Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Những năm gần đây, bên cạnh những thời cơ, thuận lợi, tình hình thế giới, khu vực có nhiều diễn biến rất phức tạp; kinh tế thế giới phục hồi chậm; khủng hoảng chính trị ở nhiều nơi, nhiều nước; cạnh tranh về nhiều mặt ngày càng quyết liệt giữa các nước lớn tại khu vực; diễn biến phức tạp trên Biển Đông, …đã tác động bất lợi đến nước ta. Trong nước, cùng với những ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu, những hạn chế, khiếm khuyết vốn có của nền kinh tế chưa được giải quyết, những hạn chế, yếu kém trong lãnh đạo, quản lý và những vấn đề mới phát sinh đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến ổn định kinh tế vĩ mô, tốc độ tăng trưởng và đời sống nhân dân. Về xã hội có rất nhiều chuyển biến tỉ lệ đói nghèo giảm, chất lượng cuộc sống cải thiện đời sống xã hội được thể chế hóa đi vào ổn định tăng cường sự quản lý dân chủ và chặt chẽ các hoạt động phát triển kinh tế -xã hội. Bối cảnh phát triển – kinh tế xã hội ảnh hưởng mạnh mẽ đặt ra nhiều thách thức.

Trong bối cảnh trên, vai trò của nhà nước nói chung và chính quyền địa phương các cấp thuộc tỉnh Bắc Ninh trong quản lý, điều hành kinh tế – xã hội cần có những thay đổi cho phù hợp với điều kiện mới. Tỉnh Bắc Ninh cần tập trung tăng cường phân cấp quản lý giáo dục rõ hơn cho chính quyền các cấp nhằm phát huy sự năng động, sáng tạo đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cấp. Trong những năm chịu ảnh hưởng của cơ chế kế hoạch hoá tập trung, nhà nước đã “tập trung” quá mức quản lí giáo dục làm cho giáo dục “xơ cứng”, “khô cằn”, hiệu quả giáo dục kém, đầu ra không đáp ứng yêu cầu xã hội về nhiều mặt. Vì thế, việc đổi mới giáo dục nói chung và công tác quản lí giáo dục nói riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp giáo dục. Những vấn đề phân cấp không phải là vấn đề mới về lý luận cũng như về thực tiễn. Về mặt thực tiễn, từ khi thành lập nhà nước mới, để tổ chức quản lý đất nước, xã hội, tuy tình hình từng thời kỳ, chúng ta đã có sự kết hợp giữa quản lý tập trung với phân cấp. Tuy nhiên do đặc thù quản lý đất nước thời chiến, sau đó là thời kỳ quản lý kế hoạch hóa tập trung bao cấp nên phương thức quản lý, điều hành nhà nước ta mang đậm tính tập trung cao độ. Bước ngoặt “Đổi mới”, chuyển sang quản lý đất nước trong điều kiện hòa bình; dân trí, dân chủ phát triển; mở cửa hội nhập trên nền tảng phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thì vấn đề phân cấp, phân cấp quản lý Nhà nước về Giáo dục lại trở thành một vấn đề mới, nổi cộm, bức xúc cần phải được nghiên cứu một cách cơ bản để phục vụ hoạch định chính sách, tăng cường, hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy Nhà nước, của nền hành chính trong thời kỳ mới. Bên cạnh đó sự phát triển của nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế đã tạo được nhiều nguồn lực mới cho sự phát triển và cũng đặt ra những nhu cầu đa dạng đối với giáo dục . Sự phát triển khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, sự toàn cầu hóa về kinh tế và những biến động phức tạp của tình hình quốc tế đòi hỏi người lao động cần có tư duy mới, phầm chất mới, kỹ năng mới, thói quen mới…Sự đòi hỏi phong phú đa chiều đa dạng sẽ nẩy sinh những mối liên hệ mới, liên hệ dọc sẽ giảm đi, liên hệ ngang sẽ tăng thêm. Để giải quyết vấn đề này, văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: “ Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá; đổi mới chương trình nội dung phương pháp dạy và học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đào tạo”[8, tr 41]. Đặc biệt Hội nghị BCH TW 8 khoá XI (Nghị quyết số 29 – NQ/TW) chỉ rõ: “Tăng cường sự lãnh đạo của đảng sự quản lý của nhà nước đối với giáo dục . Quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo trong hệ thống chính trị, ngành giáo dục và đào tạo và toàn xã hội, tạo sự đồng thuận cao coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; người học là chủ thể trung tâm của quá trình giáo dục; gia đình có trách nhiệm phối hợp với nhà trường và xã hội trong việc giáo dục nhân cách, lối sống cho con em mình” [9, tr. 4]. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Tỉnh Bắc Ninh, có nền kinh tế – văn hóa tương đối phát triển, là một trong những đơn vị đi đầu trong cải cách hành chính, đặc biệt là phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục, các cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở địa phương đều có tầm ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách giáo dục, nâng cao hiệu quả đầu tư cho giáo dục, thực hiện giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục. Trước những đòi hỏi mới rất đa dạng của đời sống kinh tế xã hội, công tác quản lý xã hội nói chung và quản lý nhà nước về giáo dục nói riêng cần được phân cấp rõ ràng. Qua quá trình thực hiện sự phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục, nhưng công tác quản lý giáo dục đã mang lại nhiều kết quả khả quan. Tuy nhiên so với yêu cầu và sự phát triển của Tỉnh thì phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục vẫn còn nhiều bất cập; chưa phân cấp triệt để; không có tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm và báo cáo cụ thể về một số nội dung quản lí nhà nước về giáo dục. Mặt khác còn thiếu hành lang pháp lí cho tiến trình phân cấp, chưa có các đánh giá khoa học từ công tác thực tiễn, chưa có giải pháp mang tính đột phá đồng thời ở các huyện, thị xã, thành phố còn có sự khác nhau và còn có những bất cập. từ những bất cập này hiệu quả phân cấp quản lý giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh không đạt được tối ưu và còn bộc lộ những điểm hạn chế

Xuất phát từ cơ sở lí luận và thực tiễn nêu trên tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài “ Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh”.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục là vấn đề thời sự, trước những biến đổi nhanh chóng của tình hình thế giới và trong nước, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Yêu cầu của xu thế toàn cầu hoá, của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đòi hỏi giáo dục phải cung ứng nguồn lực cao. Đổi mới quản lý giáo dục nói chung, đổi mới phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục nói riêng phải cơ bản và toàn diện là yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong các công trình nghiên cứu và các luận văn thạc sỹ của những khoá trước cũng đã có nhiều tác giả đề cập đến tình hình giáo dục ở việt nam như: Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Công trình nghiên cứu mang tính tổng quát về phân cấp, đó là đề tài: “Phân cấp quản lý nhà nước, lý luận và thực tiễn” – PGS.TS Võ Kim Sơn –Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, Hà Nội – 2004.

