giá bạn học, học sinh hình thành rõ ràng hơn trong bản thân mình các yêu cầu về học tập, về cách ứng xử với người khác, từ đó, điều chỉnh hay phát triển hành vi, thái độ của bản thân.

Hạn chế: Đánh giá đồng đẳng phụ thuộc rất nhiều vào cảm tính của học sinh; khó thu thập được thông tin chính xác về những học sinh nhút nhát, ít được bạn chú ý.

Các cách tổ chức cho học sinh đánh giá đồng đẳng:

Cách 1: Đánh giá đồng đẳng dựa trên Hệ số đánh giá đồng đẳng

Bước 1: GV đánh giá hoạt động nhóm
Bước 2: Tổ chức cho các thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau và tính hệ số đánh giá

“Mỗi HS sẽ đánh giá các thành viên trong nhóm tham gia công việc như thế nào.

Sử dụng các mức độ trong thang đo sau:

Tốt hơn các bạn khác => 3 điểm
Tốt bằng các bạn khác => 2 điểm
Không tốt bằng các bạn khác => 1 điểm
Không giúp ích được gì => 0 điểm
Cản trở công việc của nhóm => -1 điểm

Cộng tổng điểm của một thành viên do tất cả các thành viên khác trong nhóm chấm.

Chia tổng điểm trên cho (số lượng thành viên đánh giá x số lượng tiêu chí x 2) sẽ được hệ số đánh giá đồng đẳng.

Lưu ý: Để tránh cảm tình cá nhân ảnh hưởng đến kết quả đánh giá, nếu điểm số nào đó rất cao hoặc rất thấp, chỉ xuất hiện một lần trong một tiêu chí thì điểm đó được thay bằng điểm trung bình giả định (điểm 2).

Bước Tính kết quả đánh giá cho từng cá nhân.

Kết quả cá nhân = kết quả của nhóm (GV đánh giá) x hệ số đánh giá đồng đẳng

Bước GV và HS phản hồi.

Cách 2: Đánh giá đồng đẳng bằng cách Chia điểm số

Bước 1. GV đánh giá kết quả hoạt động của nhóm
Bước 2. Nhân số điểm đánh giá của GV với số lượng thành viên trong nhóm
Bước 3. Mỗi thành viên trong nhóm phân bổ số điểm này cho tất cả các thành viên trong nhóm.
Bước 4. Mỗi thành viên trong nhóm tính tổng điểm đánh giá của các thành viên khác và của chính mình
Bước 5. Mỗi thành viên chia tổng điểm trên cho sỗ thành viên trong nhóm sẽ được điểm của chính mình.
Bước 6. GV và HS phản hồi Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Ví dụ: Đánh giá kết quả công việc của mỗi thành viên trong nhóm 1

GV đánh giá 8/10
Nhóm có 5 HS nên 8x 5 = 40
Mỗi thành viên trong nhóm phân bổ số điểm này cho tất cả các thành viên trong nhóm”
Mỗi thành viên trong nhóm tính tổng điểm đánh giá của các thành viên khác và của chính mình và tình điểm đạt được (xem bảng)
GV và HS phản hồi

Cách 3: “Đánh giá đồng đẳng bằng cách Lấy kết quả của cả nhóm cộng một số bổ sung

Bước 1. GV đánh giá kết quả hoạt động của nhóm
Bước 2. HS đánh giá lẫn nhau theo thang điểm 1= đóng góp lớn
Bước 3. Cộng tổng các điểm số đánh giá mỗi thành viên trong nhóm và chia cho số lượng thành viên đánh giá.
Bước 4. Cộng số điểm chung của cả nhóm với số điểm số trung bình kết quả đánh giá đồng đẳng của mỗi HS.
Bước 5. GV và HS phản hồi

Ví dụ: Đánh giá kết quả công việc của Học sinh A trong nhóm 1

GV đánh giá 7/10
Các thành viên trong nhóm đánh giá Học sinh A và kết quả chung của Học sinh A
Có 4 học sinh đánh giá học sinh A, tổng điểm là 1+0+1+1=3
Điểm cộng của học sinh A là: 3:4=0,75 điểm
Tổng điểm của học sinh A là: 7+0,75 =7,75 điểm”
Giáo viên đánh giá chung

Đánh giá là “một khâu quan trọng của quá trình Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân. Việc đánh giá kết quả học tập của HS trong môn Giáo dục công dân được thực hiện theo tinh thần đổi mới hướng tới đánh giá khả năng tư duy, năng lực của HS theo các Yêu cầu cần đạt về năng lực chung và năng lực đặc thù của môn học, đánh giá khả năng vận dụng kiến thức của HS vào đời sống thực tiễn; đánh giá thái độ của HS trước các hiện tượng, vấn đề đạo đức, pháp luật trong đời sống xã hội xung quanh”. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Khi chuyển từ “đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng sang đánh giá theo năng lực, GV cần nhận ra được khả năng tiềm ẩn của HS, không chỉ đánh giá cái mà HS “biết” mà cần đánh giá những gì HS “làm”; quan tâm nhiều hơn đến sự tiến bộ và mức độ năng lực của mỗi cá nhân được bộc lộ trong quá trình học tập, qua đó có sự điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học phù hợp. Đánh giá theo định hướng phát triển năng lực lấy kết quả đầu ra và các phương diện biểu hiện làm mục tiêu, làm căn cứ, chú ý đến các nội dung đánh giá mang tính tổng hợp, gắn với việc giải quyết các tình huống thực tiễn”.

Như vậy, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cần được thực hiện rộng rãi và đa chiều, được thiết kế theo nhu cầu phát triển và mức độ của HS. Để phát triển năng lực HS, việc đánh giá không chỉ đánh giá kết quả mà còn tập trung vào đánh giá quá trình, đánh giá sự tiến bộ của HS.