Đề tài nghiên cứu “Một số vấn đề về phân cấp quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non vùng đồng bằng sông Cửu Long” của thạc sỹ: Phạm Thị Tuyết, Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh, đã đưa ra “ Đối với bậc học MN với những tính chất và đặc thù so với các bậc học khác, việc PCQL không có sự khác biệt nhiều so với các bậc học khác nên có một số bất cập: cơ quan quản lý cấp trên chưa thực sự chú trọng phân cấp cho các trường mầm non, chưa nghiên cứu xây dựng thể chế pháp lý phù hợp cho ngành mầm non, đặc biệt trình độ quản lý của cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu của PCQL cũng như việc giám sát và hướng dẫn của các cấp có thẩm quyền còn hạn chế nên không kiểm soát được các hoạt động của cơ sở khi phân cấp nên ôm đồm hoặc phân cấp nửa vời, không hỗ trợ cho cấp dưới thực hiện nhiệm vụ được phân cấp”.

Đề tài “Một số giải pháp đẩy mạnh phân cấp quản lí nhà nước đối với giáo dục phổ thông” của tác giả Trần Hồng Thắm đã nói về thực tiễn phân cấp quản lí nhà nước đối với bậc giáo dục phổ thông tại Việt Nam, đồng thời đưa ra các giải pháp đẩy mạnh phân cấp quản lí nhà nước đối với bậc học này. Theo quan điểm cá nhân, tác giả trình bày một số ý kiến về việc phân cấp quản lí giáo dục phổ thông với mong muốn góp phần định hướng cho việc thực hiện công tác này trong thời gian tới.

Nhiều đề tài luận văn cao học đã nghiên cứu về quản lý nhà nước về giáo dục, phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục, điển hình như:

Đề tài “Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo” của tác giả Phan Hồng Dương đã đưa ra những bất cập trong việc thực hiện phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo ở nước ta và đề ra một số giải pháp khắc phục những hạn chế đó.

Đề tài “Phân cấp quản lý các trường đại học ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Bùi Thị Ngọc Mai đã nêu lên những hạn chế của phân cấp quản lý các trường đại học ở Việt Nam hiện nay từ đó đề ra giải pháp khắc phục những hạn chế.

Tác giả Nguyễn Duy Dương khi nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về giáo dục phổ thông tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay” đã phân tích thực trạng giáo dục, giáo dục phổ thông tỉnh Bắc Giang, nêu lên những thành tựu, hạn chế của công tác Quản lý nhà nước đối với giáo dục phổ thông tỉnh Bắc giang, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao Quản lý nhà nước về giáo dục của tỉnh.

Đề tài “ Quản lý nhà nước về giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Bình tỉnh Thái Bình” của tác giả Hà Thị Thu Phương đã đưa ra những thành tựu và hạn chế của Quản lý nhà nước về giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Bình tỉnh Thái Bình, từ đó đưa ra những giải pháp thích hợp để khắc phục những hạn chế. Cách tiếp cận và góc nhìn có thể khác nhau song tất cả đều chung mục đích hướng tới cuộc cải cách toàn diện giáo dục Việt Nam.

Đề tài luận văn thạc sỹ của tác giả trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu khoa học đã trình bày, xin được đóng góp cái nhìn về thực trạng và giải pháp phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục dưới góc độ xã hội học; nghiên cứu phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục để nhìn nhận những tồn tại, bất cập của phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh. Với cách tiếp cận, nghiên cứu đó, luận văn không trùng lặp với bất cứ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đó.

3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

3.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về phân cấp và thực tiễn phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh, luận văn nêu lên những bất cập của phân cấp Quản lý nhà nước về chuyên môn nghiệp vụ, phân cấp Quản lý nhà nước về tổ chức và nhân sự, phân cấp quản lý nhà nước về tài chính, ngân sách và những vấn đề dư luận xã hội đang hết sức quan tâm về phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục.

Góp phần làm rõ quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền các cấp ở địa phương về giáo dục trên cơ sở đảm bảo sự quản lý thống nhất của UBND Tỉnh và các giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục.

Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa công tác phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu luận văn

Hệ thống hóa cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu, làm rõ các khái niệm cơ bản: Giáo dục, phân cấp, quản lý, quản lý nhà nước, quản lý nhà nước về giáo dục, phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục.
Khảo sát, phân tích, đánh giá về thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.
Trên cơ sở thông tin thu nhận được nhằm góp phần làm sáng tỏ quan điểm, đường lối, chủ trương của đảng, chính sách của nhà nước về phân cấp quản lý Quản lý nhà nước về giáo dục, làm rõ những giải pháp phân cấp quản lý Quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Tác giả nghiên cứu các vấn đề phân cấp quản lý quản lý nhà nước về giáo dục qua thực tiễn tại tỉnh Bắc Ninh

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Nội dung của phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục rất rộng và phức tạp, trong khuôn khổ của luận văn này tác giả chỉ tập trung nghiên cứu phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, trong thời gian từ năm 2024 đến nay

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Phương pháp luận

Sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin trong phân tích, xem xét.

Dựa trên cơ sở lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng, chính sách của nhà nước đối với phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục.

Dựa trên hệ thống lý luận về Quản lý nhà nước đối với giáo dục nói chung, phân cấp quản lý Quản lý nhà nước về giáo dục nói riêng.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp như sau:

Phương pháp khảo sát, phương pháp điều tra, phương pháp thu thập các dữ liệu thực tiễn liên quan đến đề tài để từ đó phân tích, tổng hợp đánh giá thực trạng vấn đề nghiên cứu.

Phương pháp toán thống kê, phương pháp dự báo, phương pháp so sánh…để phân tích và tổng hợp các kết quả nghiên cứu.

Phương pháp chuyên gia và nghiên cứu tài liệu: Tận dụng các thông tin của các chuyên gia và tài liệu về Quản lý nhà nước về giáo dục, phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục để lấy thông tin cho luận văn của mình.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn có một số ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn sau đây:

Kết quả nghiên cứu luận văn đã mở ra một số vấn đề về phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Cung cấp thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh. Hoàn thiện hệ thống lí luận phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở Tỉnh Bắc Ninh. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Với những kết quả nghiên cứu đó, luận văn có thể làm tài liệu tham khảo; phục vụ cho việc phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và nội dung chính của đề tài được kết cấu như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận của phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục.
Chương 2: Thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.
Chương 3: Các giải pháp nhằm đổi mới, tăng cường phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC

1.1. Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm Giáo dục

Hiện tại có nhiều quan điểm khác nhau về thuật ngữ giáo dục:

Quan điểm thứ nhất, giáo dục là một hoạt động đặc trưng của xã hội loài người. Triết học Mác – Lênin khẳng định xã hội là hình thái vận động cao nhất của thế giới vật chất. Hình thái vận động này lấy con người và sự tác động lẫn nhau giữa con người với con người làm nền tảng. Xã hội là biểu hiện tổng số những mối quan hệ và các quan hệ của các cá nhân “là phương pháp của sự tác động qua lại giữa những con người [38, tr. 657].

Quan điểm thứ hai, giáo dục là hoạt đông có tổ chức, có mục đích nhằm đào tạo con người, làm cho họ trở thành những con người có năng lực tiêu chuẩn nhất định [34, tr.116]. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Quan điểm thứ ba, giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt bản chất của giáo dục là truyền đạt lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hoá nhân loại và dân tộc được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên [13. tr 4]

Quan điểm thứ tư, “giáo dục bao hàm cả quá trình hoạt động tự phát và tự giác, trong đó quá trình tự giác đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nhân cách toàn diện của con người … đó là những hoạt động có tổ chức có, có mục đích, có kế hoạch, có nội dung, có chương trình, mục tiêu trong toàn bộ hệ thống giáo dục cũng như trong mỗi nhà trường. Giáo dục không chỉ là một hoạt động mà còn là một thực thể, một thiết chế xã hội. Trong các thời đại, giáo dục luôn là những thiết chế xã hôi quan trọng và được nhiều chính phủ coi trọng và đầu tư, phát triển cho giáo dục như là quốc sách, là nguồn lực của mọi nguồn lực, là nhiệm vụ quan trọng để thúc đẩy và trấn hưng đất nước” [1, tr.199].

Như vậy, giáo dục có thể hiểu là điều kiện không thể thiếu được cho sự phát triển của mọi cá nhân con người và xã hội loài người. Giáo dục có tính chất của tính chất xã hội là tính chất phổ biến và vĩnh hằng, tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc. các chức năng xã hội của giáo dục thông qua sự tác động của giáo dục tới quá trình xã hội khác xét về mặt xã hội học: Chức năng kinh tế – sản xuất, chức năng chính trị – xã hội, chức năng tư tưởng – văn hoá.

1.1.2. Khái niệm quản lí nhà nước về giáo dục

Quản lý nhà nước là một lĩnh vực quản lý đặc biệt, đó là loại quản lý gắn liền trực tiếp với hệ thống các cơ quan thuộc bộ máy quyền lực nhà nước; gắn liền với việc sử dụng quyền lực nhà nước, một loại quyền lực đặc biệt khác hẳn với các loại quyền lực khác.

Với nghĩa bao quát nhất thì khái niệm quản lý nhà nước được hiểu là tổng thể Nhà nước với tư cách là một tổ chức quyền lực mang tính pháp quyền, là tổ chức công quyền quản lý toàn bộ xã hội bằng các hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Nhưng theo nghĩa thực tiễn, cụ thể, thì quản lý nhà nước không những bao gồm hoạt động lập pháp và tư pháp của Nhà nước, mà còn có hoạt động thực thi quyền hành pháp [41, tr 65] được gọi chung là hành chính nhà nước. Đó chính là những hoạt động nhằm làm cho pháp luật đã được ban hành có hiệu lực (được thực thi). Hoạt động này được thực hiện thông qua một hệ thống các cơ quan tạo nên bộ máy này vận hành tốt nhất, đều đặn, chính xác nhất đạt được mục tiêu của nhà nước đó là làm cho pháp luật nhà nước có hiệu lực.

Vậy quản lý nhà nước là một phạm trù rộng. Đó là việc sử dụng quyền lực nhà nước một cách toàn diện, bao gồm cả lập pháp, hành pháp và tư pháp để quản lý mọi vấn đề của xã hội. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Trên đây là khái niệm quản lí nhà nước, còn khái niệm quản lí nhà nước về giáo dục được thể hiện như sau:

Bất cứ một quốc gia nào trên thế giới dù lớn hay nhỏ, dù giàu hay nghèo, dù phát triển hay đang phát triển, bao giờ cũng phải quan tâm đến giáo dục, mà trước hết đó là quản lý nhà nước về giáo dục bởi vì giáo dục là một hoạt động xã hội rộng lớn có liên tục trực tiếp đến lợi ích, nghĩa vụ và quyền lợi của mọi người dân, mọi tổ chức kinh tế – xã hội, đồng thời có tác động mạnh mẽ đến tiến trình phát triển nhanh hay chậm của một quốc gia. Vì thông qua quản lý nhà nước về giáo dục, việc thực hiện các chủ trương chính sách giáo dục quốc gia, nâng cao hiệu quả đầu tư cho giáo dục, chú ý thực hiện các mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục… mới được triển khai thực hiện có hiệu quả.

“Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các hoạt động giáo dục và đào tạo do các cơ quan quản lý giáo dục và đào tạo của Nhà nước từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng, nhiệm vụ do Nhà nước trao quyền nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo, duy trì kỉ cương, thỏa mãn nhu cầu giáo dục và đào tạo của nhân dân, thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo của Nhà nước” [36, tr54]

Có ba bộ phận chính nổi lên trong khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục, đó là chủ thể của quản lý nhà nước về giáo dục ; khách thể và đối tượng của quản lý nhà nước về giáo dục; mục tiêu quản lý nhà nước về giáo dục:

Chủ thể quản lý nhà nước về giáo dục là các cơ quan quyền lực nhà nước (cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp), tuy nhiên chủ thể trực tiếp là bộ máy quản lý giáo dục và đào tạo từ trung ương đến cơ sở (những vấn đề này được cụ thể hóa ở điều 100, Luật Giáo dục 2005 [18,tr 30] và tại điều 100, Luật giáo dục sửa đổi năm 2017.

Khách thể của quản lý nhà nước về giáo dục là hệ thống giáo dục quốc dân, là mọi hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội.

Về tổng thể mục tiêu quản lý nhà nước về giáo dục đó là việc bảo đảm trật tự kỷ cương trong hoạt động giáo dục, để thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho xã hội và hoàn thiện, phát triển nhân cách của công dân. Tuy nhiên ở mỗi cấp học, ngành học chúng ta đã cụ thể hóa mục tiêu của nó trong Luật Giáo dục và điều lệ trường học.

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2021, tại Điều 61, đã xác định rõ “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” và “Nhà nước ưu tiên đầu tư và thu hút các nguồn đầu tư khác cho giáo dục; chăm lo cho giáo dục mầm non; đảm bảo giáo dục tiểu học là bắt buộc; Nhà nước không thu học phí; từng bước phổ cập giáo dục trung học; phát triển giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; thực hiện chính sách học bổng, học phí hợp lý” (Điều 61) [15, tr. 357]

Theo Luật Giáo dục năm 2005 luật sửa đổi 2017 tại Điều 14, đã quy định: “Nhà nước thống nhất quản lý hệ thống giáo dục quốc dân về mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch giáo dục, tiêu chuẩn nhà giáo, quy chế thi cử, hệ thống văn bằng, chứng chỉ; tập trung quản lý chất lượng giáo dục, thực hiện phân công, phân cấp quản lý giáo dục, tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cơ sở giáo dục” [19, tr. 6].