Do đặc thù của môn Giáo dục công dân, việc đánh giá kết quả Hoạt động trải nghiệm trong môn học này cần được thực hiện theo một số định hướng sau:

“Đánh giá cả về nhận thức và hành vi, thái độ của HS. Mục đích cuối cùng của môn Giáo dục công dân là hình thành và phát triển các hành vi, đạo đức, pháp luật, kĩ năng sống và thái độ của HS trước các hiện tượng, vấn đề của đời sống thực tiễn xã hội xung quanh. Do vậy, đánh giá kết quả Hoạt động trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân cần đánh giá cả về nhận thức và về thái độ, biểu hiện hành vi thực hiện bài học giáo dục công dân của HS trong cuộc sống hằng ngày ở nhà trường, gia đình và cộng đồng; trong đó, đặc biệt coi trọng việc đánh giá hành vi của HS.

Kết hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, đánh giá bằng nhận xét và đánh giá bằng điểm số

Đánh giá thường xuyên: Được thực hiện thông qua hỏi – đáp, viết, thuyết trình, thực hành, sản phẩm học tập và quan sát biểu hiện về thái độ, hành vi của HS trong quá trình tham gia các hoạt động học tập được tổ chức trên lớp học, các hoạt động tập thể và trong sinh hoạt, giao tiếp hằng ngày.

Đánh giá định kì: Gồm đánh giá giữa kì và đánh giá cuối kì, được thực hiện thông qua bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính), bài thực hành, dự án học tập.

Đánh giá bằng nhận xét: GV dùng hình thức nói hoặc viết để nhận xét việc thực hiện nhiệm vụ học tập, sự tiến bộ, ưu điểm nổi bật, hạn chế chủ yếu của HS trong quá trình học tập. HS dùng hình thức nói hoặc viết để nhận xét việc thực hiện nhiệm vụ học tập, sự tiến bộ, ưu điểm nổi bật, hạn chế chủ yếu của bản thân. Cha mẹ học sinh, những cá nhân, tổ chức có tham gia vào quá trình giáo dục HS cung cấp thông tin phản hồi về việc thực hiện nhiệm vụ học tập của HS.

Đánh giá bằng điểm số: GV dùng điểm số để đánh giá kết quả học tập của HS. Việc đánh giá bằng nhận xét và đánh giá bằng điểm số được sử dụng trong đánh giá thường xuyên và định kì phù hợp với đặc thù của môn Giáo dục công dân”.

Việc kết hợp các hình thức đánh giá được thực hiện theo định hướng trong Chương trình giáo dục phổ thông 2020 và theo các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Bộ GD&ĐT. Việc đánh giá phải bảo đảm nguyên tắc: Đánh giá sự tiến bộ của HS, coi trọng sự động viên, khuyến khích cố gắng trong học tập, rèn luyện của HS; giúp HS phát huy nhiều nhất năng lực sẵn có hoặc đã được hình thành; đảm bảo kịp thời, công bằng, khách quan; không so sánh HS này với HS khác, không tạo áp lực cho HS, GV và cha mẹ HS.

Tiểu kết chương 3 Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

Để tổ chức hiệu quả việc Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở tại Hà Nội, luận án đã nghiên cứu, đề xuất một số nguyên tắc cơ bản cần được quán triệt trong quá trình thực hiện, bao gồm: “Một là: Đảm bảo mục tiêu, nội dung chương trình môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở; Hai là: Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, nhu cầu giáo dục và nhu cầu hoạt động của học sinh Trung học cơ sở; Ba là: Đảm bảo phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, yêu cầu giáo dục địa phương và nguồn lực thực tế của nhà trường; Bốn là: Đảm bảo huy động được sự tham gia tích cực của học sinh, phụ huynh học sinh và cộng đồng”. Tuân thủ các nguyên tắc trên sẽ giúp cho việc Dạy học trải nghiệm trong môn học thực hiện đúng hướng và đạt hiệu quả cao.

Căn cứ vào lí thuyết về Dạy học trải nghiệm, căn cứ vào mục tiêu, đặc thù tri thức của môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở, đặc biệt căn cứ và kết quả phân tích thực trạng và nguyên nhân của việc tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân ở các trường Trung học cơ sở tại Hà Nội, luận án đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả Dạy học trải nghiệm trong môn học ở cấp Trung học cơ sở tại Hà Nội gồm 6 biện pháp gắn với quy trình dạy học bao gồm: Các biện pháp trong giai đoạn chuẩn bị dạy trải nghiệm; Các biện pháp trong giai đoạn thực hiện dạy trải nghiệm; Các biện pháp trong giai đoạn đánh giá việc Dạy học trải nghiệm. Với mỗi giai đoạn này, luận án đưa ra biện pháp và những lưu ý cụ thể ở từng bước tiến hành. Việc thực hiện tốt các biện pháp trong 3 giai đoạn này sẽ giúp nâng cao hiệu quả tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân cấp Trung học cơ sở tại Hà Nội, phát huy tính hứng thú học tập của HS và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực cần thiết cho HS. Luận văn: Biện pháp Tổ chức Dạy học trải nghiệm môn GDCD.

“Việc xác định đúng nội dung, hình thức và biện pháp tổ chức Dạy học trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân là rất quan trọng. Tuy nhiên, hiệu quả các biện pháp đến đâu còn phụ thuộc vào cách tổ chức của người dạy. Để kiểm chứng tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp đã đề xuất, luận án tiến hành thực nghiệm sư phạm trong chương 4”.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: Thực nghiệm sư phạm Dạy học trải nghiệm môn GDCD

Luận Văn Thạc Sĩ, Quản lý giáo dục