Từ đó, ta có thể rút ra khái niệm chung nhất quản lí nhà nước về giáo dục là sự quản lí của của các cơ quan quyền lực nhà nước, của bộ máy quản lí giáo dục từ trung ương đến cơ sở đối với hệ thống giáo dục quốc dân và các hoạt động giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước và hoàn thiện nhân cách.

1.1.3. Khái niệm phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Phân cấp là một thuật ngữ được sử dụng trong khá nhiều văn bản quy phạm pháp luật ở nước ta. Trên nguyên lý chung, phân cấp trong hoạt động quản lý nói chung và quản lý hành chính nhà nước nói riêng là một phạm trù hay mô hình quản lý tương phản với mô hình quản lý (bao gồm cả quản lý hành chính nhà nước) mang tính chất tập trung.

Theo từ điển tiếng việt – NXB Đà Nẵng 2003, “Phân cấp quản lý là giao bớt một phần quyền quản lý cho cấp dưới đồng thời quy định quyền hạn và nhiệm vụ cho mỗi cấp” [39. tr 770]

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam – NXB Từ điển Bách khoa Hà Nội 2003 “Phân cấp quản lý được sử dụng trong luật hành chính là giao công việc về quản lý nhà nước cho các cơ quan quản lý nhà nước các cấp từ trung ương xuống địa phương, cơ sở. Phân cấp quản lý được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý chung, quản lý ngành, quản lý địa phương. Nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cấp được quy định rõ ràng trên cơ sở nguyên tắc tập trung dân chủ, kết hợp với quản lý theo ngành với quản lý theo lãnh thổ vừa đảm bảo sự điều hành tập trung, vừa đảm bảo phát huy dân chủ, phát huy tính chủ động, năng động của cơ sở địa phương, của ngành” [40. tr 430]

Phân cấp còn được hiểu như là sự phân chia lại chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước (hệ thống hành pháp) và gắn liền với hoạt động thực thi một nhánh quyền đều có thể sử dụng thay thế cho nhau. Tuy nhiên, các nhà quản lý cần có sự phân biệt giữa phân cấp được sử dụng để chỉ phân công việc thực thi quyền hành pháp với phân quyền được nhiều nhà nghiên cứu quyền lực nhà nước đề cập đến [38, tr. 28]

Phân cấp xảy ra trong mọi trường hợp có thể sử dụng các loại quyền lực khác nhau để đưa ra các quyết định cần thiết trong hoạt động quản lý. Do đó, không chỉ đối với các tổ chức thực thi quyền lực nhà nước phải phân cấp cho các đơn vị trong hệ thống các cơ quan đó mà các tổ chức kinh tế khác cũng đều phải phân cấp. Nguyên tắc cơ bản là: Những gì không cần phải tập trung ở trung tâm (trung ương) đều có thể chuyển giao nếu sự chuyển giao đó đem lại hiệu quả lớn hơn cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và cho xã hội. Đó cũng là triết lý nhiều nước đang áp dụng trong khi tiến hành phân cấp quản lý nhà nước.

Trong khu vực nhà nước, các tổ chức nhà nước hoạt động theo những tiền đề khác với tổ chức tư nhân, do đó khi áp dụng thuật ngữ phân cấp có nhiều ý kiến không thống nhất. Khi giải thích từ này, các nhà lý luận cũng như thực tiễn chủ yếu quan tâm đến mô hình mới của hoạt động quản lý nhà nước của các cơ quan quản lý nhà nước. Thay cho mô hình tập trung, mô hình phân cấp hay còn gọi là phi tập trung (trên nhiều lĩnh vực khác nhau) là một cách tiếp cận mới, để nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước của các cơ quan nhà nước. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Quyền lực để các cơ quan quản lý nhà nước hoạt động là quyền lực nhà nước, do nhân dân trao cho nhà nước để nhà nước tiến hành các hoạt động quản lý nhà nước nhằm đạt được mục tiêu của quốc gia đề ra. Điều này khác hẳn với các tổ chức không phải nhà nước. Tuy nhiên, điểm chung là quyền lực này được sử dụng như thế nào; tập trung trong tay một người, một nhóm người hay một số tổ chức; hay nhiều người được sử dụng quyền đó để bảo đảm mục tiêu nhà nước.

Sự khác biệt đó làm cho việc áp dụng thuật ngữ phân cấp trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước không thống nhất. Nghiên cứu bản chất bên trong của phân cấp trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước cũng cần lưu ý đến tính đặc trưng của quyền hành pháp trong hệ thống quyền lực nhà nước.

Phân cấp nhiệm vụ và quyền hạn hoạt động quản lý hành chính nhà nước là chuyển giao nhiệm vụ quyền hạn từ một cơ quan nhà nước cấp trên cho cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới hoặt từ một cơ quan hành chính nhà nước sang cơ quan khác (sự nghiệp); hoặc cho các tổ chức không phải nhà nước. Phân cấp nhiệm vụ và quyền hạn cũng có nghĩa là sắp xếp, bố trí lại hệ thống các cơ quan quản lý hành chính nhà nước.

Tùy thuộc vào cách thức chuyển giao và thể chế nhà nước quy định (bằng hiến pháp, luật, hay quy chế) mà hình thành các hình thức phân cấp: Tản quyền, ủy quyền hay trao quyền. Cả hai đều có những vấn đề riêng khi thực hiện chuyển giao này. Một bên mất đi một số nhiệm vụ quyền hạn; một bên nhận thêm nhiệm vụ và trao quyền hạn mới. Một bên mất bớt quyền lực và một bên gia tăng. Phân cấp cũng chính là thiết lập quan hệ mới giữa bên giao và bên nhận.

Phân cấp hiệu quả hay không trước hết phụ thuộc vào cách thức giải quyết các mối quan hệ nảy sinh trong quá trình chuyển giao giữa bên chuyển giao và bên nhận được sự chuyển giao. Nhiều dấu hiệu không thành công nằm cả ở hai phía.

Một bộ phận được giao trách nhiệm xem xét dự toán ngân sách nhà nước cho các công trình, phê duyệt báo cáo thẩm định các dự án…phải được thực hiện đúng những gì mà nhà nước đã đề ra với những năng lực chuyên môn cần có. Khi những công việc đó được thực hiện không đúng như quy định, gây thất thoát hoặc tổn thất thì các cá nhân, tổ chức (đã được trao trách nhiệm) phải tự chịu trách nhiệm. Một tổ chức, cá nhân khi được trao trách nhiệm đều phải chịu trách nhiệm về những hoạt động có liên quan đến trách nhiệm của mình. Xét trên phương diện này, mọi hoạt động quản lý nhà nước đều có người phải chịu trách nhiệm. Cần thiết lập một cơ chế chịu trách nhiệm một cách cụ thể mới có thể tiến hành chuyển giao nhiệm vụ và quyền hạn từ một tổ chức, cá nhân này sang cho tổ chức, cá nhân khác. “Một tổ chức, cá nhân được trao quyền để thực hiện nhiệm vụ phải chịu trách nhiệm đối với một số vấn đề thuộc lĩnh vực của mình phụ trách. Khi chuyển giao nhiệm vụ và quyền hạn cho người khác (cấp dưới), bản thân tổ chức hay cá nhân chuyển giao đó phải chịu trách nhiệm đối với những kết quả mà cấp dưới đã được chuyển giao” [6, tr. 21]. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Chuyển giao trách nhiệm, nhiệm vụ đồng thời phải chuyển giao cả quyền hạn. Điều đó cũng có nghĩa là phải cắt bớt quyền hạn của nơi này chuyển giao sang cho nơi khác để họ có thể thực hiện được nhiệm vụ, trách nhiệm quản lý được chuyển giao. Nếu sợ phải “cắt” quyền hạn thì sẽ không thể cải cách theo hướng phân cấp, phân công nhiệm vụ trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước một cách có hiệu quả.

Qua phân tích như trên, thì phân cấp là một từ đa nghĩa. Không có một từ điển nào đưa ra định nghĩa chính xác, đầy đủ về từ này có thể sử dụng chung trong các trường hợp, mà thường là giải thích cách sử dụng từ này trong từng trường hợp cụ thể hơn là định nghĩa, do vậy để có thể hiểu được nội dung cụ thể của khái niệm phân cấp chúng ta cần phải vận dụng vào trong từng trường hợp cụ thể. Bên cạnh đó, tùy thuộc vào cách thức thiết lập hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước với nhau mà hình thành các cách tiếp cận khác nhau về phân cấp nói chung và phân cấp quản lý hành chính nhà nước nói riêng.

Tóm lại, từ việc nghiên cứu phân công, phân cấp quản lý ở nước ta cũng như căn cứ vào định nghĩa hay các cách tiếp cận về phân cấp đã nêu trên, có thể đưa ra một cách tiếp cận chung nhất về phân cấp quản lý nhà nước như sau:

Phân cấp là một phương pháp quản lý trong đó chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các tổ chức trong hệ thống các cơ quan thực thi quyền hành pháp được phân chia, phân công một cách cụ thể thông qua hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo nguyên tắc trao cho cơ quan cấp dưới nhiều quyền ra quyết định các vấn đề có liên quan và tăng cường sự giám sát hoạt động của các cơ quan đó thông qua hệ thống trách nhiệm báo cáo;

Phân cấp là quá trình cải cách hành chính nhằm xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm và chịu trách nhiệm của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước từ Trung ương đến tận cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý hành chính nhà nước và cơ chế chuyển giao nhiệm vụ cho các tổ chức bên ngoài nhà nước.

Từ nền tảng khái niệm phân cấp quản lí nhà nước ta có thể tìm hiểu và tiếp cận khái niệm phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục: Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Giáo dục là một hoạt động trải trên một quy mô rộng, với những điều kiện, kinh tế xã hội khác nhau, chủ thể tham gia khác nhau, do vậy cách thức tổ chức các hoạt động giáo dục, cũng như quản lý nhà nước về giáo dục đòi hỏi nhiều vấn đề phải được giải quyết trên quy mô lớn, trong đó vấn đề phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục trở thành xu hướng phổ biến. Đó chính là cách thức nhằm làm cho hoạt động giáo dục phù hợp với các ưu tiên của địa phương. Hoàn thiện quy mô và chất lượng giáo dục.

Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục đòi hỏi sự kết hợp hài hòa một hệ thống chức năng. Phân cấp quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục có thể được thực hiện theo cả ba hình thức ( ủy quyền, tản quyền)

Như vậy việc chuyển giao quyền hạn, trách nhiệm quản lý nhà nước về giáo dục cho nhiều chủ thể khác nhau nhưng phải đảm bảo sự cân bằng giữa phân cấp và kiểm soát trong lĩnh vực giáo dục, trong đó vai trò quản lý vĩ mô, tạo khung pháp lý của các cơ quan quản lý giáo dục trung ương rất quan trọng. Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục liên quan đến nhiều nội dung, nhiều lĩnh vực của hoạt động giáo dục do vậy cần phân định rõ ràng, cụ thể quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ của từng cấp tham gia vào các hoạt động quản lý giáo dục.

Từ đó, ta có thể rút ra khái niệm chung nhất phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục là sự phân định nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý hành chính nhà nước cấp trung ương về giáo dục với chính quyền địa phương và giữa chính quyền địa phương với các cơ quan quản lý giáo dục trong khuôn khổ Pháp luật sao cho phù hợp với năng lực thực tế của mỗi cấp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục.

1.2. Vai trò của phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục

Đại hội lần thứ VII Đảng cộng sản Việt Nam xác định “ Giáo dục phải được xem là quốc sách hàng đầu để phát huy nhân tố con người, động lực trực tiếp của sự phát triển” [8, tr. 36]. Đó là một khẳng định hết sức đúng đắn xuất phát từ lợi ích của nhân dân, đồng thời phù hợp với chân lí phổ biến của lịch sử thế giới. chính vì vậy sự nghiệp giáo dục của nước ta ngày càng phát triển cả về quy mô và chất lượng.

Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục là làm cho sự phát triển về giáo dục đúng hướng, đáp ứng được các mục tiêu chiến lược giáo dục trong từng giai đoạn phát triển. làm cho tất cả các hoạt động của giáo dục đi vào kỉ cương và trật tự.

Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục đảm bảo sự công bằng trong giáo dục thông qua hệ thống chính sách, tạo cơ hội cho người tham gia vào quá trình giáo dục. Đảm bảo các điều kiện vật chất to lớn cho giáo dục phát triển. Nhà nước là chủ thể của Quản lý nhà nước về giáo dục với hệ thống các cơ quan quyền lực mà trực tiếp là chính phủ và hệ thống bộ máy Quản lý nhà nước về giáo dục từ trung ương đến địa phương với khách thể song hành là hệ thống các cơ sở giáo dục và những người tham gia vào quá trình Giáo dục. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục là hoạt động của cấp trên ủy quyền cho cấp dưới nhằm tổ chức, điều khiển thống nhất mọi lực lượng xã hội, phát huy tối đa tiềm năng xã hội, thực hiện nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.

Giáo dục trong thế kỷ XXI là chìa khóa tiến tới một xã hội tốt đẹp hơn, vai trò của phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục là làm cho giáo dục phát triển được tiềm năng của con người, là đòn bẩy mạnh mẽ nhất mà chúng ta cần có để tiến vào tương lai, phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục là điều kiện để thực hiện nhân quyền, dân chủ hợp tác, trí tuệ, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.

Từ những quan điểm trên chúng ta có thể thấy rằng, phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục có vị trí hết sức quan trọng và có vai trò hết sức to lớn trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội của mỗi đất nước. Một xã hội phân cấp Quản lý nhà nước về giáo dục tốt thì giáo dục tốt, giáo dục tốt là xã hội dựa trên tri thức, phát huy được mọi tiềm năng của con người, những con người tư duy sáng tạo, năng động luôn luôn tự điều chỉnh và phát triển.

1.3. Nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về giáo dục

Hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục bao gồm có: Chính phủ, bộ giáo dục và đào tạo, bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan và uỷ ban nhân dân các cấp. trong đó, chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về giáo dục , bộ giáo dục và đào tạo chịu trách nhiệm trước chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục; Bộ, cơ quan ngang Bộ phối hợp với bộ giáo dục và đào tạo thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục theo thẩm quyền và uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý giáo dục theo phân cấp được giao.

Nội dung quản lý nhà nước về giáo dục bao gồm:

Về chuyên môn, nghiệp vụ:

Nhà nước xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển giáo dục;
Nhà nước ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục; ban hành điều lệ nhà trường; ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ sở giáo dục khác;
Nhà nước quy định mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục; tiêu chuẩn nhà giáo; tiêu chuẩn cơ sở vật chất và thiết bị trường học; việc biên soạn, xuất bản, in và phát hành sách giáo khoa; quy chế thi cử và cấp văn bằng,chứng chỉ;

Về tổ chức, nhân sự: Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Nhà nước tổ chức, quản lý việc đảm bảo chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượng giáo dục;
Nhà nước thống nhất thực hiện công tác thống kê về tổ chức và hoạt động giáo dục.
Nhà nước tổ chức bộ máy quản lý giáo dục; công tác cán bộ và nhân sự cho giáo dục
Nhà nước tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng, quản lý nhà giáo cán bộ quản lý giáo dục;
Nhà nước tổ chức, quản lý công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học; công nghệ trong lĩnh vực giáo dục;
Nhà nước tổ chức, quản lý công tác hợp tác quốc tế về giáo dục;

Về tài chính và ngân sách:

Nhà nước huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực về tài chính để phát triển sự nghiệp giáo dục;
Nhà nước phân bổ hợp lý nguồn tài chính cho sự nghiệp giáo dục ở các địa phương.

Các khoản của điều 99 Luật Giáo dục năm 2017, cũng cho thấy, khoản 1,2,3,4,5 của điều 99 thực chất là: Hoạch định chính sách, ban hành các văn bản pháp quy cho các hoạt động giáo dục. Khoản 6,7,11 của điều 99 thực chất là vấn đề tổ chức bộ máy quản lý giáo dục, cán bộ và chính sách đãi ngộ. Khoản 8,9,10 của điều 99 thực chất là huy dộng, quản lý các nguồn lực để phát triển giáo dục, còn khoản 12 điều 99 chính là nội dung nói về thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật.

Qua phân tích các quy định về nội dung quản lý nhà nước về giáo dục tại Luật giáo dục năm 2005 và sửa đổi năm 2017 có thể nói nội dung quản lý nhà nước về giáo dục có thể tóm tắt lại thành 4 nội dung chủ yếu:

Nhà nước hoạch định chính sách cho giáo dục. Ban hành các văn bản pháp quy cho các hoạt động giáo dục.
Nhà nước tổ chức bộ máy quản lý giáo dục, công tác cán bộ và chính sách đãi ngộ.
Nhà nước huy động và quản lý các nguồn lực để phát triển sự nghiệp giáo dục.
Nhà nước thanh tra, kiểm tra nhằm thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật trong hoạt động quản lý giáo dục và phát triển sự nghiệp giáo dục.

Tuy nhiên quản lý nhà nước về giáo dục ở các cấp độ khác nhau được cụ thể hóa nội dung không hoàn toàn giống nhau:

Đối với địa phương (tỉnh, huyện thông qua cơ quan chuyên môn của mình là sở – phòng), cần tập trung làm tốt những nội dung chủ yếu sau:

Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển giáo dục ở địa phương và chỉ đạo thực hiện.
Quản lý chuyên môn nghiệp vụ các trường theo sự phân cấp quản lý nhà nước về các hoạt động giáo dục ở địa phương.
Tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách giáo dục thông quan việc thực hiện mục tiêu, nội dung giáo dục và bảo đảm các quy chế chuyên môn…
Quản lý đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, tài chính…theo các quy định chung, thực hiện kiểm tra nội bộ; đảm bảo trật tự, kỷ cương trong nhà trường.
Điều hành các hoạt động của nhà trường theo điều lệ nhà trường đã được ban hành và giám sát sự tuân thủ điều lệ đó.

Như vậy, mặc dù nội dung quản lý nhà nước về giáo dục đã được thể chế hóa thành điều 99 Luật Giáo dục 2017 nhưng trong thực tiễn cần nhấn mạnh các nội dung theo cấp độ quản lý, nếu ở cấp trung ương: Chú trọng đến nội dung xây dựng cơ chế, chính sách, chiến lược, kế hoạch phát triển cho ngành ở phạm vi cả nước, thì ở cấp độ địa phương (sở – tỉnh – phòng – huyện) lại chú trọng nội dung trên ở địa bàn được phân cấp. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

1.4. Nội dung phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, nền giáo dục của nước ta còn có những yếu kém cần khắc phục, đó là: Yếu về chất lượng; mất cân đối về cơ cấu; hiệu quả giáo dục chưa cao; đội ngũ giáo viên còn yếu kém; cơ sở vật chất còn thiếu; chương trình, giáo trình, phương pháp giáo dục và công tác quản lý chậm đổi mới, một số hiện tượng tiêu cực, thiếu kỷ cương chậm được khắc phục…Một trong những nguyên nhân của những yếu kém do chưa giải quyết được mối quan hệ giữa yêu cầu phát triển nhanh về số lượng và đảm bảo chất lượng và khả năng hạn hẹp về nguồn lực, do đó, đổi mới quản lý giáo dục là một vấn đề cấp bách cần sớm thực hiện, trong đó vấn đề phân cấp quản lý giáo dục nhằm hoàn thiện cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động của toàn bộ hệ thống quản lý giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục là một nội dung phải được quan tâm đúng mức.

Tuy nhiên, việc phân cấp trong quản lý giáo dục không đơn giản là giao nhiệm vụ cho cấp dưới mà còn là giao phó quyền hạn với tư cách là những điều kiện tiên quyết để cấp dưới có thể thực thi, hoàn thành nhiệm vụ. Phân cấp cũng không chỉ là giao phó nhiệm vụ và quyền hạn mà còn là chỉ rõ mục tiêu phải đạt, quy định phạm vi trách nhiệm cho cấp dưới trong việc thực hiện nhiệm vụ để đạt được các mục tiêu. Như vậy, phân cấp còn được hiểu là việc chuyển giao nhiệm vụ, thẩm quyền từ cơ quan quản lý nhà nước cấp trên xuống cơ quan quản lý nhà nước cấp dưới để thực thi một số nhiệm vụ nhất định nhằm đạt mục tiêu đã đặt ra. Trong phạm vi nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, mỗi cấp quản lý có quyền chủ động, tự chủ và tự chịu trách nhiệm đối với việc sử dụng các nguồn lực nhằm đạt các mục tiêu trong các công việc của mình.

Mục tiêu phân cấp trong quản lý giáo dục là nhằm phân định rõ ràng, cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm của mỗi cấp trong hệ thống quản lý giáo dục, phát huy tính năng động, sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trên cơ sở đảm bảo sự quản lý thống nhất của Bộ giáo dục và đào tạo để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục.

Nội dung phân cấp trước hết được gắn liền với sự phân định chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ phận của toàn bộ hệ thống giáo dục. Vấn đề đặt ra hiện nay là điều chỉnh chức năng nhiệm vụ giữa các bộ phận cấu thành hệ thống quản lý giáo dục; Giữa cơ quan quản lý cấp trung ương với địa phương và cơ Sở giáo dục như thế nào để đáp ứng nhu cầu đòi của xã hội và khắc phục những mặt còn yếu kém. Đây là vấn đề lớn, khó, cần nghiêm túc nghiên cứu, thảo luận để từng bước tìm lời giải. Một trong những khía cạnh quan trọng của việc phân định chức năng, nhiệm vụ đối với hệ thống quản lý giáo dục tỉnh và sự phân công nhiệm vụ của Uỷ ban nhân dân tỉnh cho các Sở địa phương và giữa Bộ giáo dục với các Bộ, Ban, Ngành ở trung ương có liên quan khác. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Tuy nhiên, quy mô của việc chuyển giao này rất đa dạng, từ phân cấp quản lý hành chính, quản lý nhân sự, quản lý chuyên môn đến quản lý tài chính. Mặc dù về lý thuyết, phân cấp là đúng đắn và có nhiều lợi ích chung nhưng trên thực tế, để thành công, quá trình này lại phụ thuộc rất nhiều vào quan điểm của các nhà quản lý, hệ thống chính trị, động lực cải cách cũng như phụ thuộc vào điều kiện kinh tế – xã hội, mối quan hệ tương tác giữa ngành giáo dục với các ngành khác và ngay trong chính ngành giáo dục.

Nội dung về phân cấp quản lý giáo dục được thể hiện như sau:

Về chuyên môn, nghiệp vụ:

Lập ra các tiêu chuẩn giáo dục: Trung ương thích hợp trong việc lập ra các tiêu chuẩn nhằm đáp ứng thị trường lao động và hỗ trợ những khu vực có kết quả hoạt động chưa cao.

Lập kế hoạch phát triển giáo dục : Trên cơ sở đánh giá việc thực hiện kế hoạch phát triển giáo dục năm trước và mục tiêu, nhiệm vụ đề ra cho năm kế hoạch mới, việc lập kế hoạch theo quy trình từ cấp thấp lên cấp cao.

Thiết kế chương trình: Bộ giáo dục thiết kế khung chương trình quốc gia. Chính quyền địa phương được trao quyền rộng rãi trong việc thiết lập chương trình học phù hợp với địa phương trên nền tảng khung chương trình của Bộ.

Đánh giá học sinh: Trung ương đóng vai trò ra các quy định đối với cấp địa phương trong công tác kiểm tra, đánh giá học sinh thông qua việc thiết lập hệ thống kiểm tra toàn quốc. Cấp địa phương tiến hành theo dõi chất lượng học sinh thường xuyên thông qua các báo cáo định kỳ của các trường. Ở cấp trường, việc theo dõi đánh giá học sinh được các giáo viên thực hiện hàng ngày.

Biên soạn sách giáo khoa: Trung ương thực hiện, nhằm mục đích đảm bảo sự hài hòa nội dung sách giáo khoa với việc thiết kế chương trình và mục tiêu phát triển giáo dục.

Thanh tra, kiểm tra chuyên môn: Trung ương ban hành luật về thanh tra, kiểm tra. Cấp địa phương thực thi nhiệm vụ theo luật đã ban hành đồng thời lên kế hoạch thanh tra, kiểm tra cụ thể, có báo cáo theo định kỳ.

Về tổ chức, nhân sự: Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Công tác tổ chức bộ máy: Trung ương ban hành nghị định về công tác tổ chức bộ máy, cấp địa phương thực hiện theo phân cấp:

Ủy ban nhân dân tỉnh ủy quyền cho:

Sở GD&ĐT trực tiếp quản lý một số đơn vị sự nghiệp như: Các trường THPT, trường CĐSP, trường nghề, trung tâm GDTX.
UBND cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giáo dục MN, TH, Trung học cơ sở. Đồng thời ủy quyền một số lĩnh vực cho Phòng giáo dục

Công tác quản lý nhân sự:

Tuyển dụng và đề bạt giáo viên: Giáo viên là các viên chức nhà nước, và các tiêu chuẩn để trở thành viên chức do Bộ nội vụ quy định. Quy trình tuyển dụng được UBND Tỉnh quy định dựa trên thông tư hướng dẫn của Bộ.
Công tác thuyên chuyển giáo viên: Theo công tác tổ chức bộ máy thì cơ quan quản lý cấp nào thì điều động giáo viên cấp đó.

Về tài chính và ngân sách:

Tài chính giáo dục:

Phân bổ tài chính giữa các cấp quản lý là một cơ chế tài chính phổ biến. Theo cơ cấu này, những tỉnh thực hiện quản lý toàn diện với một số cấp học, trung ương sẽ thực hiện hỗ trợ tài chính theo hai cách:

Trung ương phân bổ các nguồn thu thuế cho chính quyền địa phương nhằm tạo nguồn tài chính cho công tác giáo dục;

Nếu nguồn thu ngân sách là tập trung, trung ương sẽ thực hiện phân bổ ngân sách giáo dục từ trung ương xuống các chính quyền cấp dưới.

Ngoài các nguồn tài chính trên, một số chính quyền địa phương còn được nhận thêm các khoản hỗ trợ từ trung ương nhằm thực hiện một số mục tiêu riêng của từng địa phương trong lĩnh vực giáo dục.

Bên cạnh phương thức này, chính phủ đã tiến hành phân cấp tài chính giáo dục xuống cấp địa phương thông qua phương pháp thu hồi chi phí và quản lý mang tính cộng đồng. Theo đó các chi phí cho giáo dục bao gồm: tiền lương giáo viên, xây dựng trường học…sẽ được huy động thông qua các khoản đóng góp của địa phương và cha mẹ học sinh như: học phí, các khoản thu không thường xuyên và cả những đóng góp tự nguyện của người dân bằng tiền mặt hay hiện vật. Nếu các khoản đóng góp này bù đắp các chi phí giáo dục thì đây là phương pháp thu hồi chi phí toàn phần và ngược lại, nếu vẫn phải một phần hỗ trợ từ cấp trung ương để bù đắp chi phí thì gọi là phương pháp thu hồi chi phí từng phần

Sửa chữa và xây dựng mới trường học:

Cấp tỉnh chịu trách nhiệm đối với việc xây dựng mới và các khoản sửa chữa mới. Cấp địa phương cùng với cộng đồng dân cư chịu trách nhiệm về các khoản sửa chữa nhỏ.

Thực chất nội dung phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục là việc xác định lại và phân công lại các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng cấp, mà ở đây trong khuôn khổ của Luận văn, tôi chỉ xin đề cập đến việc phân cấp giữa Uỷ ban nhân dân tỉnh với Sở giáo dục và đào tạo và Uỷ ban nhân dân các Huyện, Giữa UBND cấp Huyện với Phòng GD&ĐT, UBND cấp xã và các cơ sở giáo dục trong việc thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về giáo dục

1.5. Nguyên tắc phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Khi thực hiện phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục phải dựa trên những nguyên tắc sau:

Thứ nhất, việc phân cấp phải dựa trên quy định chung của hệ thống pháp luật và những quy định riêng của nghị định 115 và luật giáo dục 2017.

Khi phân cấp, phải căn cứ vào nghị 115, luật giáo dục 2017 và các văn bản có liên quan đến giáo dục. Khi tiến hành phân cấp, nguyên tắc này đảm bảo tính phù hợp với pháp luật và tính thực tiễn nhằm mang lại hiệu quả quản lí nhà nước, đồng thời là căn cứ để xác định trách nhiệm của từng cấp quản lí hành chính. Mặt khác nguyên tắc này cũng cho thấy một số điểm còn chưa đảm bảo tính thống nhất quản lí nhà nước tính pháp lí khi phân cấp.

Thứ hai, Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục phải thực hiện trên cơ sở hoạt động và phân cấp hoạt động giáo dục, đồng thời dựa vào cơ cấu tổ chức, chức năng, thẩm quyền và điều kiện thực tế của mỗi địa phương cụ thể:

Phải thừa nhận rằng công tác phân cấp phải phù hợp với từng địa phương cụ thể mới phát huy tác dụng. Khi phân cấp phải tính đến yếu tố dân số, vị trí địa lí, đặc trưng cụ thể của từng cấp quản lí, từng địa điểm cụ thể, không thể phân cấp theo hướng “cào bằng”. thực tế cho thấy các tỉnh có đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất và nguồn nhân lực sẽ đáp ứng phân cấp mạnh.

Như vậy, nguyên tắc này đặt ra yêu cầu mới cho công tác quản lí nhà nước, đó là phân cấp đến mức độ nào để đảm bảo hiệu quả quản lí nhà nước đối với giáo dục.

Thứ ba, nguyên tắc pháp chế xã hội chu nghĩa:

Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục tuyệt đối phải tuân thủ các tiêu chí sau:

Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục phải đúng pháp luật, tuân theo pháp luật trong phạm vi thẩm quyền cho phép. Nội dung này có thể lí giải bằng việc chấp hành đúng các quy định của pháp luật có liên quan đến giáo dục cụ thể Hiến pháp 2021, Luật giáo dục 2017, nghị định 115. Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục phải bằng pháp luật, đồng thời, phải thể chế hóa bằng các văn bản pháp lí theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định, cụ thể, khi phân cấp quản lí phải dựa trên cơ sở các văn bản pháp luật chuyên ngành về giáo dục và các văn bản có liên quan đến quản lí.

Để đảm bảo tính pháp chế khi phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục, UBND các cấp chính quyền cũng phải thường xuyên chịu sự giám sát, kiểm tra, chất vấn của Hội đồng nhân dân các cấp đối với các vấn đề liên quan đến giáo dục cũng như hiệu quả quản lí nhà nước khi phân cấp.

Thứ tư, nguyên tắc tập trung dân chủ:

Tất cả các cơ quan nhà nước đều phải tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ và tất nhiên phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục cũng phải tuân thủ theo nguyên tắc này. Phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục phải tuân thủ sự thống nhất quản lí của chính phủ về giáo dục trên cơ sở ủy quyền cho Bộ giáo dục, UBND cấp huyện tuy được phân cấp theo nghị định nhưng phải tuân thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã cũng phải tuân thủ Sự chỉ đạo của UBND cấp huyện. Khi gặp khó khăn hoặc có vấn đề cần xem xét thì phải báo cáo cấp trên để có những hưỡng dẫn kịp thời. Mặt khác, tính tập trung cho thấy quyền lực nhà nước không bị phân chia, cơ cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục không nên xem quyền lực đó phân chia cho mình khi được phân cấp mà phải tổ chức hoạt động thống nhất, có sự phối kết hợp, chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước cấp trên.

Thứ năm, nguyên tắc phân cấp quản lí nhà nước về giáo dục phải gắn chặt với chế độ quyền lợi và trách nhiệm của tập thể, cá nhân người đứng đầu cơ quan, đơn vị ở từng cấp chính quyền được phân cấp:

Đây là nguyên tắc vô cùng quan trọng, nó thể hiện tính chịu trách nhiệm trước cấp trên, trước nhân dân địa phương và trước pháp luật của các cơ quan, người đứng đầu cơ quan được phân cấp. thẩm quyền của các cơ quan này được trao luôn gắn chặt với nghĩa vụ mà họ phải chịu trên cơ sở nền tảng được trao luôn gắn chặt với nghĩa vụ mà họ phải chịu trên cơ sở nền tảng được giao quyền. Tính chủ động sáng tạo được phát huy đồng thời với trách nhiệm quản lí nhà nước với trách nhiệm mà họ đảm trách. Đây cũng là nhân tố giúp cơ quan cấp trên và Hội đồng nhân dân cùng cấp tăng cường công tác kiểm tra giám sát, và có những uốn nắn kịp thời các sai lệch và xử lí nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật hoặc vì lợi ích cục bộ, làm phương hại đến lợi ích chung [22, tr. 6] Luận văn: Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục ở tỉnh Bắc Ninh.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: Thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục

Luận Văn Thạc Sĩ, Quản lý giáo dục